Wyrok SN SD z 28 października 2011, sygn. SNO 41/11
Data orzeczenia
28 października 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział VI
Przewodniczący
SSN Stanisław Zabłocki
Tagi
Podstawa prawna
SNO 41/11
Przewodniczący: sędzia SN Stanisław Zabłocki
Sędziowie SN: Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Barbara
Skoczkowska.
S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego
Sądu Apelacyjnego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego oraz
protokolanta po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. sprawy sędziego Sądu
Okręgowego w związku z odwołaniem obwinionej od wyroku Sądu Apelacyjnego –
Sądu Dyscyplinarnego z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt (…)
1) z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że u n i e w i n n i ł sędziego
Sądu Okręgowego i – na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z
dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych –
współobwinionego sędziego Sądu Okręgowego X.Y. od przypisanych im
przewinień służbowych, polegających na oczywistej i rażącej obrazie
przepisów prawa;
2) obciążył Skarb Państwa kosztami postępowania dyscyplinarnego za
postępowanie odwoławcze.
U z a s a d n i e n i e
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 15 grudnia 2010
r., sygn. akt (...), sędzia Sądu Okręgowego uznana została za winną tego, że w okresie
od dnia 21 lipca 2006 r. do dnia 25 września 2007 r. dopuściła się oczywistej i rażącej
obrazy przepisów prawa, polegającej na tym, iż pełniąc funkcję przewodniczącej
Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w A. i z tego tytułu kierując i nadzorując
pracę tegoż Wydziału z naruszeniem art. 46 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo
o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz.1070 ze zm.) doprowadziła do
niewłaściwej obsady składu Sądu przez sędziego Sądu Okręgowego X.Y., który będąc
delegowanym na podstawie art. 77 § 8 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych
orzekał w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego w sprawach sygn. akt: l C
407/04, I C 23/05, C 154/05, I C 178/05, I C 229/05, I C 269/05, I C 273/05, I C
279/05, I C 281/05, I C 27/06, I C 47/06, I C 54/06, I C 58/06, I C 73/06, I C 83/06, 1
C 84/06, 1 C 98/06, I C 99/06, I C 109/06, I C 114/06, I C 123/06, 1 C 128/06, I C
129/06, I C 133/06, I C 143/06, 1 C 147/06, I C 149/06, I C 153/06, I C 154/06, I C
163/06, I C 167/06, I C 177/06, I C 184/06, I C 187/06, I C 188/06, I C 190/06, I C
2
208/06, I C 209/06, I C 213/06, I C 215/06, I C 218/06, I C 219/06, I C 223/06, I C
227/06, I C 228/06, I C 229/06, I C 234/06, I C 238/06, I C 239/06, I C 243/06, I C
244/06, 1 C 3/07, I C 7/07, I C 8/07, I C 9/07, I C 14/07, 1 C 17/07, I C 18/07, 1 C
19/07, I C 23/07, I C 24/07, 1 C 27/07, I C 33/07, 1 C 34/07, 1 C 37/07, I C 38/07, I C
39/07, 1 C 43/07, I C 44/07, I C 47/07, I C 48/07, I C 49/07, 1 C 53/07, I C 54/07, I C
57/07, I C 58/07, I C 59/07, I C 63/07, I C 68/07, I C 73/07, I C 78/07, l C 83/07, 1 C
84/07, I C 89/07, I C 93/07, I C 94/07, I C 99/07, I C 103/07, I C 104/07, I C 114/07, I
C 118/07, 1 C 119/07, 1 C 128/07, I C 129/07, I C 133/07, I C 154/07, I C 167/07, I C
177/07, I C 178/07, I C 179/07, I C 183/07, 1 C 184/07, I C 188/07, I C 193/07, 1 C
207/07, I Co 38/06, I Co 42/06 Sądu Okręgowego, co stanowiło bezwzględną
przyczynę odwoławczą określoną w art. 379 pkt 4 k.p.c., tj. popełnienia przewinienia
służbowego statuowanego w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów
powszechnych.
Na podstawie art. 108 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych Sąd
Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny umorzył postępowanie wobec obwinionej w zakresie
wymierzenia kary dyscyplinarnej.
Tym samym wyrokiem uznano za winnego popełnienia przewinienia
dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego X.Y. za to, że orzekał w pierwszej
instancji w składzie jednego sędziego, będąc delegowanym do sądu wyższego, ale nie
posiadając upoważnienia Ministra Sprawiedliwości do przewodniczenia składowi.
Również w stosunku do tego obwinionego umorzono postępowanie w zakresie
wymierzenia kary z uwagi na przedawnienie z art. 108 § 2 ustawy – Prawo o ustroju
sądów powszechnych.
W motywach swego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny
wskazał, iż wina obwinionych w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego
nie budzi zastrzeżeń. Niewątpliwie doszło do naruszenia prawa w sposób rażący i
oczywisty. Ocena, iż naruszenie prawa miało ad casum charakter rażący i oczywisty
wynika z faktu, że w okresie od dnia 15 października 2004 r. do dnia 25 września 2007
r. sędzia Sądu Okręgowego X.Y. wydał wyroki w 67 sprawach, z czego w 27
sprawach wyroki zostały uchylone z uwagi na wadliwą obsadę sądu.
Odpowiedzialność za taki stan rzeczy obciąża zarówno Przewodniczącą Wydziału, jak
i sędziego X.Y.
Oceny, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa w sposób rażący i oczywisty nie
zmienia – zdaniem Sądu Apelacyjnego – fakt, iż rozpoznając środki odwoławcze od
orzeczeń ferowanych przez sędziego X.Y., Sąd Apelacyjny w kilku sprawach nie
stwierdził nieważności postępowania, a w jednej ze spraw (sprawa I ACa 474/07)
wystąpił do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym, dotyczącym skutków zasiadania
w charakterze przewodniczącego, sędziego delegowanego na podstawie § 8 art. 77
3
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych bez powierzenia przez Ministra
Sprawiedliwości prawa przewodnictwa.
Odwołanie od tego wyroku wniosła sędzia Sądu Okręgowego, zarzucając mu:
1) błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku
i mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że obwiniona dopuściła się
zarzucanych jej czynów, mimo iż w świetle całokształtu zebranego w sprawie
materiału dowodowego wynika wniosek odmienny, a także
2) obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść
zaskarżonego wyroku, tj. art. 7 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 413 § 2
pkt 1 k.p.k., art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy – Prawo o ustroju
sądów powszechnych.
Stawiając powyższe zarzuty, obwiniona wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku
i uniewinnienie.
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:
Odwołanie obwinionej zasługuje na uwzględnienie, przede wszystkim z uwagi
na naruszenie art. 107 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, polegające na
przyjęciu, że obwiniona sędzia dopuściła się zarzucanych jej czynów, mimo iż w
świetle całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż ad casum
nie doszło do oczywistego naruszenia prawa. Przewinieniem służbowym, o którym
mowa w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych jest bowiem
tylko takie naruszenie przepisów prawa, któremu można przypisać jednocześnie dwie
cechy: musi być ono oczywiste oraz rażące. Dla uznania obrazy przepisów prawa za
przewinienie dyscyplinarne konieczne jest przypisanie jej obu omawianych cech
łącznie, od strony podmiotowej natomiast do przypisania sędziemu popełnienia
przewinienia dyscyplinarnego konieczna jest wina, wystarczy jednak każdy rodzaj
winy, także wina nieumyślna (por. wyrok SN z 12 stycznia 2011 r., SNO 53/10 – LEX
nr 694246).
Kwestia nieważności postępowania w sprawie toczącej się w sądzie okręgowym
w pierwszej instancji, w której orzekał – jako przewodniczący – sędzia sądu
rejonowego delegowany na podstawie art. 77 § 8 ustawy – Prawo o ustroju sądów
powszechnych bez powierzenia mu przez Ministra Sprawiedliwości prawa
przewodniczenia, (art. 46 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych) została
w judykaturze dostatecznie i jednoznacznie wyjaśniona i uznana za naruszenie prawa
(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 kwietnia 2004 r., III SK 26/04, OSNP
2005, nr 5, poz. 72 i z dnia 3 lutego 2005 r., WA 31/04, OSNKW 2005, nr 5, poz. 34,
oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2004 r., II UKN 366/00,
OSNAPUS 2002, nr 3, poz. 81 i postanowienie z 27 lutego 2008 r. III CZP 103/07).
Tezę tę potwierdza także nowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. np. wyrok SN
4
z 6 maja 2010 r., II PK 345/09) i przyjęta w nim teza, że, sędzia sądu niższego nie
może być przewodniczącym składu sądzącego w sądzie wyższym, chyba, że Minister
Sprawiedliwości przyzna takiemu sędziemu prawo przewodniczenia w sprawach
rozpoznawanych przez sąd okręgowy w pierwszej instancji. Naruszenie tej zasady
ustrojowej powoduje nieważność postępowania cywilnego.
W przepisie art. 77 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych przewidziano
instytucję tzw. małej delegacji, czyli delegowania sędziego sądu rejonowego, w
ramach okręgu sądowego, przez prezesa sądu okręgowego do pełnienia obowiązków
sędziego w innym sądzie. Z takimi delegacjami mieliśmy do czynienia w omawianym
przypadku. Delegowanie na zasadzie wspomnianego art. 77 nie może jednak
obejmować sytuacji, która – wbrew zasadzie wynikającej z art. 46 § 1 ustawy – Prawo
o ustroju sądów powszechnych – oznaczałaby przyznanie sędziemu sądu rejonowego,
delegowanemu do sądu okręgowego przez prezesa sądu okręgowego, prawa
przewodniczenia w sprawach rozpoznawanych przez ten sąd w pierwszej instancji, w
składzie jednego sędziego i dwóch ławników albo w składzie jednego sędziego (co de
facto oznacza delegowanie do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie okręgowym w
sprawach rozpoznawanych w pierwszej lub w drugiej instancji w składach
zawodowych, jednak bez prawa przewodniczenia składowi sądzącemu). Sprzeciwia
się bowiem temu zasada, że sędzia sądu niższego nie może być przewodniczącym
składu sądzącego w sądzie wyższym. Jest zatem bezdyskusyjne, iż obwiniona
naruszyła przepis prawa. Owo naruszenie, z uwagi na skutki w postaci nieważności
postępowania w sprawach, w których orzekał sędzia Sądu Okręgowego X.Y. jest
szkodliwe społecznie i należy je uznać za rażące.
Jednakże działaniom obwinionej, która dopuściła do wadliwej obsady sądu, nie
można przypisać, zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, cechy
oczywistego naruszenia prawa. To zaś wyłącza możliwość oceny, że doszło do
przewinienia służbowego, które wiąże się jednocześnie z rażącym i oczywistym
naruszeniem prawa. Skoro Sąd Apelacyjny w kilkunastu sprawach w zakresie kontroli
instancyjnej nie dopatrzył się nieważności postępowania w omawianej tu sytuacji,
trudno ocenić, iż na obszarze apelacji (...) kwestia była oczywista. Jest to nieobojętne
dla niniejszego postępowania dyscyplinarnego, bowiem w pierwszym rzędzie to na
sądzie drugiej instancji ciąży obowiązek weryfikacji błędnych orzeczeń. Co więcej, w
ramach nadzoru judykacyjnego to właśnie z apelacji (...) wystąpiono z pytaniem
prawnym do Sądu Najwyższego, co do nieważności postępowania w sytuacji
orzekania przez sędziego delegowanego do wyższej instancji bez powierzenia prawa
przewodniczenia. Problem zatem istniał, a jego rozwiązanie nie było dla apelacji (...)
jednoznaczne.
Zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego naruszenie prawa przez
obwinioną – sędziego Sądu Okręgowego – z uwagi na powyższe nie było oczywiste w
5
uwarunkowaniach faktycznych niniejszej sprawy. Stąd postępowanie obwinionej nie
podlegało pozytywnej weryfikacji przez pryzmat art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju
sądów powszechnych i nie pozwalało ad casum na subsumpcję tego przepisu, co w
efekcie nie mogło prowadzić do oceny, iż obwiniona dokonała zrzucanego jej
przewinienia służbowego.
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zmienił też na zasadzie art. 435 k.p.k. w
zw. z art. 128 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych zaskarżony wyrok na
korzyść współobwinionego. Podstawą takiego działania Sądu Dyscyplinarnego i w
konsekwencji zmiana orzeczenia na korzyść współobwinionego, który nie wniósł
środka odwoławczego, były "te same względy", które stały się podstawą zmiany
orzeczenia w stosunku do obwinionej, do której środek się odnosił (gravamen
commune).
Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.