Wyrok z 20 stycznia 2026, sygn. V GC 1262/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

G., dnia 20 stycznia 2026 r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu V Wydział Gospodarczy
w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy E. S.

Protokolant: protokolant sądowy M. T.

po rozpoznaniu 20 stycznia 2026 r. we G.

na rozprawie

bez stosowania przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych

sprawy T. T.

(...) z siedzibą w G.

o zapłatę

I.  zasądza od strony pozwanej (...) z siedzibą w G. na rzecz powódki T. T. 838 ( osiemset trzydzieści osiem) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 10 listopada 2017 r. do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo w pozostałej części;

III.  zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej 1.834,44 złotych ( tysiąc osiemset trzydzieści cztery złote czterdzieści cztery grosze) tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

asesor sądowy E. S.

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym 19 września 2019 r. w elektronicznym postępowaniu upominawczym powódka T. T., działając przy pomocy kwalifikowanego pełnomocnika, wniosła o zasądzenie od strony pozwanej (...) S.A. (...) z siedzibą w G. 4.406 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 2 listopada 2017 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Na uzasadnienie żądania pozwu wskazała, że 29 lipca 2017 r. miała miejsce kolizja drogowa, w wyniku której uszkodzeniu uległ pojazd stanowiący własność E. J.. Sprawca kolizji posiadał ubezpieczenie OC u strony pozwanej. 22 sierpnia 2017 r. poszkodowany podpisał z powódką umowę najmu pojazdu zastępczego według dobowej stawki 300 zł netto + VAT, a najem trwał 14 dni. Wskazała, że z tytułu najmu wystawiła na rzecz poszkodowanego fakturę VAT opiewającą na 5.412 zł brutto. Strona pozwana wypłaciła odszkodowanie w wysokości 500 zł.

Sprawę przekazano postanowieniem z 8 listopada 2019 r. Sądowi Rejonowemu dla m.st. G., który przekazał następnie sprawę po uzupełnieniu przez powódkę braków pozwu, tut. Sądowi postanowieniem z 21 stycznia 2020 r.

Odpowiedzią na pozew z 14 października 2024 r. strona pozwana, działając przy pomocy kwalifikowanego pełnomocnika, wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na uzasadnienie odpowiedzi na pozew pozwana przyznała, że przyjęła od poszkodowanego zgłoszenie szkody i wypłaciła odszkodowanie w wysokości 500 zł netto tytułem zwrotu kosztów wynajmu pojazdu zastępczego odpowiadające 4 dniom najmu, uznając dalsze roszczenia za bezzasadne. W pierwszej kolejności podniosła zarzut przedawnienia wskazując, że roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech. W niniejszej sprawie strona pozwana wydała decyzję 31 sierpnia 2018 r., a zatem bieg terminu przedawnienia rozpoczął się 1 września 2018 r. Wskazała również, że poszkodowany był posiadaczem innych pojazdów mechanicznych, za pomocą których mógłby zaspokoić ewentualne potrzeby transportowe. Strona pozwana zakwestionowała roszczenie co do zasady i co do wysokości, a także faktyczną odpłatność z tytułu wynajmu. Podniosła, że technologiczny czas naprawy wynosił 17,9 roboczogodziny, czyli trzy dni robocze, a zatem niezasadny był najem pojazdu zastępczego przez okres aż 14 dni. Nadto zakwestionowała stawkę dobową najmu pojazdu zastępczego, wskazując, że była ona ponad dwukrotnie wyższa, aniżeli przedstawiona poszkodowanemu przez stronę pozwaną oferta najmu pojazdu zastępczego. Strona pozwana zakwestionowała legitymację powódki do dochodzenia przedmiotowego roszczenia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

29 lipca 2017 r. doszło do zdarzenia drogowego, w wyniku którego uszkodzeniu uległ pojazd marki K. o nr rej. (...), będący przedmiotem leasingu, a którego użytkownikiem był E. J.. Szkoda została zgłoszona ubezpieczycielowi i zarejestrowana 31 lipca 2017 r. pod nr (...). Pojazd po szkodzie był jezdny.

dowód:

- potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia szkody, w aktach szkody na płycie CD, k. 91, plik nr 5

- zeznania świadka E. J. z dnia 21 marca 2025 r., k. 132v-133 .

- opinia biegłego z 24 sierpnia 2025 r., k. 145-152

Pojazd został przyjęty do naprawy przez (...) Sp. z o.o. Centrum (...) w H. (...) sierpnia 2017 r. 23 sierpnia 2017 r. warsztat przeprowadził oględziny samochodu, a 24 sierpnia 2017 r. – przekazał do zakładu ubezpieczeń fotografie pojazdu i kosztorys naprawy. Kosztorys został zwrócony przez ubezpieczyciela jako zaakceptowany 28 sierpnia 2017 r. Części zamienne zostały zamówione 28 sierpnia 2017 r i odebrano je 29 sierpnia 2017 r. 2-3 września 2017 r. warsztat był nieczynny. Naprawę zakończono 4 września 2017 r. Odbiór samochodu przez poszkodowanego nastąpił tego samego dnia. Leasingodawca upoważnił warsztat do odbioru odszkodowania od ubezpieczyciela.

dowód:

- arkusz naprawy pojazdu, k. 23,

- upoważnienie (...) Sp. z o.o. do odbioru odszkodowania w aktach szkody na płycie CD, k. 91, plik 11.

22 sierpnia 2017 r. poszkodowany zawarł z powódką umowę najmu pojazdu zastępczego – samochodu L. (...), nr rej. (...). Strony ustaliły wynagrodzenie za każdą dobę najmu w wysokości 300 zł netto + VAT. Poszkodowany otrzymał pojazd zastępczy 22 sierpnia 2017 r. Pojazd został zwrócony powódce 4 września 2017 r., tj. po 14 dniach.

Poszkodowany nie dysponował innym pojazdem, który mógłby wykorzystywać w ten sam sposób, co pojazd uszkodzony. Samochód był mu niezbędny do załatwiania spraw związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz do zaspokajania codziennych potrzeb życiowych. Wyboru wypożyczalni poszkodowany dokonał w oparciu o polecenie ze strony warsztatu.

Poszkodowany miał możliwość odliczenia 50% VAT od faktury za najem pojazdu zastępczego.

dowód:

- umowa najmu pojazdu zastępczego, k. 15,

- protokół zdawczo-odbiorczy, k. 16,

- oświadczenie poszkodowanego, k. 24,

- zeznania świadka E. J. z 21 marca 2025 r., k. 132v-133.

15 września 2017 r. powódka wystawiła na rzecz poszkodowanego fakturę VAT nr (...) na 4.400 zł netto (5.412 zł brutto). Na kwotę 4.400 zł netto składały się:

1)  4.200 zł za najem pojazdu zastępczego w okresie od 22 sierpnia 2017 r. do 4 września 2017 r.,

2)  100 zł nadto za podstawienie pojazdu,

3)  100 zł za odbiór pojazdu zastępczego.

Dobowa stawka najmu została określona na 300 zł netto, termin płatności natomiast na 29 września 2017 r.

dowód:

- faktura (...) nr (...), k. 17.

15 września 2017 r. poszkodowany na mocy umowy cesji przelał na rzecz powódki wierzytelność w wysokości 4.906 zł dotyczącą kosztów najmu pojazdu zastępczego, związaną ze szkodą z dnia 29 lipca 2017 r.

dowód:

- u mowa przelewu wierzytelności, k. 22.

3 października 2017 r. powódka wystąpiła do strony pozwanej o wypłatę odszkodowania za szkodę w zakresie wynajmu pojazdu zastępczego w kwocie 4.906 złotych. Pismo zostało przesłane stronie pozwanej wiadomością e-mail z 10 października 2017 r.

dowód:

- pismo z dnia 3 października 2017 r., k. 18-19,

- wiadomość e-mail z dnia 10 października 2017 r., w aktach szkody na płycie CD, k. 91, plik 31.

Strona pozwana decyzją z 31 sierpnia 2018 r. przyznała odszkodowanie w wysokości 500 zł netto, wskazując że czas trwania najmu zweryfikowano do 4 dni, natomiast stawkę dobową do 125 zł netto.

dowód:

- decyzja z dnia 31 sierpnia 2018 r., k. 20-21.

Maksymalny czas naprawy pojazdu, który uległ uszkodzeniu 29 lipca 2017 r. wynosił 4 dni robocze. Po przyjęciu uszkodzonego samochodu do warsztatu naprawa była możliwa do zakończenia 4 września 2017 r. Pojazd po uszkodzeniu był jezdny (mógł być eksploatowany w ruchu drogowym) do czasu demontażu uszkodzonych części, celem przeprowadzenia naprawy.

dowód:

- opinia biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowej – k. 146-152.

Sąd oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy dał wiarę w całości przedstawionym w sprawie dowodom z dokumentów, nie znajdując podstaw, by odmówić im waloru wiarygodności w zakresie właściwym dla dokumentów prywatnych, tj. że osoby, które dokumenty podpisały, złożyły oświadczenia w nich zawarte. Również żadna ze stron nie podważyła w toku procesu skutecznie ich autentyczności i wiarygodności dokumentów.

Zaznaczenia wymaga, że zgodnie z art. 245 k.p.c. dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Słusznie wskazuje się przy tym w doktrynie, że „dowód z dokumentu prywatnego jest środkiem dowodowym, którego moc sąd ocenia zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów przewidzianą w art. 233 § 1 KPC. Podobnie jak w wypadku innych dowodów, sąd ocenia, czy dowód ten ze względu na jego indywidualne cechy i okoliczności obiektywne zasługuje na wiarę, czy nie. Wynikiem tej oceny jest przyznanie lub odmówienie dowodowi z dokumentu waloru wiarygodności, ze stosownymi konsekwencjami w zakresie jego znaczenia dla ustalenia podstawy faktycznej orzeczenia (wyr. SN z 2.4.2008 r., III CSK 299/07, Legalis; zob. również wyr. SN z 13.12.2013 r., III CSK 66/13, Legalis)” ( T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–458 ¹⁶. Tom I, wyd. 2, 2023). Przedstawione dokumenty prywatne stanowiły podstawę dokonywanych ustaleń. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania ich wiarygodności.

Sąd oparł się również w części na zeznaniach świadka E. J., uznając je w całości za logiczne i spójne. Sąd miał na uwadze, że do uszkodzenia pojazdu doszło w 2017 r., a rozprawa na której zeznawał świadek odbyła się w 2025 r., a zatem za naturalne należało uznać, iż świadek części okoliczności nie pamięta z uwagi na upływ czasu. Podstawę dokonywanych ustaleń stanowiły, co należy przy tym podkreślić, przede wszystkim dowody z dokumentów i opinia biegłego.

Sąd dokonał oceny opinii biegłego sądowego sporządzonej 24 sierpnia 2025 r. przez dra inż. G. R. przy zastosowaniu art. 233 § 1 k.p.c. – na podstawie właściwej dla jej przedmiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków, uznając złożoną opinię za rzeczową, jasną i logiczną. Biegły jednoznacznie i wyczerpująco odniósł się do zakreślonych przez Sąd tez dowodowych. Sąd ocenił, że biegły sporządził opinię w sposób wyczerpujący i klarowny zarówno w zakresie przedstawienia toku rozumowania jak i zaprezentowanych końcowych wniosków. Do opinii również strony nie zgłaszały zarzutów.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie jedynie w części.

Bezspornym w niniejszej sprawie było to, że w 29 lipca 2017 r. miało miejsce zdarzenie, w wyniku którego doszło do uszkodzenia pojazdu marki K. o nr rej. (...), którego użytkownikiem był E. J.. Poza sporem pozostawało również: przyjęcie przez stronę pozwaną odpowiedzialności za szkodę powstałą w wyniku wskazanego zdarzenia, dokonanie wypłaty odszkodowania tytułem zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego w wysokości 500 zł.

Na początku należało przeanalizować najdalej idący zarzut strony pozwanej, a mianowicie zarzut przedawnienia. Termin przedawnienia przedmiotowego roszczenia wynosił zgodnie z art. 118 k.c. 3 lata, przypadając przy tym na koniec roku kalendarzowego. Termin płatności faktury za najem pojazdu upływał 29 września 2017 r. Umowa przelewu wierzytelności wobec ubezpieczyciela zawarta została między poszkodowanym a powódką 15 września 2017 r. Roszczenie z umowy najmu pojazdu zastępczego zgłoszono ubezpieczycielowi 10 października 2017 r. Termin 30-dniowy na spełnienie świadczenia przez ubezpieczyciela wynikał z art. 14 ust. 1 z dnia 22 maja 2003 r. ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 367 z późn. zm., dalej: ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych). Termin na zadośćuczynienie roszczeniom powódki upływał zatem 9 listopada 2017 r. Mając na uwadze, że wszystkie ww. zdarzenia miały miejsce w 2 połowie 2017 roku, to 3-letni termin z art. 118 k.c., upływałby z końcem 2020 r. Pozew w niniejszej sprawie został natomiast złożony w ramach elektronicznego postępowania upominawczego 19 września 2019 r. W konsekwencji zarzut przedawnienia Sąd uznał za chybiony.

Legitymację czynną do występowania z roszczeniem przeciwko stronie pozwanej powódka wywodziła z zawartej z poszkodowanym umowy przelewu wierzytelności. Instytucja cesji wierzytelności została unormowana przede wszystkim w art. 509 § 1 k.c., który stanowi, że wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Zgodnie zaś z art. 509 § 2 k.c. wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Zarzucając brak legitymacji czynnej powódki strona pozwana nie sformułowała żadnych konkretnych podstaw dla wysunięcia takiego wniosku. Legitymację procesową Sąd przy tym badał z urzędu, nie dopatrując się jednak w załączonej do pozwu umowie cesji żadnych wad, które skutkowałyby jej nieważnością albo bezskutecznością, co prowadziłyby do wniosku, że powódce nie przysługuje w niniejszej sprawie legitymacja. W konsekwencji uznać należało, że posiada ona uprawnienie do występowania przeciwko stronie pozwanej z roszczeniem objętym pozwem. Na marginesie zaznaczenia wymaga, że strona pozwana uznała legitymację powódki na etapie postępowania likwidacyjnego poprzez wypłatę na jej rzecz częściowego odszkodowania.

Odnosząc się do zarzutu pozwanego o braku legitymacji materialnoprawnej powódki wyjaśnienia wymaga, że w zakresie powstałych kosztów najmu pojazdu zastępczego to E. J. należało uznać w sprawie za poszkodowanego, nie zaś leasingodawcę. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem przy szkodach następczych np. niemożności korzystania z pojazdu (koszty najmu pojazdu zastępczego), czy poniesieniu wydatków na naprawę uszkodzonego pojazdu przy szkodzie częściowej, poszkodowanym z umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może być również posiadacz zależny pojazdu. O tym kto jest poszkodowanym, rozstrzygają konkretne okoliczności faktyczne sprawy (uchw. SN z 11 września 2020 r., III CZP 90/19). To po stronie E. J. wystąpił skutek zdarzenia szkodzącego w postaci braku możliwości korzystania z pojazdu. To E. J. najął pojazd zastępczy i to w jego ciężar wystawiono fakturę VAT stwierdzającą koszty najmu pojazdu zastępczego. Jego zatem należało uznać za poszkodowanego i w konsekwencji stwierdzić, że mógł on przelać na powódkę wierzytelność wobec ubezpieczyciela powstałą w następstwie obciążenia go przez wynajmującego kosztami najmu.

W niniejszym procesie powódka dochodziła zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego w zakresie różnicy pomiędzy kwotą wypłaconą przez stronę pozwaną a kwotą należną z tytułu wystawionej faktury. Strona pozwana zakwestionowała roszczenie powódki co do wysokości, zarówno w zakresie długości trwania najmu, czasu naprawy uszkodzonego pojazdu, jak i zastosowanej przez powódkę dobowej stawki najmu pojazdu, a także co do zasadności i wysokości roszczeń z tytułu podstawienia i zwrotu pojazdu zastępczego.

Odpowiedzialność ubezpieczyciela wynikała z art. 805 § 1 i art. 822 § 1 k.c., które stanowią, że przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę (art. 805 § 1). Przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony (art. 822 § 1 k.c.).

Zgodnie zaś z art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia.

Prawo do odszkodowania z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych ustalane jest zasadniczo przy uwzględnieniu zasad odpowiedzialności wyrażonych art. 436 § 1 i 2 k.c. Przepisy te stanowią, że odpowiedzialność przewidzianą w artykule poprzedzającym ponosi samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Jednakże gdy posiadacz samoistny oddał środek komunikacji w posiadanie zależne, odpowiedzialność ponosi posiadacz zależny. W razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody wymienione osoby mogą wzajemnie żądać naprawienia poniesionych szkód tylko na zasadach ogólnych. Przepis art. 436 § 1 odwołuje się do regulacji z art. 435 § 1 k.c., który przewiduje odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Odpowiedzialność ta ukształtowana jest na zasadzie ryzyka i uwolnienie się od niej możliwe jest jedynie przy wykazaniu wskazanych w przepisie okoliczności.

Szkoda ustalana jest natomiast zgodnie z ogólnymi regułami, określonymi w art. 361 § 1 i 2 k.c., które stanowią że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (§ 1). W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (§ 2).

Przesłankami odpowiedzialności są zatem:

1)  ruch mechanicznego środka komunikacji,

2)  powstanie szkody,

3)  adekwatny związek przyczynowy między szkodą a ruchem pojazdu,

4)  wina, w razie gdy dochodzi do zderzenia mechanicznych środków komunikacji.

Zaznaczenia wymaga, że „szkodą jest powstała wbrew woli poszkodowanego różnica między jego obecnym stanem majątkowym a takim stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (tak w szczególności w orzeczeniu SN z dnia 11 lipca 1957 r., 2 CR 304/57, OSN 1958, nr III, poz. 76, oraz w uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 22 listopada 1963 r., III PO 31/63)(T. Wiśniewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2018, art. 361). Podstawową funkcją odszkodowania jest przywrócenie w majątku poszkodowanego stanu rzeczy sprzed zdarzenia szkodzącego. Nie może ono jednak przewyższać wysokości faktycznie poniesionej szkody. Odszkodowanie nie może bowiem być źródłem bezpodstawnego wzbogacenia po stronie poszkodowanego.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11 odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za uszkodzenie albo zniszczenie pojazdu mechanicznego nie służącego do prowadzenia działalności gospodarczej, obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego. Według tego poglądu, utrata możliwości korzystania z pojazdu stanowi negatywne następstwo majątkowe, a wydatki, które służą ograniczeniu (wyłączeniu) tego negatywnego następstwa należy kwalifikować jako szkodę majątkową podlegającą naprawieniu w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela wynikającej z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.

W uchwale z 22 listopada 2013 r., III CZP 76/13 Sąd Najwyższy wskazał natomiast, że odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego poniesione przez poszkodowanego w okresie niezbędnym do nabycia innego pojazdu mechanicznego, jeżeli odszkodowanie ustalone zostało w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy wartością pojazdu mechanicznego sprzed zdarzenia powodującego szkodę, a wartością pojazdu w stanie uszkodzonym, którego naprawa okazała się niemożliwa lub nieopłacalna (tzw. szkoda całkowita).

Za wydatek niezbędny (celowy) należy uznać wydatek poniesiony na korzystanie z innego pojazdu w takim zakresie, w jakim poszkodowany korzystałby ze swojego środka lokomocji, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Wydatki ekonomicznie uzasadnione to wydatki na najem pojazdu zasadniczo o podobnej klasie do pojazdu uszkodzonego lub zniszczonego, poniesione w oparciu o stawki czynszu najmu, które obowiązują na danym rynku lokalnym (ceny rynkowe za tego typu usługi) i w czasie naprawy pojazdu mechanicznego lub do czasu nabycia nowego pojazdu (w przypadku szkody całkowitej). Są to wydatki poniesione w następstwie zdarzenia szkodzącego, które nie powstałyby bez tego zdarzenia, prowadzące do powypadkowego zmniejszenia majątku poszkodowanego.

Sąd ocenił, że poszkodowanemu przysługuje wybór podmiotu oferującego pojazdy zastępcze, tak samo jak przysługuje mu wybór warsztatu naprawczego, któremu powierzy naprawę uszkodzonego pojazdu. Wybierając jeden z wielu funkcjonujących na rynku podmiotów, oferujących najem pojazdu zastępczego poszkodowany może się kierować m.in. jego fachowością, rzetelnością i poziomem świadczonych usług. Kosztami „ekonomicznie uzasadnionymi”, do których zwrotu obowiązany jest ubezpieczyciel są zatem zasadniczo koszty ustalone według cen, którymi posługuje się wybrany przez poszkodowanego podmiot oferujący pojazdy zastępcze, pod warunkiem że nie są rażąco zawyżone (nierynkowe).

Z drugiej zaś strony na poszkodowanym z mocy prawa ciąży obowiązek minimalizacji szkody. Nie wszystkie wydatki pozostające w związku przyczynowym z wypadkiem komunikacyjnym mogą być refundowane, istnieje bowiem obowiązek wierzyciela zapobiegania szkodzie i zmniejszania jej rozmiarów (art. 354 § 2 k.c., art. 362 k.c. i art. 826 § 1 k.c.). Na dłużniku powinien w związku z tym ciążyć obowiązek zwrotu wydatków celowych i ekonomicznie uzasadnionych, pozwalających na wyeliminowanie negatywnych dla poszkodowanego następstw, nie dających się wyeliminować w inny sposób, z zachowaniem rozsądnej proporcji miedzy korzyścią wierzyciela a obciążeniem dłużnika. Nie jest celowe nadmierne rozszerzanie odpowiedzialności odszkodowawczej ubezpieczyciela.

W ocenie Sądu niewątpliwie obowiązkiem poszkodowanego, zgodnie z art. 826 k.c., było minimalizowanie rozmiaru szkody. Obowiązek ten wynika również z treści art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, zgodnie z którym w razie zaistnienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem obowiązkowym, osoba uczestnicząca w nim jest obowiązana do zapobieżenia, w miarę możliwości, zwiększeniu się szkody. Poszkodowany, który jest obowiązany do podjęcia działań, mających na celu minimalizowanie szkody, powinien zawsze uwzględnić słuszny interes zakładu ubezpieczeń, który będzie rekompensował szkodę i ewentualnie pokrywał inne koszty pozostające w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, a co za tym idzie unikać działań, które generują zbędne koszty. Każdorazowo należy ocenić indywidualnie, w zależności od konkretnych okoliczności stanu faktycznego, czy koszty najmu pojazdu zastępczego oraz pozostałe koszty związane z likwidacją szkody były w danej sytuacji niezbędne i konieczne oraz czy pozostają w normalnym związku przyczynowym ze szkodą i podlegają kompensacji z odszkodowania wypłaconego z ubezpieczenia OC sprawcy kolizji.

Zgodnie z zasadą minimalizacji szkody obowiązkiem ubezpieczyciela jest pokrycie jedynie cenowych i ekonomicznie uzasadnionych kosztów. W odniesieniu do okresu najmu wskazać należy, że zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela warunkowany jest okolicznościami konkretnej sprawy, przede wszystkim zaś tym, ile wynosi technologiczny czas naprawy, ile winny trwać wszelkie czynności służące prawidłowej organizacji procesu naprawy oraz czy istnieje możliwość korzystania z uszkodzonego pojazdu do czasu zdemontowania uszkodzonych elementów i przeprowadzenia naprawy. Jeśli bowiem poszkodowany ma możliwość korzystania z uszkodzonego pojazdu, to zasadniczo ubezpieczyciel nie jest zobowiązany do pokrycia kosztów związanych z najmem pojazdu w okresie organizacji, w tym zakupu części koniecznych do naprawy. Jeśli bowiem możliwe jest zgromadzenie odpowiednich części i uprzednie zaaranżowanie naprawy przed powierzeniem samochodu warsztatowi, to w tym czasie najem pojazdu zastępczego nie jest uzasadniony.

Strona pozwana nie kwestionowała co do zasady potrzeby najmu pojazdu zastępczego. Spór jednak dotyczył stawki oraz zasadnego okresu najmu.

W niniejszej sprawie Sąd ustalił, za biegłym, że pojazd po szkodzie był jezdny, a maksymalny czas naprawy wynosił 4 dni. W konsekwencji uzasadniony czas najmu pojazdu zastępczego wynosił 4 dni – zgodnie również ze stanowiskiem strony pozwanej.

Strona pozwana uznała za zasadną dobową stawkę najmu w wysokości 125 zł netto. W uzasadnieniu decyzji stwierdziła jedynie, że poszkodowany po takiej stawce mógł nająć pojazd zastępczy za jej pośrednictwem, a w przypadku najmu we własnym zakresie, do takiej wysokości zostanie zweryfikowana stawka dobowa najmu pojazdu zastępczego. W niniejszej sprawie Sąd jednak uznał, że strona pozwana nie wystąpiła wobec poszkodowanego z realną propozycją wynajmu pojazdu za pośrednictwem współpracującej z nią wypożyczalni. Sąd ocenił, że strona pozwana nie udowodniła, aby złożyła poszkodowanemu konkretną propozycję najmu pojazdu zastępczego. W piśmie z 1 sierpnia 2017 r. kierowanym do poszkodowanego wskazała, że jeżeli uszkodzenia pojazdu uniemożliwiają jego dalsze użytkowanie i konieczne jest korzystanie z pojazdu zastępczego, prosimy o zapoznanie się z zasadami najmu zamieszczonymi na naszej stronie internetowej www.compensa.pl.

Strona pozwana nie udowodniła przy tym aby w istotnym dla sprawy okresie (rok 2017) na jej stronie internetowej znajdowały się informacje dotyczące najmu, w szczególności w zakresie szczegółów dotyczących stawki za najem oraz oferowanych klas pojazdów. Odesłała poszkodowanego do swojej strony głównej, nie zaś nawet do konkretnej zakładki, pod którą poszkodowany mógłby znaleźć informacje dotyczące najmu. Na uwadze należało również mieć, że zeznający w sprawie poszkodowany nie pamiętał, aby ubezpieczyciel kontaktował się z nim w celu zapewnienia możliwości korzystania z pojazdu zastępczego. Sąd uznał, że ciężar udowodnienia złożenia poszkodowanemu realnej propozycji najmu spoczywał na ubezpieczycielu, który takiemu ciężarowi w niniejszej sprawie nie sprostał. Oznaczało to, że strona pozwana nie mogła skutecznie zarzucać, że jej odpowiedzialność ogranicza się do kosztów najmu, który mógłby być przez nią zorganizowany. Strona pozwana nie udowodniła również, aby stawka najmu pojazdu zafakturowana przez powódkę w ciężar poszkodowanego wykraczała poza zakres stawek rynkowych.

Gdyby pozwany ubezpieczyciel realnie i niezwłocznie zaoferował organizację poszkodowanemu najmu pojazdu zastępczego podobnej klasy do pojazdu uszkodzonego, a poszkodowany bez istotnej przyczyny taką propozycję zignorował należałoby uznać, że odpowiedzialność ubezpieczyciela ogranicza się tylko do wysokości kosztów najmu zaoferowanego poszkodowanemu. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca.

Wobec powyższego Sąd uznał, że uzasadniony okres najmu pojazdu wynosił 4 dni, a poszkodowany (następnie powódka) uprawniony był do dochodzenia zafakturowanej stawki najmu 300 zł netto/dobę, zgodnie z umową najmu pojazdu.

Powódka wnosiła również o zasądzenie od strony pozwanej kosztów podstawienia i odbioru pojazdu zastępczego. W ocenie Sądu brak było podstaw do obciążenia poszkodowanego kosztami podstawienia i odbioru pojazdu, a następnie domagania się takich kosztów od ubezpieczyciela. Powódka nie wykazała w żaden sposób konieczności podstawienia i odbioru pojazdu zastępczego, a na uwadze mieć należało że jako wynajmująca pojazd prowadziła działalność we G., w którym prowadził działalność również poszkodowany.

Nadto podkreślić należy, że Sąd podzielił zapatrywanie wyrażone w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 17 maja 2007 r., III CZP 150/06, że odszkodowanie przysługujące na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego za szkodę powstałą w związku z ruchem tego pojazdu, ustalone według cen części zamiennych i usług, obejmuje kwotę podatku od towarów i usług (VAT) w zakresie, w jakim poszkodowany nie może obniżyć podatku od niego należnego o kwotę podatku naliczonego. Stanowisko to znalazło odzwierciedlenie również w późniejszym orzecznictwie, a mianowicie choćby w wyroku Sądu Najwyższego z 17 marca 2022 r., II (...) 482/22 w którym stwierdzono, że uwzględnienie kwoty podatku VAT przy ustalaniu odszkodowania w pieniądzu uzależnione jest od rozstrzygnięcia, czy poszkodowany, nabywając rzecz lub usługę konieczne do naprawienia szkody, mógłby dokonać jej odliczenia. Jeżeli taka możliwość istnieje, odszkodowanie powinno być ustalone bez uwzględniania kwoty należnego podatku VAT, jako że w ostatecznym rozrachunku to nie poszkodowany będzie ponosił jego ciężar. Z kolei wówczas, gdy odliczenie nie jest możliwe, ustalenie odszkodowania powinno nastąpić na podstawie wartości brutto nabywanych rzeczy i usług.

Sąd uznał, że powódka uprawniona było do dochodzenia kosztów najmu pojazdu w wartości netto plus 50% podatku VAT, tj. w takim zakresie jak poszkodowany. Wniosek taki uzasadniało oświadczenie poszkodowanego na k. 24 o możliwości odliczenia 50% VAT. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 361 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT) w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124. Możliwość odliczenia 50% podatku VAT wynikała z art. 86a ust. 1 i 2 ustawy o VAT, w brzmieniu od 24 czerwca 2017 r.:

1. W przypadku wydatków związanych z pojazdami samochodowymi kwotę podatku naliczonego, o której mowa w art. 86 ust. 2, stanowi 50% kwoty podatku:

1) wynikającej z faktury otrzymanej przez podatnika;

2) należnego z tytułu:

a) świadczenia usług, dla którego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 podatnikiem jest ich usługobiorca,

b) dostawy towarów, dla której zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 podatnikiem jest ich nabywca,

c) wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów;

3) należnego, w przypadku, o którym mowa w art. 33a;

4) wynikającej z otrzymanego dokumentu celnego, deklaracji importowej w przypadku, o którym mowa w art. 33b, oraz z decyzji, o których mowa w art. 33 ust. 2 i 3 oraz art. 34.

2. Do wydatków związanych z pojazdami samochodowymi, o których mowa w ust. 1, zalicza się wydatki dotyczące:

1) nabycia, importu lub wytworzenia tych pojazdów oraz nabycia lub importu ich części składowych;

2) używania tych pojazdów na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze, związane z tą umową, inne niż wymienione w pkt 3;

3) nabycia lub importu paliw silnikowych, oleju napędowego i gazu, wykorzystywanych do napędu tych pojazdów, usług naprawy lub konserwacji tych pojazdów oraz innych towarów i usług związanych z eksploatacją lub używaniem tych pojazdów.

Wobec powyższego Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki 838 złotych stanowiące różnicę między uzasadnionym kosztem najmu pojazdu: 4 dni x(300 zł + 50% podatku VAT), tj. 1.338 złotych a wypłaconym przez stronę pozwaną odszkodowaniem w wysokości 500 zł.

Orzeczenie w zakresie odsetek od dochodzonej należności oparte zostało na art. 481 § 1 k.c., w myśl którego, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Skoro powódka zgłosiła stronie pozwanej skonkretyzowane co do wysokości roszczenie o koszty najmu pojazdu zastępczego 10 października 2017 r., a termin na spełnienie świadczenia przez zakład ubezpieczeń wynosił 30 dni, to roszczenie stało się wymagalne 10 listopada 2017 r. (dzień po upływie terminu płatności) i od tego dnia należne były ustawowe odsetki za opóźnienie.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w pkt I i II sentencji wyroku.

Zawarte w punkcie III wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu uzasadniało brzmienie art. 100 zd. 1 w zw. z art. 98 § 1 k.p.c., które stanowią, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone (art. 100 zd. 1 k.p.c.). Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu)(art. 98 § 1 k.p.c.).

W niniejszej sprawie powódka wygrała sprawę w 19 % (z żądanych 4.406 zł zasadne okazało się 838 zł) oraz poniosła koszty procesu w łącznej wysokości 1.400 zł - w tym: 400 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, 100 zł tytułem opłaty od skargi na orzeczenie referendarza, 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości stawki minimalnej określonej w § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).

Z kolei strona pozwana sprawę wygrała w 81 % i poniosła koszty procesu w łącznej wysokości 2.593,14 zł - w tym: 900 zł w wysokości stawki minimalnej określonej w § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) oraz zaliczki na poczet opinii biegłego sądowego w wysokości 1.693,14 zł.

Łącznie strony poniosły koszty w wysokości 3.993,14 złotych. Strona pozwana przegrała sprawę w 19 % a zatem winna była ponieść koszty w zakresie 758,70 złotych. Skoro zaś poniosła 2.593,14 zł to należało zasądzić od powódki na jej rzecz różnicę między kosztami realnie poniesionymi a kosztami, które strona pozwana winna była ponieść zgodnie z zakresem przegrania sprawy, tj.: 1.834,44 złotych.

Ponadto na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od kosztów procesu zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

asesor sądowy E. S.