Wyrok z 4 lutego 2026, sygn. I C 480/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lutego 2026 roku

Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Paula Wacławek

Protokolant: Ewelina Mrozowska

po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 roku w Piszu

na rozprawie

sprawy z powództwa L. A. (1)

przeciwko C. A.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

oddala powództwo.

asesor sądowy Paula Wacławek

Sygn. akt I C 480/25

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 4 lutego 2026 roku

Pozwem z dnia 15 września 2025 roku powódka L. A. (2) wniosła o nakazanie pozwanemu C. A. złożenia oświadczenia woli o nabyciu wraz z L. A. (1) w udziałach po ½ (...) położonego w (...) przy (...), zarządzanego przez Spółdzielnię (...) w N. (...) B., wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu Gminy (...) oraz poniesieniu po połowie wraz z L. A. (1) kosztów wykupu przedmiotowego lokalu – w wykonaniu ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Piszu z dnia 24 kwietnia 2024 roku w sprawie o sygn. akt I Ns 414/23. Powódka wniosła również o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu (pozew k. 3-6).

Z treści odpowiedzi na pozew wniesionej przez pozwanego C. A. wynikało, iż kwestionuje on wniesione powództwo, kwestionował on również ugodę zawartą w toku postępowania I Ns 414/23 (odpowiedź na pozew k. 45-46).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

L. A. (2) i C. A. pozostawali w związku małżeńskim do dnia 14 stycznia 2011 roku. W skład majątku wspólnego wchodziło prawo najmu (...)
(...) przy (...) w miejscowości (...).

( dowód: zeznania powódki L. A. (1) k. 56-56v)

Po rozwiązaniu związku małżeńskiego L. A. (2) i C. A. dokonali podziału majątku wspólnego w toku postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w Piszu za sygn. akt I Ns 414/23, gdzie została zawarta przez nich ugoda przed Sądem. Ugoda stanowiła, że:

Wnioskodawca C. A. i uczestniczka postępowania L. A. (2) zgodnie oświadczają, że w skład majątku objętego ich ustawową małżeńska wspólnością majątkową i istniejącego w dacie zawarcia ugody wchodzi m.in. prawo najmu (...) położonego w (...) przy (...), zarządzanego przez (...) w N., wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy (...) – pkt I.1) ugody.

Wnioskodawca C. A. i uczestniczka postępowania L. A. (2) dokonują podziału majątku objętego ustawową małżeńską wspólnością majątkową w ten sposób, że: 1) dokonają wspólnego wykupu (...) położonego przy (...) w (...), dzieląc się kosztami z tym związanymi po połowie – tj. wspólnie staną do aktu notarialnego, w którym nabędą w/w nieruchomość do majątku wspólnego, jednocześnie wnioskodawca C. A. oświadcza, iż złożył wniosek
o wykup w/w lokalu mieszkalno-użytkowego; 2) w toku postępowania związanego
z wykupem lokalu (...) położonego przy ul. (...)
w (...) wnioskodawca C. A. zobowiązuje się informować na bieżąco uczestniczkę postępowania L. A. (1) o przebiegu tego postępowania oraz przekazywać z odpowiednim wyprzedzeniem informacje na temat zaplanowanych w związku z nim czynności np. oględzin; 3) w okresie dwóch lat po dokonaniu wspólnego wykupu lokalu mieszkalno-użytkowego położonego pod adresem ul. (...), (...)-(...) sprzedadzą nabytą przez siebie nieruchomość z zastrzeżeniem że: - sprzedaż powierzą swoim dzieciom z wyłączeniem agencji pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, zaś cenę, za którą mieszkanie zostanie wystawione do sprzedaży ustalają na kwotę 290.000 zł; - jeżeli
w okresie pół roku od dnia wystawienia nieruchomości do sprzedaży nie uzyskają żadnej oferty nabycia tej nieruchomości obniżą cenę sprzedaży do kwoty 280.000 zł, zaś po upływie kolejnych okresów sześciomiesięcznych, w trakcie których nie pojawią się oferty kupna tej nieruchomości, będą dokonywać kolejnych obniżek ceny o 10.000 zł, tj. do kwoty 270.000 zł, następnie 260.000 zł; - obydwoje będą uczestniczyć w okazywaniu nieruchomości potencjalnym nabywcom; - obydwoje będą w równym stopniu czynić starania o wygląd estetyczny należącej do nich nieruchomości i jej atrakcyjność dla potencjalnych nabywców, jednocześnie wnioskodawca C. A. zobowiązuje się do odmalowania wykorzystywanych przez niego pomieszczeń; - w trakcie negocjacji w zakresie ceny z potencjalnym nabywcą nieruchomości dopuszczają obniżenie ceny o maksymalnie 15.000 zł; 4) poniosą po połowie koszty związane z zawarciem umowy sprzedaży wspólnej nieruchomości; 5) uzyskane ze sprzedaży wspólnego mieszkania środki podzielą pomiędzy siebie po połowie, co wyczerpie ich wzajemne roszczenia związane z podziałem majątku wspólnego, czynionych nakładów z majątków odrębnych na majątek wspólny oraz alimentów płatnych na rzecz M. A. – pkt VI.1)-5) ugody.

( dowód: ugoda k. 11-14)

Projekt ugody został sporządzony w obecności pełnomocników stron, C. A. złożył podpis pod ugodą w sposób dobrowolny. W związku z zawarciem ugody L. A. (2) zrezygnowała z dochodzenia od C. A. części roszczeń, tj. zwrotu nakładów, spłaty samochodu i rozliczania składek emerytalnych. Po zawarciu ugody, pomimo podejmowania w związku z tym wielokrotnych prób przez L. A. (1), C. A. odmówił podjęcia działań w celu dokonania wykupu lokalu numer (...) przy ulicy (...) w miejscowości (...).

( dowód: zeznania powódki L. A. (1) k. 56-56v, wezwanie z potwierdzeniem doręczenia k. 16-18)

C. A. zwracał się do Burmistrza Miasta i Gminy (...) o wyrażenie zgody na wykup lokalu numer (...) przy ulicy (...) w miejscowości (...) jeszcze przed dokonaniem podziału majątku wspólnego.

( dowód: pismo z 05/03/2024r. k. 15)

W marcu 2025 roku Urząd Miasta i Gminy N. (...) B. zwrócił się do C. A. o podpisanie aneksu do umowy najmu lokalu numer (...) przy ulicy (...)
w miejscowości (...), w którym jako jego najemcy wskazani byli zarówno L. A. (2), jak i C. A., w celu sformalizowania kręgu najemców lokalu. C. A. odmówił podpisania przedmiotowego aneksu.

( dowód: aneks k. 19-21, pismo z 28/03/2025r. k. 22, pismo z 11/07/2025r. k. 28)

Pismem z dnia 8 lipca 2025 roku L. A. (2) zwróciła się do Urzędu Miasta
i Gminy (...) o wznowienie procedury wykupu lokalu numer (...) przy ulicy (...) w miejscowości (...).

( dowód: pismo z 08/07/2025r. wraz z pełnomocnictwem k. 23-26)

Pismem z dnia 11 lipca 2025 roku Burmistrz Miasta i Gminy (...) poinformował L. A. (1), że procedura sprzedaży lokalu numer (...) przy (...) w miejscowości (...) pozostaje zawieszona z uwagi na deklarowaną przez C. A. odmowę zawarcia takiej umowy.

( dowód: pismo z 11/07/2025r. k. 28)

Pismami z dnia 11 lipca 2025 i 11 sierpnia 2025 roku Burmistrz Miasta i Gminy (...) ponownie wezwał C. A. do podpisania aneksu do umowy najmu (...) przy (...) w miejscowości (...), w którym jako jego najemcy wskazani byli zarówno L. A. (2), jak i C. A., zaś w wypadku odmowy podpisania aneksu do złożenia deklaracji dotyczącej stawiennictwa w wyznaczonym terminie w kancelarii notarialnej w celu podpisania umowy sprzedaży.

( dowód: pismo z 11/07/2025r. k. 29, pismo z 11/08/2025r. k. 31)

Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie dowodów z dokumentów wskazanych powyżej i znajdujących się w aktach sprawy, których autentyczność i merytoryczna zawartość nie budziły wątpliwości Sądu.

Ponadto Sąd oparł się na dowodzie z zeznań powódki L. A. (1), które były spójne i logiczne, korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym
w sprawie i nie zachodziły żadne przesłanki by zeznaniom tym odmówić wiarygodności.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie powódka domagała się zobowiązania pozwanego do złożenia określonego oświadczenia woli, którego obowiązek złożenia wynikać miał
z postanowień ugody zawartej przez strony w toku postępowania o podział majątku.

Regulacje dotyczące ugody, będącą umową zawieraną pomiędzy stronami, zawarte zostały w art. 917-918 k.c. Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać. Szczególną postacią umowy ugody jest ugoda sądowa, która stanowi jednocześnie ugodę w rozumieniu wskazanego powyżej art. 917 k.c. Ugoda zawarta w postępowaniu sądowym ma jednak dwojaki charakter, łączący w sobie cechy materialnoprawne i procesowe – jest to więc umowa, która stanowi zarazem czynność prawną, jak i procesową (por. komentarz do art. 917 k.c. [w:] M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 4, 2024, Legalis).

W zawartej przez strony ugodzie sądowej, strony zobowiązały się dokonania wspólnego wykupu lokalu mieszkalno-użytkowego, a jednocześnie aby wykupu tego dokonać – a tym samym aby zrealizować postanowienia ugody – konieczne jest złożenie zgodnego oświadczenia w tym przedmiocie zarówno przez powódkę, jak i przez pozwanego, zaś jak ustalono w toku niniejszego postępowania, pozwany uchyla się od wykonania tego obowiązku. Jeżeli zaś osoba, obowiązana do złożenia oznaczonego oświadczenia, woli uchyla się od jego złożenia, możliwe jest wystąpienie do sądu z żądaniem wydania orzeczenia zastępującego to oświadczenie – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Prawomocne orzeczenie Sądu stwierdzające obowiązek do złożenia powyższego oświadczenia woli, zgodnie z art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c., zastępuje to oświadczenie.

Przepis art. 64 k.c. nie stanowi samodzielnej podstawy obowiązku złożenia oświadczenia woli. Obowiązek taki wynikać musi z ustawy, aktu administracyjnego
lub czynności prawnej (np. ugody). Żądanie wydania przez Sąd orzeczenia na podstawie komentowanego przepisu będzie uzasadnione, jeśli istnieje obowiązek prawny złożenia oświadczenia woli oraz oświadczenie to jest oznaczone, a więc możliwe jest zrekonstruowanie jego treści. Zgodnie z ogólną zasadą rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) osoba żądająca wydania orzeczenia zastępującego oświadczenie woli musi udowodnić istnienie obowiązku złożenia takiego oświadczenia.

Należy podkreślić w tym miejscu, że zarówno żądanie pozwu, jak i uwzględniający to żądanie wyrok, muszą formułować treść oświadczenia woli, które powinien złożyć pozwany. Jednocześnie istotna niezgodność między treścią oświadczenia woli wynikającą z norm prawa materialnego albo postanowień czynności prawnej nakładających ten obowiązek, a treścią, jakiej żąda powód, musi skutkować oddaleniem powództwa (por. komentarz do art. 64 k.c. [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 12, 2025, Legalis).

W niniejszej sprawie nastąpiła wskazana powyżej rozbieżność pomiędzy żądaniem pozwu, a treścią wynikającego z ugody obowiązku pozwanego. Należy zwrócić bowiem uwagę, iż w treści ugody strony zobowiązały się do dokonania wspólnego wykupu lokalu (...) położonego przy (...) w (...), dzieląc się kosztami z tym związanymi po połowie – tj. zobowiązały się do tego, że wspólnie staną do aktu notarialnego, w którym nabędą w/w nieruchomość do majątku wspólnego. Wniesionym pozwem powódka domagała się natomiast zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli o nabyciu tego lokalu wraz z powódką w udziałach po ½. A zatem – zgodnie z treścią ugody strony miałyby stać się współwłaścicielami nieruchomości, która stanowiłaby współwłasność łączną, zaś powódka domagała się złożenia przez pozwanego oświadczenia skutkującego powstaniem współwłasności w częściach ułamkowych.

Współwłasność ułamkowa regulowana jest przepisami art. 195-221 k.c. Sprowadza się zaś do tego, że prawo własności całej rzeczy przysługuje niepodzielnie wszystkim współwłaścicielom, ale udział jest prawem, które należy wyłącznie do danego współwłaściciela i każdy ze współwłaścicieli może tym udziałem swobodnie rozporządzać. Odpowiednio do wysokości udziałów każdy ze współwłaścicieli uprawniony jest również do pobierania pożytków z rzeczy wspólnej oraz zobowiązany do ponoszenia ciężarów z nią związanych. Wysokość udziału ma też istotne znaczenie przy sprawowaniu zarządu rzeczą wspólną. W przypadku zaś współwłasności łącznej, żaden ze współwłaścicieli nie dysponuje ułamkowo wyrażonym udziałem, którym mógłby swobodnie dysponować. Tradycyjnie współwłasność łączna nazywana jest również współwłasnością niepodzielną albo współwłasnością do niepodzielnej ręki.

Jest to w ocenie Sądu istotna rozbieżność, uniemożliwiająca realizację żądania powódki, choć wynikająca w istocie z nieprawidłowości w skonstruowaniu zawartej przez strony ugody – skoro pomiędzy stronami nie istniał w chwili jej zawarcia ustrój małżeńskiej wspólności majątkowej (strony nie były już małżeństwem i dokonały przedmiotową ugodą podziału majątku wspólnego). Z treści tej ugody wynika jednak, że przedmiotowy lokal miałby stanowić przedmiot współwłasności łącznej stron, nie zaś współwłasności ułamkowej, jak domaga się powódka. Tym samym zawarte w pozwie żądanie złożenia przez pozwanego określonego oświadczenia nie odpowiada treści ugody, z której obowiązek ten miał wynikać.

Nie było jednocześnie w ocenie Sądu możliwe uwzględnienie powództwa przy dokonaniu modyfikacji zawartego w pozwie żądania i nadaniu temu oświadczeniu treści wynikającej z łączącego strony stosunku prawnego – po pierwsze, powódka bowiem świadomie dążyła do osiągnięcia innego skutku prawnego, aniżeli ten z ugody wynikający, zaś po drugie, nie jest możliwe złożenie przez C. A. oświadczenia o nabyciu wraz z L. A. (1) przedmiotowego lokalu do majątku wspólnego, albowiem majątek taki nie istnieje.

W świetle powyższego Sąd doszedł do przekonania, że po stronie pozwanego nie istnieje obowiązek złożenia oświadczenia o żądanej przez powódkę treści, tym samym powództwo nie mogło zostać uwzględnione.

Dodatkowo w odniesieniu do drugiej części żądania, tj. zobowiązania do złożenia oświadczenia woli o poniesieniu po połowie kosztów wykupu przedmiotowego lokalu, należy wskazać, że nie jest możliwe zrealizowanie tego obowiązku w trybie art. 64 k.c. Nie sposób bowiem przyjąć, aby poniesienie tychże kosztów stanowić miało złożenie oznaczonego oświadczenia woli. Orzeczenie wydane na podstawie art. 64 k.c. może zastąpić zaś jedynie oświadczenie woli, nie zaś zachowania faktyczne.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji wyroku.

asesor sądowy Paula Wacławek