Postanowienie z 28 maja 2026, sygn. I Ns 352/25
Sygn. akt I Ns 352/25
POSTANOWIENIE
Dnia 28 maja 2026 r.
Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Magdalena Łukaszewicz
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anita Topa
po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na rozprawie
sprawy z wniosku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w O.
z udziałem G. V.
o ustanowienie służebności przesyłu
p o s t a n a w i a:
1. oddalić wniosek;
2. zasądzić od wnioskodawczyni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w O. na rzecz uczestniczki postępowania G. V. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
sędzia Magdalena Łukaszewicz
UZASADNIENIE
(...) spółka akcyjna wystąpiła z wnioskiem, wskazując jako uczestniczkę postępowania G. V., o ustanowienie na nieruchomości obejmującej (...) w obrębie V., powiat (...), gmina I., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...) na rzecz wnioskodawczyni i każdego kolejnego właściciela urządzeń przesyłowych, służebności przesyłu na czas nieoznaczony polegającej na:
a) prawie trwałego utrzymywania na nieruchomości urządzeń przesyłowych w rozumieniu art. 49 § 1 k.c. w postaci:
- linii napowietrznej niskiego napięcia 0,4 kV typu 4xAL25 (dalej: linia nn)
- przyłącza napowietrznego gołego typu 4xAL16 (dalej: przyłącze), (zwane wspólnie dalej: urządzenia) i dystrybuowania z ich wykorzystaniem energii elektrycznej,
b) prawie korzystania z nieruchomości w zakresie niezbędnym dla utrzymania urządzeń w stanie niezawodnym i bezpiecznym w tym ich: eksploatacji (oględzin, przeglądów, pomiarów, kontroli), konserwacji (napraw, malowania, usuwania drzew, krzewów oraz gałęzi zagrażających bezpiecznemu funkcjonowaniu urządzeń), remontów, przebudowy, rozbudowy oraz odbudowy urządzeń, a także usunięcia skutków ewentualnych awarii,
c) prawie demontażu urządzeń po ich trwałym wyłączeniu z eksploatacji,
d) prawie całodobowego, swobodnego dostępu do urządzeń, w tym przejazdu i przejścia przez nieruchomość, przez pracowników wnioskodawczyni oraz każdego kolejnego właściciela urządzeń oraz osoby działające na ich zlecenie, w tym z wykorzystaniem niezbędnych pojazdów i sprzętu celem wykonywania czynności, o których mowa w lit b) i c) powyżej,
e) zakazaniu właścicielowi nieruchomości podejmowania działań, które mogłyby utrudnić albo uniemożliwić wnioskodawczyni i kolejnym właścicielom urządzeń wykonywania uprawnień ze służebności przesyłu lub zagrozić niezwodnemu i bezpiecznemu funkcjonowaniu urządzeń, w tym nasadzenia drzew i krzewów w pasie służebności przesyłu oraz umieszczenia w tym pasie obiektów budowlanych
a to w pasie terenu w stosunku linii nn i przyłącza o szerokości odpowiadającej rzutowi tych linii na powierzchnię terenu powiększonemu o 0,3 m z każdej strony od skrajnych przewodów, wytyczonych na mapie do celów prawnych przez biegłego geodetę i o powierzchni obliczonej przez tego biegłego za jednorazowym wynagrodzeniem wynikającym z opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, że jest przedsiębiorcą – przedsiębiorstwem energetycznym. Podkreśliła, że budowa i utrzymywanie urządzeń służących do przesyłania lub dystrybuowania energii elektrycznej, a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z nich stanowi cel publiczny. Wnioskodawczyni obecnie utrzymuje na nieruchomości urządzenia do dystrybucji energii elektrycznej. Urządzenia istniejące obecnie są niezbędne do dostarczania energii elektrycznej licznym odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci dystrybucyjnej. Przy obecnym stopniu rozwoju cywilizacyjnego, niezawodne funkcjonowanie Urządzeń stanowi warunek dla zaspokojenia podstawowych potrzeb społeczeństwa. Wnioskodawczyni nie może zatem po prostu usunąć urządzeń i pozbawić odbiorców dostaw energii.
Wnioskodawczyni wskazała, że wyrokiem z 20 czerwca 2025 roku Sąd Okręgowy w Olsztynie nakazał wnioskodawczyni usunięcie linii nn o długości 15,3 m i słupa rozstawnego dwużerdziowego z nieruchomości. Koszt inwestycji polegającej na usunięciu linii nn z Nieruchomości oszacowano na kwotę 50 000 zł. Przebudowa linii nn po nowej trasie spowoduje wydłużenie trasy linii z 51 m, do około 120 m. Wnioskodawczyni podała, że linia nn o długości około 15,3 m posadowiona jest tuż przy granicy nieruchomości i nie stanowi ograniczenia w korzystaniu z niej, zwłaszcza biorąc pod uwagę wielkość – 1,99 ha.
W odpowiedzi na wniosek uczestniczka postępowania G. V. wniosła o oddalenie wniosku w całości.
Uczestniczka postępowania zakwestionowała ziszczenie się przesłanek uzasadniających żądanie wniosku, wskazując, że ustanowienie służebności przesyłu nie jest konieczne, bowiem wnioskodawczyni ma prawo korzystać z nieruchomości w terminie 3 lat od dnia wydania postanowienia Sądu Okręgowego w Olsztynie z 20 czerwca 2025 roku o sygn. akt IX Ca 891/24, tj. do czerwca 2028 roku.
Ponadto wskazała, że ustanowienie służebności nie jest wymagane interesem ekonomicznym wnioskodawcy, bo ze sprawozdania finansowego wnioskodawcy za 2024 rok wynika, że uzyskał on czysty zysk w wysokości ponad 2 miliardów złotych (2 362 748 888,95 zł), zaś w 2023 roku zysk w wysokości ponad 1,7 miliarda złotych (1 709 586 639,03 zł). Tym samym powoływanie się na konieczność poniesienia kosztów w wysokości 50 000 złotych, co odpowiada 0,003 % wygenerowanego zysku jest niezrozumiałe, tym bardziej, że linie są w nienajlepszym stanie technicznym i będą wymagać modernizacji.
W ocenie uczestniczki postępowania nie ma potrzeby przebudowy linii na całym odcinku linii średniego napięcia 15 kV relacji A.-I.-I. oraz ww. w zakresie odgałęzienia do stacji (...), lecz jedynie jej fragmentu, co mogłoby się ograniczyć do przeniesienia fragmentu linii na teren pasa drogowego. Ponadto podniosła, że przebudowa przedmiotowych linii napowietrznych leży w interesie społeczeństwa, jako że istniejące na nieruchomości linie kablowe zapewni lepszą ochronę przed awariami, powodowanymi chociażby ciężkimi warunkami atmosferycznymi, co zmniejszy koszt ich eksploatacji oraz częstotliwość napraw.
Uczestniczka postępowania podkreśliła, że zapłata wynagrodzenia za ustanowienie służebności nie stanowi realnej ekonomicznej rekompensaty dla Uczestniczki, bo nie jest to opłata miesięczna i nie podlega waloryzacji, zaś organicznie sposobu korzystania z nieruchomości jest trwałe, a płatność ma charakter jednorazowy i w wysokości nieodzwierciedlającej realnej utraty wartości gruntu.
Jednocześnie uczestniczka postępowania podniosła zarzut przedawnienia roszczenia.
Sąd ustalił, co następuje:
(...) spółka akcyjna jest przedsiębiorstwem energetycznym (dalej przedsiębiorstwo) wykonującym działalność gospodarczą w zakresie dystrybucji energii elektrycznej.
(niekwestionowane, dowód: wydruk z KRS k. 11-20v)
G. V. posiada prawo własności nieruchomości obejmującej (...) w obrębie V., powiat (...), gmina I., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...)
(dowód: odpis treści (...) wieczystej k. 22-26)
Przedsiębiorstwo utrzymuje obecnie na nieruchomości należącej do G. V. urządzenia do dystrybucji energii elektrycznej w postaci napowietrznej linii niskiego napięcia 0,4 kV oraz przyłącza napowietrznego gołego typu 4xAL16.
(niekwestionowane, dowód: wydruk z geoportalu k. 27-31)
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z 20 czerwca 2025 roku w sprawie IX Ca 891/24 o nakazanie usunięcia sieci elektroenergetycznej oraz o przywrócenie stanu poprzedniego na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 25 kwietnia 2024 roku wydane w sprawie sygn. akt I C 12/21, zmieniono zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że w punkcie I ppkt 1 nadano mu następujące brzmienie: ,,nakazuje pozwanej (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w O. usunięcie na własny koszt, w terminie do 20 czerwca 2028r. linii nN o długości 15,3 m i słupa rozstawnego dwużerdziowego z działki nr (...), obręb V., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi (...) nr (...)”.
(dowód: odpis wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z 20 czerwca 2025 roku k. 55-56)
Przedsiębiorstwo w 2024 roku uzyskało dochód w wysokości 2 362 748 888,95 zł, natomiast w 2023 roku 1 709 586 639,03 zł. Ponadto przedsiębiorstwo otrzymuje dofinansowania, które mają zostać przeznaczone, między innymi, na modernizację elektroenergetycznych sieci dystrybucyjnych.
(dowód: wydruk sprawozdań k. 97-111, wydruk artykułu k. 112-113, 204-213v)
W V. znajduje się stacja transformatorowa, która umożliwia przesył prądu z sieci krajowej do odbiorców. Z tej stacji biegną linie niskiego napięcia doprowadzające prąd do budynków. Część tej linii przebiega przez działkę (...). Budynek na działce (...) jest zasilany z linii napowietrznej.
Stan techniczny urządzeń do przesyłu energii jest dostateczny. Urządzenia znajdujące się na nieruchomości G. V. cały czas są eksploatowane. Linia niskiego napięcia dostarcza prąd bezpośrednio do budynków mieszkalnych, w tym jednego na działce (...) i dwóch sąsiednich.
Linia była budowana w latach 70-tych. Przewody napowietrzne mają ponad 50 lat. Nie ma wytycznych odnośnie wymiany przewodów napowietrznych.
Zgodnie z wewnętrzną instrukcją przedsiębiorstwa, co 5 lat wykonywane są oględziny oraz czynności techniczne, wymagane dla sprawnego działania urządzenia typu wycinka, przegląd, naprawa urządzeń.
Istnieje możliwość połączenia budynku na działce (...) ze słupem znajdującym się na działce (...) na wniosek właściciela, który musiałby przebudować swoją instalację. Wymagałoby to zgody zarządcy drogi oraz właścicieli działek (...). Jeśli chodzi o budynki posadowione na działce (...), to nie ma możliwości zasilenia ich ze słupa znajdującego się na działce (...), bez kolejnego dostawienia słupa w innej lokalizacji. Bez przebudowy sieci i dobudowy kolejnych słupów nie ma możliwości zasilania tych budynków, ponieważ odległości są zbyt duże. Istnieje możliwość dostosowania do nowych standardów. Byłaby to budowa linii kablowej, czyli podziemnej. Taka przebudowa w ocenie pracownika przedsiębiorstwa mogłaby wynosić 50 000 zł.
Pozostawienie infrastruktury elektroenergetycznej na działce (...) powoduje, że G. V. ma ograniczony dostęp do głównego wejścia do budynku, przy którym znajduje się słup rozstawny dwużerdziowy. G. V. w przyszłości chciałaby przekształcić ten budynek na hotel. Słup stanowi przeszkodę w dostępie do wejścia do budynku.
(dowód: zeznania świadka A. X. e-protokół z 15.01.2026r. [00:11:38], [00:17:42], [00:23:38] k. 166-166v, zeznania świadka G. Z. e-protokół z 15.01.2026r. [00:36:32], [00:39:59], [00:43:25], [00:45:19] k. 166v-167, oświadczenie uczestniczki postępowania G. V. e-protokół z 15.01.2026r. [00:50:39] k. 167)
Istnieje możliwość przebudowy sieci elektrycznej. Nowa sieć miałaby długość 112 m, prowadzącej do dwóch nieruchomości w miejscowości G., obręb V., gmina I., powiat (...). Zgodnie z projektem linie nie przechodziłaby przez nieruchomość należącą do G. V.. Koszt przebudowy wyniósłby około 20 000 złotych.
(dowód: projekt (mapa) k. 171, kosztorys k. 172-176)
Sąd zważył, co następuje:
W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni (...) S.A. z siedzibą w O. domagała się ustanowienia na nieruchomości stanowiącej własność uczestniczki postępowania służebności przesyłu. Wnioskodawczyni wskazała, że na działce uczestniczki oznaczonej nr (...) posadowiono infrastrukturę energetyczną w postaci linii niskiego napięcia Nn 0,4 kV. Wnioskodawczyni podawała także, iż ustanowienie służebności jest konieczne do przesyłania energii elektrycznej posiadanymi urządzeniami, a zatem ma ona obowiązek posiadać odpowiednią infrastrukturę przesyłową.
Uczestniczka nie zgadzała się na obciążenie jej nieruchomości służebnością przesyłu na rzecz wnioskodawczyni. Uczestniczka postępowania wskazywała, że obciążenie jej nieruchomości nie jest konieczne, a wnioskodawczyni posiada środki na przebudowę i modernizację linii energetycznej.
Przepis art. 305 1 k.c. stanowi, iż nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).
Wskazać trzeba, że służebność przesyłu polega na korzystaniu z obciążonego gruntu. Obciążenie obejmuje zaś dostęp, korzystanie poprzez bieżącą eksploatację, dokonywanie kontroli, przeglądów, konserwacji, modernizacji, remontów, usuwanie awarii, wymiany urządzeń posadowionych na danej nieruchomości w zakresie niezbędnym dla zapewnienia prawidłowego i niezakłóconego działania sieci przesyłowej przedsiębiorstwa.
Treść uprawnień, jakie służebność przesyłu daje przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia określone w przepisie art. 49, polega na tym, że przedsiębiorca może korzystać z obciążonej nieruchomości w granicach określonych przeznaczeniem tych urządzeń, a więc ich bieżącą eksploatacją, konserwacją i dozorem.
Natomiast przepis art. 305 2 § 1 k.c. stanowi, że jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem.
Wskazać trzeba, iż aby powstało roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu przysługujące przedsiębiorcy na podstawie wskazanego wyżej przepisu, jej ustanowienie musi być konieczne do właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych. Dochodzenie roszczenia o ustanowienie służebności jest zasadne, gdy właściciel nieruchomości, która ma być obciążona, odmawia zawarcia umowy ustanowienia takiej służebności. Warunki ustanowienia służebności winny być określone w ofercie albo w czasie negocjacji przez przedsiębiorstwo przesyłowe.
Podnieść należy, że realizacja roszczenia powstającego na podstawie przepisu art. 305 2 § 1 k.c. prowadzi do ustanowienia służebności przesyłu wbrew woli właściciela nieruchomości, która ma być obciążona. Dlatego też w tym wypadku zasadna wydaje się zawężająca interpretacja przesłanek powstania roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu.
Na wstępie podkreślić należy, iż postępowanie o ustanowienie służebności, choć toczy się w trybie postępowania nieprocesowego, jest typowym postępowaniem spornym, gdzie na każdym z uczestników spoczywa obowiązek udowodnienia przedstawianych przez siebie twierdzeń, zgodnie z ogólną regułą postępowania cywilnego wyrażoną w przepisie art. 6 k.c. Wobec tego uczestnicy postępowania o ustanowienie służebności są obowiązani wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (art. 232 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Mając na uwadze powyższe wskazać trzeba, że wnioskodawczyni w niniejszej sprawie miała obowiązek wykazać okoliczności uzasadniające uwzględnienie złożonego przez nią wniosku, a mianowicie wszystkie przesłanki ustanowienia służebności.
Z przepisu art. 305 2 § 1 k.c. wynika, iż jedną z przesłanek uwzględnienia przez sąd wniosku o ustanowienie służebności przesyłu jest wykazanie, że jest ona konieczna do właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych, o których mowa w przepisie art. 49 § 1 k.c., a niemożliwe jest ustanowienie tej służebności w drodze umowy.
Wobec tego przed wystąpieniem na drogę sądową należy pamiętać o podjęciu w pierwszej kolejności próby porozumienia, a więc w istocie o wysłaniu wezwania do ustanowienia służebności przesyłu w drodze porozumienia. Wezwanie musi spełniać określone wymogi - należy w nim określić proponowane warunki porozumienia, na jakich ma dojść do ustanowienia służebności przesyłu. W doktrynie prezentowany jest pogląd, iż brak tego wezwania do ustanowienia służebności powoduje konieczność oddalenia wniosku, bowiem nie zostały spełnione ustawowe wymogi wynikające z przepisu art. 305 2 § 1 k.c.
Z treści wniosku (pkt I ppkt 7 uzasadnienia wniosku k. 4v) wynika, że wnioskodawczyni nie złożyła uczestniczce postępowania oferty ustanowienia służebności, z góry zakładając, że z uwagi na charakter istniejącego sporu, nie przyniosłoby to skutku w postaci umownego ustanowienia służebności przesyłu. Brak propozycji ugodowej lub całkowity brak woli negocjacji czyni wniosek o przymusowe ustanowienie służebności przedwczesnym i skutkuje jego oddaleniem.
Z treści przepisu art. 305 2 § 1 k.c. wynika także, że kolejną przesłanką uwzględnienia wniosku o ustanowienie służebności jest wykazanie, iż jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w przepisie art. 49 § 1 k.c.
Wskazać trzeba, że konieczność ta polega na braku możliwości przebudowy tych urządzeń, np. braku możliwości poprowadzenia linii energetycznej w inny sposób niż na nieruchomości, na której urządzenia te się znajdują.
Kryterium konieczności oraz celowości ustanowienia służebności rozpoznawane łącznie oznaczają, że dla ustanowienia służebności musi istnieć celowość mierzona użytecznością po stronie przedsiębiorcy oraz konieczność, jako brak innych możliwości osiągnięcia tego celu niż przez ingerencję w cudze prawo własności. Wskazać trzeba, iż ta przesłanka winna być rozumiana racjonalnie, a zatem przy założeniu, że będą wykorzystane zwykłe w takich wypadkach możliwości techniczne i rozsądne koszty.
Wnioskodawczyni wskazywała, że ustanowienie służebności przesyłu jest konieczne do dystrybuowania energii elektrycznej z wykorzystaniem urządzeń, w tym przyłącza, zaś wnioskodawczyni ma obowiązek posiadania odpowiedniej infrastruktury przesyłowej celem wykonania publicznoprawnych obowiązków przedsiębiorstwa energetycznego – operatora sieci dystrybucyjnej. Wnioskodawczyni podkreślała, że ustanowienie służebności przesyłu jest uzasadnione interesem ekonomicznym, zarówno operatorów sieci energetycznych, jak i właścicieli nieruchomości. Operatorzy uzyskują stabilność prawną i możliwość efektywnego rozwoju infrastruktury, podczas gdy właściciele nieruchomości otrzymują wynagrodzenie za korzystanie z ich rzeczy. W ocenie wnioskodawczyni, skoro urządzenia są już posadowione na nieruchomości, służebność przesyłu powinna zostać ustanowiona na ich aktualnym przebiegu.
Zgodnie z art. 305 4 k.c., do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych, a w orzecznictwie od dawna przesądzono, że sąd nie jest związany żądaniem wniosku co do przeprowadzenia trasy drogi koniecznej (tak np. w postanowieniu SN z dnia 11 marca 1970 r., III CRN 36/70, OSNC Nr 11 z 1970 r., poz. 207 i w postanowieniu SN z dnia 12 października 2011 r., II CSK 94/11, niepubl.).
Sąd podziela jednak niekwestionowane w zasadzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, że odpowiednie stosowanie przepisów o służebnościach gruntowych może dotyczyć jedynie kwestii nieunormowanych w art. 305 1 -305 4 k.c. i wymaga uwzględnienia specyfiki służebności przesyłu, wobec czego nie wszystkie unormowania lub wykładnia przepisów dotyczących służebności drogi koniecznej mogą mieć zastosowanie do tej służebności. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 731), która wprowadzała do porządku prawnego instytucję służebności przesyłu, stwierdzono, że nowo wprowadzona regulacja ma dotyczyć przede wszystkim tzw. zaszłości, co w istocie oznaczało legalizację zastanych sytuacji na nieruchomościach za odpowiednim wynagrodzeniem dla właściciela nieruchomości obciążanej. Nowa instytucja miała więc służyć utrwaleniu istniejącego stanu faktycznego, a nie zmianom w zakresie usytuowania wybudowanych już urządzeń przesyłowych. Brzmienie art. 305 1 k.c. jasno wskazuje, że obciążeniu służebnością podlega nieruchomość, na której są posadowione urządzenia przesyłowe, co prowadzi z kolei do wniosku, iż w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu Sąd jest związany podstawą faktyczną żądania w zakresie istnienia na nieruchomości określonych urządzeń przesyłowych oraz ich aktualnego przebiegu przez nieruchomość. Ocenie sądu w takim postępowaniu podlega w efekcie tylko to, czy bez ustanowienia służebności możliwe jest właściwe korzystanie z tych urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego, ewentualnie jak należy ocenić zakres koniecznego właściwego korzystania, któremu odpowiada zakres ograniczonego korzystania z nieruchomości przez właściciela. Nie oznacza to, że uciążliwość przebiegu istniejących urządzeń dla właściciela nieruchomości jest okolicznością bez znaczenia przy rozpoznawaniu sprawy o ustanowienie służebności przesyłu. Podlegać musi ocenie w kontekście określonej w art. 305 2 § 1 k.c. przesłanki konieczności, która powinna uwzględniać także interes właściciela nieruchomości obciążonej w aspekcie dostosowania zakresu służebności zarówno do usprawiedliwionych potrzeb przedsiębiorcy w korzystaniu z posadowionych na gruncie urządzeń, jak i do najmniejszego obciążenia nieruchomości (tak w postanowieniu SN z dnia 20 kwietnia 2016 r., V CSK 510/15, niepubl., w postanowieniu SN z dnia 29 września 2016 r., V CSK 2/16, niepubl. i w uchwale SN z dnia 26 lipca 2017 r., III CZP 28/17, OSNC Nr 4 z 2018 r., poz. 38).
Zważywszy na interes społeczno - gospodarczy oraz uzasadniony interes uczestniczki Sąd orzekający zobligowany był do wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności niniejszej sprawy. Należało bowiem ocenić, czy zachodzi rzeczywista potrzeba ustanowienia służebności kosztem prawa własności przysługującego uczestniczce.
W ocenie Sądu orzekającego, w świetle okoliczności tejże sprawy i poczynionych ustaleń wskazać trzeba, że nie ma konieczności przymusowego ustanowienia służebności przesyłu na działce należącej do uczestniczki.
W pierwszej kolejności podnieść trzeba, iż w przedmiotowej sprawie nie można pomijać treści prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 20 czerwca 2025 r., wydanego w sprawie IX Ca 891/24. Wskazać należy, że tym wyrokiem Sąd Okręgowy w Olsztynie nakazał wnioskodawczyni usunięcie infrastruktury w postaci linii energetycznych i słupów znajdujących się na działce uczestniczki do 20 czerwca 2028 roku. Wyrok jest prawomocny.
Zaznaczyć należy, że związanie treścią wydanego wyroku przez Sąd Okręgowy w Olsztynie oznacza, że Sąd w niniejszej sprawie nie może dokonać odmiennej oceny prawnej zdarzeń wskazanych w treści i uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego. Zdaniem Sądu, pomiędzy prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego oraz toczącą się niniejszą sprawą zachodzi szczególny związek polegający na tym, że orzeczenie Sądu Okręgowego w Olsztynie oddziałuje na rozstrzygnięcie w toczącej się sprawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt V CSK 305/11).
Mocą wiążącą prawomocnego orzeczenia na podstawie przepisu art. 365 k.p.c. objęte jest to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Moc wiążącą uzyskuje bowiem rozstrzygnięcie o żądaniu w powiązaniu z jego podstawą faktyczną i w kolejnym postępowaniu sąd ma obowiązek przyjąć, że istotna z punktu widzenia zasadności żądania kwestia kształtowała się tak, jak to zostało ustalone w prawomocnym wyroku. Konsekwencją jest niedopuszczalność ponownej oceny prawnej co do okoliczności objętych prawomocnym rozstrzygnięciem.
Wskazać trzeba, że Sąd Okręgowy w Olsztynie uznał, iż wnioskodawczyni naruszała własność uczestniczki. Wnioskodawczyni nie miała tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości należącej do uczestniczki oraz winna zaprzestać naruszania prawa własności uczestniczki i usunąć infrastrukturę.
W tejże sprawie nie można pomijać tego, że ustalono, iż istnieje możliwość przebudowy infrastruktury elektroenergetycznej posadowionej na działce uczestniczki. Wnioskodawczyni także opracowała warunki przebudowy sieci. Dodać trzeba, że wnioskodawczyni przyznała w toku niniejszej sprawy, że przebudowa sieci jest możliwa. Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu jest podyktowany interesem ekonomicznym. W zakresie możliwości poprowadzenia linii energetycznych w inny sposób, niż funkcjonują one obecnie oraz w zakresie możliwości poniesienia tego kosztu przez (...) S.A. wskazano na duże możliwości finansowe wnioskodawczyni. Wskazano również, że koszt przebudowy nie jest nadmiernym wydatkiem.
Należy również w tym miejscu odnieść się do interesu uczestniczki postępowania jako właścicielki nieruchomości oraz interesu przedsiębiorcy przesyłowego. W niniejszej sprawie ustalono, iż linia 0,4 kV zasila budynek uczestniczki oraz dwie sąsiadujące działki.
W tym stanie rzeczy podnieść trzeba, że interes dwóch odbiorców nie może tamować prawa właściciela do korzystania z całej nieruchomości bez obowiązku znoszenia ograniczeń związanych z zaopatrzeniem odbiorców w elektryczność. W takim wypadku interes uczestniczki jako właścicielki nieruchomości nie może być mniej ważny niż interes dwóch innych odbiorców energii. Uczestniczka postępowania podnosiła również, iż słup energetyczny usytuowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie głównego wejścia do budynku, który zamierza w przyszłości wykorzystywać do prowadzenia działalności hotelarskiej. W konsekwencji obecność przedmiotowego urządzenia infrastruktury energetycznej istotnie ogranicza możliwość pełnego wykonywania przez uczestniczkę uprawnień właścicielskich względem nieruchomości. W szczególności utrudnia ona realizację planowanych zamierzeń inwestycyjnych oraz wpływa negatywnie na sposób zagospodarowania i gospodarczego wykorzystania nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem
Natomiast wnioskodawczyni nie posiadała i nie posiada jakiegokolwiek tytułu prawnego do przeprowadzenia linii energetycznych na działce uczestniczki. Co istotne wnioskodawczyni (lub jej poprzednicy prawni) nie dążyli do uregulowania tej sytuacji faktycznej.
Nadto argumenty wnioskodawczyni wskazujące na wzrost rachunków za energię w razie przebudowy sieci, są nie do przyjęcia. Argumentacja zaprezentowana przez wnioskodawczynię wyraźnie świadczy o tym, że nadużywa ona swojej pozycji na rynku wobec swoich indywidualnych klientów. Natomiast wnioskodawczyni w tym wypadku pomija to, że bezprawnie korzysta z nieruchomości uczestniczki od wielu lat, uniemożliwiając lub utrudniając wykonywanie inwestycji, zgodnie z jej zamierzeniami.
Mając na uwadze powyżej zaprezentowane okoliczności i rozważania Sąd orzekający uznał, że nie ma konieczności ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomości należącej do uczestniczki. Ustanowienie służebności w sposób nieadekwatny - do korzyści z tego płynących – obciążałoby nieruchomość uczestniczki.
Z tegoż względu Sąd oddalił wniosek o powołanie dowodu z opinii biegłego geodety i z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Te dowody były bowiem zbędne dla rozstrzygnięcia tejże sprawy, skoro nie wykazano przesłanek ustanowienia służebności przesyłu wynikających z przepisu art. 305 2 § 1 k.c. Nadto te dowody były niepotrzebne, skoro prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie nakazano usunięcie infrastruktury energetycznej znajdującej się na działce uczestniczki.
Wskazać w tym miejscu trzeba, że mając na uwadze twierdzenia prezentowane przez uczestniczkę w tejże sprawie (k. 202v), żądanie wnioskodawczyni o ustanowienie służebności przesyłu należało ocenić także w świetle treści przepisu art. 5 k.c.
Przepis art. 5 k.c. upoważnia Sąd do oceny w jakim zakresie w konkretnym stanie faktycznym działanie lub zaniechanie uprawnionego jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Stosowanie przepisu art. 5 k.c. pozostaje w ścisłym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy. Posłużenie się normą wynikającą z art. 5 k.c. w konkretnym wypadku (tj. konstrukcją nadużycia prawa) jest z założenia dopuszczalne tylko wyjątkowo i musi mieć szczególne, wyraźne uzasadnienie merytoryczne, z powołaniem się na normy etyczne i obyczajowe. Zastosowanie zasad współżycia społecznego pozostaje w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności każdej, indywidualnie ocenianej, konkretnej sprawy.
Podkreślenia wymaga także to, że klauzula generalna ujęta w przepisie art. 5 k.c. ma na celu zapobieganie stosowaniu prawa w sposób schematyczny, prowadzący do skutków niemoralnych lub rozmijających się z celem, dla którego dane prawo zostało ustanowione. Powołany przepis ma wprawdzie charakter wyjątkowy, niemniej przewidziana w nim możliwość odmowy udzielenia ochrony prawnej musi być uzasadniona istnieniem okoliczności rażących i nieakceptowanych w świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości.
Przestrzeganie zasad współżycia społecznego obowiązuje w każdej sytuacji i choć korzystanie z klauzuli generalnej z art. 5 k.c. nie może wyprzedzać ani zastępować stosowania przepisów materialnoprawnych odnoszących się do określonego stosunku prawnego, to jednak w konkretnych okolicznościach może okazać się, iż wynikająca z tych przepisów niekorzystna sytuacja strony jest następstwem nie dającej się zaaprobować z punktu widzenia poczucia sprawiedliwości strony przeciwnej.
Wskazać trzeba, że żądanie właściciela usunięcia linii i słupów energetycznych nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bowiem to nie właściciel nadużywa prawa, domagając się usunięcia urządzeń energetycznych z jego działki, ale zakład energetyczny, który od lat nie płaci za korzystanie z gruntu. Nadto w toku niniejszego postępowania wnioskodawczyni nadużywa prawa, wykorzystując instytucję służebności przesyłu jako narzędzie legalizacji uprzedniego naruszenia prawa własności, stwierdzonego prawomocnym wyrokiem.
Należy zauważyć, że sprawa o nakazanie usunięcia sieci elektroenergetycznej oraz przywrócenia stanu poprzedniego (sygn. akt I C 12/21) toczyła się od początku 2021 roku, a zatem wnioskodawczyni miała wystarczający czas na uregulowanie swojego posiadania, zapewnienie możliwości prawnych i faktycznych przebudowy linii, a nadto wnioskodawczyni powinna była się liczyć z możliwością przegrania procesu. Nadto ustalono, że koszt usunięcia, czy też przebudowy sieci nie jest wydatkiem nadmiernie obciążającym wnioskodawczynię.
Zdaniem Sądu orzekającego, przedstawione powyżej okoliczności przekonują, że wnioskodawczyni w tejże sprawie nadużywa swojego prawa, a wystąpienie przez nią z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu oraz domaganie się, aby ta służebność obciążyła nieruchomość uczestniczki należy ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i w istotny sposób niesprawiedliwe dla uczestniczki oraz jej usprawiedliwionych interesów. Wniosek o ustanowienie służebności złożony przez wnioskodawczynię miał doprowadzić do usankcjonowania bezprawnego zachowania przedsiębiorstwa przesyłowego.
Mając na uwadze zaprezentowane powyżej okoliczności i rozważania Sąd oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118) oraz art. 520 § 1 k.p.c. zgodnie z którym, jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeśli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie.
W niniejszym postępowaniu interesy uczestników w sposób oczywisty były sprzeczne, zatem Sąd zasądził od wnioskodawczyni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w O. na rzecz uczestniczki postępowania G. V. kwotę 497 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty. Na zasądzoną kwotę składa się kwota 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł.
sędzia Magdalena Łukaszewicz