Wyrok z 20 lipca 2023, sygn. I C 2959/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 lipca 2023 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodnicząca Sędzia SO Joanna Grzempka

Protokolant sekr. sąd. Natalia Kuc

po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2023 r. w Toruniu na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Banku (...) (...)w W.

przeciwko M. K. (1), M. K. (2)

o zapłatę i o ustalenie

umarza postępowanie w zakresie kwoty 1.146.346,15 zł;

w pozostałym zakresie oddala powództwo i powództwo ewentualne;

zasądza od pozwanego na rzecz powodów 10.800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 2959/22

UZASADNIENIE

Powód (...) w W. w pozwie przeciwko M. K. (1) i M. K. (2) wniósł o zasądzenie 1.920.470,80 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty, na którą to kwotę składały się: 1.146.346,15 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia w postaci kapitału kredytu, oraz 774.124,65 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanych kosztem banku, odpowiadającego wartości świadczenia polegającego na udostępnieniu kapitału tej wysokości w ramach umowy kredytu) - solidarnie, ewentualnie łącznie lub w częściach równych)

ewentualnie, w razie nieuwzględnienia roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, powód wniósł o zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności banku od pozwanych z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy kredytu z dnia 8 sierpnia 2008 r. powinna być poddana waloryzacji sądowej w ten sposób, że powodowi poza roszczeniem o zwrot środków nominalnej wysokości, przysługuje świadczenie w postaci kwoty 672.374,60 zł wynikające z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza - a w konsekwencji o zasądzenie takiej kwoty od pozwanych wraz z odsetkami ustawowymi z opóźnienie od dnia 6 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty.

Pismem z dnia 21 lutego 2023 r. (k. 125) powód cofnął pozew w części - w zakresie żądania głównego tj. kwoty 1.146.346,15 zł.

Pozwani domagali się oddalenia powództwa kwestionując je co do zasady.

Sąd ustalił i zważył, co następuje.

Powoda i pozwanych łączyła umowa kredytu mieszkaniowego (...)nr (...)zawarta dnia (...) Na mocy tej umowy powód wypłacił pozwanym jako kredytobiorcom 1146.346,15 zł tytułem kapitału.

Na mocy punktu 1 wyroku Sądu Okręgowego w T. w sprawie I C 789/21, prawomocnego z dniem 30 maja 2022 r., wskazana umowa została uznana za nieważną.

W dniu 30 listopada 2022 r. pozwani zwrócili powodowi całość wypłaconego im kapitału.

(bezsporne, nadto oświadczenie o potrąceniu k. 96, pismo powoda w przedmiocie uznania potrącenia k. 113)

Stan faktyczny sprawy był bezsporny w zakresie wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy.

Co do żądania w zakresie zwrotu kapitału kredytu (1.146.346,15 zł), Sąd umorzył postępowanie wobec skutecznego cofnięcia pozwu w tej części przez powodowy bank (art. 355 k.p.c.). Dodać można, że roszczenie w tym zakresie było oczywiście niezasadne, gdyż do umorzenia (wskutek potrącenia) całości wierzytelności przysługującej bankowi od powodów z tego tytułu doszło jeszcze przez wniesieniem pozwu, co przyznał powód w piśmie z dnia 19 grudnia 2022 r. (k. 113).

Co do roszczenia o wynagrodzenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia banku polegającego na udostępnieniu pozwanym kapitału wypłaconego na podstawie nieważnej umowy, Sąd odwołuje się do argumentacji zawartej w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21. W sprawie tej TSUE rozważał, czy w warunkach istniejących po uznaniu umowy zawartej z konsumentem za nieważną w całości, przepisy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.

Rozstrzygając to zagadnienie TSUE wyszedł z założenia, że zgodność z prawem Unii przepisów krajowych regulujących praktyczne skutki nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu istnienia nieuczciwych warunków zależy od tego, czy przepisy te, po pierwsze, pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13.

W konkluzji swych rozważań TSUE przyjął, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela argumentację leżącą u podstaw powyższego stanowiska. W konsekwencji roszczenie skierowane przeciwko konsumentowi o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia polegającego na uzyskaniu świadczenia w postaci kapitału na mocy umowy uznanej następnie za nieważną, należy uznać a limine za niedopuszczalne.

Co do żądania sądowej waloryzacji świadczenia, Sąd odwołuje się do przedstawionej wyżej argumentacji. Przytoczone stanowisko TSUE odnosiło się do szeroko pojętych roszczeń, jakie mogą kierować instytucje kredytowe (banki) wobec kredytobiorców po unieważnieniu umowy ( w tym wynagrodzenia, odszkodowania, zwrotu kosztów lub waloryzacji świadczenia) – co wynika expressis verbis z treści postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy -Śródmieścia w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2021 r. w sprawie I C 1297/21, kierującego do TSUE pytanie prejudycjalne, na kanwie którego zapadł omawiany wyrok.

Z treści powyższego wyroku TSUE w żadnym aspekcie nie wynika aby nastąpiło lub aby zachodziły podstawy do różnicowania roszczeń banku, możliwych do skonstruowania po unieważnieniu umowy, w kontekście dopuszczalności określonego rodzaju (podstawy prawnej) roszczenia na gruncie przepisów dyrektywy 93/13.

Uzupełniająco należy wskazać, że podstawy roszczenia o waloryzację świadczenia powód upatruje w treści art. 358 ¹ § 3 k.c. przewidującego, że w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Zakres zastosowania tego przepisu jest jednak ograniczony, albowiem stosownie do § 4 z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Bez wątpienia w odniesieniu do powodowego banku spełniona jest przesłanka wyłączająca go z możliwości żądania waloryzacji. Powód bowiem prowadzi przedsiębiorstwo, a świadczenie, które ma zostać zwaloryzowane, pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Związku tego nie eliminuje tzw. unieważnienie umowy (ustalenie nieważności, ustalenie nieistnienia stosunku kredytu), ponieważ świadczenie, które konsument ma obowiązek zwrócić a którego zwrotu może żądać bank, powstało w bezpośrednim i wyłącznym związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Nie sposób twierdzić, że między stronami doszło do przypadkowego przesunięcia majątkowego, którego zwrot – z punktu widzenia banku – mógłby być oceniany inaczej niż jako związany bezpośrednio z działalnością gospodarczą. Bank nie podejmował wobec pozwanych innych czynności niż wynikające z zakresu działalności swego przedsiębiorstwa.

O kosztach procesu Sąd orzekł po myśli art. 98 k.p.c. uznając pozwanych za wygrywających proces w całości.