Uzasadnienie z 5 lutego 2026, sygn. I C 108/23

UZASADNIENIE

Z. M. wniósł pozew przeciwko (...) S.A. w T., (...) i (...) o zapłatę solidarnie kwoty 27.000 zł, tytułem odszkodowania, i kwoty 10.000 zł, tytułem zadośćuczynienia, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W uzasadnieniu podał, że w okresie od 12 do 22 maja 2021r. i w maju 2022r. posesja powoda, położona w W. przy ul. (...), działka nr (...), została dwukrotnie zalana znaczną ilością wód opadowych, co spowodowało szkodę w postaci częściowego zniszczenia ogrodzenia, nasadzeń roślin ozdobnych wokół budynku mieszkalnego, zniszczenia elementów architektury ogrodowej, kostki brukowej, upraw w ogrodzie i wymycia w nim nawierzchni urodzajnej, szacowane na kwotę 37.000 zł. Powód wskazał, że jego nieruchomość jest zalewana przez wody opadowe, spływające z gruntów, stanowiących własność (...) (dz. nr (...)), (...) S.A. (dz. nr (...)) i (...) (dz. nr (...)), w wyniku występowania większych opadów. Przyczyną zalania, według powoda, była niedrożność rowów i przepustów, odprowadzających wody, należących do (...) S.A., oraz wieloletnie zaniechania ze strony (...) Skarbu Państwa w A., polegające na braku realizacji zaleceń, zawartych w Opinii pomocniczej wersja B, wykonanej na zlecenie (...). Powód podał, że pomimo upływu wielu lat od sporządzenia tej opinii, w trakcie których posesja powoda była wielokrotnie zalewana, nie wykonano zalecanych w ekspertyzie prac, mających na celu regulację spływu wód opadowych z gruntów, stanowiących własność pozwanych. Powód od wielu lat próbował bezskutecznie rozwiązać zaistniałą sytuację i skłonić przedstawicieli pozwanych do wykonania zaleconych w Opinii prac, tak, by kolejne wzrosty wód opadowych czy roztopowych nie były kierowane na teren jego posesji i nie powodowały szkód. Poza odszkodowaniem, powód dochodził zapłaty zadośćuczynienia za niedogodności wywołane szkodami, które spowodowały u powoda dyskomfort psychiczny, lęki i niepokój, czy wystąpienie gwałtowniejszych opadów nie dokona kolejnych zniszczeń na jego posesji.

Pozwana (...) S.A. (dalej: (...) S.A.) wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając brak dowodów na fakt, że ponosi odpowiedzialność za zalanie przedmiotowej nieruchomości, do którego dochodzi na skutek ulewnych deszczy, podczas których woda opadowa spływa z pól wraz ze spadkiem terenu przez linię kolejową do nieruchomości powoda, a więc na skutek siły wyższej. Podniosła, że nie ma żadnych możliwości technicznych, by w jakikolwiek sposób pomóc powodowi, aby wody opadowe, które spływają z pól, nie zalewały jego nieruchomości, wskazując, że sama jest pokrzywdzona wskutek ulewnych opadów deszczu, które spowodowały u niej straty wynoszące kilkaset tysięcy złotych. Podniosła nadto, że w czerwcu i sierpniu 2021r. przeprowadziła prace polegające na oczyszczeniu i odtworzeniu rowów i przepustów wzdłuż linii kolejowej nr 309 na wysokości działki nr (...) w W., co oznacza, że brak czyszczenia rowów nie jest powodem zalewania nieruchomości powoda. Niezależnie od tego pozwana zarzuciła, że powód nie wskazał, jakie szkody powstały podczas zalania w maju 2021r., a jakie na skutek zalania w maju 2022r.

Pozwana (...)wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, że zalanie posesji powoda spowodowane zostało siłą wyższą – deszczem nawalnym, za co pozwana nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej. Niezależnie od tego (...) udzieliła powodowi, jako swojemu mieszkańcowi, pomocy w uprzątnięciu i wywiezieniu z posesji naniesionych przez wodę nieczystości, uporządkowaniu terenu oraz odbudowie uszkodzonego rurociągu.

Pozwany (...) w T. (dalej: (...)) wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając brak odpowiedzialności za szkodę. Podniósł, że jego grunty są użytkowane zgodnie z przeznaczeniem przez wieloletniego dzierżawcę, jako grunty orne, na których zabiegi agrotechniczne w okresie wiosennym były dopuszczalne. Na skutek przeprowadzonych prac polowych nie doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu wód, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Powołując się na ustawę z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, zarzucił brak decyzji (...) o zmianie sposobu użytkowania działki (...) z gruntów ornych na użytki zielone. Podniósł, że spływ wody wynika z naturalnego użytkowania terenu, zaś zmiany w naturalnych warunkach spływu wód spowodowała budowa linii kolejowej i to właściciel infrastruktury (...) powinien utrzymywać ją w należytym stanie. Wskazał, że za stan rowów bocznych oraz przepustów pod liniami kolejowymi odpowiada zarządca infrastruktury kolejowej. Zarzucił nadto, że akceptacja przez (...) rozwiązania technicznego, zaproponowanego w „Opinii pomocniczej” z 2007r., tj. wykonanie przez (...) rowu odwadniającego (melioracyjnego) o parametrach jak w Opinii – wariant budowy, nie miała pokrycia w obowiązujących przepisach prawa, gdyż, zgodnie z art. 81 ustawy Prawo wodne, ochrona przed powodzią była zadaniem organów administracji rządowej i samorządowej. Zdaniem pozwanego, wykonanie rowu melioracyjnego na terenach rolnych (...), spowodowałoby jeszcze bardziej gwałtowny spływ wód opadowych w kierunku miasta W..

Stan faktyczny:

W trakcie powodzi w 1998 roku spływające wody opadowe z działek nr (...) nie zostały przejęte przez rurociąg, powodując podtopienie budynku, położonego na działce powoda nr (...) (wówczas stanowiącej własność jego rodziców U. i W. M.). Spływające wody zniszczyły ponadto znaczną część rowu, biegnącego przez działkę nr (...), powodując jego dużą erozję i utratę pierwotnie zakładanej dla niego roli. Występujące w następnych latach deszcze nawalne powodowały dalsze rozmywanie istniejących urządzeń wodnych do stanu, który nawet dla opadów o stosunkowo niedużych wielkościach powodował problemy w obrębie odbiornika, jakim jest U. (1). Ukształtowanie terenu powodowało, że większość wód opadowych pochodziła z nachylonych zboczy terenów administrowanych przez (...)Skarbu Państwa A., następnie przez urządzenia melioracyjne i wodne administrowane przez (...) S.A., spływała tzw. tranzytem na tereny położone niżej, powodując podtopienia na posesji powoda.

Na wniosek Burmistrza W. z dnia 2.11.2005r. wszczęto postepowanie w sprawie uporządkowania stosunków wodnych w rejonie odprowadzania wód opadowych z działki nr (...) ((...)) oraz działki nr (...) (linia kolejowa U. – U. (2)) w W.. Ustalono, że budowa linii kolejowej spowodowała zmiany w naturalnym spływie wód opadowych i roztopowych z terenów, położonych powyżej. Decyzją z dnia 21.09.2006r. (...) ustalił (...) S.A. (...) w T., jako podmiot, na którym spoczywa obowiązek odbudowy urządzenia wodnego oraz obowiązek eksploatacji, konserwacji i remontów urządzeń wodnych, służących odwodnieniu terenów kolejowych z działki nr (...) w W. z wylotem do U. (1) poniżej posesji przy ul. (...).

Na zlecenie (...), w 2007 roku przygotowano pomocniczą opinię techniczną, mającą za zadanie dokonanie analizy sprawy, dotyczącej odwodnienia terenu działki nr (...) i działek przyległych nr (...). Pomocnicza opinia techniczna zawierała obliczenie hydrologiczne zlewni, propozycje i warianty sposobu odprowadzania wód deszczowych z terenu, propozycje rozwiązań do rozważenia w projektach technicznych, orientacyjne koszty wykonania przedsięwzięć zaproponowanych w opinii. Wstępne uwarunkowania rozwiązań i wstępna koncepcja rozwiązania problemu była przedstawiona uczestnikom. Na bazie proponowanych ewentualnych przyszłych rozwiązań i szacunkowych kosztów podejmowano próby osiągnięcia porozumienia w sprawie. W opinii stwierdzono, że istniejący rurociąg o średnicy DN 300 nie jest w stanie pomieścić wód opadowych, spływających ze zlewni w przypadku wystąpienia deszczu nawalnego; stan istniejący rowu umożliwia przeprowadzenie wód opadowych jedynie o małym natężeniu przepływu. Zaznaczono, że odpływ wód deszczowych z terenu administrowanego przez (...)Skarbu Państwa w A., jest odpływem naturalnym, powodowanym wyłącznie opadami atmosferycznymi oraz, że istniejące w obrębie terenów kolejowych rowy i przepusty są wystarczające do przeniesienia każdych opadów. W opinii przyjęto trzy warianty rozwiązań: wariant przebudowy, wariant budowy i wariant maksymalny. W każdym z tych wariantów zakładano konieczność naprawy wszystkich urządzeń melioracyjnych, położonych na nieruchomości p. M.. W opinii zaproponowano podział kosztów realizacji dla wariantu przebudowy, uznając, że jest to wariant najmniej kosztowny w realizacji i powinien dać gwarancję osiągnięcia skutku, czyli uniknięcia dalszych strat w przypadku wystąpienia dużych opadów. Wariant przebudowy przewidywał odbudowę zniszczonego odcinka rowu oraz wykonanie na przejściu z rowu otwartego do rurociągu komory. Udział kosztowy U. i W. M. przewidziano na 13000 zł, (...) Skarbu Państwa w A. - 11000 zł, (...) S.A. - 3000 zł, (...) - 3000 zł. W opinii zaznaczono, że powyższe rozwiązanie powinno zostać uzgodnione przy udziale wszystkich zainteresowanych. W przypadku nieosiągnięcia porozumienia p. M. mogli wystąpić do (...) o wydanie w trybie art. 77 prawa wodnego decyzji, ustalającej proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonania.

(...) Skarbu Państwa w A. zaakceptowała rozwiązanie techniczne, zaproponowane w opinii pomocniczej – w wariancie budowy, dotyczące wykonania przez nią rowu odwadniającego (melioracyjnego); nie zaakceptowała zaproponowanego podziału kosztów wykonania wszystkich prac; zaproponowała, że rów odwadniający (melioracyjny) wykona we własnym zakresie i własnymi środkami.

(...) S.A. zaakceptowała propozycję rozwiązania technicznego i finansowego w kwocie 3000 zł.

W celu zminimalizowania udziału finansowego p.M., w opinii wskazano kolejny wariant - dodatkowy, przewidujący rozdział wód opadowych z gruntów dz. (...) (własność (...)) na dwa kierunki spływu, bez konieczności przebudowy istniejącego rurociągu u państwa M.. W opinii zalecono zarazem zmianę użytkowania działki nr (...) (własność (...)) z użytkowania ornego na użytkowanie pastwiskowo – łąkowe, co mogłoby istotnie ograniczyć spływ wód deszczowych w kierunku U. (1) i ograniczyć erozję gleby.

W piśmie do Burmistrza W. z dnia 17.06.2010r. (...) S.A. informowało, że w związku z brakiem realizacji zadania przez (...) SP w A., nie może przystąpić do robót. Wskazał jednocześnie, że w Opinii pomocniczej brak jest jednoznacznego wskazania co, w ramach 3000 zł, (...) w T. ma zrobić na swoim terenie, gdyż w opinii przedstawiono różne schematy odwodnienia terenu, z których wynika różny zakres prac. Przedstawił zastrzeżenia do Wariantu dodatkowego opinii, zastrzegając, że takiego rozwiązania technicznego nie akceptuje.

W piśmie z dnia 24.07.2012r., skierowanym do (...) Skarbu Państwa w A., Burmistrz W. poinformował, że wobec nieprzystąpienia do realizacji części zadania remontowego, (...) Skarbu Państwa będzie odpowiadać za wszelkie szkody, powstałe w wyniku zalania posesji powoda.

W wyniku nawalnych opadów deszczu w okresie od 12 do 22 maja 2021 roku oraz w maju 2022 roku, kolejny raz doszło do podtopienia nieruchomości, stanowiącej własność powoda, położonej w W. przy (...), dz. nr (...), spowodowanego wodami opadowymi, spływającymi z gruntów, położonych powyżej, działek oznaczonych geodezyjnie nr (...) w W., należących – odpowiednio - do (...), (...) S.A., (...) powoda.

Z działki nr (...), należącej do (...), wody, pochodzące z opadów atmosferycznych i roztopowe, z uwagi na naturalną konfigurację terenu i lokalizację istniejącego nasypu linii kolejowej relacji (...) – U. (2) (dz. (...)), naturalnie spływają w kierunku działki powoda, okresowo doprowadzając, przy większych opadach deszczu, głównie w okresach wiosenno – letnich, do podtopień posesji powoda (działki nr (...)).

Decyzją z dnia 12 maja 2021r. Burmistrz W. ogłosił alarm powodziowy w związku z intensywnymi opadami deszczu i gwałtownym podniesieniem stanów wody na ciekach wodnych na terenie gminy. W dniu 17 maja 2021r. ustalono, że doszło do zniszczenia kolektora deszczowego, odprowadzającego wody opadowe, zlokalizowanego na działce powoda nr (...); uszkodzony został rów otwarty i sam kolektor.

(...) udzieliła pomocy państwu M. przy porządkowaniu terenu po zalaniu w 2021r. W wyniku zalania na posesji powoda doszło do zerwania siatki ogrodzeniowej, uszkodzenia kostki brukowej, zalania garaży, naniesienia śmieci i mułu, zniszczenia roślin ozdobnych i ogrodu warzywno-owocowego.

Powód ma problemy ze snem, odczuwa lęk, gdy tylko zanosi się na burzę.

W wezwaniu do zapłaty z 2021r. powód wskazał, jako przyczynę spływu wód opadowych, wykonanie w okresie wiosennym ornych prac polowych na gruntach SP w zarządzie (...) w (...) (obecnie (...)) oraz brak drożnych rowów melioracyjnych.

W następstwie wezwania do zapłaty, w celu ugodowego rozwiązania sporu w dniu 1.06.2021r. doszło do spotkania przedstawicieli (...), (...) S.A. i (...). Planowano kolejne spotkania, mające na celu ustalenie działań, które będą mogły zapobiec ponownym podtopieniom nieruchomości powoda.

W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty, pozwany (...) zarzucił, że za stan rowów bocznych i przepustów pod liniami kolejowymi odpowiada zarządca infrastruktury kolejowej, oraz, że zabiegi agrotechniczne, wykonane wiosną na działce rolnej Skarbu Państwa nr (...) były dopuszczalne i zgodne z przeznaczeniem działki, wskazując jednocześnie, że najrozsądniejszym rozwiązaniem gwałtownego spływu wód byłaby zmiana sposobu użytkowania tej działki na użytki zielone, ale musi to być poparte wydaniem decyzji administracyjnej na podstawie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, przy czym inicjatorem takiego postępowania może być (...), lub zarządca infrastruktury kolejowej, a nie (...).

W czasie deszczy nawalnych w maju 2021r. tory kolejowe na tej linii uległy zalaniu. W czerwcu i sierpniu 2021r. (...) S.A. przeprowadziła prace, polegające na oczyszczaniu i odtworzeniu (odmuleniu) rowów i przepustów wzdłuż linii kolejowej nr (...) na wysokości działki nr (...). Pozwany (...) S.A. jest dzierżawcą działki, położonej w W., nr (...), która stanowi własność (...) S.A. Wykonane prace nie miały większego znaczenia na oddziaływanie przeciwpowodziowe posesji powoda.

Poniżej torowiska (...), przez działki nr (...) (własność (...) S.A.), (...) (własność powoda) biegnie niezewidencjonowany (w ewidencji melioracji wodnych) ciek wodny – rów, zarośnięty krzakami.

Dowód:

Opinia pomocnicza wersja B (k-25-39);

pisma Burmistrza W. z 24.05.2005r. (k-22,23)

Decyzja (...) z dnia 21.09.2005r. (k-20)

pismo W. i U. M. do (...) S.A. z dnia 14.03.2006r. (k-19)

Notatka, spisana w siedzibie (...) w (...) z dnia 2.11.2007r. (k-17);

Notatka, spisana w (...) S.A. z dnia 11.10.2007r. (k-18)

pismo Burmistrza W. z dnia 17.09.2008r. (k-16)

pisma Burmistrza W. z dnia 15.04.2009r., z dnia 26.04.2010r. (k-15, 12)

pismo (...) S.A. z dnia 17.06.2010r. (k-13)

pismo Burmistrza W. z dnia 24.07.2012r. (k-11)

e-mail powoda z dnia 23.05.2021r. (k-10)

pismo (...) S.A. do powoda z dnia 24.05.2021r.

wezwanie do zapłaty (k-5)

pismo Burmistrza W. z dnia 11.06.2021r. (k-8)

pismo (...) z dnia 29.06.2021r. (k-7)

pismo (...) S.A. z dnia 31.12.2021r. do Burmistrza W. (k-53)

Decyzja Burmistrza W. z dnia 12.05.2021r. w sprawie ogłoszenia alarmu powodziowego (k-67)

Notatka ze spotkania z dnia 1.06.2021r. (k-89-92)

informacja z Rejestru Gruntów (k-61-63)

Decyzja Starosty (...) z dnia 21.09.2006r. (k-20)

odpis z księgi wieczystej (...), (...)

opinia biegłej sądowej z zakresu szacowania nieruchomości i wyceny szkód rolniczych J. D. (k-164 i nast., 220 i nast.)

zeznania świadków: R. M. (k-116v.); U. G. (k-116v.-117), M. H. (k-117); U. M. (k-126), W. M. (k-126v.-127); zeznania powoda (k-127).

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu.

Z przepisu art. 415 KC wynika, że przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest zawinione zachowanie (wystąpienie faktu, za który ustawa czyni odpowiedzialnym określony podmiot, czyli czynu niedozwolonego) oraz wyrządzona w wyniku tego zachowania szkoda, natomiast z art. 361 KC wynika konieczność wykazania adekwatnego związku przyczynowego między zawinionym zachowaniem i naruszeniem dobra, z którego szkoda wynika.

Żadna z przesłanek odpowiedzialności wynikających z art. 415 KC nie jest objęta domniemaniem. Poszkodowany, dochodzący roszczenia o naprawienie szkody, musi wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności adresata jego roszczeń (art. 6 KC).

Bezprawność zachowania jest warunkiem, którego wystąpienie jest konieczne dla przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej na zasadzie winy (tak: wyr. SN z 7.5.2008 r., II CSK 4/08, Legalis). Stwierdzenie bezprawności zaniechania, z którego szkoda wynikła, może nastąpić w sytuacji, gdy przepis prawa przewidywał obowiązek działania, ukierunkowanego na zapobieżenie wyrządzeniu szkody. Stanowisko powoda w niniejszej sprawie zmierzało do przyjęcia, że przyczyną wyrządzenia szkody zalaniowej było zaniechanie przez pozwanych wykonania koncepcji, zaproponowanej w Opinii pomocniczej z 2007r. Przedmiotowa opinia nie może być jednak uznana za źródło obowiązku pozwanych, których niewykonanie mogłoby być uznane za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym. Bezprawne może być bowiem tylko zachowanie, przez które sprawca szkody nie zastosował się do określonego nakazu czy postąpił wbrew zakazowi, wynikającemu z przepisów prawa. Sąd Najwyższy w wyroku z 19.10.2012 r., V CSK 501/11, wyraził pogląd, że zachowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami nie może być samo przez się uważane za bezprawne, jeżeli jednocześnie nie stanowi naruszenia bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa. W wyroku z 15.3.2007 r. (II CSK 528/06) Sąd Najwyższy stwierdził, że brak przekonywających ustaleń co do bezprawnego charakteru działania określonej osoby eliminuje w ogóle możliwość rozważania odpowiedzialności tej osoby w świetle przepisów o odpowiedzialności deliktowej (podobnie SA w Łodzi w wyr. z 4.10.2017 r., I ACa 208/17, Legalis; SA w Warszawie w wyr. z 12.4.2018 r., V ACa 1185/17, Legalis; SA w Warszawie w wyr. z 22.2.2018 r., VI ACa 1775/15, Legalis; SA w Krakowie w wyr. z 22.2.2018 r., I ACa 1033/17, Legalis). Jeżeli szkoda wyrządzona została w związku z zaniechaniem sprawcy, jego zachowanie może być uznane za bezprawne, jeśli ciążył na nim konkretny obowiązek działania.

Przedmiotowa Opinia pomocnicza – wersja B, wykonana na zlecenie (...) w 2007r., miała charakter pomocniczy i nie doprowadziła do wydania decyzji przez (...). Nie można uznać na tej podstawie, że pozwani byli zobowiązani do podjęcia określonych działań, które miały pozwolić właścicielowi nieruchomości powoda uniknąć szkody. W szczególności, sama „Opinia” nie zawiera konkretnego zakresu prac, do wykonania których mieli zobowiązać się pozwani, w celu zapobiegnięcia skutkom powodzi na posesji powoda. Poza sporem było, że pozwani wyrazili zgodę na ogólną koncepcję rozwiązania problemu zalewania nieruchomości powoda, ale, jak w samej Opinii podkreślano, została ona wykonana jedynie, jako dokumentacja pomocnicza, zawierała propozycje i warianty sposobu odprowadzania wód deszczowych z terenu, propozycje rozwiązań do rozważenia w projektach technicznych, orientacyjne koszty wykonania przedsięwzięć zaproponowanych w opinii. Uczestnikom tamtego postępowania została przedstawiona, jako wstępne uwarunkowania rozwiązań i wstępna koncepcja rozwiązania problemu. Na bazie proponowanych ewentualnych przyszłych rozwiązań i szacunkowych kosztów podejmowano próby osiągnięcia porozumienia w sprawie. W przypadku nieosiągnięcia porozumienia p. M. (poprzednicy prawni powoda) mogli wystąpić do (...) o wydanie w trybie, obowiązującej wówczas, ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229) decyzji ustalającej. Powołany przepis (ust. 1) stanowił, że utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej - do tej spółki. Jeżeli obowiązek ten nie był wykonywany, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego ustalał, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania. Jak wynika z przedmiotowej „Opinii pomocniczej”, wszystkie strony zaakceptowały rozwiązanie techniczne, wskazane w dokumentacji, oraz wysokość szacunkowych kosztów. Nie mniej jednak trudno uznać na tej podstawie, która konkretnie wersja, zaproponowana w Opinii, została ostatecznie przyjęta do wykonania, skoro jeden z uczestników - (...) Skarbu Państwa w A. zaakceptowała rozwiązanie techniczne – w wariancie budowy, dotyczące wykonania przez nią rowu odwadniającego (melioracyjnego) i nie zaakceptowała zaproponowanego podziału kosztów (k.17), zaś inny uczestnik - (...) S.A. zaakceptował propozycję rozwiązania technicznego i finansowego w kwocie 3000 zł (k.18), co może wskazywać, że zgodził się na wariant przebudowy, przy czym – jak wskazał w późniejszym piśmie do Burmistrza W. z dnia 17.06.2010r. - w Opinii pomocniczej brak jest jednoznacznego wskazania co, w ramach 3000 zł, (...) w T. ma zrobić na swoim terenie, gdyż w opinii przedstawiono różne schematy odwodnienia terenu, z których wynika różny zakres prac. Nie wiadomo jednocześnie, które rozwiązanie zaakceptowała pozwana (...). Zarazem jednak powyższe uzgodnienia wydają się nie mieć znaczenia, skoro w Opinii zawarto również wariant dodatkowy, mający na celu zminimalizowania udziału finansowego p.M., przewidujący rozdział wód opadowych z gruntów dz. (...) (własność (...)) na dwa kierunki spływu, bez konieczności przebudowy istniejącego rurociągu u państwa M.. W opinii zalecono zarazem zmianę użytkowania działki nr (...) (własność (...)) z użytkowania ornego na użytkowanie pastwiskowo – łąkowe, co mogłoby istotnie ograniczyć spływ wód deszczowych w kierunku U. (1) i ograniczyć erozję gleby. Takiego rozwiązania nie zaakceptowała pozwana (...) S.A., a swoje zastrzeżenia wyjaśniła w w.w. piśmie do Burmistrza W.. Trudno zatem przyjąć na tej podstawie, które ostatecznie rozwiązanie zostało przyjęte przez wszystkie strony i jaki konkretne był zakres prac do wykonania przez każdego z uczestników tamtego postępowania. Bezspornie, zakres i termin wykonania obowiązków, dotyczących utrzymania urządzeń melioracji wodnych, nie został ustalony w drodze decyzji administracyjnej przez organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego.

Zarazem powód nie wykazał, aby zaniechanie wykonania określonych prac przez każdego z pozwanych, doprowadziło do szkody w jego majątku, powstałej na skutek zalania jego posesji w maju 2021r. i 2022r. W szczególności nie można tego stwierdzić na podstawie dowodu z opinii biegłej sądowej J. D., wydanej w niniejszej sprawie na wniosek powoda. Należało zgodzić się z zarzutami wszystkich stron, że opinia ta była niejasna, niezrozumiała i nie odpowiadała zakresowi zlecenia, na jej podstawie nie można ustalić, jakie działania lub zaniechania każdego z pozwanych doprowadziły do zalania nieruchomości powoda w maju 2021r. i 2022r. Stwierdzenie biegłej, że „ gdyby został wykonany rozdział wód być może taka drastyczna sytuacja by nie nastąpiła”, nie jest wystarczające do przypisania odpowiedzialności pozwanym za czyn niedozwolony. W szczególności, przedmiotowa szkoda nie mogła być też następstwem zaniechania przez pozwany (...) bieżącej konserwacji istniejących urządzeń wodnych na działce Skarbu Państwa nr (...), skoro takich urządzeń wodnych tam nie ma. Pozwany (...) nie może też być obarczony odpowiedzialnością za wykonywanie urządzeń wodnych na nieruchomościach, stanowiących własność osób trzecich, nie jest odpowiedzialny za utrzymywanie rowów bocznych i przepustów wzdłuż i pod liniami kolejowymi. Działka nr (...) jest użytkowana przez dzierżawcę zgodnie z umową dzierżawy, jako grunty orne, przy czym dotychczas nie została wydana przez (...) decyzja o zmianie sposobu użytkowania działki nr (...) z gruntów ornych na użytki zielone (art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych). Wprawdzie norma art. 15 ust. 1 pow. ustawy kształtuje, skierowany do właścicieli gruntów stanowiących użytki rolne oraz gruntów zrekultywowanych na cele rolne, powszechny i generalny obowiązek przeciwdziałania degradacji gleb, w tym w szczególności erozji, to obowiązek ten skorelowany jest z możliwością bezpośredniej ingerencji właściwych organów w sytuację prawną ich właścicieli przez określenie, w drodze decyzji administracyjnej, odpowiednich nakazów działania wobec tych gruntów. Podstawowymi środkami, służącymi zapobieganiu erozji gleb i ruchom masowym ziemi, są działania polegające na zalesieniu, zadrzewieniu, zakrzewieniu gruntów, lub założeniu na nich trwałych użytków zielonych (art. 15 ust. 2 pow. ustawy), jak również polegające na budowie i utrzymywaniu w stanie sprawności technicznej urządzeń przeciwerozyjnych oraz urządzeń melioracji szczegółowych (art. 15 ust. 4 pow. ustawy). Instrumentem prawnym wdrażania środków przeciwdziałania erozji i ruchom masowym ziemi jest decyzja, nakazująca na gruntach ich zalesienie, zadrzewienie, zakrzewienie albo założenie trwałych użytków zielonych. Bezspornie, w niniejszej sprawie dotychczas nie doszło do wydania przez (...) decyzji administracyjnej nakazującej, w odniesieniu do działki nr (...), administrowanej przez pozwany (...), w trybie pow. przepisu.

Z opinii biegłej sądowej wynika ponadto, że poniżej torowiska (...), przez (...) (własność (...) S.A.), (...) (własność powoda) biegnie niezewidencjonowany ciek wodny – rów, zarośnięty krzakami. Skoro rów ten nie jest ujawniony w ewidencji melioracji wodnych, to trudno uznać, aby pozwani byli zobowiązani do jego remontu w celu zachowania funkcji, który to obowiązek ciąży na właścicielu urządzenia wodnego (art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne). Nawet, gdyby uznać, że przyczyną zalania nieruchomości powoda w maju 2021r. i w maju 2022r. był zły stan tego rowu, co jednak nie zostało przez powoda wykazane (nie wynika to jednoznacznie z opinii biegłej sądowej), to trudno przyjąć, aby za ten stan odpowiadał któryś z pozwanych, a w konsekwencji, aby swoim zachowaniem, polegającym na niedopełnieniu obowiązku utrzymania w należytym stanie urządzenia wodnego, stanowiącego jego własność, doprowadził do powstania szkody w majątku powoda.

Powód nie wykazał również, aby przyczyną zalania, jak twierdził w pozwie, była niedrożność rowów i przepustów, odprowadzających wody opadowe, należących do (...). W czasie deszczy nawalnych w maju 2021r. tory kolejowe na tej linii uległy zalaniu, doprowadzając do zamulenia rowów bocznych wzdłuż linii kolejowej i przepustów. W czerwcu i sierpniu 2021r. (...) S.A. przeprowadziła prace, polegające na oczyszczaniu i odtworzeniu (odmuleniu) rowów i przepustów wzdłuż linii kolejowej na wysokości (...). Jak wynika z opinii biegłej sądowej, wykonane prace nie miały jednak większego znaczenia na oddziaływanie przeciwpowodziowe posesji powoda. W szczególności powód nie wykazał, aby wcześniej rowy boczne i przepusty pod linią kolejową, odprowadzające wody opadowe, należące do (...), były niedrożne, co doprowadziło do zalania nieruchomości powoda. Takie stanowisko jest przy tym sprzeczne z zeznaniami świadków (rodziców powoda U. i W. M., k-126), którzy przyczyny zalań upatrywali w zrównaniu pola powyżej torów kolejowych, początkiem lat 80-tych XX wieku, po przejęciu przez (...); świadkowie zeznali, że wcześniej pola te należały do (...) i były podzielone rowami melioracyjnymi. Również z zeznań powoda wynika, że przepusty są drożne, a problem rozwiąże jedynie przekierowanie odpływu wody przez inny grunt, należący do (...), ale (...) i (...) nie chcą inwestować na cudzym gruncie.

W rozpoznawanej sprawie, do powstania szkody w wyniku zalania posesji powoda w maju 2021r. i maju 2022r. doszło na skutek intensywnych opadów deszczu i naturalnego spływu wód z gruntów powyżej nieruchomości powoda. Powód nie przedstawił dowodów na fakt, że szkoda powstała na skutek zaniechania przez pozwanych podjęcia określonych działań, do których byli prawnie zobowiązani. Powód nie wykazał w jaki sposób można było zapobiec szkodzie i jakich konkretnie działań pozwani zaniechali, pomimo ciążącego na nich obowiązku, przez co nie zapobiegli powstaniu szkody, chociaż taką możliwość mieli. Wobec powyższego, powództwo podlegało oddaleniu.

W tych okolicznościach pominięciu podlegał dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność „określenia rodzaju i wartości szkód, jakie wystąpiły na terenie posesji powoda w wyniku jej dwukrotnego podtopienia w maju 2021r.”, zawnioskowany przez powoda, jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 235 ²§1 pkt 2 KPC). Ponadto wniosek powoda nie odpowiadał wymogom art. 235 ¹ KPC, powód nie wyszczególnił faktów, które miałyby być wykazane tym dowodem. Powód powinien sformułować swoje twierdzenia co do rodzaju i rozmiaru szkody już w pozwie, a ewentualny dowód z opinii biegłego ma posłużyć wykazaniu tych twierdzeń (faktów). Pismo powoda, niepodpisane, zostało złożone jako spóźnione, z uchybieniem obowiązku wynikającego z art. 132§1 KPC, podlegało zwrotowi. Powód nie ustosunkował się więc do zarzutów pozwanych i nie sprecyzował żądania.

Mając na uwadze powyższe wywody odnośnie braku podstaw do odpowiedzialności pozwanych za szkodę, na uwzględnienie nie zasługiwało również powództwo o zapłatę kwoty 10.000 zł, tytułem zadośćuczynienia. Podtopienie nieruchomości powoda było niewątpliwie stresującym wydarzeniem w jego życiu, jednakże nie przedstawił on dowodów na fakt wystąpienia u niego rozstroju zdrowia (fizycznego lub psychicznego) w rozumieniu przepisu art. 445§1 KC w zw. z art. 6 KC.

Orzeczenie o kosztach procesu oparto na przepisie art. 102 KPC. W ocenie Sądu, zastosowaniu zasady odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 KPC) sprzeciwiają się względy słuszności. Wytaczając bowiem powództwo, powód był subiektywnie przeświadczony o słuszności dochodzonego roszczenia, pozwani przy tym korzystali ze stałej obsługi prawnej i nie ponieśli dodatkowych nakładów na prowadzenie procesu. Nawet, jeśli opinia pomocnicza z 2007r. nie może stanowić źródła obowiązku pozwanych do podjęcia konkretnych działań, mających zapobiec zalewaniu nieruchomości powoda, których zaniechanie skutkowałoby obowiązkiem odszkodowawczym, to jednak strony od wielu lat prowadziły rozmowy w celu poprawy sytuacji powoda, jako właściciela sąsiedniej nieruchomości. Bazując na wcześniejszych ustaleniach, powód wystąpił ostatecznie z pozwem w niniejszej sprawie po wielu latach bezskutecznych prób poprawy swojej sytuacji, licząc, że wcześniejsze ustalenia i deklaracje pozwanych powinny zostać zrealizowane. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór.

Orzeczenie w pkt III wyroku oparto na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 1144 ze zm.). W toku postępowania Skarb Państwa poniósł tymczasowo wydatki na wynagrodzenie biegłej, ponad uiszczoną przez powoda zaliczkę, w kwocie 966 zł (k. 182, 233).