Wyrok z 4 maja 2026, sygn. V U 97/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 maja 2026 roku

Sąd Rejonowy w Rybniku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Magdalena Michalska-Kania

Protokolant : Izabela Niedobecka- Kępa

po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2026 roku w Rybniku

na rozprawie

sprawy ubezpieczonego U. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

na skutek odwołania ubezpieczonego

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.

z dnia 23 stycznia 2026 roku nr (...)

o zasiłek chorobowy

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu U. O. prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia za okres od dnia 17 stycznia 2026 r. do 16 lutego 2026 r.

Sygn. akt V U 97/26

UZASADNIENIE

Decyzją z 23 stycznia 2026 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił U. O. prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu służby (zatrudnienia) od 17 stycznia 2026 roku do 16 lutego 2026 roku. W uzasadnieniu wskazano, że ubezpieczony jest żołnierzem zwolnionym z czynnej służby wojskowej z dniem 16 stycznia 2026 roku, a niezdolność do pracy powstała 29 grudnia 2025 roku. Niezdolność powstała zatem w okresie czynnej służby wojskowej, co uniemożliwia wypłatę świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa wedle art. 7a ustawy zasiłkowej.

vide: akta organu: decyzja ZUS z dnia 23.01.2026r.

Od powyższej decyzji U. O. złożył odwołanie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę. W uzasadnieniu wskazał, że jego niezdolność do pracy powstała z powodu wypadku, który miał miejsce w trakcie służby wojskowej. Nie zgodził się z interpretacją art. 7a ustawy zasiłkowej przyjętą przez organ rentowy. Podniósł, że sytuacja taka jest nielogiczna i krzywdząca.

vide: odwołanie k. 3-6

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że nowelizacja, która wprowadziła w życie art. 7a ustawy zasiłkowej, nie zawierała dodatkowego odesłania do art. 6 ust. 1 tej samej ustawy, co w konsekwencji oznacza, że żołnierz zwolniony z czynnej służby wojskowej ma prawa do zasiłku chorobowego w sytuacji gdy jego niezdolność do pracy powstała już po zwolnieniu ze służby. Brak jest przy tym odpowiedniego przepisu, regulującego prawo do zasiłku chorobowego gdy niezdolność do pracy żołnierza zawodowego powstała jeszcze przed zwolnieniem ze służby i trwała nieprzerwanie nadal także po ustaniu służby wojskowej. Wskazano również, że bezspornym jest dzień ustania służby wojskowej ubezpieczonego oraz data powstania niezdolności do pracy.

vide: k. 8-8v

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

U. O. pełnił służbę wojskową w (...)Brygadzie (...) jako żołnierz dobrowolnej służby w okresie od 17 lutego 2025 roku do 16 stycznia 2026 roku.

Niezdolność do pracy ubezpieczonego powstała wskutek wypadku w dniu 29 grudnia 2025 roku, tj. w okresie służby wojskowej i trwała nieprzerwanie również po tej dacie, aż do 16 lutego 2026 roku.

Bezsporne, nadto wniosek o zasiłek chorobowy z 19.01.2026r.

Decyzją z 23 stycznia 2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił U. O. prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia (służby wojskowej) od 17 stycznia 2026 roku do 16 lutego 2026 roku.

Dowód: akta organu: decyzja ZUS z dnia 23.01.2026r.

Powyższy stan faktyczny był bezsporny. Sąd ustalił go na podstawie oświadczeń stron, przedłożonych dokumentów, przy uwzględnieniu art. 230 k.p.c. Sąd w pełni dał wiarę dowodom w postaci dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, albowiem były one kompletne i jasne, wraz z pozostałymi dowodami obrazowały dokładny stan faktyczny sprawy. Nadto dowody przedłożone w sprawie nie były kwestionowane przez żadną ze stron.

Sąd zważył co następuje:

Z uwagi na bezsporność stanu faktycznego, ocenie i rozważaniom należało jedynie poddać stan prawny sprawy.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy ubezpieczonemu – po ukończeniu służby wojskowej – przysługuje prawo do zasiłku chorobowego za okres przypadający po ustaniu stosunku służbowego, w sytuacji gdy niezdolność do pracy powstała jeszcze w trakcie służby i trwała ona nieprzerwanie po jej zakończeniu.

Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego przysługuje osobom objętym tym ubezpieczeniem na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej jako: ustawa zasiłkowa). Zasiłek chorobowy, co do zasady, przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego (art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej).

Wyjątkowo taki zasiłek przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego (art. 7 ustawy zasiłkowej). Taka osoba musiała jednak uprzednio podlegać ubezpieczeniu chorobowemu, a jej niezdolność do pracy musi trwać bez przerwy co najmniej 30 dni i musi powstać:

1) nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego,

2) nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego - w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby. Podobnie zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługują osobom, które podlegają temu ubezpieczeniu (art. 2 pkt 11, art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych).

W tym miejscu należy wskazać, iż z dniem 23 kwietnia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Miała ona na celu skodyfikowanie w jednym akcie prawnym, znajdujących się dotychczas w różnych ustawach, przepisów dotyczących służby wojskowej, w tym również uchylonej już ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ustawa z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przewidywała, że żołnierz zawodowy w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim otrzymuje uposażenie. Ochrona polegająca na uzyskaniu prawa do uposażenia w razie wystąpienia choroby dotyczyła wyłącznie żołnierza w okresie pełnienia czynnej służby wojskowej. W sytuacji zaś, gdy choroba (niezdolność do pracy z powodu choroby) wystąpiłaby w okresie po zwolnieniu ze służby wojskowej, ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przewidywała żadnego świadczenia pieniężnego.

Zgodnie z treścią art. 7a ustawy zasiłkowej, który wszedł w życie 23 kwietnia 2022 r., art. 7 ustawy zasiłkowej stosuje się odpowiednio do żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej, z tym że podstawę obliczenia wysokości zasiłku chorobowego stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 7a ustawy zasiłkowej). Przepis art. 7a ustawy zasiłkowej dotyczy takich żołnierzy zwolnionych z czynnej służby wojskowej, którzy stali się niezdolni do pracy po zwolnieniu z tej służby. Należy również zauważyć, że przyczyną niezdolności do pracy żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej powinna być choroba. Istota przepisu sprowadza się do rozciągnięcia ochrony polegającej na nabyciu prawa do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego przez żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej, w sytuacji gdy niezdolność do pracy z powodu choroby, spełniająca warunki określone w art. 7 ustawy zasiłkowej, powstała u niego po dniu, w którym nastąpiło zwolnienie z czynnej służby wojskowej.

Rozważając zasadność żądania ubezpieczonego dotyczącego prawa do zasiłku chorobowego za okres przypadający po zakończeniu czynnej służby wojskowej, tj. od 17 stycznia 2026 roku do 16 lutego 2026 roku, należy wskazać, że obowiązujące przepisy ustawy zasiłkowej nie regulują tej sytuacji w sposób jednoznaczny. Nie oznacza to jednak luki absolutnej, lecz raczej konieczność sięgnięcia po wykładnię systemową i funkcjonalną.

Zgodnie z art. 7 ustawy zasiłkowej, prawo do świadczenia przysługuje również wtedy, gdy niezdolność do pracy powstała już po ustaniu tytułu ubezpieczenia, pod warunkiem spełnienia określonych przesłanek czasowych i ciągłości tej niezdolności.

Wprowadzając art. 7a ustawodawca rozszerzył zakres zastosowania tej regulacji na żołnierzy zwolnionych z czynnej służby wojskowej, wprowadzając jednocześnie szczególne zasady ustalania podstawy wymiaru świadczenia. Jednocześnie jednak pominięto wyraźne odniesienie do art. 6 ust. 1 ustawy, który obejmuje przypadki powstania niezdolności jeszcze w okresie „aktywności zawodowej” (tu: służby).

Organ rentowy wyprowadził z tego wniosek, że świadczenie przysługuje wyłącznie w przypadku zachorowania już po zakończeniu służby, natomiast nie obejmuje sytuacji, gdy choroba rozpoczęła się wcześniej i trwa nieprzerwanie w okresie służby i po jej ustaniu. Taka literalna wykładnia cytowanych przepisów, choć formalnie oparta na wykładni językowej, prowadzi do rezultatów sprzecznych z podstawowymi zasadami systemu ubezpieczeń społecznych.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skutkuje ona arbitralnym i nieuzasadnionym różnicowaniem sytuacji prawnej podmiotów należących do tej samej kategorii – byłych żołnierzy zawodowych. W praktyce oznaczałoby to, że korzystniejszą sytuację miałaby osoba, która zachorowała już po zakończeniu służby, niż ta, która zachorowała wcześniej, lecz pozostaje nadal niezdolna do pracy. Taki rezultat trudno pogodzić zarówno z zasadą racjonalności ustawodawcy, jak i z konstytucyjną zasadą równości. Trudno znaleźć jakiekolwiek rozsądne argumenty, które przemawiałyby za tym, aby żołnierzowi zwolnionemu ze służby wojskowej przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego, gdy jego niezdolność do służby powstała po zwolnieniu ze służby, zaś nie miałby do niego prawa, gdy zachorował przed zwolnieniem ze służby a jego niezdolność do służby utrzymywała się nieprzerwanie także po ustaniu służby.

Sytuacja niezdolnego do pracy byłego żołnierza nie różni się zasadniczo od sytuacji innych osób, którym wypłaca się zasiłki chorobowe po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, choć nie mają one ekwiwalentu w składce na to ubezpieczenie. W konsekwencji nie ma również żadnych podstaw do pozbawienia byłego żołnierza gwarancyjnej ochrony ubezpieczeniowej z tytułu prawnie określonego zdarzenia chorobowego po ustaniu stosunku służbowego.

W tym kontekście trafne jest odwołanie się do dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego, który wielokrotnie podkreślał konieczność zapewnienia ciągłości ochrony ubezpieczeniowej mimo formalnych odmienności statusu prawnego.

W uchwale z 4 września 2014 r. (I UZP 2/14) Sąd Najwyższy wskazał, że po ustaniu stosunku służbowego sędziego w trybie art. 68 §1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku prawo o ustroju sądów powszechnych jego wcześniejsza aktywność powinna być traktowana na równi z zatrudnieniem pracowniczym, co oznacza objęcie go pełnym zakresem ochrony wynikającej z systemu ubezpieczeń społecznych. W istocie Sąd Najwyższy zaakcentował, że utrata szczególnego statusu służbowego nie może prowadzić do „luki ochronnej”. Przeciwnie, powinna skutkować „przejściem” do systemu powszechnego.

Nadto jasno wolę prawodawcy, w kwestii zasadniczej w tej sprawie, wyraża uzasadnienie projektu wyżej opisanej ustawy wprowadzającej art. 7a do ustawy zasiłkowej. Wskazano w nim, że "proponuje się wprowadzić regulację, na podstawie której żołnierze zwolnieni ze służby mogliby korzystać z zasiłku chorobowego w sytuacji, gdy nie posiadaliby innego tytułu ubezpieczenia (np. są emerytami, rencistami wojskowymi). Żołnierze, w okresie służby wojskowej, nie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu, wobec czego w sytuacji, gdy zachorują bezpośrednio po zwolnieniu ze służby nie mogą uzyskać prawa do zasiłku chorobowego, gdyż nie są w stanie wylegitymować się wymaganym stażem ubezpieczeniowym". W uzasadnienia projektu ustawy z 11 marca 2020 r. o obronie Ojczyzny, wprost podkreślano, że przyjmowane regulacje są konieczne, a fakt pełnienia służby wojskowej nie może w żaden sposób wpływać negatywnie na sytuację życiową obywatela.

Takie uzasadnienie nowej regulacji uzasadnia też stwierdzenie, że uprawnienie do zasiłku chorobowego nie może być zawężone na podstawie art. 7a ustawy zasiłkowej tylko i wyłącznie do tych żołnierzy, którzy stali się niezdolni do pracy po zakończeniu służby wojskowej, lecz obejmuje także tych, którzy stali się niezdolni do pracy jeszcze w okresie tej służby. Taki wniosek wynika z wykładnia a maiori ad minus. Skoro bowiem chroni się niezdolność do pracy powstałą w określonym czasie po służbie, to nie można odmówić tej ochrony, gdy istniejąca nadal niezdolność do pracy powstała przed zakończeniem służby.

Pracownik ma prawo do zasiłku chorobowego, gdy niezdolność do pracy powstaje w czasie zatrudnienia lub krótko po ustaniu zatrudnienia. W gorszej sytuacji nie powinien być były żołnierz po zakończeniu zawodowej służbowy wojskowej, który staje się niezdolny do pracy jeszcze przed końcem służby. W istocie jest wówczas w sytuacji takiej samej jak pracownik, który utrzymuje się ze swojej pracy. W tym przypadku żołnierz zawodowy nie powinien być w gorszej sytuacji niż pracownik, który ma prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia (art. 7 ustawy zasiłkowej). Pracownik z mocy ustawy podlega ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym, chorobowemu. Podobnie żołnierz zawodowy, z tą różnicą, że nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Wspólny mianownik, czyli ochrona prawa do pracy stanowi zatem punkt wyjścia, gdyż żołnierz zawodowy powinien mieć również określone zabezpieczenie na wypadek niezdolności do pracy po zakończeniu służby (art. 24, 32, 65 i 67 Konstytucji RP).

Powyższe daje możliwość stwierdzenia, że dodany do ustawy zasiłkowej art. 7a ma szerszy zakres zastosowania, niż wynikałoby to z jego brzmienia. Literalnie regulacja tego przepisu potwierdza, że były żołnierz ma prawo do zasiłku chorobowego w określonej tylko sytuacji faktycznej, lecz biorąc pod uwagę założenia ustawodawcy wprowadzającego ten przepis, jak i jego miejsce oraz funkcje jakie ma pełnić, nie można poprzestać na wykładni literalnej. Należy odnieść się do wykładni funkcjonalnej, biorącej powyższe rozważania pod uwagę. Wykładnia taka zapewnia byłemu żołnierzowi pełniejszą ochronę niż wynikającą z literalnego brzmienia przepisu, a to poprzez rozszerzenie jego zastosowania, także na art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Taka wykładnia nie jest niezgodna z ustawą zasadniczą (art. 67 Konstytucji RP), a wręcz przeciwnie - jest zgodna z konstytucyjną ochroną pracy (art. 24) i zasadą równości (art. 32).

Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z 23 lipca 2025 roku w sprawie o sygn. akt I USKP 143/23 w zasadniczo tożsamej sprawie: „Konsekwentnie z nowej regulacji art. 7a ustawy zasiłkowej nie wynika, że składka na ubezpieczenie chorobowe jest warunkiem sine qua non zasiłku chorobowego dla żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej. Skarżący w okresie służby objęty był zaopatrzeniowym systemem emerytalnym i rentowym oraz uposażeniem w razie niezdolności do służby. Zakończenie służby nie może w jego przypadku łączyć się z przejściem w stan braku ochrony ubezpieczeniowej na wypadek chorobowej niezdolności do pracy. Takie rozwiązanie wynika z konstytucyjnej ochrony prawa do pracy (art. 24, art. 65) po zakończeniu zawodowej służby wojskowej. Żądanie skarżącego zasadnie łączy się również z konstytucyjną zasadą równości (art. 32), dlatego ustalone w art. 7a ustawy prawo do zasiłku chorobowego realizuje tę zasadę i dopełnia to prawo (art. 67).”

Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy, należy przyjąć, że sytuacja byłych żołnierzy zawodowych – po ustaniu stosunku służbowego – jest funkcjonalnie zbliżona do sytuacji pracowników oraz innych osób objętych systemem powszechnym. Skoro więc ustawodawca przewidział dla nich możliwość korzystania z art. 7 ustawy zasiłkowej, to brak odesłania do art. 6 ust. 1 należy traktować jako niedopatrzenie legislacyjne, a nie świadome wyłączenie. Sytuacja ta nie może z kolei prowadzić do ograniczenia praw ubezpieczonych. Prawidłowa wykładnia przepisów wymaga objęcia byłych żołnierzy pełnym zakresem ochrony przewidzianej w ustawie zasiłkowej.

W konsekwencji niezdolność do pracy, która powstała jeszcze w trakcie służby i trwała nieprzerwanie po jej zakończeniu, powinna być oceniana analogicznie jak niezdolność powstała w okresie ubezpieczenia pracowniczego. Odmienne podejście prowadziłoby nie tylko do naruszenia zasad wykładni systemowej, ale także do podważenia konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego.

Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał U. O. prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia od 17 stycznia 2026 roku do 16 lutego 2026 roku.

sędzia Magdalena Michalska-Kania