sygn. I C 104/25 15 kwietnia 2026 Sąd Rejonowy w Kaliszu

Wyrok z 15 kwietnia 2026, sygn. I C 104/25

Data orzeczenia 15 kwietnia 2026

Sąd Sąd Rejonowy w Kaliszu

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Michał Włodarek

Tagi

#Sąd Rejonowy w Kaliszu #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 5 kc art. 13 kpc art. 98 kpc art. 102 kpc art. 105 kpc art. 108 kpc art. 118 kc art. 123 kc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (14)

art. 174 kpc art. 180 kpc art. 319 kpc art. 321 kpc art. 481 kc art. 492 ksh art. 494 ksh art. 792 kpc art. 922 kc art. 925 kc art. 1012 kc art. 1015 kc art. 1031 kc art. 1034 kc

Sygn. akt I C 104/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2026r.

Sąd Rejonowy w Kaliszu w I Wydziale Cywilnym, w składzie:

Przewodniczący: sędzia Michał Włodarek

Protokolant: Anna Dulas

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2026r. w Ł.

sprawy z powództwa (...) S.A. z/s w P. (KRS (...))

przeciwko pozwanym Ł. J. (1) (PESEL (...)) i H. Ł. (1) (PESEL (...))

o zapłatę

1. zasądza solidarnie od pozwanych Ł. J. (1) i H. Ł. (1) na rzecz powoda (...) S.A. z/s w P. kwotę 24.852,55zł (dwadzieścia cztery tysiące osiemset pięćdziesiąt dwa złote 55/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:

- od kwoty 1.135,58zł (jeden tysiąc sto trzydzieści pięć złotych 58/100) od dnia 10 grudnia 2024r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 1.005,37zł (jeden tysiąc pięć złotych 37/100) od dnia 10 grudnia 2024r. do dnia zapłaty,

zastrzegając pozwanym jako następcom prawnym F. Ł. na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 5 marca 2018r. Rep. A (...) sporządzonego przez notariusza H. S. (...) w Ł. prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku,

2. zasądza solidarnie od pozwanych Ł. J. (1) i H. Ł. (1) na rzecz powoda (...) S.A. z/s w P. kwotę 4.860,00zł (cztery tysiące osiemset sześćdziesiąt złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 3.600,00zł (trzy tysiące sześćset złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości w stosunku rocznym odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Michał Włodarek

Sygn. akt I C 104/25

UZASADNIENIE

W dniu 10 grudnia 2024 r. powód (...) S.A. z siedzibą w P. wniósł do tutejszego Sądu przeciwko pozwanym Ł. J. (1) oraz H. Ł. (1) pozew o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 24.852,55 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od kwot 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł, 1.135,58 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz od kwoty 1.005,37 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 7 kwietnia 2014 r. (...) S.A. zawarł ze spadkodawcą pozwanych umowę o kredyt gotówkowy, przeznaczony częściowo na spłatę zobowiązań finansowych, nr (...). Spadkodawca pozwanych, F. Ł., nie wywiązał się z warunków łączącej strony umowy.

Powód podał również, że w dniu 30 czerwca 2015 r. (...) S.A. z siedzibą w P. połączył się z (...) S.A. w trybie przepisów prawa bankowego oraz Kodeksu spółek handlowych. Dalej wskazał, że z treści aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w dniu 5 marca 2018 r. przez notariusza H. S. wynika, iż spadek po zmarłym F. Ł. nabyli pozwani.

W związku z powyższym, zdaniem powoda, pozwani są solidarnie zobowiązani do zapłaty na jego rzecz kwoty 24.852,55 zł tytułem niespłaconych rat należnych za okres od stycznia 2021 r. do października 2022 r.

W odpowiedzi na pozew pozwani H. Ł. (1) oraz Ł. J. (1) wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na ich rzecz kosztów procesu.

Jednocześnie pozwani podnieśli zarzut ograniczenia ich odpowiedzialności za dług spadkowy do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku po zmarłym F. Ł.. Wskazali ponadto, że przed Sądem Rejonowym w Kaliszu toczyło się inne postępowanie z ich udziałem, prowadzone pod sygnaturą akt I C 418/22. W sprawie tej zapadł wyrok, w którym zasądzono należność z zastrzeżeniem ograniczenia odpowiedzialności pozwanych do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku po zmarłym F. Ł..

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

W dniu 7 kwietnia 2014 r. F. Ł. zawarł z (...) S.A. z siedzibą w X. umowę kredytu gotówkowego nr (...), przeznaczonego częściowo na spłatę zobowiązań finansowych.

Na podstawie powyższej umowy bank udzielił kredytobiorcy kredytu gotówkowego w kwocie 84.029,62 zł, na okres od dnia 7 kwietnia 2014 r. do dnia 8 kwietnia 2024 r. Środki z kredytu miały zostać przeznaczone częściowo na spłatę zobowiązań finansowych kredytobiorcy, tj. zobowiązania z tytułu umowy kredytu nr (...) zawartej z (...) S.A. w kwocie 30.862,00 zł, zobowiązania z tytułu umowy kredytu nr (...) zawartej z (...) S.A. w kwocie 16.096,00 zł, zobowiązania z tytułu umowy kredytu nr (...) zawartej z (...) S.A. w kwocie 12.257,00 zł oraz zobowiązania z tytułu umowy kredytu nr (...) zawartej z (...) S.A. w kwocie 15.491,00 zł.

Ponadto kredyt obejmował środki przeznaczone na sfinansowanie kosztów usługi pośrednika kredytowego w kwocie 4.872,14 zł.

Prowizja za udzielenie kredytu została określona na kwotę 4.201,48 zł.

Oprocentowanie kredytu miało charakter zmienny i w dniu zawarcia umowy wynosiło 15,90% w stosunku rocznym. Oprocentowanie stanowiło sumę zmiennej stopy bazowej banku dla kredytów gotówkowych, wynoszącej 10% w skali roku, oraz stałej marży. Do obliczania odsetek przyjmowano, że miesiąc liczy 30 dni, a rok 360 dni. Odsetki umowne od kredytu za cały okres kredytowania wynosiły 84.327,91 zł.

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania kredytu wynosiła 27,04%. Przy jej obliczeniu bank uwzględnił kwotę kredytu oraz przyjął założenie, że umowa kredytu będzie obowiązywać przez okres 120 miesięcy, a raty kredytu będą równe, z wyjątkiem ostatniej raty mającej charakter wyrównujący. Założono również, że raty będą płatne zgodnie z harmonogramem, a odstępy czasu między datami płatności rat, używanymi w obliczeniach, będą wyrażone w ułamku roku, przy czym przyjęto, że rok liczy 365 dni, a w przypadku lat przestępnych 366 dni.

Całkowita kwota kredytu wynosiła 74.956,00 zł, natomiast całkowity koszt kredytu wynosił 94.611,53 zł. Z tytułu obsługi kredytu kredytobiorca zobowiązany był uiszczać na rzecz banku miesięczną opłatę operacyjną w kwocie 10 zł, uwzględnioną w wysokości miesięcznej raty kredytu.

Całkowita kwota do zapłaty, stanowiąca sumę całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu, wynosiła 169.557,53 zł.

Kredytobiorca zobowiązał się do spłaty udzielonego kredytu wraz z należnymi odsetkami, prowizją oraz opłatami w 120 ratach kapitałowo-odsetkowych, płatnych do 8. dnia każdego miesiąca, przy czym termin płatności pierwszej raty przypadał na dzień 8 maja 2014 r. Spłata kredytu miała następować na rachunek (...) S.A. Wysokość każdej raty została określona na kwotę 1.412,99 zł, z wyjątkiem ostatniej raty, mającej charakter wyrównujący, której wysokość wynosiła 1.411,72 zł.

W przypadku braku zapłaty raty kredytu w terminie określonym w umowie bank od dnia następnego traktował należność jako zadłużenie przeterminowane. Od kwoty niespłaconego kapitału kredytu bank był uprawniony do naliczania i pobierania odsetek karnych według zmiennej stopy procentowej, określonej jako czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. W dniu zawarcia umowy stopa ta wynosiła 16% w skali roku i podlegała zmianie w przypadku zmiany stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Ponadto bank mógł obciążyć kredytobiorcę opłatą w wysokości 30,00 zł za każdą wykonaną czynność windykacyjną.

( umowa kredytu gotówkowego k. 10–14, historia rachunku k. 15–37, 38–44)

Kredytobiorca F. Ł. zmarł w dniu 27 sierpnia 2017 r.

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w dniu 5 marca 2018 r. przez notariusza H. S., prowadzącego kancelarię notarialną w Ł., Rep. A nr (...), spadek po zmarłym F. Ł. nabyli na podstawie ustawy żona H. Ł. (2), córka Ł. J. (1) oraz syn H. Ł. (1) — każdy z nich w udziale wynoszącym 1/3 części spadku.

Dziedziczenie nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza.

( akt poświadczenia dziedziczenia k. 45–48, protokół dziedziczenia k. 77-81)

Na dzień 26 listopada 2024 r. wierzytelność banku z tytułu umowy kredytu nr (...), zawartej przez F. Ł. w dniu 7 kwietnia 2014 roku, wynosiła łącznie 68.938,76 zł.

Na powyższą kwotę składała się należność główna w wysokości 68.591,93 zł oraz odsetki umowne naliczone do dnia 26 listopada 2024 r. w wysokości 346,83 zł.

( wyciąg z ksiąg bankowych k. 49)

W dniach 19 października 2022 r. oraz 21 sierpnia 2023 r. powód skierował do pozwanych wezwania do zapłaty, domagając się solidarnej zapłaty kwoty 68.938,76 zł na wskazany rachunek bankowy powoda, odpowiednio w terminach do dnia 2 listopada 2022 r. oraz do dnia 28 sierpnia 2023 r.

Pozwani nie spełnili świadczenia objętego powyższymi wezwaniami.

( wezwania do zapłaty k. 52–53)

Przedmiotowa umowa kredytu nie została wypowiedziana, a okres, na jaki została zawarta, upłynął zgodnie z harmonogramem spłaty przyjętym w dacie jej zawarcia.

( oświadczenie powoda k. 60)

Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kaliszu Marcin Kolański, w sprawie o sygn. akt Ł. (...) sporządził protokół spisu inwentarza po F. Ł., ustalając stan czynny oraz stan bierny spadku.

W toku czynności komornik ustalił, że zmarły w chwili śmierci nie był właścicielem, współwłaścicielem ani użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonych na terenie kraju. Ustalono również, że spadkodawca nie pozostawił wartościowych ruchomości podlegających ujawnieniu w protokole spisu inwentarza. Nie stwierdzono także żadnych wierzytelności wchodzących w skład spadku.

W stanie biernym spadku komornik ujawnił natomiast zadłużenie wobec (...) S.A. z tytułu (...) z dnia 7 kwietnia 2014 r., w kwocie 68.957,02 zł według stanu na dzień 27 sierpnia 2017 r. Ponadto ujawniono zadłużenie wobec X. I., M. F., M. N. Przedsiębiorstwa (...) spółki cywilnej, w łącznej kwocie 11.619,83 zł według stanu na dzień 27 sierpnia 2017 r.

Łączna wartość stanu biernego spadku wyniosła 80.576,85 zł. W konsekwencji stan bierny spadku przewyższał jego stan czynny, a czysta wartość spadku była ujemna.

( protokół spisu inwentarza k. 75-76)

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy w Kaliszu, w sprawie o sygn. akt I C 418/22, z powództwa X. I., M. F., M. N., prowadzących działalność gospodarczą jako wspólnicy PUH (...) s.c. z siedzibą w U., przeciwko Ł. J. (2) i H. Ł. (1) o zapłatę, zasądził solidarnie od pozwanych Ł. J. (2) i H. Ł. (1) na rzecz powodów kwotę 7.015,10 zł. Od powyższej kwoty Sąd zasądził również odsetki umowne od kwoty 3.672,44 zł, w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie, od dnia 17 listopada 2021 r. do dnia zapłaty, a także odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 3.342,66 zł od dnia 17 listopada 2021 r. do dnia zapłaty.

Zasądzenie należności nastąpiło z zastrzeżeniem ograniczenia odpowiedzialności pozwanych do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku po zmarłym F. Ł..

W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone.

Sąd rozstrzygnął również o kosztach procesu, stosunkowo je rozdzielając, i z tego tytułu zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powodów kwotę 1.253,22 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

( kopia wyroku I C 418/22 k. 82, z akt SR w Kaliszu I C 418/22: wyrok k. 93)

Za wiarygodne należało uznać zaliczone w poczet materiału dowodowego dokumenty zgromadzone w postępowaniu, albowiem zostały one sporządzone przez uprawnione organy w ramach przysługujących im kompetencji albo przez podmioty, od których pochodzą oświadczenia w nich zawarte, a ich autentyczność, prawdziwość oraz moc dowodowa nie zostały skutecznie zakwestionowane.

W szczególności Sąd dał wiarę umowie kredytu gotówkowego, historii rachunku, wyciągowi z ksiąg bankowych, wezwaniom do zapłaty, aktowi poświadczenia dziedziczenia, protokołowi dziedziczenia, protokołowi spisu inwentarza oraz kopii wyroku wydanego w sprawie (...) C (...). Dokumenty te pozostawały ze sobą spójne, wzajemnie się uzupełniały i pozwalały na odtworzenie zarówno źródła zobowiązania, jak i następstwa prawnego po stronie pozwanych oraz zakresu ich odpowiedzialności jako spadkobierców.

Wyciąg z ksiąg bankowych, choć w postępowaniu cywilnym przeciwko konsumentowi nie korzysta z mocy dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 95 ust. 1a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, zachowuje walor dokumentu prywatnego i podlega ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. W niniejszej sprawie jego treść korespondowała z umową kredytu, historią rachunku oraz pozostałym materiałem dowodowym. Pozwani nie przedstawili dowodów podważających wysokość zadłużenia, nie wykazali także, aby dochodzone pozwem należności zostały spłacone w całości albo w części.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości, z zastrzeżeniem pozwanym prawa do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku po F. Ł..

Poprzednika prawnego powoda oraz F. Ł. wiązała ważna i skuteczna umowa kredytu gotówkowego (...) z dnia 7 kwietnia 2014 r. Umowa ta odpowiadała konstrukcji umowy kredytu w rozumieniu art. 69 ust. 1 i nast. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, jak również przepisom ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Strony, w ramach istniejącego stosunku obligacyjnego, uzgodniły elementy przedmiotowo i podmiotowo istotne, w szczególności kwotę kredytu, okres kredytowania, zasady oprocentowania, wysokość prowizji, całkowitą kwotę kredytu, całkowity koszt kredytu, całkowitą kwotę do zapłaty, liczbę i wysokość rat oraz terminy ich płatności.

Z materiału dowodowego nie wynikają okoliczności pozwalające na zakwestionowanie ważności bądź skuteczności umowy kredytu. Nie budzi również wątpliwości, że kredytobiorca nie wykonał zobowiązania w całości, a na dzień 26 listopada 2024 r. wierzytelność z tytułu umowy kredytu wynosiła łącznie 68.938,76 zł, obejmując należność główną w wysokości 68.591,93 zł oraz odsetki umowne naliczone do tej daty w wysokości 346,83 zł.

Powód dochodził jednak w niniejszym postępowaniu nie całej wykazanej wierzytelności, lecz kwoty 24.852,55 zł, obejmującej wskazane w pozwie należności wynikające z umowy kredytu.

Sąd, stosownie do art. 321 § 1 k.p.c., był związany granicami żądania pozwu, wobec czego przedmiotem rozstrzygnięcia była wyłącznie kwota dochodzona pozwem, nie zaś całość zadłużenia wynikającego z umowy kredytu. Wykazana przez powoda całkowita wysokość zadłużenia miała natomiast znaczenie dowodowe o tyle, że potwierdzała istnienie wymagalnego zobowiązania przekraczającego kwotę dochodzoną pozwem.

Brak wypowiedzenia umowy kredytu nie stanowił przeszkody do uwzględnienia powództwa. Wypowiedzenie umowy kredytu jest relewantne przede wszystkim wówczas, gdy wierzyciel zamierza postawić w stan natychmiastowej wymagalności całość niespłaconego kredytu przed upływem okresu, na jaki umowa została zawarta. Nie jest ono natomiast konieczne dla dochodzenia rat, których terminy płatności już upłynęły zgodnie z harmonogramem, ani dla dochodzenia należności po upływie okresu kredytowania. W niniejszej sprawie przedmiotowa umowa nie została wypowiedziana, lecz okres, na jaki została zawarta, upłynął zgodnie z harmonogramem spłaty, tj. z dniem 8 kwietnia 2024 r. Nadto należności objęte pozwem dotyczyły rat wymagalnych za okres od stycznia 2021 r. do października 2022 r., a zatem rat, których terminy płatności upłynęły przed wniesieniem pozwu.

Nie zachodziły również podstawy do przyjęcia, aby roszczenie dochodzone pozwem było przedawnione. Roszczenia banku związane z prowadzoną działalnością gospodarczą podlegają trzyletniemu terminowi przedawnienia, przy czym zgodnie z art. 118 k.c. koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej dwa lata. Skoro najwcześniejsze należności objęte pozwem dotyczyły rat wymagalnych w 2021 r., termin ich przedawnienia upływał najwcześniej z dniem 31 grudnia 2024 r. Pozew został wniesiony w dniu 10 grudnia 2024 roku, a zatem przed upływem tego terminu. Wniesienie pozwu stanowiło czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia i jako takie prowadziło do przerwania biegu przedawnienia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

Legitymacja czynna powoda nie budziła wątpliwości. (...) S.A. jest następcą prawnym (...) S.A. w związku z połączeniem tych podmiotów. Na skutek połączenia spółka przejmująca wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, co wynika z art. 494 § 1 k.s.h. w zw. z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. Oznacza to, że powód wstąpił w prawa wierzyciela wynikające z umowy kredytu zawartej pierwotnie przez F. Ł. z (...) S.A.

Stosownie do treści art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną albo kilka osób. Następstwo prawne po osobie zmarłej, określane jako dziedziczenie, ma charakter sukcesji uniwersalnej. Spadkobierca, z chwilą otwarcia spadku, wstępuje w ogół praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy, o ile nie należą one do kategorii praw i obowiązków wyłączonych ze spadkobrania. Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy, zaś z tą samą chwilą spadkobierca nabywa spadek, co wynika z art. 924 i art. 925 k.c.

Zobowiązanie wynikające z umowy kredytu gotówkowego, jako obowiązek majątkowy o charakterze cywilnoprawnym, weszło zatem do spadku po F. Ł.. Skoro kredytobiorca zmarł w dniu 27 sierpnia 2017 r., to z tą datą nastąpiło otwarcie spadku, a jego spadkobiercy ustawowi H. Ł. (2), Ł. J. (1) oraz H. Ł. (1) nabyli spadek po 1/3 części każde z nich, z dobrodziejstwem inwentarza.

Na podstawie art. 1012 k.c. spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi, przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności, tj. z dobrodziejstwem inwentarza, albo spadek odrzucić. Z kolei art. 1015 § 1 i 2 k.c. stanowi, że oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku może zostać złożone w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, przy czym brak oświadczenia w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

W realiach niniejszej sprawy odpowiedzialność pozwanych wynika zatem z dziedziczenia ustawowego po kredytobiorcy. Zgodnie zaś z art. 1031 § 2 k.c., w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe jedynie do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą natomiast solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe, co wynika z art. 1034 § 1 k.c.

Okoliczność, że pozwani nabyli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, nie prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania kredytowego, nie niweczy legitymacji czynnej powoda jako wierzyciela i nie pozbawia go prawa do dochodzenia na drodze sądowej roszczeń wynikających z nienależytego wykonania umowy kredytu przez spadkodawcę. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza wpływa bowiem na zakres odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe, nie zaś na samo istnienie długu, jego wymagalność ani dopuszczalność wytoczenia powództwa o zasądzenie należności.

Odpowiedzialność spadkobiercy, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ma charakter odpowiedzialności osobistej, lecz ograniczonej kwotowo do wartości ustalonego stanu czynnego spadku. Ograniczenie to nie uchyla obowiązku zapłaty jako takiego, lecz wyznacza granicę, w jakiej wierzyciel może uzyskać realne zaspokojenie w toku postępowania egzekucyjnego.

Kwestia, czy długi spadkowe przekraczają stan czynny spadku wobec jego przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza, nie podlega badaniu w ramach postępowania rozpoznawczego w tym znaczeniu, że nie może prowadzić do oddalenia powództwa wierzyciela spadkodawcy. Ograniczenie odpowiedzialności dłużnika będącego spadkobiercą może zostać zastrzeżone w wyroku na podstawie art. 319 k.p.c. bądź w klauzuli wykonalności nadanej przeciwko spadkobiercy na podstawie art. 792 k.p.c. Artykuł 319 k.p.c., uprawniający sąd do ograniczenia w sentencji wyroku zakresu odpowiedzialności dłużnika za dług spadkowy do wartości stanu czynnego spadku w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, nie stanowi podstawy do oddalenia powództwa wytoczonego przez wierzyciela spadkodawcy z tej przyczyny, że spadkodawca nie pozostawił majątku pozwalającego na zaspokojenie długu. Ustalenie, czy istnieje spadek, a więc majątek pozwalający na zaspokojenie przypadającej od dłużnika należności, należy do etapu postępowania egzekucyjnego, co znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 marca 2013 roku, V ACa 1007/12, T., OSA 2013 nr 10, poz. 24, s. 59.

Wskazana wykładnia koresponduje również z ogólną konstrukcją następstwa prawnego spadkobierców w postępowaniu cywilnym. Ze względu na treść wielu przepisów kodeksu postępowania cywilnego nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu cywilnym zachodzi ogólne następstwo spadkobierców. Następstwo to występuje w postępowaniach dotyczących praw albo obowiązków wymienionych w art. 922 § 1 k.c., które w razie rzeczywistego przysługiwania zmarłej stronie albo spoczywania na niej przechodzą na jej spadkobierców. Spadkobiercy nabywają legitymację procesową dlatego, że są następcami prawnymi zmarłej strony w zakresie sytuacji prawnej, której dotyczy postępowanie.

Podstawowe znaczenie mają w tym zakresie przepisy art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 180 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., zgodnie z którymi w razie śmierci strony następuje zawieszenie postępowania, podejmowane z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego. Instytucje zawieszenia i podjęcia postępowania odnoszą się wprawdzie do spraw będących w toku, jednak zarówno judykatura, jak i doktryna przyjmują szersze znaczenie następstwa prawnego. Następcy prawni powinni znajdować się, z racji tego następstwa, w takiej samej sytuacji procesowej jak ich poprzednicy, niezależnie od tego, kiedy doszło do sukcesji.

W orzeczeniu z dnia 27 listopada 1961 r., 2 (...)60, OSNCP 1963, nr 2, poz. 35, Sąd Najwyższy stwierdził, że prawomocny wyrok skazujący wiąże w postępowaniu cywilnym także następców prawnych skazanego. Natomiast w postanowieniu z dnia 12 listopada 1973 r., II CO 8/73, opubl. T., Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że następcy zmarłej strony procesowej, która nie skorzystała w postępowaniu sądowym z określonych środków dowodowych, mimo że mogła z nich skorzystać, nie mogą opierać skargi o wznowienie postępowania na twierdzeniu, iż ze środków tych nie mogli skorzystać w tamtym postępowaniu. Także w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2001 r., III CZP 4/01, opubl. T. wskazano, że z uregulowań zawartych w kodeksie postępowania cywilnego wynika, iż spadkobiercy w odniesieniu do praw i obowiązków wchodzących w skład spadku znajdują się w takiej samej sytuacji w zakresie postępowania jak spadkodawca i mogą korzystać jedynie z tych środków, które przysługiwałyby spadkodawcy.

W konsekwencji ogólne następstwo spadkobierców obejmuje nie tylko sferę materialnoprawną, lecz również procesową, w granicach praw i obowiązków wchodzących w skład spadku.

Powyższe prowadzi do wniosku, że pozwani, jako następcy prawni F. Ł., wstąpili w jego sytuację prawną wynikającą z umowy kredytu, a przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie uchyla ich odpowiedzialności za dług spadkowy. Ogranicza jedynie zakres tej odpowiedzialności do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Ochrona pozwanych nie polega więc na oddaleniu powództwa, lecz materializuje się w mechanizmach procesowych przewidzianych w art. 319 k.p.c. oraz art. 792 k.p.c.

Z materiału sprawy wynika, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kaliszu Marcin Kolański, w sprawie Kmn 57/22, sporządził protokół spisu inwentarza po F. Ł.. W toku czynności ustalono, że spadkodawca nie był właścicielem, współwłaścicielem ani użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonych na terenie kraju, nie pozostawił wartościowych ruchomości ani wierzytelności wchodzących w skład spadku. Jednocześnie w stanie biernym spadku ujawniono zadłużenie wobec (...) S.A. z tytułu umowy (...) z dnia 7 kwietnia 2014 r. w kwocie 68.957,02 zł według stanu na dzień 27 sierpnia 2017 r., a także dalsze zobowiązania wobec innych wierzycieli. Łączna wartość stanu biernego spadku wyniosła 80.576,85 zł, a czysta wartość spadku była ujemna.

Okoliczność ta nie daje jednak podstaw do oddalenia powództwa. Negatywny bilans spadku oraz brak ustalonego majątku spadkowego mogą mieć znaczenie dla faktycznej skuteczności egzekucji oraz zakresu odpowiedzialności pozwanych, lecz nie wpływają na istnienie wierzytelności, zasadność roszczenia ani dopuszczalność wydania wyroku zasądzającego. Skoro bowiem zobowiązanie kredytowe weszło do spadku, a pozwani są spadkobiercami kredytobiorcy, powód może skutecznie domagać się zasądzenia dochodzonej należności, przy jednoczesnym zamieszczeniu w sentencji wyroku zastrzeżenia wynikającego z art. 319 k.p.c.

Znaczenia przeciwnego nie ma również wyrok Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 28 czerwca 2024 r. wydany w sprawie I C (...). Orzeczenie to dotyczyło innego roszczenia, dochodzonego przez innych wierzycieli, i nie rozstrzygało o zasadności wierzytelności (...) S.A. wynikającej z umowy kredytu (...).

W warunkach niniejszej sprawy nie zachodzą również podstawy do uchylenia odpowiedzialności pozwanych w oparciu o art. 5 k.c.

Dochodzenie przez powoda wierzytelności wynikającej z ważnej i skutecznej umowy kredytu, której stroną był spadkodawca pozwanych, stanowi wykonywanie przysługującego wierzycielowi prawa podmiotowego. Sam fakt przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza oraz ustalenia ujemnej czystej wartości spadku nie może zostać utożsamiony z nadużyciem prawa przez wierzyciela dochodzącego zapłaty. Powód korzysta z przewidzianej prawem drogi sądowej w celu uzyskania tytułu egzekucyjnego, przy czym interes pozwanych zostaje zabezpieczony przez zastrzeżenie ograniczenia ich odpowiedzialności w sentencji wyroku.

Uwzględniając powództwo co do zasady i wysokości, należało mieć zatem na względzie treść art. 319 k.p.c., zgodnie z którym, jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może uwzględnić powództwo, zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności. Znaczenie ma również art. 792 k.p.c., zgodnie z którym, jeżeli następca ponosi odpowiedzialność tylko z określonych przedmiotów albo do wysokości ich wartości, w klauzuli wykonalności należy zastrzec mu prawo powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność, o ile prawo to nie zostało zastrzeżone już w tytule egzekucyjnym.

W konsekwencji zasadne było zasądzenie solidarnie od pozwanych Ł. J. (1) oraz H. Ł. (1) na rzecz powoda kwoty 24.852,55 zł, tj. kwoty dochodzonej pozwem, z zastrzeżeniem pozwanym prawa do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku po F. Ł..

O roszczeniu odsetkowym orzeczono na podstawie art. 481 § 1 i § 2–2⁴ k.c.

Pozwani pozostawali w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia, a powód domagał się odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot wskazanych w pozwie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Żądanie to mieściło się w granicach prawa materialnego oraz w granicach żądania pozwu, wobec czego podlegało uwzględnieniu.

O kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa procesowego, orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1, § 1¹ i § 3 k.p.c. oraz art. 105 § 1 i § 2 k.p.c., a także w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2026.118 – t.j.), w oparciu o treść art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2025.1228 – t.j. ze zm.) oraz art. 1 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz. U. 2025.1154 – t.j. ze zm.).

O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c.

Na zasądzoną od pozwanych na rzecz powoda kwotę kosztów procesu składały się koszty poniesione w związku z koniecznością dochodzenia roszczenia na drodze sądowej, w szczególności opłata od pozwu, koszty zastępstwa procesowego oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

Nie zachodziły przy tym podstawy do objęcia kosztów procesu zastrzeżeniem wynikającym z art. 319 k.p.c.

Ograniczenie odpowiedzialności, do którego nawiązuje wskazany przepis, dotyczy bowiem wyłącznie odpowiedzialności za roszczenie materialnoprawne będące podstawą powództwa, a zatem w niniejszej sprawie odpowiedzialności pozwanych za dług spadkowy wynikający z umowy kredytu zawartej przez spadkodawcę F. Ł..

Koszty procesu nie mają natomiast charakteru materialnoprawnego w tym znaczeniu, że nie stanowią długu spadkowego istniejącego po stronie spadkodawcy w chwili otwarcia spadku. Powstają one dopiero w związku z koniecznością zainicjowania i prowadzenia postępowania sądowego przez wierzyciela, który wobec braku dobrowolnej zapłaty został zmuszony do poszukiwania ochrony prawnej przed sądem. Mają one zatem charakter wtórny względem dochodzonego roszczenia i procesowy, a ich źródłem jest wynik sprawy oraz zasada odpowiedzialności za ten wynik wyrażona w art. 98 k.p.c. Norma art. 319 k.p.c. nie modyfikuje zatem zasad rozstrzygania o kosztach procesu i nie wyłącza zastosowania art. 98 k.p.c.

Nie zachodziły przy tym podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. Sama okoliczność, że pozwani odpowiadają za dług spadkowy z dobrodziejstwem inwentarza, nie może automatycznie uzasadniać odstąpienia od obciążenia ich kosztami procesu.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji wyroku.

sędzia Michał Włodarek