Zarządzenie z 30 marca 2026, sygn. I Ns 180/25

UZASADNIENIE

Wnioskodawca (...) Spółka Akcyjna w K. wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po S. N. zmarłym dnia (...) roku, ostatnio zamieszkałym w M., na podstawie ustawy przez M. N., ewentualnie o ustalenie na podstawie art. 670 kpc przez Sąd z urzędu, kto jest spadkobiercą po S. N.. Nadto wniósł o zasądzenie od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przed Sądem Rejonowym (...)w (...) w sprawie o sygn. akt I Ns 125/22 toczy się postępowanie spadkowe z wniosku (...) po T. P.. W toku toczącego się postępowania Sąd zobowiązał pełnomocnika wnioskodawcy do przedłożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po S. N., wobec czego konieczne stało się wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym. Wnioskodawcy nie jest wiadome, aby spadkodawca pozostawił testament ani też, by istniały inne osoby uprawnione do dziedziczenia po S. N., wobec czego należy orzec, że uczestnicy postępowania nabyli spadek na podstawie ustawy.

Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2024 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania spadkobierców ustawowych: córkę O. N., matkę E. N., ojca K. N..

Postanowieniem z dnia 29 października 2025 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania spadkobierców ustawowych - A. K. i D. V. - siostry spadkodawcy.

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2025 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania spadkobiercę ustawowego - F. K..

Postanowieniem z dnia 03 lutego 2026 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania spadkobierców ustawowych - M. F., G. P. i J. V..

Postanowieniem z dnia 24 lutego 2026 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania spadkobiercę ustawowego - W. P..

S ą d ustali ł następujący stan faktyczny:

S. N. urodził się w dniu (...) roku w Ś., zmarł w dniu (...) roku w P. W.. Ostatnim jego miejscem zwykłego pobytu przed śmiercią były M..

W chwili śmierci pozostawał w ważnym związku małżeńskim z M. N. z domu S.. Żaden z małżonków nie wnosił o rozwód ani o separację. Z tego małżeństwa pochodzi jedno dziecko - O. N. urodzona dnia (...) roku. Spadkodawca nie posiadał dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych.

Spadkodawca nie pozostawił testamentu, nikogo nie wydziedziczył. Nie toczyło się ani nie toczy postępowanie sądowe o uznanie za niegodnego dziedziczenia po S. N..

Żona spadkodawcy M. N. i córka spadkodawcy O. N. w dniu 17 kwietnia 2019 roku przed notariuszem odrzuciły skutecznie spadek po S. N.. W dacie składania przedmiotowego oświadczenia O. N. nie posiadała dzieci, ani nie była w ciąży. Również M. N. w dacie odrzucenia spadku nie była w ciąży.

Rodzice spadkodawcy - E. N. z domu F. i K. N. - żyli w dacie śmierci spadkodawcy. O odrzuceniu spadku przez żonę i córkę spadkodawcy, dowiedzieli się na rozprawie w niniejszej sprawie w dniu 08 marca 2024 roku. Matka spadkodawcy odrzuciła skutecznie spadek po nim na rozprawie w dniu 29 października 2025 roku, zaś ojciec odrzucił skutecznie spadek przed notariuszem w dniu 14 listopada 2025 roku.

Z rodzeństwa spadkodawca posiadał dwie siostry: D. V.z domu N. i A. K. z domu N.. D. V.odrzuciła skutecznie spadek przed notariuszem w Niemczech w dniu 08 grudnia 2025 roku, posiadając jedno dziecko J. V. urodzonego dnia (...) roku, a zatem po śmierci spadkodawcy, w imieniu którego również spadek został odrzucony w dniu 08 grudnia 2025 roku. A. K. odrzuciła skutecznie spadek po bracie na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 roku, posiadając jedno dziecko F. K. urodzonego dnia (...) roku, w imieniu którego również w tym samym dniu odrzuciła spadek.

Dziadkowie spadkodawcy zmarli: Z. F. w dniu (...) roku, Z. F. (1) w dniu (...) roku, A. N. w dniu (...) roku, J. N. w dniu (...) roku.

Na rozprawie w dniu 11 marca 2026 roku spadek po S. N. w imieniu jego babki A. N. odrzuciła jej córka G. P., będąca spadkobierczynią ustawową i testamentową matki.

Matka spadkodawcy E. N. ma z rodzeństwa jednego brata - M. F..

Ojciec spadkodawcy K. N. ma z rodzeństwa jedną siostrę - G. P., która w dniu 17 lutego 2026 roku przed notariuszem odrzuciła skutecznie spadek po S. N.. G. P. urodziła dwoje dzieci: T. P. w dniu (...) roku, który zmarł w dniu (...) roku nie pozostawiając dzieci oraz W. P. w dniu (...) roku. W. P. odrzucił skutecznie spadek po S. N. przed notariuszem w dniu 18 lutego 2026 roku, posiadając jedno dziecko - Z. P. urodzoną dnia (...)roku, a zatem po śmierci spadkodawcy, w imieniu której również spadek został odrzucony przed notariuszem w dniu 18 lutego 2026 roku.

Nie toczyło się dotychczas postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po S. N., jak też nie był sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po spadkodawcy. Żaden spadkobierca nie zrzekł się dziedziczenia po S. N..

( dowód: odpis skrócony aktu zgonu S. N. - k. 26,

odpis skrócony aktu ma łżeństwa spadkodawcy - k. 63,

odpis skrócony aktu ma łżeństwa rodzic ów spadkodawcy - k. 83,

odpis skrócony aktu urodzenia ojca spadkodawcy - k. 84,

odpis skrócony aktu urodzenia córki spadkodawcy - k. 85,

zapewnienie spadkowe uczestnika K. N. - k. 125 odwrót

(p łyta CD - k. 126),

odpisy skrócone aktów urodzenia sióstr spadkodawcy - k. 230, 231,

zapewnienie spadkowe uczestniczki E. N. - k. 240 - 240 odwrót,

oświadczenie E. N.o odrzuceniu spadku - k. 241,

zapewnienie spadkowe uczestniczki M. N. - k. 242,

zapewnienie spadkowe uczestniczki O. N. - k. 242,

oświadczenie A. K. o odrzuceniu spadku - k. 295,

oświadczenie F. K. o odrzuceniu spadku - k. 296,

odpisy skrócone aktów zgonu dziadków spadkodawcy - k. 362-365,

odpis skrócony aktu urodzenia brata matki spadkodawcy - k. 366,

odpis skrócony aktu małżeństwa siostry ojca spadkodawcy - k. 367,

protokół przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku z 17.02.2026r. - k.

372-373,

odpis skrócony aktu zgonu T. P. - k. 397,

odpis skrócony aktu urodzenia W. P. - k. 398,

oświadczenie A. N. o odrzuceniu spadku - k. 412,

protokó ł przyjęcia oświadczeń o odrzuceniu spadku z 17.04.2019r. - k. 3-4

w aktach S ądu Rejonowego w Ś. sygn. I N 228/19,

protokół przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku z 14.11.2025r. - k. 3-

4 w aktach Sądu Rejonowego w Ś. sygn. I N 385/25,

oświadczenia o odrzuceniu spadku z 08.12.2025r. - k. 2, 5 w aktach Sądu

Rejonowego w Ś. sygn. I N 2/26,

oświadczenie o odrzuceniu spadku z 18.02.2026r. - k. 3-4 w aktach Sądu

Rejonowego w Ś. sygn. I N 55/26,

oświadczenie o odrzuceniu spadku z 18.02.2026r. - k. 2-4 w aktach Sądu

Rejonowego w Ś. sygn. I N 56/26 )

Przed Sądem Rejonowym (...) w S.pod sygn. akt I Ns 125/22 toczy się sprawa z wniosku (...) S.A. w K. o stwierdzenie nabycia spadku po T. P. którego uczestnikiem był S. N.. Sąd ten zobowiązał (...) do przedłożenia prawomocnego postanowienia Sądu lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym w dniu (...) roku S. N., w terminie 21 dni, pod rygorem zawieszenia postępowania.

( dowód: odpis postanowienia z 03.04.2023r. i zobowi ą zanie z 11.04.2023r. S ądu

Rejonowego (...)w S., sygn. akt I Ns

125/22 - k. 25- 25 odwrót )

S ą d zwa żył, co następuje:

Zgodnie z art. 1025 § 1 zdanie 1 kc Sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę na podstawie wniosku osoby mającej w tym interes. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może więc złożyć każdy, kto ma w tym interes. Może to być każda osoba, która jest zainteresowana w wywołaniu skutków prawnych związanych z prawomocnym stwierdzeniem nabycia spadku, w szczególności skutków określonych w art. 1025 § 2 i 1027 kc. Interes prawny pełni w tym wypadku funkcję legitymacji, a ściśle uprawnienia do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Chodzi przy tym o obiektywny interes prawny, czyli obiektywną potrzebę wszczęcia postępowania (por. postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2009r., sygn. IV CSK 361/08, publ. system informacji prawnej LEX nr 527248). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że zainteresowanymi w rozumieniu art. 1025 § 1 kc są m.in. spadkobiercy, ich następcy prawni, wierzyciele spadku i wierzyciele spadkobierców, zapisobiercy, nabywcy spadku lub udziału w spadku, współwłaściciele przedmiotów wchodzących w skład spadku, kuratorzy spadku oraz wykonawcy testamentu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 lutego 1958r., 3 CO 29/57, OSN 1958, poz. 120, z dnia 10 maja 1966r., II CR 205/66, OSNCP 1966, nr 12, poz. 224, z dnia 4 września 1969r., I CR 422/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 113, z dnia 12 stycznia 1983r., III CRN 218/82, OSNCP 1983, nr 8, poz. 124, z dnia 1 czerwca 2000r., IV CKN 470/00, nie publ., z dnia 24 października 2001r., III CKN 366/00, Prok. i Pr. 2002, nr 6, s. 41 i z dnia 06 lutego 2008r., II CSK 433/07, nie publ.). Art. 510 § 1 kpc wraz z art. 1025 § 1 kc, wyznacza krąg osób zainteresowanych w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002r., V CKN 1093/00, system informacji prawnej LEX nr 1165081).

Wnioskodawca (...) S.A. wykazał swoją legitymację do złożenia wniosku w niniejszej sprawie interesem w kontynuowaniu postępowania zainicjowanego przed Sądem Rejonowym (...) wS. pod sygn. akt I Ns 125/22, gdzie konieczne jest ustalenie następców prawnych S. N., aby jako uczestnicy mogli brać udział żyjący spadkobiercy. Interes ten wynika nadto wprost z zobowiązania tego Sądu wobec (...) S.A., w wykonaniu którego (...)zobowiązany jest przedłożyć postanowienie stwierdzające nabycie spadku po S. N..

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku osobami zainteresowanymi w sprawie są osoby należące do kręgu spadkobierców testamentowych i ustawowych. Sąd z urzędu bada, w myśl art. 670 kpc, kto jest spadkobiercą i czy spadkodawca pozostawił testament. Ustalenia te Sąd może poczynić, zgodnie z art. 671 § 1 kpc, na podstawie zapewnień zgłaszających się spadkobierców.

W pierwszej kolejności Sąd był zobligowany do ustalenia, czy spadkodawca S. N. pozostawił testament, czy też zastosowanie znaleźć powinny przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Zgodnie bowiem z art. 926 § 1 kc powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Art. 926 § 2 kc stanowi natomiast, iż dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Żaden z uczestników niniejszego postępowania nie wskazał, aby S. N. pozostawił testament, dlatego Sąd był zobowiązany ustalić krąg spadkobierców ustawowych.

Zgodnie z art. 931 § 1 kc w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Sąd bada krąg spadkobierców na chwilę otwarcia spadku, a w dacie otwarcia spadku po S. N., czyli w dniu (...) roku, spadkodawca pozostawał w związku małżeńskim z M. N. z domu S. i posiadał jedno dziecko - O. N.. Żona i córka spadkodawcy powinny zatem dziedziczyć po S. N. w pierwszej kolejności. Obie jednak w terminie ustawowym, przed notariuszem, odrzuciły spadek po S. N.. Zgodnie z art. 1015 § 1 kc oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Termin ten dla M. N. i O. N. rozpoczął swój bieg w dniu śmierci spadkodawcy, czyli w dniu (...) roku i upłynąłby w dniu(...) roku. W terminie ustawowym, bowiem w dniu (...) roku, obie odrzuciły spadek. Zgodnie z art. 1020 kc spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. M. N. i O. N. zostały wyłączone od dziedziczenia, tak jakby nie dożyły otwarcia spadku po S. N.. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 931 § 2 kc, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Wobec tego, że O. N. w dacie śmierci ojca nie posiadała swoich dzieci, przepis ten nie ma do niej zastosowania.

W dalszej kolejności, zgodnie z art. 932 § 3 kc powinni dziedziczyć rodzice spadkodawcy. Przepis ten stanowi, że w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Odrzucenie spadku przez zstępną O. N. i małżonkę spadkodawcyM. N. ma ten skutek, że traktowane są jak osoby nieżyjące w dacie śmierci spadkodawcy, a więc, że ich „brak” - w rozumieniu art. 932 § 3 kc.

Do ustalenia, od jakiej daty biegnie dla każdego ze spadkobierców termin do złożenia oświadczenia spadkowego niezbędne jest ustalenie, kiedy dowiedział się on o tytule swego powołania. Dla spadkobierców dziedziczących w dalszej kolejności jest to data dowiedzenia się o tym, że spadkobiercy dziedziczący w pierwszej kolejności (w tym przypadku O. N. i M. N.) odrzuciły spadek. Rodzice spadkodawcy - K. N. i E. N. na rozprawie w dniu 08 marca 2024 roku oświadczyli, że dopiero od Sądu na tej rozprawie dowiedzieli się o odrzuceniu spadku przez żonę i córkę spadkodawcy, a zatem termin do złożenia oświadczenia spadkowego wynoszący sześć miesięcy otworzył się dla nich dopiero w tym dniu, stąd też złożone przez nich w toku postępowania oświadczenia o odrzuceniu spadku były w terminie i stały się skuteczne.

Z przepisu art. 932 § 4 kc wynika, że jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Rodzice spadkodawcy odrzucający spadek są traktowani przez przepisy tak, jakby nie dożyli otwarcia spadku, a zatem w dalszej kolejności powinno dziedziczyć rodzeństwo spadkodawcy, czyli w niniejszej sprawie A. K. i D. V., które dowiedziały się o tytule swojego powołania do spadku z postanowienia Sądu wzywającego do udziału w sprawie w dniu 05 listopada 2025 roku. D. V. odrzuciła spadek w dniu 08 grudnia 2025 roku, a A. K. w dniu 12 grudnia 2025 roku, a zatem w terminie i skutecznie.

W dalszej kolejności, w oparciu o art 932 § 5 kc, dziedziczą zstępni rodzeństwa. A. K. posiada jedno dziecko - F. K., w imieniu którego również skutecznie odrzuciła spadek na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 roku. D. V. także posiada jedno dziecko - J. V., w imieniu którego odrzuciła spadek w dniu 08 grudnia 2025 roku, jednakże wobec tego, że J. V. urodził się po otwarciu spadku, bowiem w dniu (...)roku, nie może być w ogóle zaliczany do kręgu spadkobierców ustawowych. Zgodnie z art. 927 § 1 kc, nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, a stosownie do art. 924 kc, spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

W takiej sytuacji przepis art 934 § 1 kc przewiduje, że w braku zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy; dziedziczą oni w częściach równych. Żaden z dziadków nie żyje, jednakże w dacie otwarcia spadku żyły obie babki - A. N. i Z. F., a nie ma znaczenia okoliczność, że w dacie orzekania spadkobierca ustawowy nie żyje, skoro spadek nabywa się z momentem jego otwarcia. Spadkobierczyni ustawowa i testamentowa A. N., jej córka G. P. odrzuciła skutecznie spadek w imieniu matki. Pozostała zatem Z. F. jako spadkobierczyni ustawowa, która żadnego oświadczenia nie złożyła.

Z art. 934 § 2 kc wynika, że jeżeli którekolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. W miejsce nieżyjącego dziadka Z. F. jego udział dziedziczy jego syn M. F., który także żadnego oświadczenia nie złożył.

Zgodnie z art. 1015 § 2 kc, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a więc z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkodawcy do wysokości majątku spadkowego (art. 1012 kc). Z przepisu art. 1031 § 2 kc wynika, że w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku.

Z. F. i M. F. nie złożyli oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku i tym samym dziedziczą spadek z dobrodziejstwem inwentarza, w częściach równych.

Sąd ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie dokumentów i zapewnień spadkowych uczestników.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.

W punkcie 2. sentencji postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 83 ust. 2 w związku z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy, w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisy art. 113. Przepis art. 113 ust. 1 stanowi zaś, że kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Zgodnie z art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, od odebrania oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku pobiera się opłatę stałą w kwocie 100 zł. Skoro oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez G. P. w imieniu A. N. nie zostało opłacone, należało ściągnąć należną opłatę w orzeczeniu kończącym postępowanie.

O kosztach postępowania, pierwszoinstancyjnego i apelacyjnego, Sąd orzekł w punkcie 3. sentencji postanowienia zgodnie z art. 520 § 1 kpc, który to przepis stanowi, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

SSR Agnieszka Trytek - B ł aszak

ZARZĄDZENIE

1.  (...);

2.  (...)

3.  (...)

Dnia 30 marca 2026 roku

SSR Agnieszka Trytek - B ł aszak