Wyrok z 25 marca 2026, sygn. I C 69/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 marca 2026 roku

Sąd Rejonowy w Grudziądzu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: asesor sądowy Wojciech Frela
Protokolant: sekretarz sądowy Marika Kielian

po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2026 roku w K. na rozprawie
sprawy z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez (...) (...)

przeciwko (...) (...) w likwidacji
o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa

I. rozwiązuje prawo użytkowania wieczystego nieruchomości o powierzchni 0,7700 ha położonej
w U., gm. K., składającej się z (...), dla której Sąd Rejonowy w Grudziądzu (...) prowadzi księgę (...) nr (...);

II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10 800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych 00/100)
wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

III. przyznaje na rzecz adwokata S. W. kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych 00/100) tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora pozwanego;

IV. odstępuję od obciążania pozwanego opłatą od pozwu, od której uiszczania zwolniony był Skarb Państwa.

Sygn. akt I C 69/24

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 25 marca 2026 roku

Powód Skarb Państwa reprezentowany przez (...) (...) wniósł przeciwko pozwanemu (...) (...) w H. pozew, domagając się rozwiązania prawa użytkowania wieczystego, składającego się z (...) o powierzchni 0,770 ha, dla której Sąd Rejonowy w Grudziądzu (...) prowadzi księgę wieczystą
nr (...). Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwu powód twierdził, że jest właścicielem nieruchomości położonych
w U., gm. K.. Podniósł, że nieruchomość ta od wielu lat nie jest wykorzystywana zgodnie ze swoim przeznaczeniem – nie jest na niej prowadzona żadna działalność, a także nie są uiszczane opłaty roczne z tytułu użytkowania wieczystego. Powód wskazał ponadto, że brak jest możliwości nawiązania kontaktu z przedstawicielami pozwanego, zaś sama spółka pozostaje w stanie likwidacji. Twierdził, że zachodzą przesłanki z art. 240 k.c., gdyż pozwany nie wykonuje przysługującego mu prawa, a pozostawienie nieruchomości bez jakiegokolwiek wykorzystania
i dozoru stanowi korzystanie z niej w sposób oczywiście sprzeczny z jej przeznaczeniem.

Z uwagi na brak możliwości ustalenia osoby uprawnionej do reprezentacji pozwanego, będącego osobą prawną, oraz braki w jego organach uniemożliwiające działanie, Sąd ustanowił dla pozwanego kuratora na podstawie art. 69 § 1 k.p.c.

W odpowiedzi na pozew pozwany, działając przez ustanowionego kuratora, wniósł
o oddalenie powództwa w całości. Podniósł, że powód nie wykazał spełnienia przesłanek określonych w art. 240 k.c., wskazując, że rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego stanowi środek wyjątkowy, dopuszczalny jedynie w sytuacji, gdy użytkownik wieczysty korzysta z nieruchomości
w sposób oczywiście sprzeczny z jej przeznaczeniem lub z umową, a zastosowanie środków mniej dolegliwych okazało się nieskuteczne. Wskazał ponadto, że pozwanemu nie została skutecznie doręczona żadna korespondencja mogąca stanowić wezwanie do zaniechania uchybień, a ewentualne zaległości z tytułu opłat rocznych mają charakter majątkowy i podlegają przedawnieniu na zasadach ogólnych.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu zwykłym.

Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:

Decyzją H. (...) z dnia 29 października 1993 roku, znak (...), wydaną na podstawie art. 2 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, stwierdzono nabycie z mocy prawa przez przedsiębiorstwo państwowe (...) w K. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w U., obejmującej (...), z dniem 5 grudnia 1990 r., a także własności znajdujących się na niej budynków i budowli. Decyzja ta stanowiła urzędowe potwierdzenie, że wskazane przedsiębiorstwo stało się z mocy prawa użytkownikiem wieczystym gruntu oraz właścicielem posadowionych na nim naniesień.

W wyniku podziału geodezyjnego przeprowadzonego w 1999 roku działka nr (...) została podzielona na działki nr (...). Następnie działka nr (...) uległa dalszemu podziałowi
w 2001 roku, w wyniku którego powstały działki nr (...).

W późniejszym okresie przedsiębiorstwo państwowe (...) w K. ogłosiło upadłość. W toku postępowania upadłościowego syndyk sprzedał przedmiotową nieruchomość
na rzecz pozwanego. Umowa sprzedaży została zawarta w dniu 9 czerwca 2006 roku.

Od momentu nabycia nieruchomości przez pozwanego nie była na niej prowadzona żadna działalność gospodarcza ani nie podejmowano jakichkolwiek działań zmierzających do jej zagospodarowania. Pozwany nie uiszczał również opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego.

Na dzień wniesienia pozwu zadłużenie pozwanego z tego tytułu wynosiło 50.752,44 zł, w tym należność główna 32.670 zł oraz odsetki w kwocie 18.082,44 zł. Pozwany nie dokonywał jakichkolwiek płatności z tego tytułu.

Nieruchomość pozostaje od wielu lat nieużytkowana. Ostatni okres jej faktycznego wykorzystywania przypadał na czas, gdy użytkownikiem wieczystym było przedsiębiorstwo państwowe (...) (...) w K.. Obecnie teren jest zaniedbany i zakrzaczony, brak jest zabudowy, a na jego obszarze znajdują się jedynie pozostałości fundamentów po dawnej ubojni.

Pozwana spółka została rozwiązana i postawiona w stan likwidacji. Na likwidatora początkowo wyznaczono D. G., który następnie złożył rezygnację z pełnionej funkcji. Po jego odwołaniu funkcję kuratora objął W. U., który jednak zmarł.
W konsekwencji spółka pozostała bez organu uprawnionego do jej reprezentacji.

dowody:

- decyzja H. (...) – k. 29-31

- wykaz zmian gruntowych z 1999 roku – k. 32-34

- wykaz zmian gruntowych z 2001 roku – k. 26-28

- umowa sprzedaży z 2006 roku – k. 35-41

- wyrok z dnia 29 kwietnia 2011 roku dot. rozwiązania spółki i ustanowienia likwidatora – k. 73

- oświadczenie o rezygnacji z funkcji likwidatora – k. 74

- postanowienie z dnia 30 października 2008 roku dot. ustanowienia kuratora – k. 107-109

- zeznania świadka P. H. – k. 174-174v

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów zgromadzonych
w aktach sprawy oraz zeznania świadka P. H.. Sąd uznał dokumenty za wiarygodne, albowiem ich autentyczność oraz treść nie budziły wątpliwości i nie były kwestionowane przez strony postępowania.

Zeznania świadka P. H. Sąd ocenił jako wiarygodne w całości. Były one spójne, logiczne oraz korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności
z dokumentacją zgromadzoną w sprawie. Świadek w sposób przekonujący opisał stan nieruchomości, wskazując na jej wieloletnie nieużytkowanie oraz znaczne zaniedbanie.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Zgodnie z art. 240 k.c. umowa o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste może ulec rozwiązaniu przed upływem określonego w niej terminu, jeżeli wieczysty użytkownik korzysta
z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie,
w szczególności jeżeli wbrew umowie użytkownik nie wzniósł określonych w niej budynków
lub urządzeń.

Nadto w myśl art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, właściwy organ może żądać rozwiązania umowy użytkowania wieczystego przed upływem ustalonego okresu stosownie do art. 240 Kodeksu cywilnego, jeżeli użytkownik wieczysty korzysta z tej nieruchomości w sposób sprzeczny z ustalonym w umowie.

Do rozwiązania użytkowania wieczystego niezbędne jest w każdym przypadku spełnienie kryterium "oczywistej" sprzeczności sposobu korzystania z nieruchomości z jej przeznaczeniem. Oczywista sprzeczność, to nie tylko proste naruszenie warunków decyzji stanowiącej podstawę prawa wieczystego użytkowania, ale naruszenie ewidentne, rażące. Nie sposób wyprowadzić z treści przepisów art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
oraz art. 240 k.c. aż tak daleko idących wymagań wskazujących wręcz na umyślne zachowania użytkownika wieczystego. Określona w art. 240 k.c. przesłanka korzystania z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem jest spełniona wtedy, gdy użytkownik wieczysty
od kilkunastu lat w ogóle nie korzysta z gruntu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r. w sprawie III CSK 281/10, LEX nr (...)). Skoro strona w ogóle nie korzysta z nieruchomości
od kilku lat i nie ma żadnych planów odnośnie jej wykorzystywania, to określona
w art. 240 KC przesłanka korzystania z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem, jest spełniona (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 24.10.2013 w sprawie I ACa 714/13).

W świetle art. 240 KC, sama niezgodność pomiędzy sposobem korzystania z nieruchomości
i przeznaczeniem nieruchomości stanowi podstawę do rozwiązania umowy. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd, że zawarty w art. 240 KC zwrot "oczywiście" jest jedynie kwantyfikatorem oceny stanu faktycznego realizacji umowy, podkreślającym brak wątpliwości, pewność stanu rzeczy, a nie przyczyn i ich związku z podmiotem prawa użytkowania wieczystego (wyrok SN z 16.11.2012 r., III CSK 42/12).

W realiach niniejszej sprawy spełnione zostały wskazane przesłanki. Pozwany od wielu lat nie korzysta z przedmiotowej nieruchomości, nie podejmuje żadnych działań zmierzających do jej zagospodarowania ani utrzymania. Nieruchomość pozostaje w stanie znacznego zaniedbania,
a istniejąca na niej dawno zabudowa ma charakter zdegradowany (pozostały tylko fundamenty). Jednocześnie pozwany przez długi okres nie uiszczał opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego, całkowicie uchylając się od tego obowiązku.

Dodatkowo brak jest jakiejkolwiek aktywności ze strony pozwanego – nie odbiera on korespondencji, nie utrzymuje kontaktu, a w toku niniejszego postępowania był reprezentowany wyłącznie przez kuratora ustanowionego na podstawie art. 69 § 1 k.p.c. Okoliczność ta potwierdza,
że pozwany faktycznie zaprzestał wykonywania przysługującego mu prawa.

Całokształt powyższych okoliczności prowadzi do jednoznacznego wniosku, że pozwany korzysta z nieruchomości w sposób oczywiście sprzeczny z jej przeznaczeniem, a w istocie – prawa tego w ogóle nie wykonuje. Stan ten ma charakter długotrwały i nie rokuje zmiany, co czyni bezcelowym stosowanie środków mniej dolegliwych.

W ocenie Sądu zarzuty pozwanego nie zasługiwały na uwzględnienie. W szczególności bez znaczenia pozostaje podnoszona kwestia przedawnienia roszczeń o zapłatę opłat rocznych, albowiem przedmiotem niniejszego postępowania nie jest dochodzenie tych należności, lecz ocena sposobu wykonywania prawa użytkowania wieczystego. Nie zasługuje również na uwzględnienie argument dotyczący braku skutecznego doręczenia wezwań. W okolicznościach sprawy to pozwany, poprzez brak jakiejkolwiek aktywności oraz nieodbieranie kierowanej do niego korespondencji, doprowadził do sytuacji, w której kontakt z nim był niemożliwy. Nie może on zatem wywodzić korzystnych dla siebie skutków z własnego zaniechania.

Sąd podziela pogląd, że rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego stanowi środek
o charakterze wyjątkowym i powinien być stosowany z ostrożnością. Nie oznacza to jednak,
że w sytuacji długotrwałego i rażącego naruszenia obowiązków użytkownika wieczystego środek ten nie znajduje zastosowania. Brak jest podstaw do przyjęcia, że zastosowanie środków mniej dolegliwych mogłoby doprowadzić do przywrócenia prawidłowego wykonywania prawa użytkowania wieczystego. Wieloletni brak jakiejkolwiek aktywności ze strony pozwanego, brak kontaktu
oraz całkowite zaniechanie regulowania opłat wskazują, że środki te byłyby bezskuteczne.

W ocenie Sądu pozwany korzysta z nieruchomości w sposób oczywiście sprzeczny z jej przeznaczeniem, co uzasadnia rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 240 k.c. Utrzymywanie prawa użytkowania wieczystego w takich warunkach pozostawałoby w sprzeczności
z zasadą racjonalnego gospodarowania nieruchomościami.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3
w zw. z art. 99 k.p.c. w myśl zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Powód wygrał sprawę
w całości, a na poniesione przez niego koszty złożyły się: 5 400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego i 5 400 zł tytułem uiszczonej zaliczki na poczet kosztów ustanowienia kuratora,
na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku
w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. 2026, poz. 118 ze zm.). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

W pkt III. wyroku Sąd przyznał na rzecz adwokata S. W. kwotę 5 400 zł tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora procesowego. Wynagrodzenie to ustalono przy uwzględnieniu charakteru sprawy oraz nakładu pracy kuratora, zgodnie z obowiązującymi przepisami regulującymi wysokość wynagrodzenia pełnomocników.

W pkt IV. wyroku Sąd odstąpił od obciążania pozwanego opłatą od pozwu, od której uiszczenia zwolniony był powód. Mając na uwadze okoliczności sprawy, w szczególności brak aktywności pozwanego oraz jego reprezentację wyłącznie przez kuratora procesowego, Sąd uznał,
że brak jest podstaw do obciążania pozwanego tymi kosztami.