Wyrok z 22 listopada 2022, sygn. I C 1041/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 listopada 2022 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Tadeusz Trojanowski
Protokolant:	Tomasz Chmiel

po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa (...) z siedzibą w W.

przeciwko K. S.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 96 330,11 (dziewięćdziesiąt sześć tysięcy trzysta trzydzieści 11/100) złotych - zastrzegając przy tym pozwanej prawo do powoływania się na ograniczenie swojej odpowiedzialności do nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy we Włocławku prowadzi księgę wieczystą nr (...);

2.  zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 10.254,69 (dziesięć tysięcy dwieście pięćdziesiąt cztery 69/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

3.  przyznaje pełnomocnikowi z urzędu pozwanej adw. M. C. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach wynagrodzenie w kwocie 5.400,00 (pięć tysięcy czterysta 00/100) złotych tytułem pomocy prawnej świadczonej z urzędu pozwanej.

SSO Tadeusz Trojanowski

Sygn. akt I C 1041/21

UZASADNIENIE

Powódka (...) z siedzibą w W. ( (...)) wniosła o zasądzenie od pozwanej K. S. kwoty 96330,11 złotych oraz obciążenie pozwanej kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazała, iż żądanej kwoty dochodzi tytułem niespłaconego kredytu przyznanego na podstawie umowy z 18 sierpnia 2010 roku z Ł. Z.. Wierzytelność z tytułu kredytu była zabezpieczona hipotekami : zwykłą w kwocie 100 000 złotych oraz umowną kaucyjną w kwocie 20 000 zł na nieruchomości położonej w miejscowości S., stanowiącej jej własność. W związku z brakiem spłaty zadłużenia powodowy bank umowę tą wypowiedział a przed wytoczeniem powództwa bezskutecznie wzywał pozwaną do zapłaty świadczenia. Z tytułu przedmiotowej umowy pozwana odpowiada wobec powodowego banku jako dłużnik hipoteczny (rzeczowy).

Sąd wydał nakaz zapłaty uwzględniając żądanie pozwu w całości. Nakaz ten pozwana zaskarżyła sprzeciwem w którym zażądała oddalenia powództwa oraz obciążenia powoda kosztami procesu; ewentualnie w razie uwzględnienia powództwa przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 roku SK 66/19. W sprzeciwie podniosła zarzuty przedawnienia roszczenia jako ulegającego przedawnieniu trzyletniemu – związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. Z uwagi na zmiany w ustawie o księgach wieczystych i hipotece, w szczególności przepis międzyczasowy art. 10 ustawy oraz brzmienie art. 77 ustawy i księgach wieczystych i hipotece powoduje, iż jako przedawnione winno ulec oddaleniu żądanie zasądzenia odsetek od niespłaconego kapitału. Odnośnie niespłaconego kapitału pozwana podniosła, iż wysokość wierzytelności nie została udowodniona a nadto umowa nie została skutecznie wypowiedziana w stosunku do pozwanej jako osoby nie będącej dłużnikiem osobistym wierzyciela (art. 78 ustawy); nadto analiza treści wypowiedzeń skierowanych do kredytobiorcy oraz poręczyciela wekslowego prowadzi do wniosku, iż zostało ono dokonane nieprawidłowo albowiem nie sposób jednoznacznie ustalić z jakim dniem umowa uległa rozwiązaniu oraz w jaki sposób należy liczyć okres wypowiedzenia.

Sąd ustalił:

W dniu 18 sierpnia 2010 roku powódka zawarła z Ł. Z. umowę kredytu (...) na mocy którego udzieliła mu kredytu gotówkowego w kwocie 119 000 zł na okres 119 miesięcy. Z dalszych istotnych postanowień umowy: nie była to umowa o kredytu konsumencki, szacunkowy całkowity koszt kredytu wynosił 60958,67 zł; RRSO w dniu zawarcia umowy wynosiła 10,9993%. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej w stosunku rocznym jako suma stawki referencyjnej WIBOR 3M i marży powoda, która miała stałą wartość i wynosiła 6,3 p.p – o ile kredytobiorca dotrzyma warunków uprawniających go do korzystania w ramach obsługi w ramach programu bankowości prywatnej (...) określonych w umowie o prowadzenie tego rachunku. Kapitał miał być spłacany w 119 ratach miesięcznych annuitetowych (pierwsza 1972,95 zł; następne po 1335,25 zł; ostatnia 1261,47 zł) w wysokości ustalonej w planie spłaty kapitału i odsetek. Odsetki liczone są od aktualnego stanu zadłużenia. Kredytobiorca miał prawo do spłaty całości albo części kredytu przed terminem co powoduje skrócenie okresu kredytowania albo zmniejszenie wysokości rat. Spłaty dokonywane przez kredytobiorcę były zaliczane w następującej kolejności: koszty, prowizje i opłaty, odsetki od zadłużenia przeterminowanego, odsetki zaległe, zadłużenie przeterminowane z tytułu skapitalizowanych odsetek, zadłużenie przeterminowane z tytułu kredytu, odsetki bieżące, zadłużenie z tytułu skapitalizowanych odsetek, zadłużenie z tytułu kredytu. Raty niespłacone w całości lub części stawały się następnego dnia po upływie terminu zadłużeniem przeterminowanym i wymagalnym, od którego powódka pobierała odsetki w obowiązującej u niego wysokości odsetek dla kredytów przeterminowanych lub postawionych w stan natychmiastowej wymagalności. W dniu zawarcia umowy stopa ta wynosiła 20%.

Kredyt był m. in. zabezpieczony hipoteką zwykłą łączną w kwocie 100 000 zł oraz hipoteką kaucyjną w kwocie 20 000 zł łączną na nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości S., gmina L., objętej księgami wieczystymi (...) (wydruk z księgi wieczystej k. 16 - 25). Powódka jako kredytodawca była uprawniona do wypowiedzenia umowy m. in. w razie wystąpienia zaległości w spłacie dwóch pełnych rat kredytu za co najmniej dwa okresy płatności. Wypowiedzenie miało zostać poprzedzone wysłaniem listem poleconym wezwania do zapłaty zaległych należności w terminie 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Termin wypowiedzenia umowy wynosił 30 dni; oświadczenie o wypowiedzeniu powód winien przesłać zarówno kredytobiorcy oraz poręczycielom na adresy wskazane przy zawarciu umowy. W myśl par. 21 umowy kredytobiorca winien niezwłocznie zawiadamiać powódkę o zmianie nazwiska, adresu zamieszkania, adresu korespondencyjnego oraz miejsca pracy. W razie zaniedbania tego obowiązku korespondencja będzie wysyłana na ostatnie wskazane adresy. .

(umowa z załącznikami k. 7 - 11)

Z analizy harmonogramu spłat wynika, iż kredyt był regularnie spłacany do lutego 2014 roku (ostatnia wpłata w dniu 10 lutego 2014 roku). W miesiącach marzec oraz kwiecień spłaty były zawieszone. Od maja 2014 roku kredytobiorca zaprzestał spłacania kredytu (harmonogram k. 26 - 27). Pismami z 27 czerwca 2014 roku powódka wezwała G. Z. (poręczyciela wekslowego), kredytobiorcę Ł. Z. do zapłaty zaległości wynoszących naówczas 2725,05 zł wskazując, iż w przypadku braku spłaty całej kwoty zaległości w terminie 7 dni od doręczenia wezwania wraz z upływem tego terminu wypowiada umowę w zakresie warunków spłaty z terminem 30 dni. Powódka wskazała, iż spłata całej kwoty w okresie wypowiedzenia powoduje, że traci ono moc. Z kolei brak całej kwoty zaległości powoduje, iż od następnego dnia po upływie terminu wypowiedzenia kwota całego zadłużenia staje się zaległa a powódka podejmie działania mające na celu jak najszybsze odzyskanie zaległości (wystawienie bte/złożenie pozwu o zapłatę); na dzień wezwania zadłużenie wynosiło 78951,83 zł. Powódka nadto informowała, iż odsetki za nieterminową spłatę naliczane są codziennie od zaległego kapitału wg zmiennej stopy procentowej dla kredytów przeterminowanych lub postawionych w stan natychmiastowej wymagalności. Stopa ta wynosiła w dniu wystawienia wezwania 16 %. Wezwania odebrane zostały w dniach odpowiednio 4 lipca 2014 oraz 7 lipca 2014 roku (korespondencja z potwierdzeniami odbioru k. 12 - 15)

Pismem z 22 listopada 2019 roku powódka wezwała pozwaną jako dłużnika rzeczowego do zapłaty kwoty 121491,69 zł (kapitał 76 330, 11 zł; odsetki zapadłe 3503,86; odsetki karne 31564,72 zł; prowizje i opłaty 93 zł) ograniczając jednocześnie żądanie do wysokości ustanowionych hipotek (do 120 000 zł). powódka zastrzegła iż w przypadku braku możliwości jednorazowej spłaty należności powódka ma możliwość wnioskowania o zawarcie porozumienia lub ugody ustalających warunki spłaty zadłużenia. W razie niespłacenia zaległości oraz braku porozumienia czy ugody powódka zapowiedziała podjęcie kroków w celu uzyskania tytułu wykonawczego. Pismo to odebrała pozwana w dniu 18 grudnia 2019 roku (wezwanie z potwierdzeniem odbioru k. 5 - 6).

Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie dokumentów podlegających z mocy art. 243 ² kpc zaliczeniu w poczet materiału dowodowego. Ich prawdziwość oraz autentyczność nie została zakwestionowana przez żadną ze stron; nie wzbudziła również wątpliwości Sądu. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie sprawy możliwe było w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dokumenty.

Sąd zważył:

Powództwo ostatecznie podlegało całkowitemu uwzględnieniu. Zgodnie z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Nie budziła wątpliwości w chwili zamykania rozprawy legitymacja czynna ani bierna każdej ze stron. Pozwana była dłużnikiem rzeczowym . Jej odpowiedzialność należy wywieźć z definicji hipoteki oraz jej istoty polegającej na tym, iż wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością (art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Odpowiedzialność pozwanej należało oceniać również przez pryzmat przepisów o odpowiedzialności kontraktowej. Zgodnie z art. 471 kc dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Do przesłanek odpowiedzialności kontraktowej należy zatem zaliczyć: niewykonanie bądź nienależyte wykonanie zobowiązania (naruszenie zobowiązania),fakt poniesienia szkody, związek przyczynowy pomiędzy niewykonaniem bądź nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą. Domniemuje się odpowiedzialność dłużnika. To na dłużniku spoczywa ciężar dowodów na okoliczność wykonania zobowiązania lub też braku odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Sporną kwestią była wymagalność wierzytelności.

Pozwana wywodziła m. in., iż roszczenie jest niewymagalne a powództwo jest przedwczesne uzasadniając to tym, iż wobec niej nie została wypowiedziana umowa kredytu. W ocenie Sądu argumentacja ta nie jest trafna. Wprawdzie zgodnie z art. 73 oraz 78 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece właściciel nieruchomości niebędący dłużnikiem osobistym może, niezależnie od zarzutów, które mu przysługują osobiście przeciwko wierzycielowi hipotecznemu, podnosić zarzuty przysługujące dłużnikowi oraz te, których dłużnik zrzekł się po ustanowieniu hipoteki. Jeżeli wymagalność wierzytelności hipotecznej zależy od wypowiedzenia przez wierzyciela, wypowiedzenie jest skuteczne względem właściciela nieruchomości niebędącego dłużnikiem osobistym, gdy było dokonane w stosunku do niego. Wskazuje się, iż nie zostały ustawowo przewidziane wymagania co do szczególnej treści lub formy wypowiedzenia w stosunku do właściciela przedmiotu hipoteki niebędącego dłużnikiem osobistym. Przyjmowane jest w orzecznictwie i w piśmiennictwie prawniczym, że rozumienie pojęcia „wypowiedzenie” powinno być szeroko interpretowane. Do czynności wierzyciela hipotecznego, których następstwem jest postawienie wierzytelności hipotecznej w stan wymagalności, zaliczane jest wezwanie właściciela nieruchomości do zapłaty, doręczenie pozwu obejmującego żądanie zasądzenia sumy wierzytelności, jak też doręczenie mu zawiadomienia o dokonanym wypowiedzeniu w stosunku do dłużnika osobistego. Przeważa stanowisko, że do podjęcia tych czynności przez ustanowionego przez wierzyciela pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym nie jest wymagane pełnomocnictwo szczególne, odrębne od umocowania do działania w postępowaniu sądowym, dotyczącym roszczenia o zasądzenie sumy wierzytelności hipotecznej. Charakter tych czynności pozwala na zaliczenie do tej kategorii także działania mającego doprowadzić do rezultatu obejmującego zrealizowanie zapłaty. Nie ma podstaw do przyjęcia, że oświadczenie musi zawierać zwrot „wypowiedzenie". Istotne jest, żeby odbiorca oświadczenia uzyskał jednoznaczną informację, że wierzyciel hipoteczny chce przystąpić do odzyskania wierzytelności. (wyrok SN z 8 marca 2018 roku II CSK 242/17).

Powyższe warunki zostały spełnione w niniejszej sprawie. Wprawdzie umowa została wypowiedziana wyłącznie w stosunku do dłużnika osobistego oraz poręczyciela wekslowego tym niemniej w ocenie Sądu pozwana spełniła warunki pozwalające uznać, iż umowa kredytu została wypowiedziana również wobec niej dłużnika rzeczowego. Pozwana przed wniesieniem pozwu została wezwana do zapłaty, wreszcie pozwanej doręczono odpis pozwu. Pozwana zatem miała świadomość iż aktualny wierzyciel zamierza przystąpić do odzyskania wierzytelności i miała dostateczną ilość czasu na przygotowanie się do tego oraz ewentualną obronę.

W ocenie Sądu pozwany nietrafnie wywodzi, iż powód w sprawie nie zastosował art. 78 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wypowiedzenie zostało dokonane pismem z 27.06.2014 r. (k.14) .W drugim akapicie pisma –od słów” W przypadku braku spłaty…”zawiera się jednoznaczne stanowisko powodowego Banku. Inne zapisy tego pisma należy taktować jedynie jako danie dłużnikowi ostatniej szansy , co nie pozbawia wypowiedzenia jego stanowczego i jednoznacznego charakteru; pozostałe zapisy pisma są zastrzeżone na korzyść dłużnika a zatem argument ,że Bank nie sformułował jednoznacznie pisma stanowi nadużycie prawa. Pismo byłoby niejednoznaczne , gdyby nie można obliczyć terminów powołanych w piśmie, tak jednak nie jest. Natomiast zakładając hipotetycznie, iż do wypowiedzenia w 2014 roku nie doszło i wobec pozwanej jako dłużnika rzeczowego umowy nie wypowiedziano w sposób przewidziany w umowie należało uznać przy tym, iż skoro nie ma wypowiedzenia, to wierzytelność wobec dłużnika głównego oraz poręczyciela wekslowego nie stała się wymagalna, nie zaczął biec termin przedawnienia a zatem nie przedawniła się, zaś wobec pozwanej termin ten zaczął biec z chwilą doręczenia odpisu pozwu. Oczywistym zatem jest, iż wierzytelność jest nieprzedawniona i jako taka może być egzekwowana. Należy jednak podkreślić, iż wierzytelność nie jest przedawniona w świetle art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zgodnie z którym przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczeń o świadczenia uboczne. Powodowy bank nie dochodził odsetek jako świadczenia ubocznego lecz odsetek skapitalizowanych które stały się częścią dochodzonego roszczenia i w związku z tym wobec pozwanej jako dłużnika hipotecznego przedawnieniu nie ulegają. Powód mógł dochodzić wobec pozwanej roszczenia chociażby było ono przedawnione wobec dłużnika głównego.

W ocenie Sądu powód wykazał istnienie oraz zasadność roszczenia zarówno co do zasady jak i co do wysokości. Należało zatem uznać, iż pozwana ponosi odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania z tytułu opisywanej w niniejszym uzasadnieniu umowy kredytu, które winien był wykonać zgodnie z jego treścią oraz z zachowaniem należytej staranności (art. 354 – 355 k.c.). Wobec powyższego należało zasądzić na rzecz powoda wszystkie wskazane w pozwie kwoty tj. 96330,11 złotych oraz obciążenie pozwanej kosztami procesu. Jednocześnie zgodnie z żądaniem pozwu przyznano na zasadzie art. 319 kpc pozwanej prawo do powoływania się na ograniczenie odpowiedzialności jako dłużnika rzeczowego do wysokości hipoteki ustanowionej na nieruchomości dla której Sąd Rejonowy we Włocławku prowadzi księgę wieczystą (...). O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 99 w zw. z art. 98 kpc. Na zasądzone koszty składa się opłata od pozwu 4817 zł, dwie opłaty skarbowe od pełnomocnictwa procesowego 17 zł, koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie par. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz koszty notarialnego poświadczenia pełnomocnictwa dla występującego w sprawie pełnomocnika – pracownika banku na etapie postępowania upominawczego. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznano na zasadzie art. 29 Prawa o adwokaturze w zw. z par. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z uwzględnieniem brzmienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 roku SK 66/19 tj. w wysokości przeznaczonej dla adwokatów z wyboru, bez zasądzania podatku od towarów i usług.

SSO Tadeusz Trojanowski