Wyrok z 22 stycznia 2026, sygn. I C 328/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2026 r.

Sąd Rejonowy w Giżycku I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Janusz Supiński

Protokolant: Katarzyna Kucharska

po rozpoznaniu w dniu 08.01.2026 r. w Giżycku

sprawy z powództwa O. Z. (1)

przeciwko Z. Ć. (5)

o zapłatę

I.  Zasądza od pozwanej Z. Ć. (3) na rzecz powódki O. Z. (1) kwotę 45.000,00 (czterdzieści pięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 08.03.2023r. do dnia zapłaty.

II.  Oddala powództwo w pozostałym zakresie.

III.  Zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 5867,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 328/23

UZASADNIENIE

Powódka O. Z. (1) wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej Z. Ć. (3) kwoty 45.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11.02.2023 r. oraz kosztami postępowania. W uzasadnieniu wskazała, iż jest córką F. H., zmarłej w dniu (...) r. i jako spadkobiercy ustawowemu przypada jej po F. H. zachowek w wysokości ½ substratu zachowku. Podała, że wartość należnego jej zachowku obliczyła na podstawie kwoty 180.000 zł za jaką pozwana sprzedała nieruchomość będącą przedmiotem darowizny spadkodawczyni na rzecz pozwanej Z. Ć. (2).

Pozwana Z. Ć. (1) domagała się oddalenia powództwa w całości, a także zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Nie kwestionowała wskazanej wyżej kwoty jako podstawy obliczenia zachowku, niemniej jednak podważyła samą zasadność dochodzonego przez powódkę roszczenia. W uzasadnieniu podniosła, że powódka nie opiekowała się matką od 2019 r., natomiast to pozwana organizowała matce opiekę mimo tego, że mieszkała na stałe w Niemczech. Wskazała również, że powódka przejęła wyposażenie mieszkania, uzyskała od matki znaczną sumę pieniędzy, a darowane jej ruchomości wyczerpują znaczną część zachowku. Wreszcie wniosła o miarkowanie zachowku w oparciu o art. 5 k.c. wskazując, iż powódka nie utrzymywała ze spadkodawczynią przed jej śmiercią praktycznie żadnych kontaktów, nie interesowała się jej losem.

Sąd ustalił co następuje:

W dniu 14.06.1994 r. F. H. na podstawie aktu notarialnego sporządzonego przed notariuszem T. D.. nr (...) nabyła na własność (...) położony w (...) przy (...) w B. o nr (...) zobowiązując się do jego spłaty w dziewięciu rocznych ratach. W wykupie mieszkania brała udział pozwana wraz z mężem B. Ć.. W 1995 r. przedmiotowa nieruchomość została spłacona w całości.

(dowód: dokumenty akt księgi wieczystej o nr (...) k. 554 – 563)

W dniu 10.07.2019 r. spadkodawczyni F. H. darowała pozwanej Z. Ć. (1) wymienioną wyżej nieruchomość. Ustanowiła przy tym na jej rzecz nieodpłatną dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania przez spadkodawczynię z całości lokalu.

( dowód: odpis aktu notarialnego D.. (...) Nr (...) k. 25 – 31)

W dniu 21.08.2019 r. spadkodawczyni na mocy testamentu notarialnego powołała do całego w spadku w częściach równych po 1/2 swoje córki O. Z. (1) i Z. Ć. (2).

(dowód: odpis testamentu notarialnego D.. A nr (...) k. 543 – 544)

W dniu (...).2021 r. w miejscowości B. zmarła spadkodawczyni F. H.. W chwili śmierci była wdową i miała dwoje dzieci: O. Z. (1) i Z. Ć. (2).

(dowód: odpis aktu zgonu k. 6 akta sprawy o syg. akt. I Ns 263/22 zagr tut. Sądu)

W dniu 21.03.2022 r. pozwana Z. Ć. (1) sprzedała (...) położony przy (...) w B. o nr (...) za kwotę 180.000,00 zł.

(dowód: odpis aktu notarialnego D.. A nr (...) – k. 32 – 42)

Postanowieniem z dnia 9.11.2022 r. w sprawie I Ns 263/22 zagr Sąd Rejonowy w Giżycku stwierdził, że spadek po F. H., zmarłej w dniu 09 lutego 2021 r. w B., ostatnio stale zamieszkałej w B. na podstawie ustawy nabyły córki: O. Z. (2) i Z. Ć. (4) po ½ części.

(dowód: postanowienie k. 16 akta sprawy o syg. akt. I Ns 263/22 zagr tut. Sądu)

W dniu 3.02.2023 r. O. Z. (1) wezwała Z. Ć. (2) do zapłaty kwoty 50.000 zł tytułem przysługującego jej zachowku.

(dowód: wezwanie do zapłaty k. 9)

W dniu 8.03.2023 r. pozwana w odpowiedzi na wezwanie wskazała, że nie zgadza się z wysokością żądanej przez powódkę kwoty.

(dowód: odpowiedź na wezwanie do zapłaty k. 10)

W dniu 2.12.2024 r. O. Z. (1) wniosła o uchylenie postanowienia tut. Sądu w sprawie o sygn. akt. Ns 263/22 zagr wobec ujawnienia testamentu notarialnego, w którym spadkodawczyni do całości spadku powołała swoje córki O. Z. (1) i Z. Ć. (2) w udziałach wynoszących po ½ całości spadku. Sąd Rejonowy w Giżycku postanowieniem z dnia 11.07.2025 r. oddalił wniosek O. Z. (1), mając na uwadze, że powódka złożyła wniosek po upływie przewidzianego terminu, zaś ostateczna wola testatorki była zbieżna z orzeczeniem Sądu stwierdzającym nabycie spadku w sprawie o sygn. I Ns 263/22 zagr.

(dowód: postanowienie k. 25 akta sygn. akt. I Ns 491/24 tut. Sądu)

Do 2019 r. bezpośrednią opiekę nad F. H. sprawowała jej córka O. Z. (1), która zamieszkiwała w niedalekiej odległości od miejsca zamieszkania matki. Podczas jednego ze spotkań rodzinnych w 2019 r. doszło to konfliktu pomiędzy powódką a pozwaną, w następstwie którego powódka zaprzestała sprawowania codziennej opieki nad matką i przekazała tę opiekę wykonywanie siostrze. Od tego momentu opieka nad spadkodawczynią była organizowana przez Z. Ć. (2), która z uwagi na stałe miejsce zamieszkania w Niemczech zatrudniła na stałe opiekunkę U. R., która sprawowała pieczę nad spadkodawczynią w godzinach wieczornych. Natomiast w godzinach porannych pomoc świadczyła opiekunka z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.. Pozwana wraz z mężem odwiedzała matkę dwa razy w roku, w trakcie tych wizyt małżeństwo zajmowało się bieżącymi potrzebami F. H.. Z. Ć. (1) zabierała matkę również dwa razy w roku do swojego miejsca zamieszkania.

Pomimo zaprzestania sprawowania stałej opieki nad matką powódka nie zerwała relacji z matką. Utrzymywała z nią kontakt w szczególności przez rozmowy telefoniczne.

W dniu 21.01.2021 r. F. H. doznała złamania kości udowej. Po opuszczeniu szpitala w dniu 25.01.2021 r. spadkodawczyni do śmierci przebywała u córki O. Z. (2).

F. H. utrzymywała kontakty z obiema córkami, traktując je w równym stopniu.

(dowód: zeznania powódki (...) Z.- k. 88v, 545v

zeznania pozwanej (...) Ć. - k. 89,546

zeznania świadka B. Ć. - k. 89v

zeznania świadka B. R. - k. 336

zeznania świadka R. G. - k. 337

zeznania świadka U. G. - k. 337v

zeznania świadka U. R. - k. 337v-338

zeznania świadka H. X. - k. 338

zeznania świadka W. Ł. - k. 524)

Sąd zważył, co następuje:

W ocenie Sądu powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości.

Bezspornym jest ustalony w sprawie stan faktyczny, co wynika zarówno z zeznań świadków jak i zeznań samych stron, którym Sąd dał wiarę, gdyż były jasne, logiczne, wzajemnie ze sobą korespondujące. Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom pozwanej jedynie w tej części, w której twierdziła, że powódka od 2019 r. w ogóle nie sprawowała opieki nad matką i nie utrzymywała z nią kontaktu, albowiem pozostawały one w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym w szczególności z zeznaniami świadków: R. G., U. R., R. V. oraz H. X.. Z ich twierdzeń wynika bowiem jednoznacznie, iż powódka podtrzymywała relacje z matką.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawała zasadność podniesionego przez pozwaną nadużycia prawa podmiotowego z art. 5 k.c.

Rozstrzygając powyższe zagadnienie sporne Sąd dostrzegł, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem z uwagi na charakter zachowku pozbawienie go na podstawie art. 5 k.c. musi sankcjonować wyłącznie rażące przypadki naruszenia tego prawa, a o nadużyciu prawa przez żądanie zapłaty zachowku mogą decydować jedynie okoliczności istniejące w płaszczyźnie "uprawniony - spadkobierca" które mogą zostać uwzględnione jedynie jako dodatkowe, potęgujące stan sprzeczności z kryteriami nadużycia prawa (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., I CK 215/03, B. (...)/11/40; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9 kwietnia 2013 r., I ACa 1333/12, LEX nr 1313317; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 lipca 2013 r., I ACa 141/12, LEX nr 1356561; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 maja 2013 r., I ACa 101/13, LEX nr 1392043).

„Roszczenie o zachowek jest niezgodne z art. 5 k.c., jeśli zachodzą okoliczności, które mogą uzasadniać wydziedziczenie uprawnionego (art. 1008 k.c.), w tym zwłaszcza uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Zachowanie takie odnosić się musi do osoby spadkodawcy i dotyczyć niedopełniania obowiązków rodzinnych właśnie względem niego. Jako przykłady takiego zachowania podaje się np.: niewykonywanie obowiązku alimentacyjnego, nieudzielanie opieki, brak pomocy w chorobie. Jednak zachowanie takie musi nosić cechy uporczywości, czyli być długotrwałe lub wielokrotne. Ocena wykonywania obowiązków rodzinnych, a obejmujących nie tylko obowiązek alimentacyjny, ale także m.in. obowiązek pieczy i opieki oraz pomocy w chorobie, czy w związku ze stanem zdrowia, jak też w związku z innymi trudnościami życiowymi nie może być jednak oderwana od realiów określonego przypadku”(wyrok SA w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2014 r., I ACa 887/12, LEX nr 1474828). „W pojęciu "zaniedbywanie wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych", o którym mowa w art. 1008 pkt 3 k.c., mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania ze spadkodawcą kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych, brak udziału w jego życiu choćby poprzez wizyty w jego miejscu zamieszkania czy okazywanie zainteresowania jego sprawami, nieudzielaniu opieki, braku pomocy w chorobie. Może też chodzić o wszczynanie ciągłych awantur, kierowanie pod adresem spadkodawcy nieuzasadnionych i krzywdzących zarzutów.”(wyrok SA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2013 r., VI ACa 978/12, LEX nr 1294873).

„Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które art. 5 k.c. ma na względzie. Etyczny charakter zachowku ma zatem wpływ na ocenę roszczenia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, o których mówi art. 5 k.c. - ocena ta jest w tej sytuacji- zważywszy na istotę zachowku- zaostrzona, co skutkuje tym, że do nadużycia prawa będzie mogło dojść jedynie wyjątkowo, w sytuacjach szczególnie rażących. Zastosowanie art. 5 k.c. nie może udaremniać celów przepisów k.c. o zachowku” (wyrok SA w Poznaniu z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I ACa 1121/11 i z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt I ACa 334/13, LEX nr 1342321).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że spadkodawczyni nie tylko nie wydziedziczyła powódki, lecz przeciwnie – na mocy testamentu notarialnego powołała do całości spadku w częściach równych po 1/2 swoje obie córki i testamentu tego nigdy nie odwołała. Zatem nie wyłączyła prawa powódki do żądania zachowku.

Z kolei pozwana nie wykazała takiego zachowania powódki względem spadkodawczyni, które mogłyby zostać ocenione negatywnie w świetle art. 5 k.c. Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków B. R. i W. Ł. jednoznacznie wynika, że spadkodawczyni nigdy nie narzekała i nie skarżyła się na swoje córki. Co więcej, w ocenie Sądu treść testamentu notarialnego świadczy o tym, że intencją spadkodawczyni było równe traktowanie swoich córek.

Przechodząc do analizy więzi łączących spadkodawczynię z jej córkami wskazać należy, iż z całokształtu materiału dowodowego wynika, że relacje spadkodawczyni z córkami były poprawne i opierały się na faktycznej trosce o jej dobro. Zarówno O. Z. (1), jak i Z. Ć. (1) sprawowały opiekę nad matką, choć w różnych okresach. Pierwotnie bezpośrednią opiekę nad F. H. sprawowała powódka. Jednakże w 2019 roku, wskutek nieporozumień, do których doszło między stronami podczas spotkania rodzinnego, organizacją bieżącej opieki zajęła się pozwana. Ze względu na to, iż mieszkała na stałe w Niemczech zatrudniła opiekunkę oraz zorganizowała matce pomoc opiekunki z pomocy społecznej. Pozwana również wraz z mężem odwiedzała dwa razy w roku spadkodawczynię. W tym czasie małżeństwo zajmowało się bieżącymi potrzebami spadkodawczyni. Z. Ć. (1) zabierała również matkę raz w roku do swojego miejsca zamieszkania w Niemczech.

Mimo tego, że od 2019 r. O. Z. (1) nie sprawowała pieczy nad matką osobiście, to interesowała się nią utrzymując ze spadkodawczynią głównie kontakt telefoniczny. Co więcej, spadkodawczyni po hospitalizacji z powodu złamania kości udowej od dnia 25.01.2021 r. przebywała w miejscu zamieszkania powódki, która sprawowała nad nią osobistą pieczę, przy jednoczesnym wsparciu opiekunki. F. H. przebywała u powódki aż do dnia swojej śmierci.

W ocenie Sądu mając na uwadze powyższe okoliczności nie można przypisać zachowaniu powódki rażącej naganności, albowiem jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach – tego rodzaju postawa musi cechować się uporczywością oraz długotrwałością. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika natomiast, aby powódka wszczynała wobec matki ciągłe awantury czy też w inny sposób dopuszczała się zachowań mających charakter rażącej naganności. De facto jedyną zmianą w postawie powódki był mniejszy niż dotychczas zakres kontaktów z matką. Trzeba bowiem mieć na względzie, iż relacje rodzinne mogą przybierać różne formy – w jednych rodzinach więzi są bardzo bliskie i okazywane w sposób otwarty, w innych natomiast relacje te są mniej intensywne. Co w żadnym razie nie oznacza wrogości lub innego negatywnego nastawienia członków familii do siebie. Tym samym zdaniem Sądu mniejsza częstotliwość kontaktów nie może być utożsamiana z brakiem troski, a tym bardziej z rażącym zaniedbaniem obowiązków rodzinnych.

Odnosząc się natomiast do żądania pozwanej w zakresie miarkowania zachowku, Sąd uznał je za niezasadne. Zauważyć należy, iż pozwana domagając się obniżenia należnego powódce zachowku powoływała się na okoliczność ustanowienia na rzecz spadkodawczyni służebności osobistej mieszkania określając jej wartość na kwotę 72.000,00 zł, poniesionych przez nią kosztów notarialnych związanych z zawarciem na jej rzecz umowy darowizny w wysokości 2.619,38 zł, a także określiła wartość przedmiotów ruchomych otrzymanych przez powódkę po śmierci matki na kwotę 10.000 zł. Zatem zdaniem pozwanej należny powódce zachowek powinien wynosić 25.845,00 zł.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż służebność osobista mieszkania ustanowiona na rzecz spadkodawczyni wygasła z mocy prawa z chwilą jej śmierci. Co więcej pozwana po śmierci spadkodawczyni rozporządziła darowanym jej lokalem nieobciążonym już prawem służebności, dokonując jego sprzedaży w dniu 21.03.2022 r., uzyskując z tego tytułu korzyść majątkową w wysokości 180.000,00 zł. W tej sytuacji nie sposób uznać, aby ustanowienie służebności osobistej mieszkania mogło stanowić podstawę do miarkowania zachowku w trybie art. 997 ¹ § 1 k.c. W ocenie Sądu służebność ta sprawowała wyłącznie funkcję zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych spadkodawczyni za jej życia i nie spowodowała uszczerbku w majątku pozwanej. Analogiczne należy ocenić podnoszoną przez pozwaną okoliczność poniesienia kosztów aktu notarialnego. Koszty te zdaniem Sądu są normalnym następstwem zawarcia umowy darowizny i nie mogą być kwalifikowane jako szczególne nakłady uzasadniające obniżenie zachowku.

Na marginesie wskazać należy, że Sąd dostrzegł rażącą dysproporcję w stanowiskach stron co do wartości przedmiotów ruchomych. Podczas gdy strona pozwana oszacowała ich wartość na wspomnianą wcześniej kwotę to powódka wskazała, że rzeczy te warte są około 600 zł. Mimo tak znaczącej rozbieżności żadna ze stron nie wniosła o dokonanie ustalenia wartości tych przedmiotów, w szczególności przez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, co skutkowało brakiem podstaw do weryfikacji przedstawionych przez strony twierdzeń w tym zakresie.

W konsekwencji Sądu uznał, że powoływane przez pozwaną okoliczności nie spełniają przesłanek zastosowania art. 997 ¹ §1 k.c. i brak jest podstaw do uwzględnienia argumentacji pozwanej w zakresie zmniejszenia wartości zachowku o kwotę 25.845,00 zł.

Reasumując w ocenie Sądu, mając na względzie wysokość udziału spadkowego powódki (1/2) wysokość przysługującego jej substratu zachowku wynosi ¼ z 180.000 zł tj. 45.000 zł.

Z omówionych wyżej powodów Sąd uznał roszczenie powódki za uzasadnione, o czym orzekł w pkt I sentencji. O odsetkach Sąd orzekł w oparciu o art. 481 §1 k.c., przyjmując jako datę początkową ich naliczania na dzień tj. 8.03.2023 r., albowiem powód nie przedstawił żadnego dowodu doręczenia pozwanej wezwania do zapłaty, a fakt otrzymania przez pozwaną takiego wezwania wynika jedynie z tego, że pozwana sformułowała w dniu 8.03.2023 r. odpowiedź na takie wezwanie.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. przy uwzględnieniu treści art. 98 § 1 ¹ k.p.c., o czym jak w pkt II sentencji. Na zasądzone koszty składała się kwota 2.250 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, kwota 3.600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.