Wyrok z 18 maja 2023, sygn. I Cgg 29/20
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Sygn. akt:I Cgg 29/20
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 maja 2023 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:
|
Przewodniczący: |
Sędzia Sądu Okręgowego Katarzyna Banko |
|
Protokolant: |
stażysta Karolina Kot |
po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2023 roku w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwa A. D., S. K.
przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w J.
o naprawienie szkody
I. zasądza od pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w J. na rzecz:
1. powódki A. D. kwotę 400.802,15 (czterysta tysięcy osiemset dwa 15/100) złote z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 275.000,00 (dwieście siedemdziesiąt pięć tysięcy) złotych od dnia 6 czerwca 2022r.,
b) od kwoty 125.802,15 (sto dwadzieścia pięć tysięcy osiemset dwa 15/100) złotych od dnia 9 grudnia 2022r.,
2. powódki S. K. kwotę 400.802,15 (czterysta tysięcy osiemset dwa 15/100) złote z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 275.000,00 (dwieście siedemdziesiąt pięć tysięcy) złotych od dnia 6 czerwca 2022r.,
b) od kwoty 125.802,15 (sto dwadzieścia pięć tysięcy osiemset dwa 15/100) złotych od dnia 9 grudnia 2022r.;
II. oddala powództwo w pozostałym zakresie;
III. zasądza od pozwanej na rzecz powódek po 5.400,00 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
IV. oddala wniosek o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności;
V. nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 49.996,15 (czterdzieści dziewięć tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt sześć 15/100) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
SSO Katarzyna Banko
Sygn. akt I Cgg 29/20
UZASADNIENIE
Powódki A. D. i S. K. domagały się zasądzenia od pozwanej (...) S.A. w J. kwoty 550.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 lutego 2019r. oraz zasądzenia od pozwanej na ich rzecz kosztów procesu.
Pozwana (...) Spółka Akcyjna w J. w odpowiedzi na pozew podała, że nie kwestionuje swojej odpowiedzialności co do zasady. Istnieje związek przyczynowy pomiędzy ruchem zakładu górniczego pozwanej a szkodą polegającą na pochyleniu budynku. Roszczenie jest jednak rażąco wygórowane. Zdaniem pozwanej naprawienie szkody powinno nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego, tj. rektyfikację budynku wraz z niezbędnym i związanym z rektyfikacją remontem. Wartość odszkodowania w takim wypadku opiewałaby według operatu sporządzonego na zlecenie pozwanej na kwotę 333.750 zł.
W piśmie procesowym z dnia 28 września 2022r. powódki rozszerzyły żądanie pozwu domagając się zasądzenia od pozwanej na rzecz powódek łącznie 801.604,29 zł w częściach równych, tj. po 400.802,15 zł na rzecz każdej z powódek z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 lutego 2019r. do dnia zapłaty oraz wniosły o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.
Odpis powyższego pisma procesowego został doręczony pełnomocnikowi pozwanej w dniu 9 grudnia 2022r. (k. 555).
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w zakresie rozszerzonego żądania pozwu podając, że powódki bezzasadnie żądają wypłacenia wartości odtworzeniowej budynku. Naprawa szkody może i powinna nastąpić w formie restytucji naturalnej. Jeśli powódki żądają odszkodowania w formie pieniężnej to żądanie takie może być uzasadnione tylko do wysokości wartości naprawy szkody. Nadto podała, że formalnie powództwa nie uznała, a zatem wnioskowanie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności jest nieuzasadnione.
Sąd ustalił, co następuje:
Powódki A. D. i S. K. są współwłaścicielkami po ½ części nieruchomości położonej w G. przy ulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi księgę wieczystą o numerze (...). Nieruchomość ta zabudowania jest budynkiem mieszkalnym. Rodzina powódek zamieszkała w tym budynku wiosną 1974r. dowód: wydruk księgi wieczystej o numerze (...) k. 20 – 27, pismo Gminy G. z dnia 27 października 2022r., fragmenty dziennika budowy, zawiadomienia o zmianach w ewidencji gruntów i budynków wraz z wykazem zmian w danych ewidencji gruntów i budynków k. 537 – 548, przesłuchanie stron ograniczone do przesłuchania powódek zapis audio – video przebiegu rozprawy z dnia 24 kwietnia 2023r. k. 577
W dniu 23 stycznia 2019r. powódki dokonały zgłoszenia pozwanej wystąpienia szkód górniczych w ich nieruchomości. W dniu 1 lutego 2019r. przedstawiciele pozwanej dokonali oględzin nieruchomości powódek sporządzając protokół (...). We wniosku i protokole (...) podano, że na nieruchomości ujawniły się następujące uszkodzenia: budynek mieszkalny uległ znacznemu przechyłowi z powodu deformacji nieciągłej przebiegającej przez ten budynek; mimo wykonanych napraw w budynku występują spękania ścian i sufitów; nastąpiło uszkodzenie posadzek; stolarka drzwiowa i okienna uległa deformacji; nastąpiło pęknięcie ocieplenia; deformacji uległa nawierzchnia podwórka; deformacji uległa instalacja wodno – kanalizacyjna; uszkodzeniu uległ taras i schody. dowód: wniosek o naprawienie szkody k. 28 – 29, protokół (...) k. 30 – 32
W przeszłości strony zawierały ugody o naprawienie szkody spowodowanej ruchem zakładu górniczego, jednakże trwająca eksploatacja górnicza powodowała, że na nieruchomości powódek nadal występują uszkodzenia pochodzenia górniczego. dowód: ugoda, z dnia 8 września 2017r., protokoły końcowego odbioru robót k. 40 – 46.
Nieruchomość będąca własnością powódek położona jest w granicach terenu górniczego (...) S.A. w J. – (...). W odległości ok. 650 m na północny wschód od nieruchomości znajduje się granica Obszaru Górniczego (...) należąca do (...) w G. aktualnie (...) S.A. Ok. 320 m na północ od obiektu w pokładach 352, 355, 357, 358 naniesiona jest granica eksploatacyjna (...). W odległości ok.730 m na południowy wschód od nieruchomości znajduje się granica Obszaru Górniczego (...) należąca do (...) Od czasu budowy obiektu eksploatację górniczą prowadzono w 7 pokładach węgla kamiennego ((...). Całość eksploatacji prowadzona była systemem ścianowym z zawałem skał stropowych.
Pozwana posiada plany wydobywcze do 2041r. i planuje prowadzenie eksploatacji górniczej w 6 pokładach węgla: (...) (...) do 2042r. nie planuje prowadzenia eksploatacji górniczej, która mogłaby oddziaływać na budynek powódek. Również KWK (...) do 2044r. nie planuje prowadzenia eksploatacji górniczej, która mogłaby oddziaływać na budynek powódek.
Na powierzchnię w rejonie budynku powódek od 1982r. wielokrotnie oddziaływała eksploatacja górnicza powodując jego wychylenie od pionu w związku z nachyleniem terenu w miejscu jego posadowienia. Nie można jednoznacznie ustalić rzeczywistego obniżenia powierzchni w rejonie budynku powódek. Pomiary udostępnione przez pozwaną prowadzone były w latach 1977 – 2018. Obniżenia punktu pomiarowego znajdującego się najbliżej nieruchomości powódek sięgają za ten okres 1.14m. Do uspokojenia górotworu wynikającego z eksploatacji ścianą 14 w pokładzie 355 miało dojść około 2021r. Wpływy dokonanej eksploatacji górniczej na powierzchnię w rejonie nieruchomości powódek sięgają IV kategorii terenu z uwagi na nachylenia oraz III kategorii terenu z uwagi na odkształcenia poziome. Wychylenie budynku powódek i nachylenie terenu w rejonie nieruchomości powódek jest zgodne co do kierunku, jednak różni się co do wartości. Różnice te wynikać mogą z dodatkowego oddziaływania tzw. wpływów pośrednich w postaci przebiegającej pod obiektem deformacji nieciągłej. Na powierzchni w rejonie nieruchomości powódek stwierdzono występowanie 5 deformacji nieciągłych. Przyczyną wystąpienia tych deformacji są strefy odkształceń rozciągających wynikające z dokonanej eksploatacji górniczej oraz oddziaływanie wychodni uskoków tektonicznych na stropie karbonu. Wstrząs górotworu z dnia 23 lipca 2019r. mógł spowodować intensyfikację istniejących uszkodzeń. Wpływy projektowanej eksploatacji górniczej na powierzchnię w rejonie nieruchomości powódek sięgają II kategorii terenu z uwagi na nachylenia oraz II i III kategorii terenu z uwagi na odkształcenie poziome. Po ewentualnej rektyfikacji budynku, poza wpływami bezpośrednimi w postaci deformacji ciągłej istnieją przesłanki świadczące, że bezpośrednio pod budynkiem powódek może wystąpić aktywacja deformacji nieciągłej. Konsekwencją tego mogą być wpływy pośrednie w postaci deformacji, które w zależności od rozmiarów nieciągłości mogą spowodować dodatkowe wychylenia budynku od pionu oraz uszkodzenia niekonstrukcyjnych i konstrukcyjnych elementów budynku. dowód: opinia biegłej sądowej z zakresu górnictwa i geologii K. S. k. 110 – 178
Biegły sądowy z zakresu budownictwa T. G. po przeprowadzeniu oględzin budynku mieszkalnego powódek jednoznacznie stwierdził, że budynek nosi cechy uszkodzeń powstałych w wyniku eksploatacji górniczej. Biegły dokonał pomiarów przy pomocy laty dwumetrowej i poziomicy elektronicznej oraz przy pomocy skanera laserowego 3D w celu określenia stopnia wychylenia obiektu budowalnego zlokalizowanego na nieruchomości oraz w celu określenia właściwych parametrów na podstawie, których została wykonana dokumentacja inwentaryzacyjna budynku. Biegły stwierdził także, że właściciele prowadzili prawidłowa gospodarkę remontową. Przeprowadzone oględziny nieruchomości wykazały także uszkodzenie kostki brukowej, tj. deformacje płaszczyzny, nachyleń utwardzeń chodnika oraz parkingu, poboczy. Nierówności powierzchni utwardzenia sięgają ponad 70 mm. Taki stan rzecz wymaga naprawy polegającej na całkowitym rozebraniu utwardzenia reprofilacji podbudowy i odbudowaniu utwardzenia. Jednakże w ocenie biegłego taką naprawę uznać należy za nieskuteczną z powodu występujących deformacji nieciągłych. W czasie wizji lokalnej biegły sądowy dokonał pomiarów stopnia wychylenia budynku mieszkalnego wewnątrz pomieszczeń. Pomiary zostały przeprowadzone przy pomocy łaty dwumetrowej oraz poziomicy elektronicznej. Wykazały one wychylenia pomiędzy 10,20 ‰ w łazience na poddaszu do wartości 40,17 ‰ w kotłowni w piwnicy czyli w przedziale uciążliwości od małej do niedopuszczalnej. Biegły dokonał także pomiarów stopnia wychylenia budynku mieszkalnego poszczególnych naroży i ścian. Stopień pomierzonego wychylenia poszczególnych naroży budynku przy pomocy laty dwumetrowej i poziomicy elektronicznej jednokierunkowe i wypadkowe po przeliczeniu przedstawiało się w następujący sposób:
- narożnik północno – wschodni – 23,54 ‰,
- narożnik południowo – wschodni – 31,14 ‰,
- narożnik południowo – zachodni - 24,52 ‰,
- narożnik północno – zachodni – 25,63 ‰.
Biegły dokonał także pomiarów wielkości rys i pęknięć budynku w celu określenia uciążliwości użytkowania i stwierdził, że budynek ma liczne pęknięcia i zarysowania, które mieszczą się w przedziale do 7 mm co kwalifikuje te uszkodzenia do uciążliwości średniej. Wykonano także pomiary zewnętrzne oraz wewnętrzne budynku przy pomocy skanera laserowego 3D, które pozwoliły na określenie stopnia wychylenia rzeczywistego na dzień przeprowadzanych oględzin. Pomiary te wykazały, że budynek powódek wykazuje stopień uciążliwości duży – 24,52 ‰. Z punktu widzenia technicznego wskazana jest jego rektyfikacja, jednakże ujawnienie występowania pod budynkiem strefy deformacji nieciągłej powoduje, iż rektyfikacja nie jest uzasadniona ekonomicznie, gdyż w dalszym etapie użytkowania mogą ponownie wystąpić deformacje i uszkodzenia obiektu. W ocenie biegłego uzasadniona jest wypłata wartości technicznej obiektu.
Biegły sądowy na podstawie wykonanego skaningu laserowego 3D wykonał rzuty poszczególnych kondygnacji budynku i na ich postawie stwierdził, ze parametry budynku przedstawiają się następująco:
- powierzchnia netto piwnicy – 81,24 m 2,
- powierzchnia netto parteru – 86,24 m 2,
- powierzchnia netto piętra – 82,51m 2,
- powierzchnia netto poddasza – 87,65m 2,
razem łączna powierzchnia netto – 337,64m 2.
Powierzchnia zabudowy głównej bryły budynku mieszkalnego wynosi 109,70m 2.
Biegły dokonał analizy stopnia zużycia metodą średnio – ważoną i wyliczył wartość poszczególnych składników w budynku, następnie wyliczył udział tych składników w budynku uwzględniając ich wartość odtworzeniową i ostatecznie wyliczył udział poszczególnych składników w zużyciu globalnym budynku. Analiza wykazała, że stopień zużycia budynku wzniesionego w 1974r. wynosi 26,87 ‰. Stopień naturalnego zużycia utwardzenia z kostki brukowej biegły wyliczył na 4,32 ‰.
Biegły wyliczył wartość odtworzeniową budynku mieszkalnego i utwardzenia z kostki brukowej pomniejszoną o stopień naturalnego zużycia na poziomie cen I kwartału 2022r. następująco:
1) budynek mieszkalny 788.412,75 zł brutto,
2) utwardzenie z kostki brukowej 122.202,41 zł brutto.
Koszt rektyfikacji budynku powódek wyniósłby 582.478,94 zł., jednakże rektyfikacja jest nie uzasadniona technicznie i ekonomicznie z uwagi na jej nietrwałość. W związku z powyższym naprawienie szkody powinno nastąpić poprzez wypłatę wartości technicznej budynku (788.412,75 zł brutto).
Koszt prac naprawczych w utwardzeniu według wyliczeń biegłego wynosi 11.817,42 zł brutto. Naprawa uszkodzeń w tym składniku jest uzasadniona technicznie i ekonomicznie. Uskok jaki powstał w ogrodzie powódek powinien również zostać naprawiony, a koszt tych prac biegły wycenił na 1.374,12 zł brutto. Łączna wartość szkody wynosi na poziomie cen I kwartału 2022r. 801.604,92 zł brutto. dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa T. G. k. 204 – 409
Powódka S. K. stała się współwłaścicielką nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej o numerze (...) na mocy umowy darowizny z dnia 12 września 2018r. sporządzonej przez notariusza A. G.. W dniu 15 września 2022r. S. K. w ślad za darowizną udziału wynoszącego ½ części nieruchomości przelała na rzecz córki A. D. połowę, przysługujących jej w dniu zawarcia umowy darowizny, wierzytelności pieniężnych wobec (...) S.A. w J.. dowód: cesja k. 521.
Powyższe okoliczności faktyczne Sąd ustalił w oparciu o wskazane wyżej dowody, w szczególności dokumenty urzędowe, które w ocenie Sądu były w pełni wiarygodne oraz dokumentny prywatne, które nie były kwestionowane przez strony, a których prawdziwość nie budziła wątpliwości.
Sąd przeprowadził dowody z opinii biegłych z zakresu górnictwa i geologii K. S. oraz z zakresu budownictwa T. G..
Nie ulega wątpliwości, że dowód z opinii biegłych podlega ocenie przy zastosowaniu art. 233 § 1 k.p.c. - na podstawie właściwych dla jej przedmiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków (por. postanowienie SN z 7.11.2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 4/2001, poz. 64).
Sporządzone w rozpoznawanej sprawie opinie wydane zostały zgodnie ze zleceniem Sądu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych. Opinie zostały sporządzone w sposób rzetelny, wszechstronny i były poparte specjalistyczną literaturą, oględzinami nieruchomości oraz wykonanymi pomiarami. Są one spójne, zrozumiałe, stanowcze i weryfikowalne z uwagi na jasność zawartych w nich treści. Nie istniały też wątpliwości co do wiedzy, fachowości lub bezstronności biegłych. Wiedza i doświadczenie zawodowe opiniujących oraz stanowczy charakter opinii przekonują, że zasadnym było poczynienie ustaleń na podstawie tych opinii. W ocenie Sądu biegły T. G. w sposób logiczny w odwołaniu do wiedzy specjalistycznej odparł wszelkie zarzuty pozwanej umożliwiając Sądowi poczynienie stanowczych ustaleń. W szczególności biegły podał, że dokonane pomiary wychylenia budynku wykazały przechylenie budynku powyżej 20 ‰ (24,52 ‰). W przypadku usuwania skutków wychylenia budynku od pionu(...) w K. podaje stopnie uciążliwości z uwagi na trwałe wychylenie (T) oraz niezbędne prace naprawcze. Z uwagi na uciążliwość użytkowania wychylonych budynków na terenach górniczych ustalono następujące uciążliwości:
1. T równe lub mniejsze niż 10 mm/m – wychylenie o nieodczuwalnej uciążliwości – nie występuje potrzeba wykonania prac naprawczych,
2. T większe niż 10 mm/m i mniejsze lub równe niż 15 mm/m – wychylenie o małej uciążliwości – może wystąpić potrzeba wykonania prac naprawczych mających na celu zmniejszenie uciążliwości użytkowania budynku, przy czym prace te polegają na poziomowaniu podłóg, przywracaniu właściwych spadków posadzek, tarasów i rynien oraz wyregulowaniu stolarki,
3. T większe niż 15 mm/m i mniejsze lub równe 20 mm/m – wychylenie o średniej uciążliwości – możliwa jest naprawa według zaleceń dla budynków o małej uciążliwości lub rektyfikacja,
4. T większe niż 20 mm/m i mniejsze lub równe 25 mm/m – wychylenie o dużej uciążliwości - możliwa jest naprawa według zaleceń dla budynków o średniej uciążliwości, jednakże preferuje się rektyfikację budynków,
5. T większe niż 25 mm/m – wychylenie niedopuszczalne – niezbędna jest rektyfikacja budynku.
Wychylenie budynku powódek kwalifikuje go do rektyfikacji, której koszt biegły wyliczył na poziomie cen z I kwartału 2022r. na kwotę 582.478,94 zł brutto. Wartość odtworzeniowa budynku pomniejszona o stopień naturalnego zużycia na poziomie tych samych cen wynosi 788.412,75 zł brutto. Jednakże rektyfikacja budynku i dalsze prace związane z usunięciem wszelkich uciążliwości spowodowanych wychyleniem budynku jest metodą trwałą pod warunkiem, że dalsze wpływy eksploatacji górniczej nie spowodują ponownego wychylenia bryły budynku. Budynek powódek był już w przeszłości był remontowany, jednakże nadal ujawniają się szkody pochodzenia górniczego. Z opinii geologicznej wynika, iż pod budynkiem przebiega strefa deformacji nieciągłych, mając te okoliczność na względzie, a także z uwagi na dalszą eksploatację biegły sądowy z zakresu budownictwa T. G. jednoznacznie stwierdził, że wykonanie rektyfikacji budynku jest niecelowe ze względów technicznych i ekonomicznych. Nadto biorąc pod uwagę fragmenty przedłożonego dziennika budowy oraz zeznania powódek prawidłowo została ustalona w pierwszej opinii data wzniesienia budynku mieszkalnego (1974r.) Biegły przeanalizował także uszkodzenia występujące w ogrodzie (uskok) oraz w utwardzeniu z kostki brukowej oraz koszty napraw tych uszkodzeń. W tym zakresie biegły wskazał, że koszt tych napraw jest znacznie niższy aniżeli wartość techniczna utwardzenia i z tego względu należy wykonać prace naprawcze. Z tych przeto względów Sąd uznał, że zasadnym było poczynienie ustaleń na podstawie pierwszej opinii sporządzonej przez biegłego T. G..
Sąd zważył, co następuje:
W ustalonym stanie faktycznym powództwo zasługuje na uwzględnienie.
Dochodzone przez powódki roszczenia wynikały z faktu wystąpienia szkody na ich nieruchomości, spowodowanej ruchem zakładu górniczego pozwanej, a ponieważ ruch ten prowadzony był zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze, to do naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody zastosowanie miały przepisy regulujące tę szczególną materię.
Roszczenia powódki mają oparcie w przepisach aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U.2023.633 j.t.).
Podstawę dla ustalenia odpowiedzialności za powstałą szkodę w nieruchomości powódki stanowi art. 144 cyt. ustawy. Po myśli ust. 1 tego przepisu właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą. Ustęp 2 stanowi, że przepis powyższy stosuje się odpowiednio do innych podmiotów, których prawa majątkowe są zagrożone ruchem zakładu górniczego. Natomiast z kolejnego ustępu (ust. 3) wynika, że jeżeli nie zachodzą okoliczności przewidziane w ustępach 1 i 2, przedsiębiorca odpowiada za szkodę według zasad określonych w Kodeksie cywilnym. Innymi słowy zastosowanie znajdują przepisy ogólne kodeksu cywilnego regulujące kwestię naprawienia szkody.
Przepis art. 145 powyższej ustawy stanowi, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do naprawiania szkód, o których mowa w art. 144 ust. 1 i 2, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.
Odpowiedzialność pozwanego przedsiębiorcy opiera się więc na podstawie art. 435 kodeksu cywilnego, który to przepis stanowi, że prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności (§ 1).
Zgodnie więc z art. 363 k.c., który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego (restytucja naturalna), bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Z kolei w § 2 wskazano, że jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili. Regulacje art. 363 § 1 k.c. w zw. z art. 145 pgg, przyznają poszkodowanym uprawnienie do dokonania wyboru sposobu naprawienia szkody, który to wybór jest dla sądu wiążący.
Podkreślić należy, że aby przejść do etapu postępowania sądowego dochodzenia przywrócenia stanu poprzedniego w związku z ruchem zakładu górniczego, to najpierw przeprowadzone musi zostać postępowanie ugodowe między stronami. Zgodnie z art. 151 ust. 1 cyt. ustawy sądowe dochodzenie roszczeń jest możliwe po wyczerpaniu postępowania ugodowego. Natomiast w ustępie 2 przepisu wskazano, że warunek wyczerpania postępowania ugodowego jest spełniony, jeżeli przedsiębiorca odmówił zawarcia ugody lub jeżeli od skierowania przez poszkodowanego roszczenia wobec przedsiębiorcy upłynęło 30 dni, chyba że poszkodowany, zgłaszając żądanie zawarcia ugody, wyznaczy dłuższy termin.
Zgodnie z ustalonym stanem faktycznym powódki zgłosiły szkodę pozwanej. Pozwana miała od tego momentu 30 dni na to, by wskazane przez powódki szkody naprawić lub dokonać ugodowego załatwienia sprawy, do czego jednak ostatecznie nie doszło. W związku z powyższym Sąd uznał, że tryb ugodowy przewidziany niniejszą ustawą został wyczerpany.
Wydane w niniejszej sprawie opinie biegłych sądowych K. S. oraz T. G. nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do tego, że występujące na nieruchomości powódek szkody są szkodami pochodzenia górniczego i pozostają w związku przyczynowym z działalnością pozwanej. Wpływy tej eksploatacji spowodowały uszkodzenia w obiektach będących przedmiotem pozwu w postaci uszkodzenia budynku mieszkalnego oraz w zagospodarowanym terenie.
Zatem Sąd zasądził od pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w J. na rzecz powódek A. D. i S. K. po 400.802,15 złote na rzecz każdej z nich tytułem odszkodowania za budynek mieszkalny oraz kosztów prac naprawczych w utwardzeniu z kostki brukowej i ogrodzie wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a. od kwot 275.000 złotych od dnia 6 czerwca 2022r. (od daty doręczenia pozwanej odpisu opinii głównej biegłego T. G. k. 437);
b. od kwot po 125.802,15 złote od dnia 9 grudnia 2022r. (od daty doręczenia pozwanej odpisu pisma procesowego pełnomocnika powódek zawierającego rozszerzenie żądania pozwu k. 555)
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że chwilą wymagalności roszczenia, którego wysokość zostaje ustalona według cen z chwili orzekania jest dzień wyrokowania. Od chwili ustalenia odszkodowania w konkretnej kwocie można mówić o opóźnieniu się dłużnika z zapłatą odszkodowania określonego według cen z tej chwili i w konsekwencji, dopiero od tej chwili można zasądzić od niego odsetki za opóźnienie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009r. I CSK 524/2008 OSNC 2009/D poz. 106 oraz z dnia 7 lipca 2011 r. II CSK 635/2010 i cyt. tam orzecznictwo).
Próbę pogodzenia stanowiska o wymagalności roszczenia pieniężnego z chwilą wezwania dłużnika do zapłaty oraz określenia tej wymagalności z chwilą wyrokowania i z tym połączoną chwilę, od której można domagać się odsetek za opóźnienie stanowi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010r. I CSK 262/2009. W uzasadnieniu tego orzeczenia, przyjmując jako zasadę wymagalność roszczenia odszkodowawczego w przypadku zobowiązania bezterminowego od wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia i wynikający z tego początek terminu, od którego można obliczać odsetki, za wyjątek od tej zasady uznana została sytuacja, w której pomiędzy dniem wymagalności a dniem wyrokowania doszło do istotnej zmiany wysokości odszkodowania, która zostaje określona przez sąd na chwilę wyrokowania. Stanowisko to zakłada więc rozdzielenie wymagalności i początkowej daty, od której można liczyć odsetki za opóźnienie, motywując to ekonomicznie i według zasad słuszności (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada 2003r. II CK 235/2002 Monitor Prawniczy 2006/2).
Odsetki spełniają nie tylko funkcję waloryzacyjną, ale także odszkodowawczą (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29 maja 2000r. III CKN 823/98; z dnia 16 kwietnia 2009 r. I CSK 524/2008 OSNC 2009/D poz. 106 i z dnia 7 lipca 2011r. II CSK 635/2010), zatem wraz z kwotą zasądzonego odszkodowania nie mogą przewyższać wysokości wyrządzonej szkody. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 września 2012r. V CSK 379/2011 wskazał, że „za chwilę wymagalności roszczenia pieniężnego, w przypadku szkód górniczych, uważa się dzień ustalenia jego wysokości przez sąd w wyroku. Przyjęcie stanowiska wskazującego jako chwilę wymagalności roszczenia pieniężnego, w przypadku szkód górniczych, dzień ustalenia jego wysokości przez sąd w wyroku przekonuje dodatkowo z kolejnych przyczyn. Po pierwsze, odpowiada ono istocie wymagalności roszczenia oraz obowiązku naprawienia szkód górniczych na podstawie przepisów prawa górniczego. Po drugie, wymagalność roszczenia jako prawa podmiotowego może dotyczyć tylko żądania przez wierzyciela od dłużnika konkretnego zachowania. Po trzecie, z ekonomicznego punktu widzenia pozwala ono na sprawiedliwsze rozłożenie między stronami ryzyka prowadzenia sporu o naprawienie szkody, zwłaszcza w okolicznościach, kiedy nie wiadomo od początku, czy zasadne będzie przywrócenie do stanu poprzedniego, czy też odszkodowanie pieniężne, a wybór rodzaju świadczenia nie zależy od wierzyciela. Po czwarte, co jest wnioskiem ogólniejszym, w razie uznania wymagalności zobowiązania pieniężnego dłużnika z chwilą wyrokowania unika się, w razie zasądzenia odsetek, że zasądzone odszkodowanie wraz z odsetkami przewyższy wysokość wyrządzonej szkody.”
W rozpoznawanej sprawie wysokość odszkodowania i kosztów napraw została obliczona według cen z I kwartału 2022r., zatem Sąd uznał, że ustawowe odsetki za opóźnienie co do pierwotnego żądania pozwu winny zostać zasądzone od daty doręczenia stronie pozwanej opinii biegłego sądowego, gdyż powyższa opinia wskazywała na sposób naprawienia szkody, a jednocześnie określała wysokość należnego powódkom odszkodowania w zakresie budynku mieszkalnego i kosztów napraw. Natomiast zakresie rozszerzonego żądania pozwu ustawowe odsetki za opóźnienie zasądzono dnia doręczenia pozwanej pisma procesowego zawierającego powyższe żądanie. W pozostałym zakresie Sąd oddalił żądanie odnośnie ustawowych odsetek za opóźnienie.
Mając powyższe ustalenia i rozważania na względzie na podstawie art. 144 § 1 i 2, 145 ustawy Prawo geologiczne i górnicze z 2011r. w związku art. 435 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c. orzeczono jak w sentencji.
Wobec braku przesłanek z art. 333 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. Sąd oddalił wniosek powódek o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.
Strony były reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników. Współuczestnictwo powódek miało charakter współuczestnictwa materialnego. Skoro każda z powódek miała prawo dochodzić roszczeń odpowiednich do jej udziału we współwłasności, a czynności procesowych dokonywać na swoją tylko rzecz i ze skutkiem tylko dla siebie, to więzi między nimi nie mają cech współuczestnictwa jednolitego w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.c. Powódki łączy więź charakterystyczna dla współuczestnictwa materialnego, u podstaw którego leży stosunek współwłasności, ale zwykłego z art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. - (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2014r. V CZ 26/14 Lex nr 1551683). Zasady ponoszenia kosztów procesu w sprawach, w których po stronie powodowej występują współuczestnicy w sporze (art. 72 i nast. k.p.c.), nie są uregulowane. Jedynym przepisem odnoszącym się do tej formy udziału w postępowaniu jest art. 105 k.p.c., dotyczy on jednak wyłącznie współuczestnictwa po stronie przegrywającej (por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1950 r., C 181/50, "Nowe Prawo" 1951, nr 11, s. 46, uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2007r., III CZP 130/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 1, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., I CZ 105/12, niepubl.). Wygrywającym proces współuczestnikom, o których mowa w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c., reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika, sąd przyznaje zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika (por. Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2007r. III CZP 130/06 Lex nr 212453). O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015.1800 z późniejszymi zmianami), zatem pełnomocnikowi powódek przysługiwało wynagrodzenie w wysokości 10.800 zł.
Zgodnie z art. 96 ust. pkt 12 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005r. (Dz.U.2022.1125, tj.) strona dochodząca naprawienia szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 83 i 113 ust. 1 ustawy o kosztach w sprawach cywilnych – sąd nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 49.996,15 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, na kwotę tę złożyły się opłata sądowa w wysokości 40.081 zł oraz koszty opinii biegłych sądowych w wysokości 9.915,15 przy uwzględnieniu, że pozwana uiściła zaliczkę na opinię biegłych w kwocie 4.000 zł (k.102).
Gliwice, dnia 30 maja 2023r.
SSO Katarzyna Banko
.