Zarządzenie z 27 stycznia 2026, sygn. I Ns 421/25

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 09 stycznia 2026 roku

Wnioskiem z dnia 02 października 2025 roku G. (...)wniosła o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 14 maja 2024 roku, wydanego w sprawie o sygn. akt I Ns 180/21, zgodnie z którym spadek po L. T. zmarłym najpóźniej w dniu 22 kwietnia 2018 roku nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza G. (...) Ś. - poprzez stwierdzenie, że spadek po wskazanym spadkodawcy nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarza uczestnik postępowania M. (...). Nadto wniosła o zasądzenie od uczestnika M. (...) na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że postanowieniem z dnia 14 maja 2024 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 180/21 Sąd Rejonowy w Świnoujściu orzekł, że spadek po L. T. zmarłym najpóźniej w dniu 22 kwietnia 2018 roku nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza G. (...) Wskazała, że na jej wniosek Komornik Sądowy wykonał spis inwentarza majątku spadkowego, o którego uzupełnienie - z uwagi na nieujęte w spisie inwentarza zobowiązania wobec ZUS - G. wniosła w czerwcu 2025 roku. W trakcie prowadzonych czynności dotyczących spadku ustalono, że L. T. prowadził wcześniej, między innymi, działalność gospodarczą (praktyka lekarska) w Ś. przy Placu (...), którego był najemcą, a umowa najmu tego lokalu została rozwiązana przed śmiercią spadkodawcy, z końcem lutego 2018 roku, i spadkodawca opuścił lokal, a znajdujące się w nim ruchomości zostały zabrane przez pełnomocnika L. T. - syna I. F. działającego w oparciu o pełnomocnictwo notarialne rep. A nr (...) z dnia 10 marca 2007 roku w porozumieniu z córką spadkodawcy K. T.. Z korespondencji mailowej prowadzonej pomiędzy dziećmi zmarłego a G. (...) wynika, że w chwili śmierci stałym miejscem pobytu spadkodawcy była W., gdzie kontynuował on przygotowania do przeprowadzki do Niemiec. To w W. znajdowały się przed śmiercią spadkodawcy - i znajdują się nadal - zarówno pojazdy, jak i inne ruchomości do niego należące. Tam też spadkodawca realizował swoje podstawowe potrzeby życiowe, z potrzebami mieszkaniowymi na czele. Z jednoznacznych zeznań K. T., I. F. i W. T. złożonych na rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 roku w sprawie o sygn. akt I Ns 180/21 wynika, że L. T. przed śmiercią zlikwidował swoje centrum życiowe w Ś. i do czasu sfinalizowania przeprowadzki do Niemiec przeniósł swoje centrum życiowe do W.. W Ś. nie prowadził ani swojego gospodarstwa domowego, ani też nie łączyły go ze Ś. jakiekolwiek więzi natury zawodowej, gospodarczej czy majątkowej. Na definitywne zakończenie przez L. T. na terenie Ś. aktywności zarówno zawodowej, jak i osobistej oraz przeniesienie swojego centrum życiowego do W. wskazuje informacja finansowa uzyskana przez wnioskodawczynię od właściwych organów podatkowych w sierpniu 2025 roku, w świetle której spadkodawca w ogóle nie składał w Urzędzie Skarbowym w Ś. jakichkolwiek zeznań podatkowych, czyli nie dokonywał czynności, które są oczywistym następstwem stałego pobytu osoby fizycznej w danym miejscu. Zdaniem wnioskodawczyni, przytoczone okoliczności jednoznacznie wskazują, że ostatnim miejscem zamieszkania L. T. nie była G. (...), a tym samym nie może dziedziczyć z ustawy spadku po nim w myśl art. 935 kc. Wobec tego, że zasadniczą część nieznanych wcześniej informacji na temat okoliczności zmiany przez L. T. wcześniejszego miejsca zamieszkania oraz przechowywania zasadniczej części majątku wnioskodawczyni uzyskała dopiero w 2025 roku, to zgodnie z art. 679 § 1 kpc żądanie uznać należy za zasadne.

Uczestniczka postępowania K. T. w odpowiedzi na wniosek (k. 117) wskazała, że nie utrzymywała kontaktów z L. T. i nie posiada wiedzy na temat jego miejsca ostatniego zamieszkania.

Uczestnik postępowania I. F. w odpowiedzi na wniosek (k. 121) wskazał, że nie utrzymywał bliskich kontaktów z L. T., w związku z czym nie posiada żadnych dodatkowych informacji ponad te, które zostały już przekazane Sądowi.

Uczestnik postępowania W. T. w odpowiedzi na wniosek (k. 123) podał, że podtrzymuje swoje zeznania złożone ma rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 roku w sprawie sygn. akt I Ns 180/21. Wyjaśnił, że przemeldowanie L. T. do mieszkania w W. przy Placu (...) nastąpiło na początku 2016 roku, lecz w mieszkaniu tym spadkodawca nie mieszkał, nie przebywał, nie było w nim żadnych jego rzeczy ani dokumentów, nie miał też do tego mieszkania kluczy. Przemeldowanie było potrzebne spadkodawcy tylko dla celów doręczania korespondencji oraz podatkowych. Wskazał, że miał sporadyczne kontakty ze spadkodawcą, głównie telefoniczne lub mailowe i dotyczyły korespondencji adresowanej do L. T.. Wyjaśnił, że jakieś 7-10 dni przed śmiercią spadkodawca poinformował telefonicznie, że zamierza wyjechać do Niemiec i już nie odwiedzi brata. Podniósł, że nie ma wiedzy, gdzie spadkodawca przebywał w większości okresu od zakończenia pracy w Ś. do chwili śmierci.

Uczestniczka postępowania M. D. w odpowiedzi na wniosek (k. 125) wskazała, że nie utrzymywała kontaktów ze spadkodawcą i nie posiada wiedzy na temat miejsca jego ostatniego zamieszkania.

Uczestnik postępowania M. T. w odpowiedzi na wniosek (k. 127) wskazał, że nie utrzymywał kontaktów ze spadkodawcą i nie posiada jakichkolwiek dodatkowych informacji.

Uczestnik postępowania M. (...) w odpowiedzi na wniosek (k. 129-131) wniósł o oddalenie wniosku i zasądzenie od wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu swojego stanowiska podkreślił, że postępowanie unormowane w art. 679 kpc, chociaż autonomiczne, ma charakter „wznowieniowy”, a zainteresowany, który był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku winien wykazać - jak przy wznowieniu - szczególne przesłanki swojego żądania, czyli podstawę, której nie mógł powołać w poprzednim postępowaniu oraz zachowanie rocznego terminu, który biegnie od chwili, w której uzyskał możliwość powołania się na nią. Po myśli art. 935 kc w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, jako spadkobiercy ustawowemu. Za ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy należy natomiast uznać miejscowość, w której w ostatnim czasie przed śmiercią znajdował się główny ośrodek życiowy spadkodawcy, ośrodek jego osobistych i majątkowych interesów. Wnioskodawczyni oparła swoje żądanie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku na twierdzeniu, że ostatnim miejscem zamieszkania L. T. nie była G. (...) i tym samym nie może dziedziczyć z ustawy w oparciu o przepis art. 935 kc, a okoliczności zmiany przez L. T. wcześniejszego miejsca zamieszkania oraz przechowywania zasadniczej części majątku nieznane były jej wcześniej, a stały się znane dopiero w 2025 roku. Podkreślił, że wnioskodawczyni była stroną postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w Świnoujściu w sprawie o sygn. akt I Ns 180/21 zakończonego wydaniem w dniu 14 maja 2024 roku postanowienia, które stało się prawomocne z dniem 22 maja 2024 roku. Zatem wnioskodawczyni znana była treść zeznań złożonych na rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 roku przez K. T., I. F. i W. T., a powoływanie się na ich treść dopiero we wniosku w tej sprawie nie znajduje uzasadnienia. Jeśli G. (...) miała wątpliwości co do ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, mogła zgłaszać odpowiednie wnioski oraz podejmować inicjatywę dowodową w tym zakresie. Podał, że z zapewnienia spadkowego złożonego przez K. T. na rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 roku wynika, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, że L. T. przed śmiercią zamieszkiwał w Ś. pod adresem Plac (...), a w chwili śmierci był w trakcie przeprowadzki do Niemiec. W Ś. L. T. prowadził działalność gospodarczą i tam też wynajmował mieszkanie, w W. nie mieszkał, a w mieszkaniu syna przechowywał jedynie swoje rzeczy. Także z zapewnienia spadkowego W. T. wynika, że spadkodawca przez wiele lat mieszkał w Ś., gdzie pracował najpierw w prywatnej klinice, potem w szpitalu, a następnie prowadził własny gabinet lekarski. Choć spadkodawca był zameldowały w mieszkaniu matki W. T., to nie mieszkał tam, bywał jedynie sporadycznie. Zameldowanie pod tym adresem było dokonane z uwagi na doręczanie korespondencji i dla celów podatkowych. Fakt zamieszkiwania spadkodawcy w Ś. potwierdza również to, że wszelką przychodzącą do niego korespondencję W. T. przesyłał mu do Ś.. Nie można zgodzić się z wnioskodawczynią, że ostatnim miejscem zamieszkania spadkodawcy nie była G. (...), a W.. Z całokształtu okoliczności ujawnionych w tej sprawie oraz w sprawie sygn. akt I Ns 180/21 wynika, że w ostatnim czasie przed śmiercią główny ośrodek życiowy spadkodawcy, ośrodek jego osobistych i majątkowych interesów znajdował się w Ś.. Bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje miejsce, w którym znajdował się majątek ruchomy spadkodawcy - miejsce położenia majątku pozostaje bowiem bez wpływu na porządek dziedziczenia. Podkreślił, że nieistotne jest również, iż spadkodawca był zameldowany w W., bowiem sam fakt zameldowania nie ma wpływu na ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Zarzucił, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby wskazywana przez nią podstawa wniosku miała cechy nowości i była powoływana jako „nowa” okoliczność faktyczna, której wnioskodawczyni nie mogła powołać w uprzednim postępowaniu spadkowym, w szczególności, że w nim uczestniczyła. Zwrócił uwagę, że zapewnienie spadkowe, z którego wynika, iż spadkodawca zawarł umowę najmu lokalu w Ś. zostało złożone na rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 roku, a postanowienie z dnia 14 maja 2024 roku, sygn. akt I Ns 180/21, stało się prawomocne z dniem 22 maja 2024 roku, a więc postępowanie trwało jeszcze przez 2,5 roku, zaś wnioskodawczyni zwróciła się o przesłanie kopii wszystkich umów najmu lub dzierżawy zawartych ze spadkodawcą dopiero pismem z dnia 16 lipca 2025 roku, a wniosek w tej sprawie złożyła dopiero po przeprowadzeniu spisu inwentarza.

Uczestniczka postępowania Z. P. w odpowiedzi na wniosek (k. 134) wskazała, że nie utrzymywała kontaktów z L. T. i nie posiada jakichkolwiek dodatkowych informacji.

Na rozprawie w dniu 09 stycznia 2026 roku (k. 164-165) wnioskodawczyni wyjaśniła, że dokumenty i dowody przedłożone w tym postępowaniu uzyskała dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a nowy materiał dowodowy powstał w głównej mierze z udziałem członków rodziny zmarłego. Podniosła, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku Sąd skupił się na ustaleniu kręgu spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia podczas, gdy miejsce zamieszkania spadkodawcy nie było najistotniejszym elementem tamtego postępowania. Zwróciła uwagę, że ustalenie miejsca zamieszkania następuje zgodnie z przesłankami wynikającym z kodeksu cywilnego, a zatem jest to miejsce gdzie koncentrują się sprawy życiowe danej osoby. Nie sposób zaś uznać, że osoba, która chciałaby zamieszkiwać w Ś. melduje się w mieście odległym o 700 km od rzekomego miejsca zamieszkania, podczas gdy spadkodawca zameldowany był w W.. Z miejscem zamieszkania wiąże się również obowiązek podatkowy, któremu każdy z nas podlega, a spadkodawca odprowadzał podatki do Urzędu Skarbowego w W.. Podkreśliła, że osoba, która nie planuje opuszczać miejsca zamieszkania nie wypowiada umowy najmu lokalu mieszkalnego, a spadkodawca taką umowę dotyczącą lokalu położonego w Ś. wypowiedział. Zarówno rzeczy osobiste spadkodawcy, jak i stanowiący jego własność samochód znajdowały się na terenie W., a przecież osoba która miałaby zamieszkiwać w Ś. nie przenosiłaby służącego jej samochodu do innego miasta. Pojawia się również wątek przeprowadzki spadkodawcy do Niemiec, lecz ta kwestia nie została wyjaśniona na tyle, żeby móc ustalić, czy ta wola przeprowadzki była realna i kiedy miałaby nastąpić. Brak jest dowodów na planowaną przez spadkodawcę przeprowadzkę do Niemiec, w szczególności przyjęcie, że celem takiej przeprowadzki w W. miałby być jedynie postój, które to rozwiązanie jest niedorzeczne z punktu widzenia geograficznego. Według wnioskodawczyni w chwili śmierci spadkodawca był mieszkańcem W. i tam też było jego ostatnie miejsce zamieszkania. Podniosła, że nie kwestionuje materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, to jednak był on niepełny i fragmentaryczny, a dodatkowe dowody pojawiły się po zakończeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Wprawdzie w sprawie poprzedniej G. (...) mogła zadawać uczestnikom pytania, ale aby móc takowe zadać musiałaby dysponować dodatkowym materiałem dowodowym, a tego wówczas nie posiadała, bowiem nie było dokumentów, które wskazywałyby jaki charakter miał postój spadkodawcy w W..

Na tej samej rozprawie uczestnik M. (...) zaprzeczył, jakoby kwestia miejsca zamieszkania spadkodawcy było zagadnieniem pobocznym w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku w sprawie o sygn. akt I Ns 180/21, skoro zgodnie z przepisami postępowania cywilnego sąd spadku zobowiązany jest ustalić miejsce ostatniego zwykłego pobytu spadkodawcy, jako że wiąże się z nim właściwość miejscowa sądu. Ośrodek życiowy spadkodawcy znajdował się w Ś., a ewentualny pobyt w W. miał charakter chwilowy. Życie spadkodawcy koncentrowało się w Ś., gdzie pracował w klinice, potem w szpitalu, a kolejno w prywatnym gabinecie. W Ś. wynajmował mieszkanie, a kwestia meldunku nie ma istotnego znaczenia, bowiem powszechnie wiadomym jest, że centrum spraw życiowych nie musi pokrywać się z meldunkiem. W toku rozprawy w dniu 16 grudnia 2021 roku w sprawie I Ns 180/21 członkowie rodziny zeznawali o planowanej przeprowadzce spadkodawcy do Niemiec i to w tym celu spadkodawca miał zrobić tylko postój w W., którego to postoju nie można utożsamiać z miejscem zamieszkania. Podkreślił, że powoływana przez wnioskodawczynię korespondencja wytworzona po zakończeniu postępowania spadkowego nie ma w niniejszej sprawie znaczenia, bowiem wszystkie te okoliczności podniesione były już w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Spadkodawca w W. był przemijająco - nie pracował tam, nie mieszkał i bywał sporadycznie, a ostatnim jego miejscem zwykłego pobytu było Ś.. G. brała udział w tym postępowaniu, mogła zadawać pytania uczestnikom, składać wnioski dowodowe, a jeżeli nie zgadzała się z rozstrzygnięciem Sądu, mogła złożyć wniosek o uzasadnienie, a wreszcie wnieść apelację, czego jednak nie uczyniła. Postanowienie Sądu Rejonowego w Świnoujściu zapadłe w sprawie o sygn. akt I Ns 180/21 jest prawidłowe, a wniosek w niniejszej sprawie powinien podlegać oddaleniu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Postanowieniem z dnia 14 maja 2024 roku, w sprawie sygn. akt I Ns 180/21, Sąd Rejonowy w Świnoujściu stwierdził, że spadek po L. T. zmarłym najpóźniej w dniu 22 kwietnia 2018 roku w W., ostatnio zamieszkałym w Ś., nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie ustawy G. (...).

Postanowienie uprawomocniło się z dniem 22 maja 2024 roku.

( bezsporne, a nadto dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Świnoujściu z

14.05.2024r., sygn. akt I Ns 180/21 - k. 9)

G. (...) była uczestniczką postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po L. T., w toku którego swoją aktywność ograniczyła do złożenia odpowiedzi na wniosek, w której wskazała, iż nie przysługuje jej legitymacja procesowa, bowiem ostatnim miejscem zamieszkania L. T. była W. (ul. (...)).

Mimo, iż G. (...) doręczono odpis pisma procesowego K. T. z dnia 16 sierpnia 2021 roku, w którym córka spadkodawcy wskazywała, że L. T. przed śmiercią zamieszkiwał w Ś. przy Placu (...), w którym to mieście prowadził również działalność gospodarczą w postaci gabinetu lekarskiego, a jego wizyta w W., gdzie zmarł nagle, miała charakter jedynie chwilowy i związana była z koniecznością czasowego pozostawienia stanowiących jego własność ruchomości u członków rodziny, przed zaplanowaną przeprowadzką do Niemiec oraz zawiadomiono G. o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 16 grudnia 2021 roku, nie przejawiała aktywności procesowej. Pełnomocnik G. (...), mimo prawidłowego zawiadomienia, nie stawił się na żaden z wyznaczonych terminów rozprawy.

G. (...) nie wystąpiła z wnioskiem o uzasadnienie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po L. T. zapadłego w sprawie o sygn. akt I Ns 180/21, jak również nie podjęła innych czynności procesowych wskazujących na brak akceptacji zapadłego orzeczenia.

( dowód: dokumenty zgromadzone w aktach Sądu Rejonowego w Świnoujściu o

sygn. I Ns 180/21)

W dniu 10 stycznia 2025 roku z G. (...) skontaktowała się córka zmarłego spadkodawcy L. K. T. informując, że spadkodawca był właścicielem jednego samochodu oraz współwłaścicielem (wraz z nią) drugiego pojazdu, a ona jest w posiadaniu kluczyków i dokumentów dotyczących tych samochodów. Wyjaśniła, że w zakresie samochodu, którego jest współwłaścicielką ponosi koszty ubezpieczenia i chciałaby się zrzec własności tego pojazdu na rzecz Gminy, a nadto że oba pojazdy od około 5 lat pozostawione są na parkingu usytuowanym w W., co generuje koszty.

W dniu 13 stycznia 2025 roku z G. (...) skontaktował się syn spadkodawcy I. F. wyjaśniając, że jego ojciec przed śmiercią był w trakcie przeprowadzki do Niemiec, podczas której zdeponował swoje rzeczy (takie jak odzież, walizki i dokumenty) w W., w jego piwnicy, a nadto zaparkował samochód osobowy marki C. (...) na jego miejscu parkingowym, które to ruchomości od chwili śmierci spadkodawcy nie były ruszane. Wyjaśnił, iż w konsekwencji tego nie może korzystać ze stanowiącej jego własność piwnicy oraz miejsca parkingowego, co generuje koszty, dlatego zwrócił się do G. (...) o wyznaczenie terminu, do którego Gmina jako spadkobierca planuje odebrać ruchomości należące do zmarłego.

Dopiero na skutek czynności przedsięwziętych przez dzieci spadkodawcy L. T. zmierzających do uporządkowania spraw związanych z pozostawionymi przez zmarłego ruchomościami, których przechowywanie generuje koszty i niedogodności ich obciążające, G. (...) podjęła czynności zmierzające do ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

( dowód: pismo Urzędu Miasta Ś. do J. L. z

16.07.2025r. - k. 12,

wydruk wiadomości e-mail z 30.07.2025r. z załącznikami - k. 13-22,

notatka służbowa - k. 23,

wydruki wiadomości e-mail z załącznikami - k. 24-49,

pismo Urzędu Miasta Ś. do Urzędu Skarbowego w Ś. z

16.07.2025r. - k. 50-51,

pismo Urzędu Skarbowego w Ś. do G. (...) z

13.08.2025r. - k. 52-53 )

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek o zmianę postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym najpóźniej w dniu 22 kwietnia 2018 roku L. T. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 935 kc w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.

Zgodnie z treścią art. 679 § 1 kpc dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność.

Nie ulega wątpliwości, że obalenie domniemania związanego z orzeczeniem stwierdzającym nabycie spadku może nastąpić jedynie w postępowaniu unormowanym w art. 679 kpc. Należy jednak podkreślić, że postępowanie o którym stanowi przywołany przepis nie służy naprawieniu błędów w postępowaniu spadkowym oraz nie może być wykorzystywane jako środek do usunięcia skutków bezczynności tudzież błędów uczestników postępowania spadkowego, czy też skutków nieznajomości przez nich przepisów prawa ani nawet uchybień sądu. Pamiętać trzeba, że choć jest ono postępowaniem autonomicznym, to ma charakter „wznowieniowy” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2017 roku, sygn. akt III CSK 308/17). W postępowaniu w przedmiocie zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku nie są dopuszczalne zarzuty błędnego prowadzenia postępowania ani też wadliwej oceny dowodów przez sąd spadku, który wydał poprzednie orzeczenie. Rolą sądu jest bowiem zbadanie, czy wykryte zostały nowe okoliczności i dowody, które pozwalają na obalenie domniemania wynikającego ze stwierdzenia nabycia spadku, którego dotyczy wniosek o zmianę (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2017 roku, sygn. akt I CSK 521/16). Celem ograniczeń wprowadzonych przez ustawodawcę w zakresie wymaganych podstaw żądania i terminu wobec osób uczestniczących w pierwszym postępowaniu jest to, aby uczestnik poprzedniego postępowania nie mógł domagać się zmiany postanowienia na podstawie, którą mógł już uprzednio powołać. Ograniczenia te poczytywane są w kategoriach prekluzji uprawnienia i podyktowane są potrzebą ochrony stabilności stwierdzonego prawomocnym postanowieniem porządku dziedziczenia. Strona wnosząca o zmianę postanowienia spadkowego winna więc wykazać, że powoływane przez nią fakty oraz dowody, które mają uzasadniać żądanie zmiany, były dla niej niedostępne w czasie poprzedniego postępowania, przy uwzględnieniu, iż chodzi o obiektywną możliwość ich powołania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2014 roku, sygn. akt III CSK 239/13).

Wnioskodawczyni G. (...) opierała swoje żądanie na okoliczności powzięcia już po prawomocnym zakończeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po L. T., które toczyło się przed tutejszym Sądem pod sygn. akt I Ns 180/21, informacji o tym, iż ostatnim miejscem zamieszkania spadkodawcy nie było Ś., lecz W., gdzie spadkodawca nie tylko zmarł, ale pozostawił także stanowiące jego własność ruchomości. Wnioskodawczyni stanęła na stanowisku, iż dokumenty przedłożone w niniejszym postępowaniu uzyskane zostały dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a nowy materiał dowodowy powstał w głównej mierze z udziałem członków rodziny zmarłego, czego dowodem jest przedłożona w poczet akt korespondencja e-mail.

Wątpliwości nie budzi, iż G. (...) była uczestniczką postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po L. T., w toku którego swoją aktywność ograniczyła wyłącznie do złożenia odpowiedzi na wniosek, w której wskazała, iż nie przysługuje jej legitymacja procesowa, bowiem ostatnim miejscem zamieszkania L. T. była W. (ul. (...)). Choć już wówczas G. (...) dysponowała informacjami, które mogły sugerować, że ostatnim miejscem spadkodawcy nie było Ś., a w toku procedowania w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt I Ns 180/21 doręczono G. odpis pisma procesowego K. T. z dnia 16 sierpnia 2021 roku, w którym córka spadkodawcy wskazywała, że L. T. przed śmiercią zamieszkiwał w Ś. przy Placu (...), w którym to mieście prowadził również działalność gospodarczą w postaci gabinetu lekarskiego, a jego wizyta w W. gdzie zmarł nagle miała charakter jedynie chwilowy i związana była z koniecznością czasowego pozostawienia stanowiących jego własność ruchomości u członków rodziny, przed zaplanowaną przeprowadzką do Niemiec – oraz zawiadomiono ją tak o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 16 grudnia 2021 roku, jak i terminach kolejnych rozpraw, nie przejawiała aktywności procesowej. Pełnomocnik G. (...) nie stawił się na żadnym z wyznaczonych terminów rozprawy. Jakichkolwiek czynności procesowych wskazujących na brak akceptacji zapadłego w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku postanowienia G. (...) nie podjęła także po wydaniu przez Sąd orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Wręcz przeciwnie, pismem z dnia 14 kwietnia 2025 roku (vide: k. 553 akt sprawy o sygn. I Ns 180/21) Wydział Ewidencji i Obrotu Nieruchomościami Urzędu Miasta Ś. zwrócił się do tutejszego Sądu o przesłanie postanowienia z dnia 14 maja 2024 roku zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wskazując, iż dokument niezbędny jest do czynności związanych z nabyciem przez G. (...) spadku po L. T..

Zważyć w tym kontekście warto na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 roku, sygn. akt III CK 82/03, w którym stwierdzono, że przez uczestnictwo w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku w rozumieniu art. 679 kpc, należy rozumieć formalny udział w tym postępowaniu, a nie stopień aktywności, bierność, czy nawet całkowitą bezczynność zainteresowanego. Nawet zatem wówczas, gdy uczestnik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, z różnych powodów, nie brał w nim aktywnego udziału pozostając całkowicie biernym, jest on uczestnikiem takiego postępowania w rozumieniu art. 679 kpc i odnoszą się do niego ograniczenia przewidziane w tym przepisie. W tożsamy sposób wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 marca 2021 roku wydanym w sprawie o sygn. I CSKP 47/21, w którym wyjaśnił, że do stwierdzenia formalnego udziału - poza przypadkami zainicjowania przez daną osobę postępowania - wystarczającym jest doręczenie uczestnikowi odpisu wniosku lub wezwania do wzięcia udziału w sprawie i to nawet wówczas, gdy nastąpiło ono per aviso.

SkoroG. (...) była uczestniczką postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po L. T., to aby móc skutecznie żądać zmiany postanowienia spadkowego w oparciu o przepis art. 679 § 1 kpc winna była wykazać, że powołane przez nią fakty i dowody, które mają uzasadniać żądanie zmiany, były dla niej niedostępne w czasie poprzedniego postępowania, z tym zastrzeżeniem, że chodzi o obiektywną możliwość ich powołania. Ciężaru tego wnioskodawczyni jednak nie udźwignęła.

Nie budzi wątpliwości, że fakty i dowody przywołane przez wnioskodawczynię jako uzasadniające żądanie zmiany postanowienia zapadłego w sprawie o sygn. akt I Ns 180/21 mogły zostać przez nią powołane już w toku poprzedniego postępowania, gdyby tylko wnioskodawczyni reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym – zamiast symbolicznej aktywności procesowej zaprezentowanej w jego toku, a sprowadzającej się do złożenia odpowiedzi na wniosek – przejawiała należytą troskę o swoje interesy i w sposób staranny wywiązywała się z ciążących na stronach postępowania cywilnego obowiązków, w szczególności tych wynikających z obowiązującej na gruncie procedury cywilnej zasady kontradyktoryjności.

Materiał dowodowy w niniejszej sprawie ogranicza się do korespondencji e-mail prowadzonej przez G. (...) z dziećmi spadkodawcy, tj. K. T. i I. F., wystosowanego przez G. (...) do wynajmującego spadkodawcy lokal mieszkalny J. L. pisma z dnia 16 lipca 2025 roku i nadesłanych w odpowiedzi na to pismo dokumentów związanych ze stosunkiem najmu łączącym J. L. z L. T. oraz pisma z dnia 16 lipca 2025 roku wystosowanego przez wnioskodawczynię do Urzędu Skarbowego w Ś. wraz z odpowiedzią Urzędu Skarbowego na zapytanie.

Okoliczności, na które powołały się dzieci spadkodawcy w korespondencji skierowanej do wnioskodawczyni w styczniu 2025 roku dążąc do sfinalizowania spraw związanych z zagospodarowaniem rzeczy ruchomych wchodzących w skład spadku po L. T., były podnoszone już w toku poprzedniego postępowania. Analiza akt sprawy toczącej się pod sygn. I Ns 180/21 wskazuje wprost, że w piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2021 roku (vide: k. 145 akt sprawy o sygn. I Ns 180/21) K. T. wskazywała, że z ojcem L. T. miała sporadyczny kontakt i od ósmego roku życia nie mieszkała z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a spadkodawca mieszkał pod adresem Plac (...) w Ś. i tam też prowadził działalność gospodarczą - gabinet lekarski, którego adres jednak nie jest jej znany. W treści tego samego pisma wyjaśniła, że spadkodawca zmarł nagle będąc w trakcie przeprowadzki do Niemiec, a jego ciało odnaleziono w W. pod adresem ul. (...), tj. w mieszkaniu jego syna, u którego chciał przechować swoje rzeczy do czasu zorganizowania sobie mieszkania w Niemczech, zaś rzeczy pozostawione przez spadkodawcę w dalszym ciągu znajdują się we wspomnianej piwnicy. Taki stan rzeczy córka spadkodawcy przedstawiła również składając zapewnienie spadkowe w toku rozprawy w dniu 16 grudnia 2021 roku (vide: protokół rozprawy - k. 236-237 akt sprawy I Ns 180/21), a potwierdzili to składający zapewnienia spadkowe na tej samej rozprawie I. F. oraz W. T., którzy zgodnie wskazywali, że ostatnim miejscem zamieszkania spadkodawcy było Ś., podczas gdy w W. L. T. bywał sporadycznie, a przesyłana na adres (...) adresowana do niego korespondencja ostatecznie była jemu przez brata przesyłana do Ś.. Wszyscy zgodnie wskazywali, że wizyta spadkodawcy w W., podczas której doszło do jego zgonu, miała charakter wyłącznie organizacyjny sprowadzający się do konieczności zdeponowania stanowiących jego własność ruchomości u członków rodziny na czas niezbędny do zorganizowania lokalu mieszkalnego na terenie Niemiec, gdzie planował się przeprowadzić.

Jeśli zatem wnioskodawczyni miała wątpliwości w zakresie tego, jaki był faktycznie charakter wizyty spadkodawcy w W., która jej zdaniem świadczyć miała o przeniesieniu centrum jego spraw życiowych właśnie do tego miasta, to już wówczas mogła, a wręcz powinna była podjąć inicjatywę dowodową zmierzającą do wykazania tego faktu. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku przepis art. 232 zdanie pierwsze kpc, zgodnie z treścią którego strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, znajduje pełne zastosowanie, w związku z art. 13 § 2 kpc, gdyż przepis art. 670 kpc nie zwalnia uczestników od obowiązku wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Konsekwentnie zatem, na uczestniku postępowania, który podniósł fakt lub zarzut, spoczywa stosownie do dyspozycji art. 6 kc także ciężar udowodnienia jego prawdziwości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2021 roku, sygn. akt I NSNc 89/21). Tymczasem na gruncie uprzednio toczącego się postępowania G. (...) pozostawała bierna, a jedyną przedsięwziętą przez nią czynnością procesową było złożenie lakonicznej i nie zawierającej żadnych wniosków dowodowych odpowiedzi na wniosek.

Oceny prawnej w tym zakresie nie mogą zmienić przedłożone przez wnioskodawczynię dokumenty związane z wynajmowaniem przez spadkodawcę lokalu mieszkalnego w Ś. oraz z zakończeniem tego stosunku prawnego, jak również informacja pozyskana z Urzędu Skarbowego w Ś., zgodnie z treścią której spadkodawca L. T. nie składał zeznań podatkowych w Urzędzie Skarbowym w Ś., a podmiot prowadzący dokumentację rachunkową odnotowany w systemie rejestracji centralnej to J. O., którego miejscem prowadzenia działalności gospodarczej jest W..

W tym kontekście godzi się wskazać na co najmniej dwa aspekty. Po pierwsze, wnioskodawczyni nie wykazała, że powzięcie tych informacji - które jej zdaniem przemawiać mają za uznaniem, iż ostatnim miejscem zamieszkania spadkodawcy nie było Ś., lecz W. - nie było możliwe w czasie poprzedniego postępowania. Wręcz przeciwnie, czas jaki upłynął między zwróceniem się przez dzieci spadkodawcy do G. (...) o podjęcie czynności zmierzających do definitywnego zakończenia kwestii ruchomości wchodzących w skład spadku po L. T. - co miało miejsce w styczniu 2025 roku - a podjęciem przez G. działań zmierzających do pozyskania, niezbędnych jej zdaniem w tym zakresie informacji, obejmował sześć miesięcy, w związku z czym nie sposób przyjąć, iż nie było to możliwe na gruncie poprzedniego postępowania, które toczyło się niemalże 3 lata. Stopień trudności pozyskania tych informacji i zaangażowania potrzebnego do ich uzyskania wydaje się być jeszcze mniejszy, jeśli pod uwagę wziąć fakt, że od chwili wystosowania przez G. (...) pisma do wynajmującego spadkodawcy lokal mieszkalny do chwili pozyskania żądanych informacji upłynęły niespełna dwa tygodnie, zaś od chwili wystosowania zapytania do Urzędu Skarbowego w Ś. do udzielenia odpowiedzi na to zapytanie niespełna miesiąc.

Po wtóre, powołane przez wnioskodawczynię fakty i dowody - wbrew jej stanowisku - nie świadczą o tym, że Ś. nie było ostatnim miejscem zamieszkania spadkodawcy L. T.. Zgodnie bowiem z treścią art. 25 kc miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest zatem miejscowość stanowiąca główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby, tj. jej osobistych i majątkowych interesów (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 roku, sygn. akt I OW 325/17). Nie ulega wątpliwości, że przez lata spadkodawca zamieszkiwał w Ś., gdzie wynajmował lokal mieszkalny i prowadził działalność gospodarczą, co wynika nie tylko z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, ale także z jednoznacznych twierdzeń członków rodziny spadkodawcy. Co jednak istotne i warte podkreślenia z punktu widzenia okoliczności faktycznych podnoszonych przez wnioskodawczynie na gruncie niniejszej sprawy, do utraty dotychczasowego miejsca zamieszkania nie dochodzi wskutek przejściowego - nawet długotrwałego - opuszczenia danej miejscowości, a dopiero zamiar stałego pobytu w innej miejscowości w połączeniu z przebywaniem w niej konstytuuje nowe miejsce zamieszkania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07 czerwca 1983 roku, sygn. akt II UR 4/84). Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że spadkodawca w okresie poprzedzającym jego śmierć przebywał w W. z zamiarem stałego pobytu, a daje podstawy do wniosków wręcz przeciwnych. Jedynie w uzupełnieniu poczynionych powyżej rozważań wskazać należy, że oceny prawnej tej kwestii nie zmienia fakt, iż spadkodawca nie składał zeznań podatkowych w Urzędzie Skarbowym w Ś.. Ordynacja podatkowa reguluje bowiem zasady funkcjonowania administracji podatkowej oraz stosunki publicznoprawne pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym, a przepisy tej ustawy - w tym dotyczące ustalania właściwości miejscowej organów podatkowych - służą wyłącznie określeniu kompetencji organów administracji publicznej. Kryteria te mają charakter techniczno-organizacyjny i nie są tożsame z pojęciem miejsca zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego, a pojęcie miejsca zamieszkania podatnika w Ordynacji podatkowej nie jest definiowane autonomicznie, lecz podporządkowane celom postępowania podatkowego i nie może być automatycznie przenoszone na grunt postępowania cywilnego. W postępowaniu cywilnym niedopuszczalne jest stosowanie analogii z przepisów regulujących odmienny reżim proceduralny, w szczególności z zakresu prawa publicznego, jeżeli brak jest wyraźnej podstawy ustawowej. Sama zatem okoliczność, że spadkodawca nie składał zeznań podatkowych w Urzędzie Skarbowym w Ś. nie przesądza o tym, iż nie było ono ostatnim miejscem jego zamieszkania.

Sąd ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie okoliczności bezspornych oraz dokumentów przedłożonych w toku postępowania i zgromadzonych w aktach sprawy o sygn. I Ns 180/21.

Konkludując poczynione powyżej rozważania stwierdzić należało, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie dał podstaw do tego, aby zmienić na podstawie art. 679 kpc prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 14 maja 2024 roku, sygn. akt I Ns 180/21, co mając na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do treści art. 520 § 3 kpc. W postępowaniu nieprocesowym wprawdzie zasadą jest, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 520 § 1 kpc), jednak w sytuacji, gdy interesy uczestników są sprzeczne, sąd może orzec zgodnie z regułą odpowiedzialności za wynik sprawy. Choć pojęcie sprzeczności interesów może budzić wątpliwości interpretacyjne, w orzecznictwie i judykaturze wskazuje się, że ta sprzeczność zachodzi wówczas, gdy postanowienie kończące postępowanie w sprawie może wywrzeć wpływ dla jednych zainteresowanych na zwiększenie, a dla innych na zmniejszenie uprawnień. Nie bez znaczenia w tym zakresie pozostają stanowiska prezentowane przez wnioskodawczynię oraz uczestników postępowania. Wnioskodawczyni domagała się zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w ten sposób, aby spadkobiercą po L. T. była nie ona, lecz M. (...), podczas gdy uczestnik postępowania M. (...) negował zaistnienie koniecznych do tego przesłanek. W sprawie zatem co do zasadniczej kwestii zainteresowani prezentowali rozbieżne stanowiska.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w punkcie 2. sentencji postanowienia zasądził od wnioskodawczyni G. (...) na rzecz uczestnika M. (...) kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalone zgodnie z § 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r., poz. 1935). Koszty postępowania zasądzone zostały wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się postanowienia zgodnie z art. 98 § 1 ^{( 1)} kpc.

SSR Agnieszka Trytek - Błaszak

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

a)  (...)

b)  (...)

3.  (...)

4.  (...)

Dnia 27 stycznia 2026 roku

SSR Agnieszka Trytek - Błaszak