Uzasadnienie z 12 maja 2025, sygn. VIII U 1458/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 maja 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w Ł. z urzędu wstrzymał wypłatę emerytury B. W. od 1 czerwca 2024 r. tj. od najbliższego terminu.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, iż w celu podjęcia wypłaty świadczenia ubezpieczona winna nadesłać zaświadczenie od ostatniego pracodawcy potwierdzającego datę rozwiązania stosunku pracy na terenie Kanady przed dniem nabycia prawa do polskiego świadczenia ustalonym decyzją z 19 października 2023 r. w terminie miesiąca od otrzymania niniejszej decyzji.

Nadesłany przez ubezpieczoną dokument (...) potwierdza, że jej ostatnim dniem pracy był 22 czerwca 2021 r., a jako powód wystawienia (...) wskazano chorobę, z powodu której ubezpieczona otrzymała rentę kanadyjską. Niemniej jednak jak wskazał organ rentowy fakt pobierania renty nie jest jednoznaczny z tym, że ustało zatrudnienie ubezpieczonej.

(decyzja – k. 48 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Powyższą decyzję zaskarżyła odwołaniem B. W. podnosząc w nim, iż organ rentowy nie miał żadnych podstaw do wstrzymania wypłaty emerytury. Zdaniem ubezpieczonej ZUS błędnie przyjął, że nie przedstawiła dokumentu od ostatniego kanadyjskiego pracodawcy potwierdzającego fakt i datę trwałego zakończenia zatrudnienia na terenie Kanady, skoro w rubryce 11 przedłożonego przez nią dokumentu tzw. R. of (...) podano, że jej zatrudnienie w Kanadzie ustało w dniu 22.06.2021 r. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczona zawarła także wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu ze względu na brak środków finansowych na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru.

(odwołanie – k. 3)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podnosząc tożsamą argumentację co w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie – k.14-14 verte)

W piśmie procesowym z dnia 30 grudnia 2024 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o uchylenie decyzji ZUS z dnia 9 maja 2024 r. Odnosząc się do art. 103a oraz art. 134 ust 1 pkt 2 ustawy emerytalnej wskazał, że żaden z nich w swej treści nie określa formy dowodów, które służyć mają ustaleniu okoliczności stanowiącej przesłankę wypłaty emerytury. Przedłożony przez ubezpieczoną dokument R. of (...) jest dokumentem urzędowym, a zatem dokumentem potwierdzającym fakt zatrudnienia wnioskodawczyni.

(pismo – k. 65-66)

Na rozprawie w dniu 27 marca 2025 r. pełnomocnik wnioskodawczyni poparł odwołanie oraz wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonej z urzędu, wskazując że wynagrodzenie to nie zostało opłacone w całości ani w części. Natomiast pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.

(końcowe stanowiska stron – rozprawa z dnia 27.03.2025 r. e-protokół 00:12:00-00:14:46 – płyta CD – k. 87)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

B. W. urodziła się w dniu (...) r. (okoliczność niesporna)

W dniu 13 września 2023 roku złożyła wniosek o emeryturę. W części II pkt.6 wniosku oświadczyła, że nie pozostaje w stosunku pracy. (wniosek – k. 1-3 verte plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Decyzją z dnia 19 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w Ł. przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury od 12 października 2023 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Organ rentowy wskazał, że powyższa decyzja ma charakter zaliczkowy, a decyzja ustalająca ostateczną wysokość świadczenia zostanie wydana po uzyskaniu potwierdzenia przebiegu ubezpieczenia skarżącej na terenie Kanady oraz po złożeniu przez nią oświadczania czy posiada okresy ubezpieczenia (zatrudnienia) na terenie Niemiec.

Nadto w decyzji tej zawarto pouczenie o konieczności nadesłania przez ubezpieczoną dokumentu potwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy z każdym pracodawcą (w Polsce i za granicą) na rzecz którego wykonywała zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury.

(decyzja – k. 11-13 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W dniu 20 lutego 2024 r. do ZUS wpłynął dokument zatrudnienia (record of employment - (...)), w którym wskazano datę 22 czerwca 2021 r. jako ostatni dzień, za który wypłacono wynagrodzenie i 26 czerwca 2021 r. jako koniec okresu, za jaki wypłacono wynagrodzenie. Jako powód wystawienia (...) wskazano natomiast chorobę, z powodu której ubezpieczona otrzymała rentę kanadyjską. (record of employment – k. 25 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego, k. 8-10, okoliczności przyznane przez wnioskodawczynię na rozprawie w dniu 27.03.2025 r. e-protokół 00:03:52-00:09:40 – płyta CD – k. 87)

Pismem z dnia 13.03.2024 r. organ rentowy w celu weryfikacji wypłaty emerytury zobowiązał wnioskodawczynię do nadesłania dokumentu od ostatniego kanadyjskiego pracodawcy potwierdzającego fakt i datę trwałego zakończenia zatrudnienia na terenie Kanady. (pismo – k. 37 verte plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Do pisma z dnia 23.04.2024 r. (data wpływu do ZUS) wnioskodawczyni ponownie załączyła ten sam dokument (...).

(pismo – k. 38, record of employment – k. 39 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Zaskarżoną decyzją ZUS wstrzymał wypłatę emerytury B. W. od 1 czerwca 2024 r. W decyzji tej ZUS ponownie pouczył wnioskodawczynię o konieczności nadesłania dokumentu od ostatniego kanadyjskiego pracodawcy potwierdzającego datę rozwiązania stosunku pracy. (decyzja – k. 48 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W 2021 r. ubezpieczona zachorowała, przebywała w szpitalu i w związku z tym nieprzerwanie od 2021 r. pobiera kanadyjską rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wnioskodawczyni nie osiąga dochodu z tytułu zatrudnienia, nie rozwiązała jednak stosunku pracy w Kanadzie, ponieważ w razie gdyby stan jej zdrowia uległ poprawie może wrócić do zakładu pracy, w którym pracowała, bowiem zakład ten jest zobowiązany do nieobsadzania zajmowanego przez nią stanowiska. (okoliczności przyznane przez wnioskodawczynię na rozprawie w dniu 27.03.2025 r. e-protokół 00:03:52-00:09:40 – płyta CD – k. 87)

Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie zgromadzonych w aktach sądowych oraz aktach rentowych dokumentów. Dowody te nie budziły zastrzeżeń i zostały uznane przez sąd w całości za wiarygodne.

Nadto stan faktyczny sprawy sąd ustalił na podstawie okoliczności przyznanych przez wnioskodawczynię na rozprawie w dniu 27 marca 2025 r.

Strony nie zgłaszały dalszych wniosków dowodowych, a Sąd dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał, że jest on wystarczający, by wyjaśnić sporną okoliczność – a mianowicie, czerwca 2024 r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Wydając zaskarżoną decyzję ZUS zastosował oprócz art. 134 ust 1 pkt 2 i art. 135 ust 1 ustawy emerytalnej także art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U.2024, poz.1631, dalej ustawa emerytalna), zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego.

Art. 103a został dodany przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 257 poz. 1726) z dniem 1 stycznia 2011 r.

Dotyczy to także świadczeń przyznanych osobom pozostającym w stosunku pracy w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinie, Norwegii, Szwajcarii lub w państwach, z którymi Polskę łączą dwustronne umowy międzynarodowe w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (z wyłączeniem osób wykonujących zatrudnienie w Australii, z którą umowa po stronie australijskiej obejmuje wyłącznie emerytury z tytułu zamieszkiwania w tym państwie).

Polska zawarła z Kanadą umowę dwustronną w dziedzinie zabezpieczenia społecznego m.in. - umowę o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Kanadą, podpisana w W. 2 kwietnia 2008 r. (Dz.U. z 2009 r. nr 133, poz. 1095) oraz porozumienie administracyjne w sprawie stosowania umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Kanadą podpisane w W. 2 kwietnia 2008 r. (Dz.U. z 2009 r. nr 133, poz. 1097).

Zgodnie z brzmieniem art.6 ust.1 cytowanej umowy jeżeli zgodnie z ustawodawstwem Rzeczypospolitej Polskiej istnieje prawo do emerytury lub renty, emerytura lub renta jest ustalana wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że wysokość emerytury lub renty ustalona zgodnie z zasadą określoną w ustępie 2 jest korzystniejsza.

Jak wynika zaś z treści art.103 a ustawy emerytalnej, niezależnie od wysokości osiąganego z tytułu pracy wynagrodzenia, warunkiem wypłaty przyznanej emerytury jest rozwiązanie przez ubezpieczonego stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał zatrudnienie bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.

Podkreślenia wymaga, iż unormowana w art. 103a ustawy emerytalnej instytucja zawieszenia wypłaty emerytury nie pozbawia ubezpieczonego należnego mu świadczenia, a jedynie uzależnia wypłatę tego świadczenia od spełnienia przesłanki niepozostawania w stosunku pracy, a co się z tym wiąże – nieotrzymywania zarobków z tytułu zatrudnienia. (...) ubezpieczeń społecznych skonstruowany został bowiem tak, aby osoby, które spełniły określone w ustawie kryteria w postaci odpowiedniego wieku oraz stażu pracy, w momencie kiedy nie są już w stanie kontynuować pracy, nie pozostawały bez środków utrzymania. Zasadniczym celem i ideą świadczenia emerytalnego nie jest zatem powiększanie dochodów osób pracujących, ale zabezpieczenie finansowe osób, które, spełniwszy określone kryteria, już pracować nie muszą. Art. 103a ustawy emerytalnej nie stoi zatem w sprzeczności z powyższą ideą, a jedynie ogranicza możliwość równoczesnego pobierania dwóch świadczeń, tj. emerytury oraz wynagrodzenia za pracę.

Ustawodawca wprowadzając regulację zawartą w art. 103a miał na uwadze uniemożliwienie ubezpieczonym równoczesnej realizacji prawa do emerytury przez wypłatę tego świadczenia z osiąganiem jakiegokolwiek przychodu u pracodawcy, na rzecz którego realizowali je przed nabyciem prawa do wymienionego świadczenia. Osoba ubiegająca się o emeryturę i pozostająca w zatrudnieniu musi liczyć się z tym, iż z dniem spełnienia wszystkich ustawowych warunków niezbędnych do nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia wprawdzie prawo to uzyska, jednakże realizacja tego prawa na jej rzecz (wypłata świadczenia) nastąpi dopiero wówczas, gdy rozwiąże ona stosunek pracy łączący ją z pracodawcą (pracodawcami), na rzecz którego świadczyła pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. W przeciwnym razie prawo do emerytury ulegnie zawieszeniu, skutkując wstrzymaniem jego realizacji do czasu rozwiązania stosunku pracy. (tak wyrok SA we Wrocławiu z dnia 25.07.2019 r, III AUa 558/19)

Skoro art. 103a wiąże prawo do wypłaty emerytury z uprzednim rozwiązaniem stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego emeryt wykonywał pracę przed dniem nabycia prawa do emerytury, to wypłata emerytury wnioskodawcy przysługuje dopiero od miesiąca, w którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy. (tak SN w wyroku z dnia 12.02.2020 r, II UK 279/18)

W przepisie art. 103a mowa jest zatem właśnie o prawie do wypłaty emerytury, które nie może być zrealizowane dopóty, dopóki osoba uprawniona do emerytury kontynuuje zatrudnienie u tego samego pracodawcy, u którego była zatrudniona w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.

Wskazać należy, iż przyznanie prawa do świadczenia nie jest tożsame z wypłatą tego świadczenia. W związku ze spełnieniem przez wnioskodawczynię przesłanek związanych z wiekiem oraz udokumentowaniem odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego organ rentowy decyzją z dnia 19 października 2023 r. przyznał jej prawo do emerytury od dnia 12 października 2023 roku, tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. We wniosku o emeryturę z dnia 13 września 2023 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pozostaje w stosunku pracy. Jednocześnie w decyzji z dnia 19 października 2023 r. ZUS pouczył wnioskodawczynię o konieczności nadesłania dokumentu potwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy z każdym pracodawcą (w Polsce i za granicą), na rzecz którego wykonywała zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury.

Nadesłany przez skarżącą w dniu 20 lutego 2024 r. (data wpływu do ZUS) tzw. R. of E. ( (...)), poświadcza jedynie datę 22 czerwca 2023 r. jako ostatni dzień, za który wypłacono wnioskodawczyni wynagrodzenie i datę 26 czerwca 2023 r. jako koniec okresu, za jako wypłacono wynagrodzenie. Z dokumentu tego wynika zaś wprost, że jako powód wystawienia (...) wskazano chorobę, z powodu której ubezpieczona otrzymuję rentę kanadyjską, nie zaś rozwiązanie stosunku pracy.

Nadto na rozprawie w dniu 27 marca 2025 r. ubezpieczona wyjaśniła, że w 2021 r. zachorowała, przebywała w szpitalu i w związku z tym faktem nieprzerwanie od 2021 r. pobiera kanadyjską rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz okoliczność, że może zawsze wrócić do pracy gdyby stan jej zdrowia uległ poprawie, bowiem zakład pracy w którym jest zatrudniona zobowiązał się do nieobsadzania zajmowanego przez nią stanowiska pracy.

W ocenie Sądu, zarówno niewykonywanie przez ubezpieczoną pracy z powodu choroby czy też nieotrzymywanie wynagrodzenia, jak również pobieranie przez nią kanadyjskiej renty z tytułu niezdolności do pracy nie jest równoznaczne z ustaniem stosunku pracy. Wnioskodawczyni cały czas pozostaje w zatrudnieniu w rozumieniu wspomnianego przepisu art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zasadnie zatem ZUS wstrzymał odwołującej wypłatę emerytury od 1.06.2024 r. skoro do dnia wydania zaskarżonej decyzji w sprawie emerytury, do ZUS nie wpłynął dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy.

Przepis art. 103a ustawy emerytalnej nie dotyczy zasad nabywania prawa do świadczeń. Nie narusza on zatem praw nabytych. Przepis ten dotyczy natomiast zawieszenia tego prawa, a w konsekwencji wypłaty świadczenia. Reguluje kwestie łączenia świadczenia i zarobku, odnosi się do reguł wypłaty emerytury. Określa sposób realizowania prawa poprzez wprowadzenie określonego ograniczenia. Uprawniony do emerytury w każdej chwili może spełnić warunek z wyżej wymienionego przepisu i tym samym doprowadzić do kontynuowania pobierania świadczenia emerytalnego. Za takim rozumieniem komentowanego przepisu przemawia nadto systematyka ustawy, a mianowicie umiejscowienie tego przepisu w rozdziale dotyczącym zawieszania i zmniejszania świadczeń, a nie w części dotyczącej powstania prawa.

W celu podjęcia wypłaty emerytury wnioskodawczyni winna złożyć dokument od ostatniego kanadyjskiego pracodawcy potwierdzającego datę rozwiązania stosunku pracy.

W obecnym stanie faktycznym brak podstaw do podjęcia wypłaty emerytury zawieszonej.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie wnioskodawczyni.

O zwrocie kosztów pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu orzeczono na podstawie § 15 ust. 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.05.2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 763) uwzględniając zwrot stawki podatku VAT.

SSO Paulina Kuźma