Wyrok z 17 listopada 2022, sygn. I C 180/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 listopada 2022 roku

Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Tomasz Choczaj

Protokolant: Justyny Raj

po rozpoznaniu w dniu 24 października 2022 roku w Sieradzu

na rozprawie

sprawy z powództwa J. K. i E. K.

przeciwko (...) S.A. z siedzibą
w B.

o zapłatę ewentualnie o zobowiązanie do wykonania

1.  oddala powództwo w zakresie żądania głównego i ewentualnego;

2.  zasądza od powodów J. K. i E. K. na rzecz pozwanego (...) S.A. z siedzibą
w B. kwotę 5 417,00 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.

Sygn. akt I C 180/21

UZASADNIENIE

E. K. i J. K. wnieśli o zasądzenie od pozwanej (...) S.A. z siedzibą w B. solidarnie kwoty 195 565,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty; ewentualnie o nakazania pozwanemu wykonania na własny koszt nowej studni głębinowej na działce o numerze (...), położonej w B., gmina R., o parametrach wskazanych w decyzji Starostwa Powiatowego w P. nr (...) z dnia 7 września 2010 r., ewentualnie o nakazanie pozwanemu naprawy obecnego ujęcia wody poprzez doprowadzenie do lokalizacji studni źródła wody, umożliwiającego pobór w ilości i czasie analogicznym jak powyższej decyzji, a w razie niewykonania powyższych czynności przez pozwanego w terminie jednego miesiąca od daty uprawomocnienia się wyroku, upoważnienie powodów do wykonania prac związanych z budową studni, a w tym celu o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 195 570,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także o zasądzenie od pozwanego
na ich rzecz kosztów procesu.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Powodowie prowadzą gospodarstwo warzywno-rolne, które znajduje się
na terenie objętym oddziaływaniem kopalni będącej własnością pozwanego.
Do nawadniania plonów służył powodom staw, stanowiący naturalny rezerwuar wody, zasilany źródłem położonym na jego obszarze. Zbiornik ten znajdował się na terenie gospodarstwa powodów, był zapełniony wodą do około 3 m. W związku z działalnością pozwanego, polegającej na wydobyciu węgla brunatnego
i wykonywanymi przez niego robotami odwodnieniowymi, powstał lej depresji,
a wody gruntowe w okolicy wydobycia uległy obniżeniu, co spowodowało zanik wody w stawie powodów. Zdarzenie to miało miejsce w 2009 r. Strony zawarły wówczas ugodę o naprawienie szkody górniczej nr (...) z 9 października 2009 r. Na jej mocy pozwany przyznał, iż do zaniku wody w stawie doszło
na skutek jego działalności. Strony uzgodniły, że naprawa szkody będzie polegała na wypłacie jednorazowego odszkodowania, które powodowie wykorzystają
na wykonanie urządzenia zabezpieczającego im dostęp do wody. Wysokość odszkodowania strony ustaliły na kwotę 130 000,00 zł, (bezsporne).

W § 6 ugody został zawarty zapis, iż pozwany nie będzie ponosić odpowiedzialności za ewentualne braki wody do nawadniania gospodarstwa warzywno-rolnego powodów, które mogą wystąpić w przyszłości, jak również mogące wystąpić w przyszłości zaniki wody w ziemnym zbiorniku wodnym znajdującym się na terenie gospodarstwa; ewentualne szkody wyrządzone przez powodów osobom trzecim, a związane z realizacją rozwiązań technicznych, zabezpieczających dostawę wody do produkcji warzywno-rolnej; inne ewentualne szkody wynikłe w gospodarstwie w związku z brakiem wody, (bezsporne).

W § 8 powodowie oświadczyli, że wypłacone przez pozwanego odszkodowanie całkowicie wyczerpuje wszelkie roszczenia związane ze szkodą opisaną w § 1 ugody i oświadczają, iż w przyszłości nie będą zgłaszali dodatkowych roszczeń związanych z przedmiotową szkodą, (bezsporne).

Za uzyskane na mocy powyższej ugody odszkodowanie, powodowie sfinansowali budowę studni głębinowej, która miała zaopatrzyć w wodę prowadzone przez nich gospodarstwo. Uzyskali w tym celu stosowne pozwolenie. Studnie zlokalizowano na działce (...), w obrębie miejscowości B., gmina R.. Wykonano odwiert na 30 m, osadzono kolumnę rur i nawiercono szczeliny, aby zapewnić dostęp do wody. Lustra wody były wystarczające, zatem nie umieszczono pompy na samym dnie. Studnia została wykopana na głębokość 120,00 m. Powodowie raz w roku sprawdzali poziom wody, (dowód: zeznania powoda - k. 273 verte - 274 i nagranie rozprawy z 24 października 2022 r. - płyta - koperta - k. 277, minuta od 00:11:01 do 00:27:44 w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami - k. 132 verte - 133 i nagraniem rozprawy z 9 września 2021 r.
- płyta - koperta - k. 277, minuta od 00:25:44 do 00:55:11; zeznania świadka J. W. - k. 132 verte i nagranie rozprawy z 9 września 2021 r. - płyta - koperta - k. 277, minuta od 00:07:03 do 00:25:44; karta otworu wiertniczego - k. 12 - 13; decyzja - k. 14 - 16; projekt prac geologicznych - k. 17 - 30; operat wodnoprawny - k. 31 - 50; zawiadomienie - k. 51; zestawienie wyników badań próbki wody - k. 52; wypis z rejestru gruntów - k. 53; mapa - k. 54; zbiorcze zestawienie wyników wiercenia otworu studziennego - k. 55 - 56; schemat urządzenia wodnego - k. 57).

Od 2017 r. powodowie zaczęli mieć trudności z uzyskaniem odpowiedniego ciśnienia wody pobieranej ze studni głębinowej. Zaobserwowali jej spadek.
W 2021 r. pojawiły się kolejne problemy z nawadnianiem gospodarstwa. Studnia głębinowa, którą powodowie wybudowali po zawarciu ugody, przestała zaopatrywać ich gospodarstwo w wodę. Początkowo powodowie myśleli, iż jest to spowodowane usterką urządzenia. Wezwali fachowca z firmy, która budowała dla nich studnię. Wydawało się, iż winę za brak wody ponosi zepsuta pompa, jednakże po jej zbadaniu, okazało się, że jest sprawna, ale całkowicie sucha. Nie było lustra wody. Wykonano odwiert pilotujący, okazało się, że nawiercone przy budowie studni szczeliny są suche, (dowód: zeznania powoda - k. 273 verte - 274 i nagranie rozprawy z 24 października 2022 r. - płyta - koperta - k. 277, minuta od 00:11:01 do 00:27:44 w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami - k. 132 verte
- 133 i nagraniem rozprawy z 9 września 2021 r. - płyta - koperta - k. 277, minuta od 00:25:44 do 00:55:11; zeznania świadka J. W. - k. 132 verte
i nagranie rozprawy z 9 września 2021 r. - płyta - koperta - k. 277, minuta
od 00:07:03 do 00:25:44;).

Nie występują żadne przesłanki świadczące o gwałtownym obniżeniu się poziomu wody, a pomiary w otworach piezometrycznych świadczą jedynie o jego stopniowym, powolnym obniżaniu się. Dane z otworu (...) (...), najbliżej położonego ujęcia wody B./K., wskazują, że drenaż warstwy wodonośnej wskutek robót odwodnieniowych i wydobywczych prowadzonych w odkrywce (...) spowodował obniżenie się o około 12,2 m poziomu zwierciadła wody w tym otworze, w latach 2010 - 2017. W dniu 31 marca 2010 r. poziom zwierciadła wody w otworze (...)3 miał wartość 183,4 m n.p.m. i był niemal identyczny z poziomem w otworze wykonanym dla ujęcia wody (183,25 m n.p.m.). Należy przyjąć, że poziomy ustabilizowanego zwierciadła wody w roku 2017, dla ujęcia wody i otworu, powinny być bardzo zbliżone. W razie niższej rzędnej zwierciadła wody w studni, woda migrowałaby z rejonu otworu do rejonu studni i poziomy by się wyrównały. W dokumentacji otworu dla ujęcia wody B./K. stwierdzono, że wodę nawiercono na głębokości 50,0 m
i zwierciadło wody ustabilizowało się na głębokości 20,5 m, zaś otwór osiągnął głębokość 120 m. W tym przypadku ujęcie, przy systematycznym zwiększaniu depresji (obniżaniu pompy) wraz z obniżaniem się zwierciadła wody, powinno zapewnić pobór wody. W roku 2017 przy obniżeniu się zwierciadła wody
w otworze (...) (...) do poziomu 172,2 m n.p.m. (w dniu 30.06.2017 r.), przy uwzględnieniu depresji pierwotnej o wielkości 6,9 m, depresję należałoby przyłożyć na poziomie 165,3 m n.p.m., co daje głębokość 38,45 m, przy rzędnej ujęcia 203,75 m n.p.m. Jest to co najmniej 11 m powyżej poziomu, na którym nawiercono wodę i 81 m powyżej dna otworu. W okresie lat 2010 - 2017 zwierciadło wód poziomu górno-jurajskiego zasadniczo, systematycznie się obniżało z powodu drenującego wpływu odkrywki S.. Wydajność studni to 30 m3/h, a promień leja depresji to 340,3 m. Można zatem przyjąć, że dane dla ujęcia R. są podobnego rzędu. Dla porównania, w obrębie wyliczonego leja depresji ujęcia B./K. nie mieści się nawet położony w pobliżu otwór (...) (...), a samo ujęcie R. położone jest ponad 2700 m od ujęcia B./K.. Dla odkrywki wielkość dopływu wody do wyrobiska lub zakres odwodnienia, to wielkość wielokrotnie przekraczającą wydajność studni. Można więc założyć, że powstały po odwodnieniu lej depresyjny kurczy się
w zróżnicowany sposób, zaś wyznaczony przez kopalnię lokalny lej depresyjny wokół ujęć R. i B. jest pozostałością po występującym tu wcześniej leju depresyjnym powstałym wskutek odwadniania. Warstwa wodonośna
ma miąższość kilkuset metrów i drenowana była (i jest nadal) aż do spągu odkrywki, a nie tylko w warstwie przypowierzchniowej. Natomiast wpływ
na kształtowanie się poziomu zwierciadła wody w studni może mieć strefa zasilania warstwy wodonośnej w wodę, np. przez infiltrację z doliny rzeki N.. (...) S.A. nie spowodowało
w roku 2017 gwałtownego zaniku wody, w studni głębinowej powodów, lecz odpowiada jedynie za obniżenie się w niej poziomu zwierciadła wody o około
12 m. Woda w studni nie mogła zaniknąć, pod warunkiem spełnienia rygorów opisanych powyżej. Zatem nie można określić kategorycznie przyczyn braku wody w studni, (dowód: opinia biegłego A. M. - k. 140 - 223 i k. 247 - 253).

Pismem z 23 marca 2020 r. powodowej wezwali pozwanego
do przeprowadzenie postępowania ugodowego zmierzającego do naprawienia szkody górniczej polegającej na osuszeniu należącej do nich studni głębinowej. W odpowiedzi na to pismo pozwany wezwał powodów do sprecyzowania zakresu szkody i ewentualnych żądań jej naprawienia. Powodowie w kolejnym piśmie zaproponowali dwa możliwe rozwiązania: naprawienie istniejącej studni bądź budowa nowej o analogicznych parametrach, jak ta, która została zniszczona, bądź doprowadzenie do lokalizacji studni źródła wody umożliwiającego pobór wody w ilości i czasie analogicznym, jak w pozwoleniu wodnoprawnym związanym ze studnią lub odszkodowanie w pieniądzu. W odpowiedzi pozwany odmówił uznania roszczeń powodów, ze względu na zawartą wcześniej ugodę, (dowód: wezwanie - k. 58 - 59; odpowiedź pozwanej - k. 60; uzupełnienie wniosku - k. 61 - 62; pismo pozwanej - k. 63 - 64).

Powyższy stan faktyczny jest częściowo bezsporny, gdyż został ustalony
na podstawie dokumentów, które nie były negowane przez strony. Ponadto stan faktyczny został ustalony częściowo w oparciu o zeznania powoda i świadka J. W., którym w tej części Sąd dał wiarę, a także o wniosku płynące z opinii biegłego A. M., którą Sąd uznał za jasną, wnikliwą, spójną, rzetelną
i wiarygodną. Opinia ta jest wewnętrznie niesprzeczna oraz naukowo i logicznie uzasadniona. Dlatego Sąd pominął wniosek powodów o dopuszczenie dowodu
z opinii biegłego, który został sprecyzowany w piśmie procesowym z 26 maja 2022 r. i z 16 września 2022 r., tym bardziej, że dopuszczenie tego wniosku doprowadziłoby do znacznego przedłużenia tego procesu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Odpowiedzialność za szkody górnicze ma charakter odpowiedzialności deliktowej, a zatem zastosowanie do niej znajdzie między innymi art. 435 § 1 k.c., w myśl którego prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba
że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Zgodnie z art. 363 § 1 zd. 1 k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej (patrz: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 kwietnia 2015 r., I ACa 1059/14, LEX nr 1682865).

W świetle poczynionych przez Sąd ustaleń roszczenie powodów związane
z utraconym dostępem do wody, co spowodowało niemożność dalszego właściwego prowadzenia przez nich gospodarstwa warzywno-rolnego należało uznać za niezasadne w świetle zawartej przez strony ugody. W tym czasie pozwany wziął na siebie odpowiedzialność za obniżenie poziomu wód gruntowych
i zrekompensował powodom związane z tym straty, wypłacając odszkodowanie
w wysokości 130 000,00 zł, które zostało przeznaczone na budowę studni głębinowej, mającej zapewnić odpowiednie nawodnienie gospodarstwu powodów. Ponadto z treści ugody jednoznacznie wynika, iż pozwany nie będzie ponosić odpowiedzialności za ewentualne braki wody do nawadniania gospodarstwa warzywno-rolnego powodów, które mogą wystąpić w przyszłości, jak również mogące wystąpić w przyszłości zaniki wody w ziemnym zbiorniku wodnym znajdującym się na terenie gospodarstwa, ewentualne szkody wyrządzone przez powodów osobom trzecim, a związane z realizacją rozwiązań technicznych, zabezpieczających dostawę wody do produkcji warzywno-rolnej
i inne ewentualne szkody wynikłe w gospodarstwie w związku z brakiem wody. Powodowie natomiast oświadczyli, że wypłacone przez pozwaną odszkodowanie całkowicie wyczerpuje wszelkie roszczenia związane ze szkodą i oświadczają,
iż w przyszłości nie będą zgłaszali dodatkowych roszczeń związanych
z przedmiotową szkodą. Stąd zgodny zamiar stron zawarty w podpisanej ugodzie nie może budzić żadnych wątpliwości.

Na marginesie należy wskazać, że brak jest dowodów wskazujących
na to, że iż odpowiedzialność za zanik wody ponosi pozwany, co wynika wprost
z opinii biegłego, który uznał, że jest on wynikiem siły wyższej lub działaniem powodów.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w pkt 1 wyroku i oddalił powództwo w zakresie żądania głównego i ewentualnego.

Na koniec rozważań należy dodać, że zarzut przedawnienia (5 lat
od dowiedzenia się o szkodzie - art. 149 prawa geologicznego i górniczego) nie jest zasadny, gdyż powodowie zauważyli brak wody w studni najwcześniej w 2017 r., a zatem złożenie przez nich pozwu w 2021 r. przerwało jego bieg.

O kosztach procesu Sąd orzekł, jak w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 98 k.p.c. gdyż powodowie przegrali sprawę w całości.

Pozwany poniósł koszty zastępstwa prawnego w wysokości 5 400,00 zł, które zostały ustalone na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 265), które zostały powiększone o koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł.