Uzasadnienie z 16 kwietnia 2026, sygn. I C 603/25

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 18 sierpnia 2025 roku powód K. O. wystąpił przeciwko pozwanemu S. P. z powództwem o zapłatę kwoty 10.500 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia 20 sierpnia 2025 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powód wyjaśnił, że strony łączyła umowa sprzedaży samochodu marki (...)o numerze rejestracyjnym (...), która zawarta została w dniu 19 lipca 2025 roku, a w treści której pozwany oświadczył, że jest właścicielem stanowiącego jej przedmiot samochodu. Oświadczenie to nie było jednak prawdziwe, a pozwany – mimo, iż nie był właścicielem samochodu – wydał przedmiot umowy powodowi z kompletem dokumentów oraz kluczykami. Uprzednio natomiast – w dniu 15 czerwca 2025 roku – pozwany zawarł umowę sprzedaży samochodu z M. S., J. S. i R. S., który to pojazd wchodził w skład spadku po zmarłym G. S.. Powód nadmienił przy tym, że R. S.jest osobą niepełnoletnią. Umowa sprzedaży zawarta w dniu 15 czerwca 2025 roku jest zatem umową nieważną, z uwagi na jej sprzeczność z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego albo w przypadkach wskazanych w art. 640 ^{( 1)} kpc sądu spadku dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Sprzedająca M. S. nie dysponowała zgodą sądu na zbycie udziału w prawie własności samochodu, który to udział przysługiwał małoletniemu R. S., a w konsekwencji czego na pozwanego nie zostało przeniesione prawo własności całości samochodu. Tymczasem w treści umowy z dnia 19 lipca 2025 roku pozwany zapewnił, iż jest wyłącznym właścicielem pojazdu. Pismem z dnia 13 sierpnia 2025 roku przesłanym pozwanemu za pośrednictwem wiadomości elektronicznej oraz listem, powód uchylił się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu i wezwał do zwrotu kwoty uiszczonej tytułem ceny pojazdu. Pozwany odebrał oświadczenie, wskazując, że nawiąże z powodem kontakt, czego jednak ostatecznie nie uczynił.

Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym w dniu 17 września 2025 roku, sygn. akt I Nc 646/25, Sąd Rejonowy w Świnoujściu orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

W sprzeciwie od nakazu zapłaty (k. 29) pozwany S. P. zaskarżył go w całości, wnosząc o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu wedle norm przepisanych. Pozwany zakwestionował jakoby umowa z dnia 15 czerwca 2025 roku była nieważna z uwagi na brak zezwolenia sądu opiekuńczego na jej zawarcie. Wyjaśnił, iż otrzymał od sprzedającej M. S. zapewnienie, że dokumenty z sądu rodzinnego zostaną dostarczone bezpośrednio powodowi. Niezależnie zaś od tego powód nie może kwestionować całości umowy sprzedaży, a ewentualnie część dotyczącą małoletniego R. S., o ile zgoda nie zostałaby wydana przez sąd opiekuńczy.

W piśmie procesowym z dnia 26 listopada 2025 roku (k. 40) powód podtrzymał żądanie pozwu, zaprzeczając jakoby w dacie zawarcia obu umów sprzedaży istniało prawomocne postanowienie Sądu wyrażające zgodę na zbycie udziału małoletniego w prawie współwłasności samochodu oraz podkreślając, że przedmiotem umowy była sprzedaż samochodu, a nie udziału w prawie jego własności.

Sąd ustalił, co następuje:

Jedynym właścicielem samochód osobowego marki (...) o numerze rejestracyjnym (...) był G. S., który zmarł w dniu (...) roku.

Spadek po nim – w skład w którego wchodziło prawo własności ww. samochodu osobowego - nabyli z dobrodziejstwem inwentarza, z mocy ustawy: żona M. S., córka J. S. oraz małoletni syn R. S. – każdy w udziale 1/3 części.

Dowód: akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 15.05.2025 r. – k. 10, kserokopia dowodu rejestracyjnego – k. 11, zeznania świadka M. S. – k. 63-63v.

W dniu 15 czerwca 2025 roku M. S. – działając w imieniu swoim i małoletniego R. S. – i J. S. zawarły z S. P. umowę sprzedaży samochodu marki (...), ustalając cenę na kwotę 1.000 zł.

M. S. nie uzyskała wówczas zgody sądu opiekuńczego na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego R. S.polegającej na zawarciu umowy sprzedaży udziału w prawie własności samochodu. Zgoda taka została wydana przez Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie dopiero w dnu 02 września 2025 roku (sygn. akt VIII Nsm 1088/25).

Dowód: umowa sprzedaży z dnia 15.06.2025 r. – k. 9, postanowienie SR Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 02.09.2025 r. – k. 46, zeznania świadka M. S. – k. 63-63v.

W dniu 19 lipca 2025 roku S. P. zawarł umowę sprzedaży ww. samochodu osobowego z K. O., oświadczając iż pojazd stanowi jego wyłączną własność i jest wolny od wad prawnych oraz praw osób trzecich. Pojazd został nabywcy wydany wraz kompletem kluczyków i dokumentami.

Podjęta przez powoda próba przerejestrowania samochodu zakończyła się niepowodzeniem. Powód wezwał pozwanego – pismem z dnia 06 sierpnia 2025 roku – do zwrotu kwoty 10.500 zł uiszczonej tytułem ceny samochodu. Wezwanie pozostało bezskuteczne.

Pismem z dnia 13 sierpnia 2025 roku powód złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego przy zawarciu umowy sprzedaży z dna 19 lipca 2025 roku pod wpływem błędu, ponawiając wezwanie do zwrotu kwoty 10.500 zł, w terminie do dnia 18 sierpnia 2025 roku. Także i to wezwanie pozostało bezskuteczne.

Dowód: umowa sprzedaży z dnia 19.07.2025 r. – k. 12, wezwanie do zapłaty z dnia 06.08.2025 r. – k. 13-14, wydruk wiadomości – k. 15, oświadczenie z dnia 13.08.2025 r. – k. 16-17, przesłuchanie stron k. 63v-64.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Powód K. O.domagał się od pozwanego S. P. kwoty 10.500 zł tytułem zwrotu ceny sprzedaży samochodu osobowego marki (...). W uzasadnieniu swojego stanowiska wyjaśnił, że po zawarciu umowy sprzedaży wspomnianego pojazdu, w wykonaniu której uiścił na rzecz pozwanego kwotę 10.500 zł ujawniło się, że pozwany nie był właścicielem pojazdu ani osobą uprawnioną do jego zbycia, w związku z czym powód złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu co do osoby właściciela rzeczy i wezwał pozwanego do zwrotu uiszczonej ceny, jednakże bezskutecznie.

Pozwany S. P. wnosząc o oddalenie powództwa stanął na stanowisku, że nawet jeśli przyjąć, że powód uprawniony jest do kwestionowania ważności umowy sprzedaży samochodu, to jedynie w części dotyczącej małoletniego R. S. – o ile brak było zgody sądu opiekuńczego do uzyskania której zobowiązała się M. S. – nie zaś w całości.

Bezspornym w sprawie pozostawało, że samochód osobowy marki (...) o numerze rejestracyjnym (...) wchodzący w skład masy spadkowej po G. S. zmarłym w dniu (...) roku stanowił przedmiot dwóch następujących po sobie umów sprzedaży: zawartej w dniu 15 czerwca 2025 roku przez M. S. - działającą w imieniu swoim i małoletniego R. S. – i J. S. z S. P. oraz zawartej w dniu 19 lipca 2025 roku zawartej przez S. P. i K. O.. Poza sporem pozostawało także to, że spadek po G. S. nabyli z dobrodziejstwem inwentarza, z mocy ustawy: żona M. S., córka J. S. oraz małoletni syn R. S. – każdy w udziale 1/3 części, jak również, że w chwili zawierania pierwszej z umów sprzedaży M. S. nie dysponowała zgodą sądu opiekuńczego na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego R. S. polegającej na zawarciu umowy sprzedaży udziału w prawie własności samochodu, która to zgoda została wydana przez Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie dopiero w dnu 02 września 2025 roku.

Spór między stronami ogniskował się natomiast wokół tego czy następujące po sobie umowy zawarte zostały w sposób ważny i skuteczny i przeniosły prawo własności pojazdu na K. O., a także czy w zaistniałym stanie faktycznym powód uprawniony był do skutecznego uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu i żądania zwrotu ceny.

Uwzględniając chronologię zdarzeń prawnych zaistniałych na gruncie przedmiotowej sprawy pierwszorzędnie zważyć należy na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: „krio”), a zgodnie z treścią art. 101 § 1 – 3 tejże ustawy rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, z tym zastrzeżeniem, że zarząd sprawowany przez rodziców nie obejmuje zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku. Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego albo, w przypadkach wskazanych w art. 640 ^{( 1)} ustawy Kodeks postępowania cywilnego, sądu spadku dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Choć w kontekście regulacji zawartej w art. 101 § 3 krio kluczowe znaczenie ma dokonanie podziału czynności zarządu majątkiem dziecka na czynności stanowiące czynności zwykłego zarządu majątkiem i czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, a ustawodawca nie zdefiniował w Kodeksie czym jest taka czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu, jak i nie wskazał nawet przykładowego katalogu takich czynności, to Sąd rozstrzygający sprawę niniejszą odstąpił od czynienia szerokich w tym przedmiocie rozważań z uwagi na fakt, iż oceny w przedmiocie tego, że sprzedaż pojazdu (...) stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu, dokonał Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie udzielając zgody na jej dokonanie.

Nie budzi jednak wątpliwości, że wspomniana zgoda udzielona została przez sąd opiekuńczy dopiero postanowieniem z dnia 02 września 2025 roku, a zatem po zawarciu umowy sprzedaży samochodu z dnia 15 czerwca 2025 roku. Tymczasem nie budzi wątpliwości, że czynność prawna przekraczająca zakres zwykłego zarządu, dotycząca majątku dziecka, dokonana bez zezwolenia sądu opiekuńczego jest czynnością prawną bezwzględnie nieważną, gdyż sprzeczną z prawem (art. 58 § 1 kc) i nie może też być konwalidowana przez wydanie orzeczenia późniejszego (zob. nadal aktualna uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1961 roku, sygn. akt I CO 16/61, a nadto nowsze orzecznictwo: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 lutego 2014 roku, sygn. akt I ACa 1165/13 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 czerwca 2014 roku, sygn. akt I ACa 177/14). W konsekwencji umowa sprzedaży w części dotyczącej udziału małoletniego była nieważna i nie doprowadziła do skutecznego przeniesienia własności tego udziału.

Prawo własności samochodu nie zostało zatem w oparciu o umowę sprzedaży z dnia 15 czerwca 2025 roku przeniesione na S. P., a wobec czego umowę sprzedaży zawartą między nim a powodem w dniu 19 lipca 2025 roku należy ocenić z perspektywy przepisów regulujących nabycie ruchomości od nieuprawnionego.

Stosownie do treści art. 169 § 1 kc, jeżeli osoba nieuprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa ją i wydaje nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba że działa w złej wierze. Jednakże po myśli art. 169 § 2 kc, jeżeli rzecz została zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela, nabycie własności przez osobę trzecią nie może nastąpić przed upływem trzech lat od chwili utraty rzeczy. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że pojęcie „utraty” w rozumieniu art. 169 § 2 kc obejmuje sytuacje, w których właściciel zostaje pozbawiony władztwa nad rzeczą wbrew swej woli (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2004 roku, sygn. akt V CK 431/02). W niniejszej sprawie małoletni R. S., jako współwłaściciel samochodu w 1/3 części, nie wyraził – ani osobiście, ani przez skutecznie działającego przedstawiciela – zgody na rozporządzenie swoim udziałem. Brak zezwolenia sądu opiekuńczego powoduje bowiem – a o czym była już mowa powyżej - że czynność nie wywołuje skutków prawnych w sferze majątku dziecka. W rezultacie należy przyjąć, że doszło do utraty udziału przez małoletniego w rozumieniu art. 169 § 2 kc, gdyż został on faktycznie pozbawiony władztwa nad rzeczą bez skutecznej podstawy prawnej i wbrew wymaganej przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ochronie. Ewentualne nabycie własności samochodu przez powoda mogłoby zatem nastąpić dopiero po upływie 3 lat, podczas gdy już w niespełna miesiąc od zawarcia umowy sprzedaży powód zażądał zwrotu uiszczonej za pojazd ceny i złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu.

Powyższe oznacza, że pozwany S. P., pomimo iż nie posiadał do tego stosownych uprawnień dokonał rozporządzenia na rzecz powoda rzeczą stanowiąca - przynajmniej w udziale co do 1/3 części - własność osoby trzeciej.

Zgodnie z art. 84 kc w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej (§1). Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

W niniejszej sprawie powód działał w przeświadczeniu, że zawiera umowę z jedynym właścicielem pojazdu i że dojdzie do skutecznego przeniesienia prawa własności samochodu, podczas gdy pozwany – z uwagi na nieważność uprzedniej umowy co najmniej w części dotyczącej udziału co do 1/3 – nie był jedynym właścicielem samochodu. Okoliczność ta dotyczyła zaś zasadniczego elementu treści umowy sprzedaży, której istotą jest przecież przeniesienie własności rzeczy, a wobec czego brak po stronie sprzedawcy prawa do rozporządzania rzeczą stanowi błąd co do treści czynności prawnej i ma charakter istotny.

Złożone przez powoda pismem z dnia 13 sierpnia 2025 roku oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli zmierzającego do nabycia prawa własności samochodu osobowego marki (...)należało zatem ocenić jako skuteczne, co wywoływało ten skutek, że umowa sprzedaży z dnia 19 lipca 2025 roku stała się nieważna ex tunc. Skoro zaś nieważna czynność prawna nie wywołuje żadnych skutków prawnych, to spełnione przez powoda na rzecz pozwanego świadczenie w postaci zapłaty ceny sprzedaży samochodu ustalonej na kwotę 10.500 zł, było od początku świadczeniem nienależnym w rozumieniu przepisu art. 410 § 2 kc - zgodnie z treścią którego świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia - a wobec czego na pozwanym ciąży obowiązek zwrotu uzyskanej od powoda korzyści majątkowej.

Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentów, których ocena została przedstawiona przez Sąd w rozważaniach prawnych, jak również w oparciu o zeznania świadka M. S. i przesłuchanie stron.

Uwzględniając powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie I. sentencji wyroku, uwzględniając powództwo w całości i zasądzając od pozwanego S. P.na rzecz powoda K. O. kwotę 10.500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia 20 sierpnia 2025 roku do dnia zapłaty. Jako datę wymagalności odsetek ustawowych za opóźnienie Sąd ustalił dzień wskazany w żądaniu pozwu, uwzględniając fakt wezwania pozwanego do zapłaty pismem z dnia 13 sierpnia 2025 roku i wyznaczenia na ową zapłatę terminu upływającego w dniu 18 sierpnia 2025 roku. Nie budzi zatem wątpliwości, że w dniu 20 sierpnia 2025 roku pozwany wobec braku zapłaty żądanej przez powoda kwoty pozostawał w opóźnieniu o którym mowa w przepisie art. 481§ 1 kc.

O kosztach procesu w punkcie II. sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z art. 99 kpc oraz w zw. z art. 108 § 1 kpc i obciążył nimi pozwanego jako stronę przegrywającą niniejszy proces w całości, zasądzając od niego na rzecz powoda kwotę 4.367 zł obejmującą: kwotę 3.600 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika powoda będącego radcą prawnym ustalonego stosownie do treści § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), kwotę 750 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu oraz kwotę 17 zł uiszczoną tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Koszty procesu zasądzone zostały na rzecz powoda wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku. Zgodnie bowiem z art. 98 §1 ¹ kpc od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu –za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.

Zarządzenia:

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

4.  (...)

Dnia 16 kwietnia 2026 roku SSR Magdalena Sarzyńska