Postanowienie z 30 kwietnia 2026, sygn. I Ns 36/25
Sygn. akt I Ns 36/25
POSTANOWIENIE
Dnia 30 kwietnia 2026 r.
Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Magdalena Łukaszewicz
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anita Topa
po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2026 r. na rozprawie
sprawy z wniosku T. Z.
z udziałem Skarbu Państwa – Nadleśnictwa Ż. z siedzibą w X.
o ustanowienie drogi koniecznej
p o s t a n a w i a:
1. ustanowić na nieruchomości – działkach gruntu o nr (...) – stanowiącej własność Skarbu Państwa i pozostającej w zarządzie Nadleśnictwa Ż. z siedzibą w (...), położonej w obrębie B., gmina (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...), służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr (...). (...), położonej w obrębie B., gmina (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...) – zgodnie z mapą sporządzoną przez biegłego U. D. (k. 93 akt sprawy) stanowiącą integralną część niniejszego orzeczenia;
2. tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej zasądzić od wnioskodawcy T. Z. na rzecz uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Nadleśnictwa Ż. z siedzibą w X. (...) H. kwotę 9 060,00 zł (dziewięć tysięcy sześćdziesiąt złotych) płatną w terminie siedmiu dni od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;
3. zwrócić wnioskodawcy T. Z. kwotę 1 592,26 zł (jeden tysiąc pięćset dziewięćdziesiąt dwa złote 26/100) tytułem niewykorzystanej w sprawie zaliczki zapisanej pod pozycją (...) sum na zlecenie Sądu Rejonowego w Piszu
4. ustalić, iż wnioskodawca i uczestnik postępowania ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
sędzia Magdalena Łukaszewicz
Sygn. akt I Ns 36/25
UZASADNIENIE
T. Z. wniósł o ustanowienie na nieruchomości – działkach gruntu o nr (...). (...) – stanowiącej własność Skarbu Państwa i pozostającej w zarządzie Nadleśnictwa Ż. w (...) H., położonej w obrębie B. w gminie X. (...) H., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...), służebności drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr (...). (...), położonej w obrębie B. w gminie (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...). Nadto wnioskodawca wniósł o zasądzenie na jego rzecz od uczestnika kosztów niniejszego postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem nieruchomości władnącej. Nieruchomość ta nie posiada dostępu do drogi publicznej, co uniemożliwia wnioskodawcy uzyskanie warunków zabudowy. Celem jednak jak najmniejszego obciążenia gruntów, przez które droga konieczna miałaby przebiegać, wnioskodawca zaproponował przebieg drogi koniecznej w sposób oznaczony kolorem fioletowym na mapie k. 47 akt sprawy. W toku oględzin wnioskodawca podał, że dojazd do nieruchomości władnącej z publicznej drogi powiatowej oznaczonej nr geod. (...), od lat realizowany jest przez drogę wewnętrzną Gminy (...) (działka gruntu o nr geod. (...)) i drogę leśną przebiegającą przez (...) stanowiące własność uczestnika postępowania, w sposób oznaczony kolorem żółtym i czerwonym na mapie k. 47 akt sprawy.
Uczestnik postępowania Skarb Państwa (...) Ż. w (...) wniósł o oddalenie wniosku w całości i o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ewentualnie, w przypadku uwzględnienia wniosku, uczestnik wniósł o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności, po ustaleniu jego wysokości przez powołanego w sprawie biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości, płatnego w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności.
W uzasadnieniu uczestnik wskazał, że zaproponowany przez wnioskodawcę przebieg drogi koniecznej (kolor fioletowy na mapie k. 47) wymaga odpowiednich nakładów finansowych i ingerencji w te tereny. W ocenie uczestnika, rozwiązaniem najbardziej ekonomicznym i odpowiadającym społeczno-gospodarczemu przeznaczeniu prawa byłoby poprowadzenie drogi koniecznej w sposób oznaczony w sposób oznaczony kolorem zielonym na mapie k. 47 akt sprawy, tj. przez sąsiadujące działki gruntu oznaczone nr geod. (...)/(...), (...) i (...). Droga w tym miejscu ma szerokość minimum 6 metrów i spełnia wymagania dojazdu do działek budowlanych. Zdaniem uczestnika, zaproponowany przez wnioskodawcę sposób przebiegu drogi koniecznej rażąco narusza realizowanie gospodarki leśnej przez uczestnika. Ponadto, uwzględnienie wniosku stanowiłoby zbyt duże obciążenie nieruchomości należącej do uczestnika.
Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:
T. Z. jest właścicielem nieruchomości położonej w obrębie B. w gminie (...), stanowiącej działkę gruntu oznaczoną nr geod. (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...).
Opisana wyżej nieruchomość nie posiada dostępu do drogi publicznej. Jedyny dojazd do drogi publicznej – drogi powiatowej oznaczonej nr geod. (...) – odbywa się poprzez drogę wewnętrzną, tj. działkę gruntu nr (...) stanowiącą własność Gminy (...) H., i dalej poprzez urządzoną na gruncie drogę biegnącą wewnątrz działek oznaczonych nr (...). (...) wchodzących w skład nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa - Nadleśnictwa Ż. w X., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę (...).
Przebieg ww. drogi koniecznej oznaczony został na mapie sporządzonej przez powołanego w sprawie biegłego sądowego z zakresu geodezji U. D. (k. 93 akt sprawy). Jest to najkrótszy możliwy przebieg łączący działkę (...) nr (...) z drogą publiczną. Powierzchnia drogi koniecznej zaprojektowanej przez biegłego geodetę, przebiegającej przez (...), wynosi łącznie 1449 m ( 2), w tym: 761 m ( 2) na działce (...), 516 m ( 2) na działce (...) i 172 m ( 2) na działce (...).
Drogi oznaczone kolorem zielonym, niebieskim i fioletowym na przedłożonej przez uczestnika mapie znajdującej się na karcie 47 akt sprawy, prowadzą do wewnętrznych dróg gminnych, które nie mają dostępu do drogi publicznej.
(dowód: oględziny nieruchomości – protokół k. 71-71v; opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji wraz z mapą i opinią uzupełniającą k. 89-93 i 112-115)
Jednorazowe wynagrodzenie należne z tytułu ustanowienia zaprojektowanej przez biegłego geodetę służebności gruntowej wynosi łącznie 9 060 złotych.
(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości k. 126-163)
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz.U. z 2022r., poz. 1693), drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie wymienionej ustawy do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych.
Przepis art. 2 cytowanej wyżej ustawy stanowi, że drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na następujące kategorie: drogi krajowe, drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne.
Stosownie do treści art. 145 § 1 k.c., jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić (§ 2 zd. 1). Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy (§ 3).
Ustanowienie służebności drogi koniecznej służy zapewnieniu dostępu prawnie zagwarantowanego, skutecznego erga omnes i przysługującego każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości izolowanej. Warunkiem jest brak dostępu lub nieodpowiedni dostęp do drogi publicznej lub zabudowań gospodarskich.
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "odpowiedniego dostępu", którym posłużył się w art. 145 § 1 k.c., co nakazuje przyjąć, że chodzi o jego potoczne rozumienie. W tym zaś ujęciu "odpowiedni" to "odpowiadający przeznaczeniu", "spełniający wymagane warunki" (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.09.2012r., IV CSK 34/12, Lex nr 1230155).
Nieruchomość ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej, gdy łączy ją gospodarczo funkcjonalna droga gruntowa pozostająca pod zarządem gminy, ujęta w planie zagospodarowania przestrzennego gminy, będąca w powszechnym korzystaniu (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22.11.1982r., III CZP 44/82, OSNCP 1983, z. 5-6, poz. 70, Lex nr 2832). Za połączenie z drogą publiczną nie może być uznana droga, po której właściciel nieruchomości pozbawionej dostępu, lub inne osoby korzystające z tej nieruchomości komunikują się grzecznościowo, a nawet, gdy dostęp oparty jest na stosunku obligacyjnym z właścicielem nieruchomości sąsiedniej. Hipotezą art. 145 k.c. jest bowiem objęty dostęp o charakterze trwałym, nie skrępowany wolą osób trzecich (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.10.2011r., II CSK 94/11, Lex nr 1044002).
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dowodu z oględzin nieruchomości i dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji, bez wątpienia potwierdził wystąpienie po stronie wnioskodawcy określonych przez ustawodawcę przesłanek ustanowienia służebności drogi koniecznej. Stanowiąca własność wnioskodawcy nieruchomość opisana w prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Piszu księdze (...), nie posiada dostępu do drogi publicznej.
W wyniku oględzin przeprowadzonych z udziałem biegłego geodety Sąd ustalił, że drogi oznaczone kolorem zielonym, niebieskim i fioletowym na przedłożonej przez uczestnika mapie znajdującej się na karcie 47 akt sprawy, prowadzą do wewnętrznych dróg gminnych, które nie mają dostępu do drogi publicznej.
W sporządzonej na piśmie opinii biegły geodeta stwierdził jednoznacznie, że jedyny możliwy i najkrótszy przebieg drogi łączącej działkę nr (...) z drogą publiczną (działką (...)) odbywa się drogą wewnętrzną Gminy (...) (działka nr (...)) i urządzoną drogą gruntową przechodzącą przez działki wchodzące w skład nieruchomości stanowiącej własność uczestnika, oznaczone numerami (...).
W opinii uzupełniającej biegły geodeta wskazał, że działka nr (...), stanowiąca własność wnioskodawcy, od początku swego powstania posiadała dostęp do drogi publicznej (działki nr (...)) poprzez drogi wewnętrzne – (...) stanowiące własność Gminy (...). W latach 80 XX w. wspomniane drogi wewnętrzne – działki (...) – zostały geodezyjnie podzielone i część z nowo powstałych działek została pozbawiona statusu gminnej drogi wewnętrznej. Części pozbawione statusu drogi wewnętrznej zostały włączone do działek sąsiadujących z nimi i przeszły na własność Skarbu Państwa w zarządzie Nadleśnictwa Ż. w (...). W ten sposób działka nr (...) została pozbawiona dostępu do drogi publicznej. Biegły podniósł nadto, że mapa topograficzna pokazuje, iż w ostatnich latach do przedmiotowej działki nr (...) prowadził tylko jeden dojazd z drogi publicznej – działki (...), tj. na początku drogą wewnętrzną – działką (...) stanowiącą własność Gminy (...) i dalej drogą gruntową przebiegającą wewnątrz działek stanowiących własność uczestnika, której przebieg pokrywa się dokładnie z drogą konieczną zaprojektowaną w niniejszej sprawie w opinii biegłego z dnia 10 grudnia 2025 roku.
W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 145 § 2 zdanie drugie k.c., jeżeli potrzeba ustanowienia drogi koniecznej jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między zainteresowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.
W zakresie stosowania art. 145 § 2 zd. 2 k.c. kilkukrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy, który wskazał, że ww. przepis zawiera stanowczą dyspozycję, iż w wypadku, gdy potrzeba ustanowienia drogi koniecznej jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, sąd zarządza przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej (vide wyrok SN z 19.11.1998r. w sprawie III CKN 41/98). Nadto wyjaśnił, że przy stosowaniu przesłanki z art. 145 § 3 k.c. trzeba mieć na względzie wymaganie pierwszeństwa przeprowadzenia drogi koniecznej po nieruchomości powstałej w wyniku czynności prawnej, jeżeli bowiem przed dokonaniem podziału komunikacja do dalszej części szczepowej nieruchomości odbywała się po działce wydzielonej, to dokonujący czynności prawnej powinni zabezpieczyć dojazd przez ustanowienie służebności (vide postanowienie SN z 04.11.2010r. w sprawie IV CSK 158/10).
Mając na uwadze powyższe, Sąd w pełni podzielił opinię podstawową i uzupełniającą biegłego geodety. Opinie te spełniały stawiane im wymogi, odzwierciedlały staranność i wnikliwość w badaniu zleconego zagadnienia, odpowiadały w sposób wyczerpujący, stanowczy i zrozumiały na postawione pytania, a przytoczona na ich uzasadnienie argumentacja jest w pełni przekonująca. Zauważyć należy, iż opinia biegłego podlega, jak i inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c, lecz odróżniają je szczególne kryteria oceny. Stanowią je zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej wniosków. Przedmiotem opinii biegłego nie jest przedstawienie faktów, lecz ich ocena na podstawie wiedzy fachowej (wiadomości specjalnych). Nie podlega ona zatem weryfikacji, jak dowód na stwierdzenie faktów, na podstawie kryterium prawdy i fałszu. Nie są miarodajne dla oceny tego dowodu niekonkurencyjne z nim oceny świadków i uczestników postępowania co do faktów będących przedmiotem opinii (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 07.11.2000 r., I CKN 1170/98, Lex nr 46096).
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności, które podważałyby moc dowodową opinii sporządzonej przez biegłego geodetę. Zwłaszcza, że w reakcji na zarzuty zgłoszone przez uczestnika postępowania co do tej opinii, Sąd przeprowadził dowód z opinii uzupełniającej, w której biegły wyczerpująco odniósł się do podnoszonych przez pełnomocnika uczestnika wątpliwości. Odpowiedzi biegłego były merytoryczne, fachowe, stanowcze, oparte o obowiązujący stan prawny i istniejącą dokumentację geodezyjną. Istotnym jest także, że wydanie opinii poprzedzały przeprowadzone przez biegłego oględziny przedmiotowej nieruchomości.
W ocenie Sądu, zaprojektowana przez biegłego geodetę droga konieczna jest najmniej uciążliwa dla nieruchomości uczestnika postępowania, bowiem pokrywa się ona w całości z faktycznie istniejącym na tej nieruchomości szlakiem drożnym.
Na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 289 § 1 k.p.c. w zw. z art. 145 k.c. w braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej.
Biegły z zakresu geodezji, oprócz przebiegu drogi koniecznej określił także jej powierzchnię, co z kolei pozwoliło na ustalenie wysokości należnego uczestnikowi od wnioskodawcy jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności, co nastąpiło w drodze dowodu z opinii powołanego w sprawie biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości.
Opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomości nie była kwestionowana przez wnioskodawcę ani uczestnika i została w pełni podzielona przez Sąd, albowiem jest jasna i pełna, wyjaśnia wszystkie istotne okoliczności i dokonane wyliczenia, a równocześnie jest poparta wiedzą i doświadczeniem zawodowym biegłego.
Zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania stosownego wynagrodzenia jest konsekwencją ustanowienia służebności drogi koniecznej. Wynagrodzenie należy się za samo ustanowienie służebności drogi koniecznej i jest niezależne od szkody właściciela nieruchomości obciążonej. W doktrynie podkreśla się, iż wynagrodzenie powinno być świadczeniem jednorazowym. Nie ma przeszkód, aby zainteresowani uczestnicy postępowania wyrazili wolę orzeczenia przez Sąd wynagrodzenia spełnianego częściami (okresowo). Wówczas bez wątpienia odpowiadające prawu zgodne stanowisko stron wiązałoby sąd orzekający. Zasadniczo jednak sąd orzekający nie powinien sięgać do tej formy wynagrodzenia z własnej inicjatywy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanych przepisów, Sąd ustanowił na nieruchomości Skarbu Państwa Nadleśnictwa Ż. w X. – działkach (...) o (...) – położonej w obrębie B., gmina (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...), służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr (...). (...), położonej w obrębie B., gmina (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...) – zgodnie z mapą sporządzoną przez biegłego U. D. (k. 93 akt sprawy) stanowiącą integralną część tegoż orzeczenia. Jednocześnie Sąd zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kwotę 9 060 złotych tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej, płatną w terminie siedmiu dni wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Należy podkreślić, że w postępowaniu nieprocesowym nie ma "pojedynku" dwóch przeciwstawnych stron, dlatego też nie można mówić o przegrywającym, który powinien zwrócić koszty postępowania wygrywającemu. Ponadto, ustanowienie przedmiotowej drogi koniecznej leżało wyłącznie w interesie wnioskodawcy. Obciążenie uczestnika kosztami postępowania w sytuacji, gdy stanowiąca jego własność nieruchomość zostaje obciążona ograniczonym prawem rzeczowym, jest co najmniej niewłaściwe i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W konsekwencji koszty opinii biegłych sądowych oraz opłatę sądową od wniosku poniósł wnioskodawca. W toku postępowania wnioskodawczyni uiściła tytułem zaliczki kwotę 8 000 złotych. Koszt opinii biegłych wyniósł łącznie 6 407,74 złotych i w całości pokryty został z uiszczonej przez wnioskodawcę zaliczki. Na podstawie art. 80 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 755), Sąd zwrócił wnioskodawcy niewykorzystaną część zaliczki, tj. kwotę 1 592,26 złote (8000 zł - 6 407,74 zł = 1 592,26 zł).
sędzia Magdalena Łukaszewicz