Wyrok z 27 maja 2026, sygn. III AUa 1006/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 maja 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Szybka

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Aleksandra Zacharjasz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2026 r. w B.

sprawy E. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w B.

o wysokość emerytury

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w B.

od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu

z dnia 17 lipca 2025 r. sygn. akt IV U 290/25

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) i przyznaje E. B. prawo do obliczenia wysokości emerytury bez potrącenia kwot emerytur w obniżonym wieku wypłaconych do osiągnięcia przez E. B. wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym;

2.  oddala apelację w pozostałej części.

Iwona Szybka

Sygn. akt III AUa 1006/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 17 kwietnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w B., odmówił E. B. ponownego ustalenia wysokości emerytury, ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej.

E. B. w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o ustalenie emerytury w oparciu o treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20 i przyznanie wyrównania emerytury.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu zmienił powyższą decyzję i zobowiązał organ rentowy do przeliczenia emerytury E. B. z wieku powszechnego z pominięciem art. 25 ust 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (pkt 1) oraz wniosek E. B. zawarty w odwołaniu w przedmiocie wyrównania zaniżonej emerytury przekazał organowi rentowemu do rozpoznania (pkt 2).

Sąd Okręgowy ustalił, że E. B. urodził się (...) Decyzją z 1 kwietnia 2010 r., po rozpatrzeniu wniosku z 4 maja 2009 r., ZUS przyznał odwołującemu decyzją ostateczną emeryturę od (...) r., tj. od ukończenia wieku emerytalnego. Decyzją z 12 maja 2015 r. ZUS przyznał w/w prawo do emerytury od (...) r., tj. od miesiąca w którym zgłoszono wniosek o emeryturę, która została pomniejszona o kwoty pobranych wcześniej emerytur.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023r., poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

W dniu 19 grudnia 2024 r. odwołujący złożył w ZUS wniosek o przeliczenie emerytury powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. SK 140/20.

W konsekwencji tak poczynionych ustaleń Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione. Sąd przytoczył treść art. 25 ust 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS i wskazał, że przepis ten został dodany ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2012r. poz. 637), która została ogłoszona 6 czerwca 2012 r., a obowiązuje poczynając od dnia 1 stycznia 2013 r. Organ rentowy obliczając wysokość emerytury ubezpieczonego w wieku powszechnym zastosował ten przepis, pomniejszając podstawę obliczenia jego emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranej dotychczas emerytury w wieku obniżonym. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i powszechnie obowiązujące oraz, że sentencja przedmiotowego orzeczenia nie zawiera elementu intertemporalnego, dlatego też przyjąć należy, że w stosunku do osób w takiej sytuacji faktycznej jak ubezpieczony, przepis ten od początku jego obowiązywania był niezgodny z Konstytucją i jako taki nie powinien być zastosowany.

Jednocześnie Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że do dnia wyrokowania w niniejszej sprawie wymienione orzeczenie Trybunał Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, jednakże nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania. Niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu, uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania. Tym samym wyrok TK z 4 czerwca 2024r., sygn. SK 140/20, pomimo jego niepublikowania w Dzienniku Ustaw, wywołuje skutki prawne, w postaci uchylenia domniemania zgodności z konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia 6 czerwca 2012r. W konsekwencji Sąd Okręgowy, opierając się o treść wymienionego wyroku, dokonał wykładni konstytucyjnej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przyjmując, że nie może on mieć zastosowania w sytuacji faktycznej ubezpieczonego.

W świetle powyższego Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił sporną decyzję i zobowiązał organ rentowy do przeliczenia emerytury E. B. w wieku powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Natomiast na podstawie art. 477 ¹⁰ § 2 k.p.c. przekazał organowi rentowemu do rozpoznania wniosek E. B. zawarty w odwołaniu w przedmiocie wypłaty wyrównania zaniżonej emerytury.

Organ rentowy objął powyższy wyrok apelacją, zaskarżając go w całości i podnosząc naruszenie przepisów:

⚫

art. 32 ust. 1 i art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP w związku z wyrokiem Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że wskazane wyżej przepisy Konstytucji w związku z wyrokiem SO w Sieradzu z dnia 17 lipca 2025r. (IV U 290/25) stanowią w okolicznościach rozpoznawanej sprawy podstawę do zastosowania pominięcia przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. bez konieczności zmiany tychże przepisów przez ustawodawcę,

⚫

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

⚫

art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

⚫

art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy,

⚫

art. 477 ¹⁰ § 2 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów procesu za drugą instancję według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest częściowo zasadna.

Przypomnieć należy, że E. B., urodzony (...), od dnia(...)r. był uprawniony do emerytury w obniżonym wieku z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych (na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej). Wiek emerytalny ubezpieczony ukończył (...) r. (obowiązujący wówczas art. 24 ust. 1b pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewidywał wiek 65 lat i 6 miesięcy). W 8 kwietnia 2015 r. E. B. złożył w ZUS wniosek o emeryturę wiekową. Decyzją z dnia 12 maja 2015 r. organ rentowy przyznał emeryturę od dnia (...) r. Organ na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej potrącił sumę pobranych wcześniej emerytur, czyli kwotę 149.338,68 zł. W dniu 19 grudnia 2024 r. E. B. złożył w organie rentowym wniosek o ponowne obliczenie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił przeliczenia emerytury (ponownego ustalenia wysokości), ponieważ wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej.

Przedmiotem sporu jest zatem prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonego ustalonej prawomocną decyzją z dnia 12 maja 2015 r. Sąd pierwszej instancji uwzględnił odwołanie E. B. bowiem doszedł do wniosku, że zachodzą przesłanki nakazujące pominięcie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy uznał, że dla rozstrzygnięcia zagadnienia, czy przy obliczaniu emerytury w wieku powszechnym zasadne było odliczenie pobranych emerytur wcześniejszych, należy dokonać rozproszonej kontroli konstytucyjnej przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej. Mimo, że nie zostało to wprost wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego, ostatecznie Sąd ten rozpatrzył żądanie z uwzględnieniem trybu przewidzianego w art. 114 ustawy emerytalnej. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszonej decyzji organu rentowego jest, w ocenie Sądu Okręgowego, nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Podkreślić należy, że wydając zaskarżone orzeczenie Sąd Okręgowy uwzględnił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 nie został ogłoszony, że art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej funkcjonuje w porządku prawnym. Analiza materiału aktowego oraz treści pisemnych motywów Sądu pierwszej instancji wskazuje, że Sąd Okręgowy przyjął, że podstawą do przeliczenia przyznającej decyzją z dnia 12 maja 2015 r, emeryturę z wieku powszechnego, jest nieuwzględnienie wówczas obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Naruszenie standardu konstytucyjnego polegało na wprowadzeniu regulacji z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ze skutkiem dla ubezpieczonych, którzy zrealizowali swoje prawo do emerytury wcześniejszej przed 6 czerwca 2012 r.

Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, że choć wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. nie wszedł w życie, to z chwilą ogłoszenia tego wyroku uchylone zostało domniemanie zgodności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją. Przytoczyć należy uchwałę Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 r. zgodnie z którą „niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania” (opubl. na stronie internetowej SN). W związku z czym prawidłowo Sąd Okręgowy dokonał oceny konstytucyjności art. 25 ust. 1b.

Ugruntowane jest stanowisko judykatury, że jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. W ocenie Sądu Najwyższego w sytuacji, gdy ubezpieczony skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę w 2006 r. w wieku 55 lat ze względu na pracę w warunkach szczególnych, a prawo do emerytury powszechnej nabył w 2017 r. - sądy obu instancji naruszyły prawo materialne, ponieważ zastosowały art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej bez uwzględnienia standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2022r., III USKP 98/21, Legalis). Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z pomniejszeniem emerytury na podstawie art. 25 ust. 1b. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 marca 2019 r., P 20/16 orzekł, że art. 25 ust. 1b w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Natomiast w wyroku z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r., I USKP 28/25 i orzecznictwo w nim cytowane, Legalis).

Biorąc pod uwagę jednoznaczne stanowisko judykatury uznać należy, że zachodziły podstawy do „wznowienia” postępowania i ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej E. B. na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej oraz że tą nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 r., III UZP 4/20, Legalis).

Zmianie podlegał jednak wyrok w części dotyczącej okresu, za który pobrane emerytury wcześniejsze nie podlegają potrąceniu (odliczeniu) na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił E. B. prawo do ustalenia wysokości emerytury bez odliczania sumy kwot pobranych wcześniej emerytur. Z orzeczenia tego nie wynika jednak za jaki okres nie będą odliczane pobrane wcześniejsze emerytury. W stanie faktycznym sprawy konieczne jest zatem ustalenie okresu, za który te wcześniejsze emerytury nie E. B. na emeryturę wcześniejszą przeszedł w 2009 r., czyli przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, powszechny wiek emerytalny ukończył 1 grudnia 2014 r. (obowiązujący wówczas art. 24 ust. 1b pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewidywał wiek 65 lat i 6 miesięcy) czyli już po wprowadzeniu art. 25 ust. 1b, zaś na emeryturę powszechną przeszedł od 1 kwietnia 2015 r. Sąd Apelacyjny podziela jednoznaczne stanowisko judykatury, że skorzystanie z przywileju przejścia i pobrania wcześniejszych emerytur na podstawie przepisów szczególnych dotyczących emerytur dla niektórych ubezpieczonych, uzasadnia i proporcjonalnie usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury ustalonej na podstawie art. 24 ust. 1 i następnych ustawy emerytalnej o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur. Każdy mechanizm ustalania wysokości świadczeń emerytalnych ma określone uwarunkowania majątkowe, które gwarantują prawem określoną wysokość ustalanych emerytur w prognozowanych długoterminowych okresach ich pobierania przede wszystkim ze względu na zgromadzony kapitał składkowy, który pomniejszają wcześniej wypłacone kwoty pobranych długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taki stan rzeczy usprawiedliwia ustawowe modyfikowanie wysokości emerytur ze względu na wcześniejsze pobranie i spożytkowanie tych samych rodzajowo, choć wcześniejszych świadczeń emerytalnych, które uszczupliły zgromadzony indywidualny kapitał emerytalny oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, z którego emerytury są wypłacane. Utrwalone jest stanowisko judykatury, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949–1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę wcześniejszą przed 1 stycznia 2013r. potrąceniu podlegają kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.). A zatem nie podlegają potrąceniu emerytury wypłacone do osiągnięcia wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21, Legalis; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2024 r., I USK 435/23, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r., I USKP 28/25).

Wobec powyższego orzec należało, że suma emerytur wcześniejszych pobrana przez E. B. nie podlega potrąceniu, ale tylko za okres do osiągnięcia przez niego wieku uprawniającego do nabycia prawa do emerytury powszechnej, czyli do dnia 1 grudnia 2014r. Powyższe skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku w punkcie 1 na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i ograniczeniem pominięcia stosowania przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej tylko do dnia ukończenia przez E. B. wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym. W pozostałym zakresie apelacja na podstawie 385 k.p.c. podlegała oddaleniu.

Iwona Szybka