Uzasadnienie z 26 sierpnia 2024, sygn. III Ca 724/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 23 września 2020 roku w sprawie II C 2502/19 z powództwa J. P. (1) przeciwko Miastu Ł. o pozbawienie wykonalności tytułów wykonawczych:

–

w punkcie 1 pozbawiono wykonalności w całości tytuł wykonawczy – prawomocny nakaz zapłaty z 21 marca 2005 roku, wydany przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w postępowaniu upominawczym pod sygnaturą akt I Nc 89/05;

–

w punkcie 2 ­­­pozbawiono wykonalności nakaz zapłaty z 21 marca 2005 roku, wydany przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w postępowaniu upominawczym pod sygnaturą akt I Nc 90/05 w zakresie roszczenia głównego do 6.301 zł wraz z odsetkami zasądzonymi od powyższej kwoty, oraz w zakresie odsetek zasądzonych od 1.000 zł za okres od 18 maja 2005 roku do 31 grudnia 2016 roku;

–

w punkcie 3 pozbawiono wykonalności nakaz zapłaty z 26 lipca 2005 roku wydany przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w postępowaniu upominawczym pod sygnaturą akt XVII Nc 254/05 w zakresie odsetek zasądzonych od roszczenia głównego za okres od 2 października 2005 roku do 31 grudnia 2016 roku;

–

w punkcie 4 oddalono powództwo w pozostałej części;

–

w punkcie 5 nie obciążono powódki kosztami procesu;

–

w punkcie 6 nakazano ściągnąć od Miasta Ł. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi 791,50 zł tytułem zwrotu części nieuiszczonych kosztów sądowych, wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa;

–

w punkcie 7 przejęto na rachunek Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi 791,50 zł tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych, od których J. P. (2) została zwolniona.

W świetle uzasadnienia wskazanego orzeczenia Sąd I instancji ustalił, że 21 marca 2005 roku w sprawie z powództwa Miasta Ł. przeciwko J. P. (2) i M. M., prowadzonej pod sygn. akt I Nc 89/05, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym i orzekł, że obecna powódka i M. M. w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu powinny solidarnie zapłacić obecnemu pozwanemu 4.667,92 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 4 lutego 2005 roku do dnia zapłaty oraz 93,40 zł tytułem kosztów procesu albo wnieść w tym terminie do sądu sprzeciw. Odpis nakazu zapłaty został doręczony obecnej powódce przez awizo 3 maja 2005 roku. Obecna powódka nie wniosła sprzeciwu od opisanego nakazu zapłaty. Przedmiotowy nakaz zapłaty stał się prawomocny 17 maja 2005 roku. Następnie 14 czerwca 2005 roku obecny pozwany złożył wniosek o nadanie klauzuli wykonalności powyższemu nakazowi zapłaty, którą nadano 16 czerwca 2005 roku.

Również 21 marca 2005 roku sprawie z powództwa obecnego pozwanego przeciwko obecnej powódce, prowadzonej pod sygn. akt I Nc 90/05, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym i orzekł, że obecna powódka w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu powinna zapłacić obecnemu pozwanemu 7.301 zł z ustawowymi odsetkami od 4 lutego 2005 roku do dnia zapłaty oraz 146,10 zł tytułem kosztów procesu albo wnieść w tym terminie sprzeciw. Odpis nakazu zapłaty został doręczony pozwanej przez awizo 3 maja 2005 roku. Obecna powódka nie wniosła sprzeciwu od opisanego nakazu zapłaty, wobec czego stał się on prawomocny 17 maja 2005 roku . Następnie 14 czerwca 2005 roku obecny pozwany złożył wniosek o nadanie klauzuli wykonalności powyższemu nakazowi zapłaty, którą to klauzulę nadano 16 czerwca 2005 roku. Dwudziestego drugiego czerwca 2005 roku obecny pozwany wystąpił do Komornika Sądowego Rewiru Pierwszego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko pozwanej w celu wyegzekwowania należności objętych nakazem zapłaty wydanym w sprawie I Nc 90/05 w kwocie 1.000 zł. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było pod sygn. akt Km 1266/05. Zostało ono umorzone postanowieniem z 28 grudnia 2012 roku na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.1 wobec bezskuteczności egzekucji. Postanowienie doręczono wierzycielowi 17 stycznia 2013 roku, zaś dłużnicze przez awizo 1 lutego 2013 roku.

Dwudziestego szóstego lipca 2005 roku w sprawie z powództwa obecnego pozwanego przeciwko obecnej powódce, prowadzonej pod sygn. akt XVII Nc 254/05, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym i orzekł, że obecna powódka w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu powinna zapłacić obecnemu pozwanemu 19.685,40 zł z ustawowymi odsetkami od 4 lutego 2005 roku do dnia zapłaty oraz 369,50 zł tytułem kosztów procesu albo wnieść w tym terminie sprzeciw. Odpis nakazu zapłaty został doręczony obecnej powódce przez awizo 16 września 2005 roku. Przedmiotowy nakaz zapłaty stał się prawomocny 1 października 2005 roku. Następnie 18 stycznia 2006 roku obecny pozwany złożył wniosek o nadanie klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty wydanemu w sprawie XVII Nc 254/05, którą nadano 25 stycznia 2006 roku. W 2012 roku na wniosek obecnego pozwanego wszczęto przeciwko obecnej powódce postępowanie egzekucyjne pod sygnaturą Km 1060/12, w celu egzekucji świadczenia pieniężnego w kwocie 38.755,49 zł, na podstawie nakazu zapłaty Sądu Rejonowego dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi w sprawie XVII Nc 254/05. Na egzekwowaną kwotę złożyły się: należność główna w wysokości 19.685,40 zł oraz odsetki, w tym naliczone do dnia 25 września 2012 roku w wysokości 18.700,59 zł. Postanowieniem z 20 grudnia 2012 roku umorzono postępowanie w sprawie Km 1060/12 na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. wobec bezskuteczności egzekucji. Postanowienie zostało doręczone wierzycielowi 27 grudnia 2012 roku. W toku postępowania obecna powódka złożyła zażalenie na postanowienie o nadaniu nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności, jednakże zażalenie zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z 15 stycznia 2013 roku.

Powódka ma obecnie 62 lata. Od wielu lat nie pracuje, nie ma uprawnień do emerytury i renty, utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej: zasiłku stałego – 645 zł i celowego – 350 zł. Na jej miesięczne wydatki składają się: czynsz – 563 zł, leki – 150 zł, energia – 50 zł. Powódka cierpi na nadciśnienie, ma nawracające silne bóle głowy. Od kilku lat zmaga się z depresją, ma problemy z kręgosłupem (choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa). Od 2004 roku mieszka w S., do czerwca 2008 roku opiekowała się swoją matką.

W tak ustalonym stanie faktycznym zważono, że twierdzoną przez powódkę podstawą pozbawienia tytułów wykonawczych wykonalności, był upływ terminów przedawnienia roszczeń objętych tytułami wykonawczymi. W przypadku nakazu zapłaty z 21 marca 2005 roku w sprawie I Nc 89/05, wniosek o nadanie mu klauzuli wykonalności wierzyciel złożył 14 czerwca 2005 roku, klauzula wykonalności została nadana 14 czerwca 2005 roku, zaś z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych wynika, że od momentu uzyskania klauzuli wykonalności powód nie podjął żadnych działań skutkujących przerwaniem biegu przedawnienia, zatem roszczenia stwierdzone powyższym nakazem uległy dziesięcioletniemu przedawnieniu z dniem 14 czerwca 2015 roku. Nadto pozwany nie kwestionował roszczenia strony powodowej w tym zakresie.

Nakaz zapłaty w sprawie I Nc 90/05 został wydany 21 marca 2005 roku, wierzyciel po uzyskaniu klauzuli wykonalności 16 czerwca 2005 roku, wnioskiem z 22 czerwca 2005 roku wszczął postępowanie egzekucyjne w zakresie należności objętych nakazem zapłaty do wysokości 1.000 zł. W pozostałym zakresie nie egzekwował roszczenia. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec bezskuteczności egzekucji postanowieniem z 28 grudnia 2012 roku i uprawomocniło się 9 lutego 2013 roku, kiedy to powódce upłynął termin do wniesienia zażalenie na powyższe postanowienie. Powód wszczynając postępowanie klauzulowe przerwał bieg przedawnienia co do całości roszczenia, natomiast później zainicjował postępowanie egzekucyjne jedynie co do 1.000 zł, zatem od chwili prawomocnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, to jest od 9 lutego 2013 roku, termin przedawnienia biegł od nowa jedynie w zakresie roszczenia o 1.000 zł wraz z odsetkami od tejże kwoty. Dla reszty roszczenia wynikającego z tytułu wykonawczego biegł zatem po zakończeniu dla wierzyciela postępowania klauzulowego, to jest od 29 czerwca 2005 roku, jako daty upływu 7-dniowego terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności. Rozpatrując bieg terminu przedawnienia spornego roszczenia należy uwzględnić, że z mocy art. 5 ust. 2 zd. II u.nowel.przed.2, ma zastosowanie termin 10-letni, ponieważ upłynąłby wcześniej niż sześcioletni termin liczony od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej art. 125 k.c.3 W tych okolicznościach w zakresie 6.301 zł termin przedawnienia upłynął 29 czerwca 2015 roku, zaś wobec prawomocnego zakończenia 9 lutego 2013 roku postępowania egzekucyjnego co do 1.000 zł, przedawnienie roszczeń z tego tytułu nastąpi dopiero z dniem 9 lutego 2023 roku. Zatem Sąd I instancji w punkcie drugim wyroku pozbawił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym w sprawie I Nc 90/05 w części to jest w zakresie roszczenia głównego w wysokości 6.301 zł. Przechodząc do określania terminu przedawnienia roszczenia odsetkowego objętego omawianym nakazem zapłaty wskazano, że jeżeli roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości przedawnia się w terminie trzech lat (art. 125 § 1 zd. 2 k.c.). Charakter okresowy roszczenia o odsetki i trzyletni, co do zasady, termin ich przedawnienia został przesądzony w orzecznictwie. Chodzi tu jednak tylko o odsetki należne w przyszłości, a więc takie, które stają się wymagalne m.in. po uprawomocnieniu się wyroku sądowego, stwierdzającego obowiązek zapłaty tych odsetek. Wobec powyższego właściwym terminem przedawnienia roszczeń o odsetki należne w przyszłości jest termin trzyletni, zaś o odsetki należne za okres sprzed uprawomocnienia się orzeczenia – termin dziesięcioletni. Należy też wskazać, iż roszczenie o odsetki za opóźnienie od niezapłaconej należności głównej przedawnia się najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego. Uznano zatem, iż wszystkie odsetki zasądzone od kwoty 6.301 zł uległy przedawnieniu 29 czerwca 2015 roku, wobec upływu 10 lat od przerwania biegu przedawnienia, tak jak należność główna. Natomiast odsetki od nieprzedawnionej należności głównej 1.000 zł za okres przypadający od dnia następnego po uprawomocnieniu się orzeczenia podlegały przedawnieniu trzyletniemu. Skoro przedmiotowy nakaz zapłaty jest prawomocny od 17 maja 2005 roku, tedy odsetki należne na podstawie spornego nakazu zapłaty począwszy od 18 maja 2005 roku podlegały trzyletniemu przedawnieniu, jako świadczenia okresowe, zgodnie z przywołanym art. 125 § 1 zd. II k.c. Biorąc pod uwagę powyższe i uwzględniając dwukrotne przerwanie biegu przedawnienia roszczenia odsetkowego na skutek wniosku wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności i prowadzonego postępowania egzekucyjnego, uznano na dzień zamknięcia rozprawy za przedawnione odsetki zasądzone od 1.000 zł za okres od 18 maja 2005 roku do 31 grudnia 2016 roku w tym zakresie pozbawiono tytuł wykonawczy wykonalności. W pozostałej części, wobec nieprzedawnienia się należności głównej 1.000 zł oraz odsetek od tej kwoty za okres do dnia uprawomocnienia się przedmiotowego nakazu zapłaty, to jest do 17 maja 2005 roku, oraz odsetek od tej kwoty od 1 stycznia 2017 roku, z uwagi na przedawnienie odsetek za rok 2017 z końcem roku 2020 – art. 118 k.c., roszczenie podlegało oddaleniu jako bezzasadne.

Nie dopatrzono się natomiast przedawnienia w żadnym zakresie odnośnie trzeciego z poddanych pod osąd tytułów wykonawczych.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, w przedmiocie kosztów orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w części co do punktu 4 oddalającej powództwo co do 1.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za dalszy okres od 1 stycznia 2017 roku wynikającej z nakazu zapłaty z 21 marca 2005 roku w sprawie I NC 90/05 oraz oddalił powództwo w zakresie roszczenia głównego wraz z odsetkami ustawowymi za dalszy okres od 1 stycznia 2017 roku wynikającego z nakazu zapłaty z 26 lipca 2005 roku w sprawie XVII Nc 254/05 wywiodła powódka, działając przez swojego pełnomocnika w osobie adwokata działającego z urzędu, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 840 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie i uwzględnienie powództwa tylko w części w przypadku, gdy z uwagi na termin przedawnienia wszystkie procedowane tytuły wykonawcze uległy przedawnieniu i powództwo powinno być uwzględnione w całości.

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 125 w związku z art. 117 § 1 i 2 w związku z art. 118 i art. 123 k.c. polegające na ich błędnym zastosowaniu i uwzględnieniu powództwa jedynie w części w przypadku, gdy z uwagi na termin przedawnienia wszystkie procedowane tytuły wykonawcze uległy przedawnieniu.

Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości.

W odpowiedzi na apelację pozwany, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji, wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się zasadną w całości z uwagi na upływ czasu, nie zaś z uwagi na jakikolwiek błąd Sądu Rejonowego, który stan faktyczny ustalił prawidłowo i – uwzględniając stan rzeczy z chwili zamknięcia rozprawy pierwszoinstancyjnej (art. 316 § 1 k.p.c.) – równie trafnie zastosował doń przepisy prawa materialnego, dotyczące przedawnienia.

Oba zarzuty apelacyjne należy rozpoznać łącznie.

Brak jest sporu między stronami co do prawidłowości ustaleń faktycznych. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu I instancji w całości za własne.

Należy zauważyć, że sam Sąd Rejonowy zwrócił uwagę na przyszłe daty przedawnienia roszczeń z tytułów w tych częściach, co do których powództwo oddalił. Daty te zostały ustalone prawidłowo. Roszczenie o 1.000 zł należności głównej z nakazu w sprawie I Nc 90/05 uległo przedawnieniu z końcem 9 lutego 2023 roku i najpóźniej z tym dniem przedawnieniu uległy wszelkie należności uboczne względem tego roszczenia głównego4. Analogiczna sytuacja wystąpiła odnośnie całego roszczenia zasądzonego nakazem zapłaty w sprawie XVII Nc 254/05. Ponawianie rzeczowej argumentacji Sądu I instancji w tej mierze jest najzupełniej zbędne. Sąd Okręgowy oceny prawne Sądu Rejonowego, jako w pełni prawidłowe, przyjmuje za własne.

Rozpoznając apelację, Sąd odwoławczy jest również związany art. 316 § 1 k.p.c., a to w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c. Obowiązany jest zatem uwzględnić, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, stan na 16 lipca 2024 roku. W tej sytuacji powództwo podlegało uwzględnieniu w całości. Zaskarżony wyrok należało zatem zmienić odpowiednio.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając apelację za zasadną wskutek upływu czasu, zaskarżone orzeczenie zmieniono, orzekając co do istoty (art. 386 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c. Na koszty postępowania apelacyjnego powódki złożyło się 2.700 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego według stawki minimalnej w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Okręgowym. Pozwany obowiązany jest zwrócić te koszty w całości powódce. Należało również zasądzić odsetki od kosztów postępowania apelacyjnego, na wypadek nieuiszczenia ich w terminie (art. 98 § 1 ¹ w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c.).

Powódka była zwolniona od kosztów sądowych w całości. Oznacza to iż do rozliczenia pozostały – w ramach postępowania apelacyjnego – nieuiszczone koszty sądowe w postaci opłaty od apelacji. Z racji przegrania sprawy w całości, obowiązek zwrotu tych kosztów Skarbowi P. spoczywa na przegrywającym sprawę pozwanym (art. 113 ust. 1 u.k.s.c.5 w związku z art. 98 § 1 w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c.).

Sąd Okręgowy władny był rozstrzygnąć jedynie o kosztach postępowania za II instancję. W zaskarżonym orzeczeniu brak rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Sąd Okręgowy w ramach postępowania apelacyjnego nie jest władny uzupełniać wyroku Sądu I instancji.

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1104).

3 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2024 r. poz. 1061).

4 Por. uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04, OSNC z 2005 r., nr 9, poz. 149.

5 Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (j.t. – Dz. U. z 2024 r. poz. 959).