Wyrok z 28 kwietnia 2026, sygn. X C 135/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2026 r.

Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny w składzie:

Przewodnicząca: Asesor sądowy Anna Bindas-Smoderek

Protokolant: sekretarz sądowy Paulina Pietrzyńska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2026 r. w Toruniu sprawy

sprawy z powództwa E. X. Funduszu Wierzytelności Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą we R.

przeciwko P. S. (1)

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  stwierdza, że koszty niniejszego procesu ponosi E. X. Fundusz Wierzytelności Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R..

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 25 listopada 2025 r. powód E. X. Fundusz Wierzytelności Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R. wniósł o zasądzenie od pozwanej P. S. (1) kwoty 2.460,82 zł wraz z dalszymi odsetkami w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 7 lipca 2025 r. tj. wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym do dnia zapłaty oraz kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że pozwana zawarła umowę pożyczki o numerze (...) w dniu 4 grudnia 2019 r. Na podstawie umowy pożyczki pozwana otrzymała określoną kwotę pieniężną, jednocześnie zobowiązując się do jej zwrotu na warunkach precyzyjnie określonych w umowie. Pozwana nie wywiązała się z zobowiązania umownego, wobec czego (...) S.A. w dniu 20 grudnia 2022 r. zawarł z powodem umowę przelewu wierzytelności, cedując na jego rzecz całość praw i obowiązków wynikających z umowy o numerze (...).

Powód wskazał, że w dniu 17 stycznia 2023 r. strony zawarły umowę ugody, która obowiązywała do dnia 1 lutego 2026 r. Umowa ugody zawarta została przez strony za pomocą środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość. Zgodnie z jej treścią pozwana złożyła wprost oświadczenie o uznaniu, tak co do zasady jak i wysokości, wierzytelności przysługującej poprzednio wierzycielowi pierwotnemu w kwocie 5.650,54 zł i zobowiązała się do jej spłaty. Powyższą ugodą, wierzytelność została rozłożona pozwanej na raty, których wysokość oraz terminy płatności zostały szczegółowo uregulowane postanowieniami umowy ugody. Pozwana dokonała na rzecz powoda wpłat w łącznej wysokości 4.060,36 zł. Według powoda zawarcie ww. ugody doprowadziło do zmiany terminu wymagalności roszczenia. Wobec niewywiązania się z warunków umowy, roszczenie dochodzone pozwem jest wymagalne z dniem 4 lipca 2020 r.

Na kwotę dochodzoną pozwem składa się kwota 2.460,82 zł, tj. należność główna w wysokości 2.430,92 zł, wynikająca z pozostałej do spłaty kwoty ugody oraz 29,90 zł tytułem skapitalizowanych odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia w wysokości równej dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych od dnia 16 czerwca 2025 r. do dnia poprzedzającego złożenie powództwa w sprawie.

Niniejsze postępowanie na zasadzie z art. 505 ³⁷ k.p.c. stanowi kontynuację elektronicznego postępowania upominawczego prowadzonego przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, VI Wydział Cywilny pod sygnaturą VI Nc-e 1055530/25, wszczętego w dniu 7 lipca 2025 r., umorzonego postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2025 r. wobec braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym z dnia 9 lutego 2026 r. w sprawie o sygnaturze akt X C 135/26 Sąd Rejonowy w Toruniu orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

W ustawowym terminie pozwana P. S. (1) wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty, wnosząc o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu pozwana podniosła zarzut zawyżenia roszczenia powoda, spłaty zobowiązania oraz braku wymagalności dochodzonego roszczenia.

Pozwana podniosła, że powód nie wykazał sposobu wyliczenia należności głównej ani odsetek. W szczególności nie wyjaśniono, czy i w jaki sposób dokonywane przez nią wpłaty były zaliczane na poczet zobowiązania, tj. czy spłaty księgowano w pierwszej kolejności na kapitał, czy też na koszty i odsetki. W ocenie pozwanej powód nie przedstawił również szczegółowego rozliczenia, z którego wynikałaby wysokość dochodzonego roszczenia. Pozwana wskazała ponadto, że roszczenie dochodzone pozwem jest niewymagalne albowiem umowa nigdy nie została jej skutecznie wypowiedziana. Podniosła, że nie otrzymała ani oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, ani wezwania do zapłaty. Nadmieniła również, że dokonuje spłaty zadłużenia, którego wysokość określa na kwotę 5.800 zł, a łącznie uiściła już ponad 10.000 zł, co przekracza wartość otrzymanego kapitału. Wyjaśniła, że w 2024 roku utraciła pracę, w związku z czym przez kilka miesięcy nie była w stanie regulować należności wynikających z umowy ugody. Wskazała, że podejmowała próby porozumienia się z powodem i zwracała się o czasowe zawieszenie spłaty do momentu znalezienia nowego zatrudnienia, jednak nie uzyskała w tym zakresie pomocy. Pozwana podniosła także, że została zmuszona do zawarcia niekorzystnej umowy ugody, obejmującej jej zdaniem zawyżoną kwotę kapitału do spłaty. Zaznaczyła, iż zdecydowała się na podpisanie ugody, ponieważ chciała spłacać zobowiązanie w ratach, a jej sytuacja finansowa nie pozwalała na jednorazową spłatę całego zadłużenia. Dodała, że wierzyciel odmówił jej pomocy w zakresie zawieszenia spłaty rat. Pozwana wskazała ponadto, że od stycznia 2026 roku pozostaje zatrudniona i jest gotowa kontynuować spłatę zobowiązania, jednak wyłącznie w systemie ratalnym. Wniosła również o przedstawienie szczegółowego i prawidłowego rozliczenia kwoty pozostałej do spłaty.

Pismem procesowym z dnia 1 kwietnia 2026 r. powód podtrzymał w całości żądanie wyrażone w pozwie oraz oświadczył, że nie wyraża zgody na rozłożenie świadczenia na raty.

Przy piśmie z 24 kwietnia 2026 r. P. S. (1) złożyła dowody z których wynikało, że spłaciła zobowiązanie z tytułu ww. umów pożyczki i ugody na łączną kwotę 9.650,36 zł.

Sąd ustalił, co następuje.

W dniu 4 grudnia 2019 r. P. S. (1) zawarła z (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w R. umowę pożyczki nr (...). Całkowita kwota pożyczki 5.800 zł, prowizja za udzielenie pożyczki 2.164,39 zł, opłata przygotowawcza 40 zł, opłata za Elastyczny plan spłaty 927,60 zł, odsetki 450,36 zł, całkowity koszt pożyczki 3.582,35 zł, całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta 9.382,35 zł. Umowa została zawarta na 12 rat płatnych do 4 dnia każdego miesiąca od 4 stycznia 2020 r. do 4 stycznia 2021 r. Przy czym kwota miesięcznej raty wynosiła 781,87 zł, ostatnia rata w kwocie 781,78 zł. Roczna stopa oprocentowania pożyczki w dniu zawarcia umowy 10 %, RRSO 160,50 %. Roczna stopa oprocentowania zadłużenia przeterminowanego 14%.

Zgodnie z pkt 1 umowy określa ona szczegółowe warunki udzielonej pożyczki, zarówno w odniesieniu do kwoty wypłaconej, jak i kwoty należnej do spłaty. Zgodnie z dyspozycją pożyczkobiorcy wypłata kwoty pożyczki 5.800 zł nastąpi jednorazowo w gotówce do rąk klienta w dniu zawarcia umowy.

„Elastyczny Plan Spłat” jest pakietem świadczeń w ramach umowy pozwalających na zarządzanie pożyczką i składa się z: „Okresowej przerwy w Spłacie i Gwarancji Zniesienia Obowiązku Spłaty”. Pożyczkodawca z tytułu świadczeń w ramach Elastycznego Planu Spłat pobiera wynagrodzenie w postaci Opłaty za Elastyczny Plan Spłat (pkt 9).

„Okresowa Przerwa w Spłacie” w przypadku pożyczki miesięcznej w gotówce to świadczenie polegające na uprawnieniu klienta do odroczenia terminu spłaty raty wynikającej z pierwotnego harmonogramu określonego w umowie w wymiarze 1 raty w całym okresie obowiązywania umowy bez podania przyczyny („Odroczona Rata Miesięczna”). Termin wymagalności odroczonej raty miesięcznej zostaje przesunięty w czasie, a odroczona rata miesięczna będzie płatna w terminie miesiąca po terminie spłaty pożyczki, wynikającym z pierwotnego harmonogramu spłat. Tym samym czas obowiązywania umowy ulegnie automatycznemu przedłużeniu o jeden miesiąc.

Warunkiem skorzystania klienta z okresowej przerwy w spłacie jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: (i) upłynęły co najmniej 2 miesiące od daty zawarcia umowy, (ii) klient spłacił co najmniej kwotę równą 2 pełnym ratom pożyczki, (iii) klient złożył wniosek (dyspozycję) o okresową przerwę w spłacie telefonicznie lub na infolinii spółki pod numerem wskazanym we wstępie umowy, najpóźniej na jeden tydzień przed terminem płatności raty, której spłata ma być odroczona albo złożył wniosek na piśmie podczas wizyty obsługującego go doradcy w domu klienta najpóźniej w dniu płatności raty, której dotyczy wniosek o okresową przerwę w spłacie (pkt 9 lit. b).

W przypadku gdy klient opóźnia się ze spłatą kwoty: w przypadku pożyczki miesięcznej w gotówce równej co najmniej jednej, pożyczkodawca ma prawo wezwać klienta do zapłacenia zaległych rat lub ich części w terminie 7 dni od doręczenia wezwania do zapłaty. Wezwanie do zapłaty może zostać dokonane za pośrednictwem telefonu, poczty elektronicznej, sms-a lub listem poleconym wysłanym na adres podany w umowie lub inny adres wskazany przez klienta. Po upływie okresu wypowiedzenia umowy, pożyczkodawca ma prawo dochodzić od klienta zwrotu całości niespłaconej kwoty całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta oraz naliczyć odsetki za opóźnienie od zaległej kwoty brutto pożyczki (pkt 23).

Po dokonaniu wypowiedzenia umowy, pożyczkodawca ma prawo dochodzić zwrotu swoich wierzytelności wobec klienta na drodze sądowej lub pozasądowej, a także ma prawo zbyć całość lub część tych wierzytelności na rzecz osoby trzeciej (pkt 24).

Stosownie do treści pkt 11 umowy jeżeli pożyczkobiorca nie spłaci w terminie poszczególnych rat lub ich części lub innej kwoty związanej z umową niespłacona kwota staje się zadłużeniem przeterminowanym. Od każdego zadłużenia przeterminowanego pożyczkodawca nalicza odsetki za opóźnienie za każdy dzień opóźnienia w wysokości rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 § 2 ¹ k.c. (w dacie zawarcia umowy – 14%).

Niesporne, a nadto dowód:

- umowa pożyczki nr (...) z dnia 4 grudnia 2019 r., k. 27-30v.

Zgodnie z harmonogramem P. S. (1) miała spłacać w 12 ratach po 781,87 zł pierwsze 11 rat i 781,78 zł ostatnia 12 rata w okresie od 4 stycznia 2020 r. do 4 stycznia 2021 r.

Niesporne, a nadto dowód:

- umowa pożyczki nr (...) z dnia 4 grudnia 2019 r., k. 27-30v.

W dniu 4 grudnia 2019 r. wypłacono P. S. (1) kwotę 5.800 zł tytułem pożyczki.

Niesporne, a nadto dowód:

- umowa pożyczki nr (...) z dnia 4 grudnia 2019 r., k. 27-30v.

P. S. (1) nie spłaciła w całości pożyczki w terminach wynikających z harmonogramu spłaty. P. S. (1) w okresie obowiązywania pożyczki i wystąpienia problemów ze spłatą zwracała się o możliwość odroczenia spłat, zmiany wysokości rat, niemniej jej prośby nie były uwzględniane. P. S. (1) nie miała wiedzy jakie są rzeczywiste koszty pożyczki, nie znała terminu przedawnienia roszczeń pożyczkowych.

Jednocześnie nie uzyskała zgody na odroczenie spłaty ani przedłużenie terminu płatności.

Do dnia 23 grudnia 2020 r. z tytułu umowy P. S. (1) spłaciła kwotę 5.330 zł.

Niesporne, a nadto dowód:

- pismo (...) S.A. z siedzibą w R. z dnia 22 kwietnia 2026 r. - wykaz wpłat dokonanych przez P. S. (1), k. 85-86,

- przesłuchanie pozwanej P. S. (1) w charakterze strony, k. 91-92.

W dniu 26 lutego 2021 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w R. ostatecznie wezwał P. S. (1) do zapłaty pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczki. Wskazano, że na dzień 24 lutego 2021 r. kwota zadłużenia wynosi 4.321,60 zł.

P. S. (1) wobec trudnej sytuacji życiowej nie spłaciła powyższego zobowiązania.

Dowód:

- ostatecznie wezwanie do zapłaty pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczki z dnia 26 lutego 2021 r., k. 84,

- przesłuchanie pozwanej P. S. (1) w charakterze strony, k. 91-92.

W dniu 20 grudnia 2022 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w R. zawarł z (...) (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R. umowę przelewu wierzytelności w ramach transakcji sekurytyzacyjnych.

W dniu 21 grudnia 2022 r. (...) (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R. zapłacił cenę za wierzytelności objęte umową.

Zgodnie z pkt 7319 umową została objęta wierzytelność wobec P. S. (1) z tytułu umowy nr (...) z dnia 4 grudnia 2019 r. w łącznej kwocie 5.612,20 zł w tym 4.230,87 zł kapitału, kwota odsetek karnych w wysokości 1.381,33 zł.

Dowód:

- umowa przelewu wierzytelności w ramach transakcji sekurytyzacji, k. 17-25v;

- oświadczenie o zapłacie ceny, k. 25;

- załącznik nr 10 lista wierzytelności, k. 26;

- pełnomocnictwa, k. 68-72.

Pismem z dnia 13 stycznia 2023 r. (...) S.A. działając w imieniu (...) S.A. zawiadomił P. S. (1), że zgodnie z umową sprzedaży wierzytelności w ramach sekurytyzacji zawartą w dniu 20 grudnia 2022 r. (...) S.A. dokonał przelewu w całości na rzecz (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R..

Dowód:

- zawiadomienie o przeniesieniu wierzytelności z dnia 13 stycznia 2023 r., k. 73-75.

W dniu 17 stycznia 2023 r. zawarto z (...) Funduszem Inwestycyjnym Zamkniętym z siedzibą we R. umowę ugody na dane P. S. (2), którą reprezentować miał V. I..

W umowie ugody nr (...), wskazano, że zadłużenie wynika z umowy pożyczki (...) zawartej w dniu 4 grudnia 2019 r. z (...) S.A. i w dniu 20 grudnia 2022 r. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R. zakupił wierzytelność od (...) S.A.

Na dzień zawarcia ugody pozostała kwota do zapłaty w wysokości 5.650,54 zł, w tym kapitał 4.230,87 zł i pozostałe składowe nie kapitałowe 1.419,67 zł (§ 1 ust. 2). W § 1 ust. 3 niniejszej ugody P. S. (1) oświadczyła, że uznaje wierzytelność zarówno co do zasady, jak i wysokości i zobowiązała się do jej spłaty na warunkach określonych § 4 ugody.

W § 2 ust. 1 wskazano, że wierzyciel i osoba zadłużona ustalają, że w kolejnym dniu roboczym po terminie płatności dwunastej raty zgodnie z harmonogramem spłaty, aktualna kwota kapitału zobowiązania wskazanego w § 1 ust. 2 zostanie zwaloryzowana o wartość średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, publikowanego zgodnie z art. 94 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w terminie do końca stycznia danego roku kalendarzowego. Waloryzacja nastąpi poprzez pomnożenie kwoty kapitału zobowiązania o wskaźnik waloryzacji (§ 2 ust. 2).

Zgodnie z § 4 ugody wierzyciel wyraził zgodę na spłatę wierzytelności w kwocie 5.650,54 zł w trzydziestu siedmiu ratach: pierwsza rata w kwocie 150,00 zł płatna do dnia 5 lutego 2023 r., kolejne 35 rat w kwocie 150,00 zł płatnych do 1 dnia miesiąca, ostatnia rata w kwocie 250,54 zł płatna do dnia 1 lutego 2026 r.

Zgodnie z § 5 ust. 4 ugody w przypadku rozwiązania ugody wierzyciel jest uprawniony do naliczania od całej pozostałej do zapłaty kwoty zadłużenia, odsetek za opóźnienie w wysokości równej dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie, obowiązującej w dacie powstania opóźnienia.

Dowód:

- ugoda z dnia 17 stycznia 2023 r. wraz z pełnomocnictwem, k. 10-12 i 13-15;

- przesłuchanie pozwanej P. S. (1) w charakterze strony, k. 91-92.

P. S. (1) dostała od (...) z siedzibą we R. informację o zadłużeniu telefonicznie. Mając świadomość konieczności spłaty zgodziła się na zawarcie ugody. P. S. (1) nie pamięta jednak aby udzielała pełnomocnictwa do działania w jej imieniu V. I., w tym do zawarcia przedmiotowej ugody. P. S. (1) nie otrzymała również ww. dokumentu ugody. O wysokości kwot do spłaty informowała ją aplikacja (...).

Dowód:

- przesłuchanie pozwanej P. S. (1) w charakterze strony, k. 91-92.

Pismem z dnia 3 czerwca 2025 r. E. X. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R. wypowiedział P. S. (1) ugodę zawartą w dniu 17 stycznia 2023 r. w sprawie (...) z powodu niezapłacenia 4 pełnych rat w terminach określonych w porozumieniu. Podano aktualną sumę zaległych rat na kwotę 776,80 zł.

Korespondencja została doręczona w dniu 9 czerwca 2025 r.

Dowód:

- pismo z dnia 3 czerwca 2025 r., k. 16-16v;

- wydruk śledzenia przesyłek poczta polska - potwierdzenie nadania korespondencji, k. 76-79.

Pismem z dnia 23 czerwca 2025 r. E. X. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R. wezwał P. S. (1) do zapłaty zaległej kwoty w wysokości 2.440,94 zł. Poinformowano, że wpłacona kwota wynosi 4.060,36 zł, kwota do zapłaty wynosi 2.440,94 zł, wyznaczono termin zapłaty do dnia 30 czerwca 2025 r.

Dowód:

- pismo z dnia 23 czerwca 2025 r., k. 33-33v.

P. S. (1) spłaciła łącznie kwotę 4.320,36 zł z tytułu zawartej umowy ugody nr (...) z dnia 17 stycznia 2023 r.

Łącznie więc P. S. (1) z tytułu umowy pożyczki, a następnie ugody spłaciła co najmniej kwotę 9.650,36 zł.

Dowód:

- wydruk historii płatności z aplikacji (...), k. 87-90.

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów przedłożonych przez strony postępowania. Przedłożone dokumenty nie budziły zastrzeżeń ani wątpliwości Sądu pod względem formalnym. Ich wiarygodność i prawdziwość nie była kwestionowana. Brak było wątpliwości co do ich autentyczności.

Sąd dał wiarę zeznaniom pozwanej P. S. (1), uznając je za spójne, logiczne i korespondujące z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Zeznania pozwanej były konsekwentne i szczegółowe, a przedstawiony przez nią przebieg zawarcia umowy pożyczki, sposobu jej wykonywania oraz późniejszego zawarcia ugody znajdował odzwierciedlenie w dokumentach przedłożonych przez strony.

Pozwana w sposób szczegółowy i przekonujący opisała zarówno okoliczności zawarcia umowy pożyczki, jak i przebieg jej spłaty oraz późniejsze zawarcie ugody z podmiotem dochodzącym wierzytelności. Jej relacja była logiczna i znajdowała potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, podczas gdy strona powodowa nie przedstawiła dowodów skutecznie podważających prawdziwość tych twierdzeń. Szczególne znaczenie Sąd przypisał zeznaniom pozwanej dotyczącym rzeczywistej wysokości dokonanych przez nią wpłat oraz braku przejrzystego rozliczenia zadłużenia. Pozwana konsekwentnie wskazywała, że przez lata regularnie dokonywała spłat, a łączna kwota wpłat przekroczyła wartość udzielonego jej kapitału. Twierdzenia te znalazły potwierdzenie w przedłożonych przez nią dowodach wpłat.

Z pisma (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w R. z dnia 22 kwietnia 2026 r. wynikało bowiem, że pozwana spłaciła łącznie kwotę 5.330 zł z tytułu umowy pożyczki nr (...). W wykazie wpłat wskazano następujące wpłaty dokonane przez pozwaną: w dniu 8 stycznia 2020 r. – 790 zł, w dniu 3 lutego 2020 r. – 800 zł, w dniu 23 czerwca 2020 r. – 940 zł, w dniu 28 lipca 2020 r. – 800 zł oraz w dniu 23 grudnia 2020 r. – 2.000 zł. Ponadto pozwana uiściła także łącznie kwotę 4.320,36 zł z tytułu zawartej umowy ugody nr (...) z dnia 17 stycznia 2023 r. Łącznie więc P. S. (1) z tytułu umowy pożyczki, a następnie ugody spłaciła co najmniej kwotę 9.650,36 zł.

Tym samym łączna wysokość dokonanych przez pozwaną wpłat znacząco przekraczała kwotę udzielonego jej kapitału pożyczki. Sąd zwrócił uwagę, że pozwana w sposób wiarygodny opisała mechanizm zawarcia ugody z wierzycielem wtórnym. Z jej zeznań wynikało, iż kierowała się wyłącznie wolą dalszej spłaty zadłużenia w ratach oraz przekonaniem, że zobowiązanie zostało prawidłowo wyliczone przez profesjonalny podmiot zajmujący się dochodzeniem wierzytelności. Jednocześnie pozwana nie została poinformowana o strukturze zadłużenia, sposobie naliczania należności ani o skutkach prawnych związanych z przedawnieniem roszczenia. Sąd uznał te twierdzenia za istotne, zwłaszcza że powód nie wykazał, aby informacje te zostały pozwanej w sposób jasny i zrozumiały przekazane.

Za szczególnie przekonujące Sąd uznał również zeznania pozwanej odnoszące się do jej sytuacji życiowej i motywów działania. Pozwana wyjaśniła, że pożyczkę zaciągnęła w sytuacji przymusowej, związanej z koniecznością finansowania leczenia ciężko chorej matki i wsparcia rodziców znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Opisane przez nią okoliczności życiowe, późniejsza choroba onkologiczna, utrata zatrudnienia oraz podejmowane próby porozumienia się z wierzycielem w zakresie czasowego zawieszenia spłaty rat były szczere, spontaniczne i nacechowane autentycznością. W ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia, aby pozwana celowo uchylała się od spłaty zobowiązania. Wręcz przeciwnie z jej zeznań wynikało, że przez długi czas regulowała należności i podejmowała działania zmierzające do wykonania zobowiązania zgodnie z własnymi możliwościami finansowymi. W konsekwencji twierdzenia pozwanej, jako logicznie wyjaśniające przebieg zobowiązania, należało uznać za wiarygodne.

Sąd w pierwszej kolejności uznał, że roszczenie dochodzone pozwem nie jest usprawiedliwione w świetle art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, a jednocześnie w sprawie podstawy do przyjęcia przedawnienia roszczenia.

Nadto nie jest sporne w orzecznictwie, że Sąd jeśli ma wątpliwości czy umowa zawarta z konsumentem zawiera klauzule niedozwolone powinien dokonywać oceny postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów, co do ich zgodności z prawem i to bez względu na inicjatywę pozwanego i nawet bez względu na to czy podejmuje się on jakiejkolwiek obrony w sprawie, dopuszczalne więc było w tym zakresie działanie Sądu z urzędu pomimo podjęcia obrony w sprawie przez pozwaną (tak w wyroku TSUE z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. C - 419/18 i C – 483/18, a także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2020 r. I NSNc 57/20).

Podstawę oddalenia powództwa w pierwszej kolejności stanowi treść art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r. nr 126, poz.715 ze zm.) w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od dnia 18 listopada 2022 r. albowiem Sąd uznał za abuzywne zapisy w warunkach umowy pożyczki z dnia 4 grudnia 2019 r. o numerze (...) w tym naliczoną przez pożyczkodawcę kwotę prowizji w wysokości 2.164,39 zł, opłaty przygotowawczej w wysokości 40 zł oraz opłaty za elastyczny plan spłat w wysokości 927,60 zł.

W sprawie powód swoje roszczenie wywodzi wprawdzie z zawartej z pozwaną ugody z dnia 17 stycznia 2023 r. Niemniej zawarcie abuzywnej umowy pożyczki nie mogło zostać sanowane przez zawarcie przez pozwaną – konsumenta umowy ugody z powodem.

Sąd co do zasady nie zakwestionował faktu zawarcia pomiędzy stronami umowy pożyczki o numerze (...) z dnia 4 grudnia 2019 r. oraz ugody z dnia 17 stycznia 2023 r.

Sąd podkreśla przy tym, że strona powodowa wykazała, że pozwana P. S. (1) zawarła umowę kredytu konsumenckiego (pożyczki) w dniu 4 grudnia 2019 r. na kwotę 5.800 zł, w której ponadto naliczono kwotę 2.164,39 zł tytułem prowizji, kwotę 40 zł tytułem opłaty przygotowawczej oraz kwotę 927,60 zł tytułem opłaty za elastyczny plan spłat.

Zgodnie z treścią art. 720 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przenosi tysiąc złotych, powinna być stwierdzona pismem.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2018 r., poz. 993 ze zm.) – dalej: „u.k.k.” przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności między innymi umowę pożyczki.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).

Na podstawie art. 385 ² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając ugody pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Niewątpliwe pożyczkodawca (poprzednik prawny powoda) jest przedsiębiorcą zajmującym się prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie udzielania pożyczek i przy zawieraniu umów posługuje się wzorcami umownymi. Sąd może, a nawet powinien dokonywać oceny postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów, co do ich zgodności z prawem.

Umowa pożyczki będąca przedmiotem postępowania została zawarta pomiędzy pożyczkodawcą (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w R. jako przedsiębiorcą a pozwaną P. S. (1) jako konsumentem, a jednocześnie nie budzi także żadnych wątpliwości, że treść poszczególnych postanowień umowy nie podlegała istotnym negocjacjom.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 września 2020 r. wydanym w połączonych sprawach C-84/19, C-222/19 i C-252/19 (ECLI:EU:C:2020:631) kompleksowo omówił zagadnienia związane z badaniem warunków umowy obejmujących pozaodsetkowe koszty kredytu. Trybunał potwierdził stanowisko zaprezentowane we wcześniejszym, wyroku z dnia 26 marca 2020 r. wydanym w sprawie C-779/19, że fakt, iż ogólna kwota pozaodsetkowych kosztów kredytu mieści się w limicie wynikającym z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim (Dz. U. nr 126, poz. 715) nie wyklucza badania poszczególnych warunków umowy. Co istotne, Trybunał zwrócił uwagę, że wydaje się, że przepis art. 385 ¹ k.c. przewiduje szerszą ochroną konsumenta niż przepisy dyrektywy 93/13 gdyż jego brzmienie umożliwia badanie adekwatności ceny czy też wynagrodzenia jeżeli nie dotyczą one świadczenia głównego. W motywach 69-78 Trybunał w sposób wyraźny wskazał, że świadczeniem głównym w przypadku umowy pożyczki jest co do zasady jej spłata z odsetkami. Pozostałe koszty mogą być uznane za świadczenie główne jeżeli sformułowane zostały w sposób jasny i przejrzysty, w tym w sposób umożliwiający konsumentowi zrozumienie różnic między nimi i ekonomicznego sensu ich wprowadzenia.

Podobnie stwierdzono w uchwale SN z 27 października 2021 r. III CZP 43/20, zgodnie z którą wynagrodzenie prowizyjne (prowizja), stanowiące wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, przewidziane w umowie pożyczki, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 1083 ze zm.), nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., a okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.).

W przypadku umowy pożyczki w ocenie Sądu jako główne świadczenia stron należy określić po stronie pożyczkodawcy wypłatę kapitału, bieżącą obsługę umowy, a po stronie pożyczkobiorcy terminowy zwrot kapitału i zapłatę wynagrodzenia (odsetek kapitałowych). W ocenie Sądu charakteru takiego nie można nadać zapłacie chociażby prowizji pożyczkodawcy. Tym samym kluczowe staje się określenie, czy postanowienia dotyczące kosztów pozaodsetkowych były sprzeczne z dobrymi obyczajami i jednocześnie rażąco naruszały interesy konsumenta.

Podkreślić należy oczywiście, że obciążenie pożyczkobiorcy prowizją i podobnymi opłatami jest dopuszczalne na gruncie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z art. 5 pkt 6 tej ustawy całkowity koszt kredytu - wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz b) koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach - z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Jednakże sama dopuszczalność obciążenia pożyczkobiorcy prowizją z udzielenie pożyczki nie oznacza jednak, że może ona zostać ustalona przez pożyczkodawcę w sposób dowolny, oderwany od rzeczywistych kosztów, jakie zostały przez niego poniesione w związku z udzieleniem pożyczki.

W sprawie umowa pożyczki została zawarta na kwotę 5.800 zł, a nadto prowizja ustalona w tej umowie wyniosła 2.164,39 zł, opłata przygotowawcza 40 zł oraz opłata za elastyczny plan spłat 927,60 zł. Łącznie 3.131,99 zł.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że po pierwsze kwota pozaodsetkowych kosztów kredytu została wyznaczona na granicy wysokości maksymalnych kosztów pozaodsetkowych zgodnie z brzmieniem art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim na datę zawarcia umowy. Maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu obliczone według wzoru zawartego w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim (w brzmieniu na datę zawarcia umowy) dla kwoty 5.800 zł w okresie spłaty 12 miesięcy wynosiły ok. 3.166 zł. Niemniej, jeszcze raz należy podkreślić, że formalna zgodność co do kwoty z ustawowym limitem maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu nie prowadzi do samoistnego uznania takich kosztów za uzasadnione.

W ocenie Sądu relacja wysokości kosztów pozaodsetkowych w zawartej umowie pożyczki w kwocie 3.131,99 zł do udzielonego kapitału w kwocie 5.800 zł była rażąco nieproporcjonalna oraz ekonomicznie nieuzasadniona. Łączne obciążenie pozwanej dodatkowymi kosztami stanowiło bowiem około 50% wartości udzielonej pożyczki.

Sąd zważył, również, że na wskazaną kwotę kosztów pozaodsetkowych składały się różnego rodzaju opłaty, w szczególności prowizja, opłata przygotowawcza oraz opłata za tzw. „elastyczny plan spłat”. Konstrukcja umowy prowadziła zatem do wielokrotnego obciążenia konsumenta dodatkowymi należnościami o zbliżonym charakterze ekonomicznym, które faktycznie pełniły funkcję dodatkowego wynagrodzenia pożyczkodawcy, pozostając bez rzeczywistego związku z poniesionymi kosztami czy zakresem świadczonych usług.

W szczególności za abuzywne należało uznać postanowienia dotyczące „elastycznego planu spłat”. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym zeznania pozwanej, wskazuje bowiem, iż usługa ta miała charakter wyłącznie iluzoryczny. Pozwana zeznała, że pomimo trudności finansowych nie uzyskała możliwości odroczenia spłaty ani przedłużenia terminu płatności rat. Oznacza to, że pobrana opłata nie odpowiadała rzeczywiście świadczonej usłudze, a konsument nie otrzymał realnej korzyści ekwiwalentnej do poniesionego kosztu. Brak było obiektywnego uzasadnienia dla pobierania tak wysokich opłat w stosunku do udzielonej kwoty kapitału, co czyni je sprzecznymi z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta.

Sąd wziął pod uwagę, że w niniejszej sprawie umowę zawarto z wykorzystaniem wzorca umownego wykreowanego przez pożyczkodawcę, a przedmiotowy zapis umowy stanowił jej integralny i niezmodyfikowany w żaden sposób element. Nie był on więc przedmiotem jakichkolwiek negocjacji stron. Nie stanowi natomiast indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych dokonanie przez konsumenta wyboru pomiędzy różnego rodzaju umowami oferowanymi przez pożyczkodawcę lub potencjalna możliwość negocjacji umowy. Kluczowe jest tylko to, czy postanowienia przedstawionej pozwanej umowy były faktycznie przedmiotem uzgodnień i negocjacji stron, a nie miało to miejsca w niniejszej sprawie. O indywidualnym uzgodnieniem umowy nie świadczy fakt, że zapoznaniu się z ofertą pożyczkodawcy, pozwana jako konsument złożyła wniosek o udzielenie konkretnego rodzaju pożyczki i dążyła do podpisania umowy. Wskazana okoliczność nie świadczy o indywidualnym uzgadnianiu postanowień umowy. Sama akceptacja propozycji pożyczkodawcy zawarcia takiej umowy czy przyjęcie oferty nie oznacza bowiem realnej możliwości, wpływu na kształt postanowień umowy przygotowanych na wzorcu przez przedsiębiorcę. Z uwagi na to uznać należy, że pozwana nie miała żadnego wpływu na treść tych postanowień poza jednoznaczną i prostą aprobatą równą zawarciu umowy lub też negacją wyrażającą się odmową nawiązania stosunku obligacyjnego.

W ocenie Sądu naliczona w sprawie opłata z tytułu prowizji, opłata przygotowawcza oraz opłata za elastyczny plan spłat pozostaje oderwana od faktycznych kosztów poniesionych przez pożyczkodawcę, w istocie nie stanowi więc „kosztu okołoodsetkowego”, te bowiem powinny być związane - zgodnie z zasadą ekwiwalentności świadczeń - z określonymi kosztami poniesionymi przez pożyczkodawcę w związku z udzieleniem pożyczki bądź usługami świadczonymi na rzecz pożyczkobiorcy. Strona powodowa nie powołała się na żadne czynności, za które należałaby się opłata prowizyjna w tak wygórowanej wysokości, wskazując jedynie że jej wysokość nie przekracza limitu określonego ustawą.

Co więcej zaakceptowanie opłaty wskazanej w umowie, faktycznie stanowiłoby obejście przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2 ¹ k.c.), pełniąc funkcję dodatkowego, nienależnego wynagrodzenia dla dającego pożyczkę. W tej sytuacji brak jest zatem podstaw do uznania zasadności domagania się należności z tego tytułu.

Z tych powodów Sąd z umowy pożyczki z dnia 4 grudnia 2019 r. wyeliminował jako abuzywne postanowienia dotyczące prowizji w kwocie 2.164,36 zł, opłaty przygotowawczej w kwocie 40 zł oraz opłaty za Elastyczny plan spłat w kwocie 927,60 zł. Łącznie 3.131,99 zł.

Wobec wyeliminowania z umowy pożyczki postanowień o prowizji co do zasady pozwana była zobowiązana do zapłaty kwoty kapitału tj. 5.800 zł oraz należnych odsetek kapitałowych w kwocie 450,36 zł wynikające z umowy oraz ewentualne odsetki za opóźnienie w spłacie. Natomiast do grudnia 2020 r. pozwana wpłaciła łączną kwotę 5.330 zł. Nadto w ramach realizacji ugody z 23 stycznia 2023 r. pozwana dokonywała dalszych spłat na kwotę 4.321,36 zł. Pozwana dokonała łącznej spłaty w kwocie 9.651,36 zł, która w rzeczywistości doprowadziła do całkowitej spłaty kapitału pożyczki w wysokości 5.800 zł i należnych z tego tytułu opłat.

W świetle powyższego Sąd uznał zawarcie umowy ugody z pozwaną w dniu 17 stycznia 2023 r. za nieważne w świetle art. 58 § 2 k.c.

Na wstępie dla porządku należało odnotować, że pozwana w istocie zaprzeczyła aby zawierała umowę ugody o treści przedłożonej przez powoda, albowiem zakwestionowała udzielenie pełnomocnictwa V. I.. Niemniej wobec wykonywania spłaty tej ugody, należało uznać, że została ona zawarta w sposób dorozumiany.

Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Działanie w celu obejścia prawa polega na tym, że strony podejmują czynność prawną, która, choć formalnie nie narusza żadnego ustawowego zakazu, w istocie zmierza do osiągnięcia celu niedozwolonego przez ustawę. Zawierając pozór legalności, pozostaje w sprzeczności z intencją ustawy. Warunkiem uznania, że czynność prawna zmierza do obejścia prawa jest świadomość wszystkich stron czynności takiego stanu rzeczy i świadome (nie przypadkowe) dokonanie czynności w celu obejścia prawa (A. Janas [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna (art. 1-125), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, art. 58, s. 495).

Przepis art. 58 § 2 k.c. zapobiega nieakceptowanej przez system prawny sprzeczności między treścią norm postępowania ustanowionych na podstawie zasady autonomii woli przez czynności prawne a treścią przyjętych w społeczeństwie zasad moralnych. Negatywna ocena czynności prawnej może być ukształtowana tylko po dokonaniu oceny moralnej jej treści, celu lub skutków. Nieważność takiej czynności następuje tylko przez odwołanie się do ogólnie przyjętej w kulturze naszego społeczeństwa zasady, że prawo nie może tolerować stosunków prawnych, które pozostawałyby w kolizji z powszechnie akceptowanymi wartościami. Sprzeczność czynności prawnej tylko z dobrymi obyczajami, bez równoczesnej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, nie powoduje jej nieważności, ponieważ norma wyrażona w art. 58 § 2 k.c. nie może być interpretowana rozszerzająco. Zastosowanie tego przepisu może mieć miejsce jedynie w odniesieniu do stosunków prawnych mających charakter cywilnoprawny, np. tytułów prawnych, których źródłem jest stosunek zobowiązaniowy. W najnowszym orzecznictwie wskazuje się, że do ustalenia bezwzględnej nieważności czynności prawnej z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego bierze się pod uwagę okoliczności konkretnego przypadku, ponieważ jest to zagadnienie kontekstu faktycznego, np. działanie pod wpływem nacisku kontrahenta, wykorzystanie swoich wpływów albo pozycji związanej z zajmowanym stanowiskiem, z którym wiąże się decydowanie o sytuacji prawnej kontrahenta, wszelkie działania podjęte przed zawarciem umowy, a mające wpływ na jej treść, w tym na ekwiwalentność świadczeń. Z tego względu sprzeczność z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) wymaga oceny umowy w świetle pozaprawnych standardów uczciwości i lojalności kontraktowej (por. B. J. Kowalczyk [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Gdańsk 2026, art. 58.).

W świetle powyższych rozważań dotyczących uznania pozaodsetkowych kosztów pożyczki z 4 grudnia 2019 r. za abuzywne, ww. umowa ugody prowadziła do zwielokrotnienia zobowiązania pozwanej, które w świetle okoliczności sprawy nie było zasadne i stanowiło czynność prawną sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i stanowiło wykorzystanie nadrzędnej pozycji powoda wobec konsumenta. Na datę zawarcia ugody niespłacony zasadny kapitał wynosił bowiem ewentualnie kwotę ok. 470 zł, a nie jak wskazano w ugodzie kwotę 4.230,87 zł, co natomiast prowadziło do zwielokrotnienia zobowiązania z tytułu odsetek od niespłaconej kwoty kapitału.

Zdaniem Sądu przedmiotową umową ugody pozwana nie mogła objąć kwot tytułem pozaodsetkowych kosztów kredytu albowiem ww. postanowienia umowne nie tylko nie wiążą pozwanej jako konsumenta na podstawie art. 385 ¹ § 1 k.c., ale również w tym zakresie stanowią nieważne postanowienia umowne które w świetle art. 58 § 2 k.c. i pozwana nie mogła uznać w tym zakresie swojego długu. Obciążenie pozwanej należnościami z tytułu pozaodsetkowych kosztów kredytu w wysokości tak nadmiernej było bowiem sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego.

Wskazać należy, że zgodnie z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG z dnia 23 kwietnia 2008 r. (Dz. Urz.UE.L Nr 133, str. 66) konsumentom powinno zapewnić się ochronę przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd praktykami, zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych).

Już tylko dla porządku Sąd dostrzegł, że umowa ugoda z dnia 17 stycznia 2023 r. przewidywała dodatkowy mechanizm waloryzacji zobowiązania, który stanowił dodatkowe obciążenie konsumenta. W § 2 ust. 1 ugody wskazano, że w kolejnym dniu roboczym po terminie płatności dwunastej raty aktualna kwota kapitału zobowiązania wskazanego w § 1 ust. 2 zostanie zwaloryzowana o wartość średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, publikowanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Waloryzacja miała nastąpić poprzez pomnożenie kwoty kapitału zobowiązania przez wskaźnik waloryzacji (§ 2 ust. 2 ugody). Powyższe postanowienia prowadziły zatem do dalszego zwiększania obciążeń finansowych pozwanej, mimo że istotna część należności odpowiadającej rzeczywiście udostępnionemu kapitałowi została już wcześniej spłacona.

W tym stanie rzeczy Sąd podkreśla, że zawarcie ugody z dnia 17 stycznia 2023 r. nie może zostać potraktowane jako odnowienie zobowiązania w rozumieniu art. 506 k.c., albowiem jej treść powiela niedozwolone postanowienia pierwotnej umowy pożyczki. Co więcej, zawarcie tej ugody było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w myśl przepisu art. 58 § 2 k. c., jako że konsument będący stroną słabszą nie miał rzeczywistej możliwości negocjacji jej postanowień. Przy uwzględnieniu, że zawarta ugoda odnosi się do pierwotnego zobowiązania zawierającego postanowienia abuzywne, nie można przyjąć, iż miała ona skutek sanowania nieważności lub eliminacji klauzul abuzywnych z obrotu prawnego.

Ponownie należy podkreślić, że z uwagi na to, że po stronie pozwanej występuje konsument, któremu narzucono warunki umowne w samej umowie, to takie narzucenie miało również miejsce w przypadku umowy ugody. Z treści zeznań pozwanej, że strona pozwana dążyła do spłaty swojego zobowiązania albowiem obawiała się windykacji, chciała również pozostać lojalna wobec wierzyciela. Powód natomiast oczekiwał od niej podpisania dokumentu ugody, pozwana nie miała możliwości negocjowania jakichkolwiek warunków ugody, a z jej treści nie wynika by powód czynił jakiekolwiek ustępstwa na rzecz pozwanej. Przedłożenie przedmiotowego dokumentu do podpisu pozwanej miało legitymizować naliczenie przez pożyczkodawcę wysokich pozaodsetkowych kosztów kredytu, jednakże było to działanie pozorne. Konsument nie miał żadnego wpływu na ustalenie wysokości kosztów i zapisów umowy w tym zakresie, a jego rola sprowadzała się do jego zaakceptowania.

Jednocześnie ponownie należy podkreślić, że wykonując umowę ugody pozwana wpłaciła dodatkową oprócz wcześniejszych wpłat, kwotę 4.320,36 zł, a zatem obecnie nie tylko całość kapitału, lecz cała kwota pożyczki wraz ze wszelkimi kosztami została przez pozwaną już spłacona. Suma wpłat wynosiła bowiem kwotę 9.650,36 zł, przy kwocie pierwotnego zobowiązania w wysokości 9.382,35 zł. Wobec tego nie ma żadnych podstaw aby uznać za usprawiedliwione dochodzenie przez powoda kwoty wskazanej w pozwie.

Wobec powyższego należało uznać, że pozwana spłaciła pożyczkę i umowę ugody w całości.

Nadto zdaniem Sądu nawet gdyby roszczenie pozwu uznać za zasadne w świetle art. 36a u.k.k. i art. 58 k.c., to pozostaje ono przedawnione. Zawarcie umowy pożyczki miało miejsce 4 grudnia 2019 r., a umowa miała obowiązywać do 4 stycznia 2021 r. Zgodnie z art. 117 § 2 k.c., w odniesieniu do konsumenta Sąd z urzędu bada kwestię przedawnienia roszczenia.

Zgodnie z treścią art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przez upływem terminu jest nieważne. Stosownie do art. 117 § 2 ¹ k.c. po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Jedynie w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności (art. 117 ¹ § 1 k.c.).

W tym miejscu należy więc rozważyć czy zawarcie ugody z powodem, zawierało w sobie zrzeczenie się zarzutu przedawnienia i odnowienie zobowiązania i zmianę daty wymagalności roszczenia. Podkreślić należy, że składający oświadczenie o zrzeczeniu się zarzutu przedawnienia musi wprost lub w sposób dorozumiany objawić swoją wolę, że rezygnuje z przywileju jaki stwarza przedawnienie, tzn. iż pomimo upływu okresu przedawnienia można będzie nadal skutecznie dochodzić od niego spełnienia świadczenia. Nie wystarczy, aby było to tylko oświadczenie wiedzy, tak jak to jest przy uznaniu roszczenia, lecz oświadczenie o zrzeczeniu się zarzutu przedawnienia powinno zawierać wyraźny zamiar rezygnacji przez dłużnika z możliwości podniesienia wobec wierzyciela tego zarzutu (por. wyrok z 15 października 2004 r. II CK 68/04).

Przerwa biegu przedawnienia, której źródłem jest uznanie roszczenia polega, bowiem na tym, że z datą uznania dochodzi do anulowania skutków biegu terminu następującego przed przerwą, a po zdarzeniu skutkującym przerwę biegnie ono od nowa (por. Z. Radwański, Prawo cywilne część ogólna, Warszawa 2003, s. 346). W realiach gospodarczych częstą praktyką jest przesunięcie terminu płatności poszczególnych świadczeń, jednakże na bieg terminu nie ma wpływu określenie daty ich spełnienia, lecz moment zawarcia umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 maja 1974 r., II PR 81/74, OSP Nr 10, poz. 213). Gdyby strony chciały uniknąć tego skutku musiałyby doprowadzić do zawarcia umowy nowacji, której cechą charakterystyczną i wyróżniającą jest zaciągnięcie nowego zobowiązania połączone z wygaśnięciem poprzedniego (art. 506 k.c.).

Zdaniem Sądu zawarcie przedmiotowej ugody nie może wpływać na termin przedawnienia w sytuacji, gdy już wcześniej nastąpiła wymagalność roszczenia. Raty pożyczki stawały się wymagalne w okresach miesięcznych od stycznia 2020 r. do stycznia 2021 r., a do dnia 23 grudnia 2020 r. pozwana uiściła na rzecz pożyczkodawcy łączną kwotę 5.330 zł.

W dacie gdy zaproponowano jej ugodę i rozłożenie pozostałego świadczenia na raty nie pouczono pozwanej ani o dacie przedawnienia roszczeń, ani o możliwości weryfikowania zasadności naliczania pozaodsetkowych kosztów kredytu. Powód oczekiwał jedynie zawarcia umowy ugody na jego warunkach, a pozwana mogła jedynie do takiej umowy przystąpić lub nie, nie miała możliwości negocjacji, a nawet zapoznania się z treścią umowy. Powód wykorzystał mechanizm zawarcia umowy przez pełnomocnika – osoby która nie jest znana pozwanej, a pozwana zaprzeczyła by udzielała mu pełnomocnictwa do działania w sprawie.

Pozwana obawiając się zadłużeń spłacała raty o których wiedziała z aplikacji (...), jednak nie miało to żadnego świadomego znaczenia w zakresie uznania długu czy też zgody na ponowną wymagalność roszczenia. Jednocześnie jak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego pozwana nie mogła zapoznać się z umową ugody, nie umocowywała też V. I. do jej podpisania. Pozwana jedynie realizowała spłaty na rzecz powoda wobec danych zawartych w aplikacji (...).

W tym stanie rzeczy zachowaniu pozwanej nie sposób przypisać waloru świadomej rezygnacji z możliwości skorzystania z zarzutu przedawnienia związanego z pierwszą wymagalnością roszczenia. Podkreślenia wymaga, że zrzeczenie się zarzutu przedawnienia jest szczególnym, osobistym uprawnieniem dłużnika, w wyniku którego jako oświadczenia woli dłużnika prowadzącego do unicestwienia przysługującego mu prawa podmiotowego kształtującego dochodzi w drodze jednostronnej czynności prawnej do przekształcenia zobowiązania niezupełnego ponownie w zupełne. Stąd też z uwagi na daleko idące skutki prawne zamiar i znaczenie tych następstw działania dłużnika muszą być niewątpliwe.

Sumując, ugoda zawarta na dane pozwanej i powoda z dnia 17 stycznia 2023 r., nie zawierała w sobie dorozumianego zrzeczenia się zarzutu przedawnienia. Nie można mówić o tym, że pozwana zawierając z powodem przedmiotową ugodę zrzekła się jednocześnie zarzutu przedawnienia, gdyż nie wynika to ani z treści tej ugody, ani z okoliczności przedmiotowej sprawy. W szczególności ugoda zawierała szereg zapisów dotyczących zaciągniętego zobowiązania, jednakże w żadnym z nich nie było mowy o przedawnieniu i o tym, że pozwana mimo, iż roszczenie jest przedawnione, zobowiązuje się go spłacić w określonych ratach. Strona powodowa przygotowując treść ugody wykorzystała niewiedzę pozwanej co do jej sytuacji prawnej. Bank czy fundusz dysponujący fachową obsługą prawną mógł zadbać również i w swoim interesie, aby takie wyraźne oświadczenie o zrzeczeniu się zarzutu przedawnienia znalazło się w zapisach umowy. Tak się jednak nie stało i przerzucanie obecnie na pozwaną konsekwencji prawnych takiego stanu rzeczy byłoby nadużyciem i wykorzystaniem niewiedzy podmiotu słabszego jakim jest pozwana.

Z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, że pozwana zrzekła się zarzutu przedawnienia. Jednocześnie trudno wyobrazić sobie sytuację, w której konsument należycie pouczony o terminie przedawnienia pierwotnego roszczenia, a także wszystkich skutków zawarcia ugody, świadomie zrzekłaby się zarzutu, który pozwoliłby jej zmniejszyć zadłużenie. W ocenie Sądu aby doszło do zrzeczenia się zarzutu przedawnienia roszczenia oświadczenie w tym przedmiocie musi być jasno i jednoznacznie wyartykułowane, i nie może być dorozumiane poprzez to, że strona płaciła początkowo zobowiązanie pozostając w niewiedzy, co do swojej sytuacji prawnej i przysługujących jej praw.

W tym stanie rzeczy zachodziły podstawy do przyjęcia przedawnienia roszczenia. Umowa pożyczki została zawarta w dniu 4 grudnia 2019 r. przy czym do dnia 23 grudnia 2020 r. pozwana dokonała spłat obejmujących niemal całość udostępnionego kapitału. Następnie zaprzestała dalszego regulowania należności, co skutkowało postawieniem całego zobowiązania w stan natychmiastowej wymagalności. W tym stanie rzeczy roszczenie z tytułu przedmiotowej pożyczki uległo przedawnieniu najpóźniej z dniem 31 grudnia 2024 r. – z uwagi na datę płatności ostatniej raty w dniu styczniu 2021 r. (art. 118 k.c. jako roszczenie związane z działalnością gospodarczą), a podstawy do jego odnowienia nie stanowiła umowa ugody.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił powództwo w całości.

W świetle oddalenia powództwa w całości, powód przegrał proces w całości, wobec czego zobowiązany był do zwrotu poniesionych przez stronę pozwaną kosztów procesu. Pozwana nie poniosła w przedmiotowym postępowaniu kosztów, w związku z tym Sąd nie zasądził na jej rzecz żadnej kwoty. Tym samym w pkt II wyroku Sąd jedynie dla porządku, stwierdził, że koszty niniejszego procesu ponosi (...) Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we R..