Wyrok SN SD z 15 grudnia 2011, sygn. SNO 44/11
Data orzeczenia
15 grudnia 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział VI
Przewodniczący
SSN Marian Buliński
Tagi
Podstawa prawna
SNO 44/11
Przewodniczący: sędzia SN Marian Buliński (sprawozdawca).
Sędziowie SN: Jacek Gudowski, Henryk Pietrzkowski.
S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego
Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta po
rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku
z odwołaniami obrońcy obwinionej oraz na niekorzyść obwinionej Ministra
Sprawiedliwości od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 29
lipca 2011 r., sygn. ASD (...)
u t r z y m a ł w m o c y zaskarżony wyrok.
U z a s a d n i e n i e
Sędzia Sądu Rejonowego została obwiniona o to, że
„I. w dniu 29 maja 2008 r. orzekając w Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego w
A., po rozpoznaniu dwóch spraw, samowolnie, bez zgody Przewodniczącego
Wydziału przerwała sesję i bez ważnego powodu opuściła budynek Sądu nie
rozpoznając pozostałych spraw z wokandy o sygn. akt I Ns 234/08 i I C 36/08;
II. w czasie i w miejscu jak w pkt. I przebywała w miejscu pracy pod wpływem
alkoholu;
III. w dniu 25 czerwca 2008 r. orzekając w miejscu i w warunkach jak w pkt. I
spożywała nieustaloną ilość alkoholu i będąc pod jego wpływem, po rozpoznaniu
sześciu spraw przerwała sesję odmawiając rozpoznania następnej sprawy o sygn. akt I
Ns 347/08;
IV. w okresie między 27 czerwca 2008 r. a 1 lipca 2008 r. potwierdziła
nieprawdę: w protokole ogłoszenia orzeczenia oraz w postanowieniu o odroczeniu
ogłoszenia orzeczenia z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie III Nsm 37/08, w protokole
ogłoszenia orzeczenia i w postanowieniu o odroczeniu ogłoszenia orzeczenia z dnia 26
czerwca 2008 r. w sprawie III RC 110/08, w protokole ogłoszenia orzeczenia i w
postanowieniu o odroczeniu ogłoszenia orzeczenia z dnia 26 czerwca 2008 r. w
sprawie III Nsm 126/08, poprzez podpisanie tych dokumentów, w których
stwierdzono, że w dniu 26 czerwca 2008 r. przeprowadzono w wyżej wymienionych
sprawach czynności odroczenia ogłoszenia orzeczeń na dzień 27 czerwca 2008 r., w
sytuacji kiedy w dniu 26 czerwca 2008 r. czynności takie faktycznie nie miały miejsca;
2
V. w dniu 6 lutego 2009 r. orzekając na rozprawie, w miejscu jak w pkt. I w
trakcie wyznaczonej jej sesji w Wydziale Rodzinnym spożyła nieustaloną ilość
alkoholu i będąc pod jego wpływem, po rozpoznaniu sześciu spraw przerwała sesję nie
rozpoznając pozostałych spraw z wokandy o sygn. akt: III RC 8/08, III RC 26/09, III
RC 27/09, III RC 29/09, to jest o przewinienia dyscyplinarne określone w art. 107 § 1
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych".
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 29 lipca 2011 r., ASD
(…)
I. uznał, że obwiniona sędzia Sądu Rejonowego popełniła przewinienia
dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych
opisane w pkt. I, II, III i IV i na podstawie art. powołanego wyżej w zw. z art. 108 § 2
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych co do czynów przypisanych w pkt. I,
II, III i IV umorzył postępowanie w zakresie wymierzenia kary dyscyplinarnej,
II. uznał obwinioną za winną popełnienia przewinienia dyscyplinarnego
określonego w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych opisanego
w pkt. V i na podstawie art. 109 § 1 pkt 4 ustawy – Prawo o ustroju sądów
powszechnych wymierzył karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe
w okręgu Sądu Apelacyjnego w (...).
Odwołanie od tego wyroku złożył obrońca obwinionej, zarzucając temuż
orzeczeniu:
„I. mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia naruszenie prawa
procesowego:
1) art. 2 § 1 pkt 1, art. 4 k.p.k. i art. 7 k.p.k. oraz art. 170 § 1 pkt. 2 i 5 poprzez:
a) pominięcie przeprowadzenia dowodów znajdujących się w aktach sprawy
Prokuratury Rejonowej oznaczonej sygn. akt 3 Ds. 250/10/S, dotyczącej czynu
przypisanego obwinionej w pkt. 4 wyroku mimo wydania postanowienia dowodowego
z dnia 1 lipca 2010 r. o dopuszczenie z urzędu dowodu z powyższych akt (k. 977) oraz
pomimo dwukrotnego wniosku obrony co w konsekwencji doprowadziło do
zaniechania konieczności sprawdzenia obrony obwinionej w szczególności nie
przyznającej się do winy i podającej okoliczności mogące świadczyć o jej niewinności
(patrz wyrok SN z dnia 20 lipca 1987 r. II KR 167/87, OSPiKA 1988, nr 3 poz. 70) i
wyrokowania bez zebrania na rozprawie głównej materiału dowodowego dotyczącego
istoty sprawy w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy,
b) zastąpienie tego obowiązku ustaleniem, że dla ustalenia winy obwinionej w
postaci istnienia nietrzeźwości w dniach jej orzekania nie były przydatne zeznania (w
części) tych świadków, którzy nie zaobserwowali owej nietrzeźwości (Przemysław M.
– co do 29 maja 2008 r., Iwona S., obecnie Sz. i Arnold A. – co do 6 lutego 2009 r.)
nie czuli woni alkoholu (Joanna S. i Halina N. co do 25 czerwca 2008 r., Iwona S.
obecnie Sz., Adam N. co do 6 lutego 2009 r.) lub też nie dostrzegli zmian w wyglądzie
3
ani w zachowaniu (Kazimierz J. – co do 29 maja 2008 r., Arnold A. – co do 6 lutego
2009 r.) (zdanie 5-11, k. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku),
2. art. 393 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. poprzez:
a) pominięcie przez Sąd w postanowieniu dowodowym z dnia 1 lipca 2011 r. (k.
977) konkretnych okoliczności, na które może być przeprowadzony dowód z urzędu
oraz
b) poprzez zaniechanie wydania kolejnego postanowienia dowodowego po
przeprowadzeniu oględzin akt sprawy Prokuratury Rejonowej oznaczonej sygn. akt 3
Ds. 250/10/S i wymienienia konkretnych kart, z których mają być przeprowadzone
dowody z urzędu, co w konsekwencji spowodowało, że ani obwiniona ani jej obrońca,
ani w piśmie procesowym z dnia 27 lipca 2011 r., ani na rozprawie poprzedzającej
wydanie wyroku nie byli w stanie skonkretyzować wniosku dowodowego w zakresie
innych dowodów, ewentualnie które mogły być pominięte przez Sąd Apelacyjny,
3. poprzez dowolne i nieoparte o żadne racjonalne przesłanki ustalenie, że:
a) „związek odmiennego niż zwykle zachowania obwinionej – czy wyglądu z
faktem zażywania leków, wynikającym z zeznań części świadków (Iwony S. obecnie
Sz., Anny 0., Haliny N., Beaty L.) nie jest możliwy do przyjęcia, jeśli w tych dniach
niedyspozycja zawodowa nie znalazła usprawiedliwienia lekarskim stwierdzeniem
niezdolności do pracy mimo, iż obwiniona zeznała, że jest po wylewie, którego
skutkiem jest niedowład lewej dłoni, brała liczne leki przeciwbólowe, nasenne i
uspokajające. Ból odczuwa do dziś, gdyż nie poddała się zabiegowi chirurgicznemu
dłoni z uwagi na rozbieżne w tej kwestii opinie lekarzy. Z uwagi na chorobę i branie
różnych leków organizm był osłabiony, więc nasiliła się parodontoza i dlatego musiała
usunąć wszystkie dolne zęby. Później chorowała też na półpasiec szyjny, grypę
jelitową, a ostatnio miała przez trzy tygodnie gorączkę, bóle zatok i opryszczkę, a
mimo osłabienia organizmu obwiniona przez kilkanaście lat nie korzystała ze
zwolnień lekarskich, co było potwierdzone zeznaniami praktycznie przez wszystkich
świadków i danymi z akt osobowych,
b) zeznania świadków sędziów funkcyjnych zasługują na danie im wiary, bo
czynili to na podstawie własnej obserwacji obwinionej, znanej im od dłuższego czasu
mimo, że inni świadkowie w osobie sędziego A. A. czy też protokolantki, z których
np. świadek Halina N. protokołowały z obwinioną od wielu lat, notabene kilkakrotnie
dłużej niż znała ją świadek sędzia J. S.,
c) także w konkretnych dniach, w których Sąd przypisał obwinionej przebywanie
w miejscu pracy pod wpływem alkoholu świadkowie: Halina N., Iwona S. (Sz.), Adam
N. i Beata L. mieli znacznie dłuższy bezpośredni kontakt z obwinioną niż sędziowie
funkcyjni, nie mówiąc już o okoliczności, że inni świadkowie jak: sędzia A. A., M. L.
i K. J., a zwłaszcza policjant Przemysław M. mieli dostateczną ilość czasu aby z
4
własnej obserwacji ocenić czy obwiniona sędzia była czy też nie pod wpływem
alkoholu,
d) znamienna jest treść zeznania tego ostatniego świadka, który został wezwany z
alkomatem, aby sprawdzić stan trzeźwości obwinionej. Poza sporem powinna być
okoliczność, iż świadek ten był najbardziej wiarygodny do oceny stanu trzeźwości
obwinionej,
e) praktycznie jedynym dowodem, który mógłby ocenić ze znacznym
prawdopodobieństwem okoliczność, czy obwiniona była pod wpływem alkoholu czy
też nie, byłby dowód z opinii biegłego – lekarza toksykologa, który na podstawie
podanych przez wszystkich świadków zaobserwowanych zachowań obwinionej
określiłby czy takie jej zachowanie było spowodowane jej chorobą i zażywaniem
leków czy też alkoholem,
f) sama próba badania alkomatem sędziego w Sądzie słusznie została
potraktowana przez obwinioną jako czynność, która „uwłacza jej godności"; zresztą
Prezes Sądu Okręgowego w telefonicznej rozmowie z Prezesem S. M. nakazała
odstąpienie od tej czynności,
II. mający wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia błąd w ustaleniach
faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez nietrafne uznanie, że obwiniona
dopuściła się przypisanego jej czynu mimo braku dostatecznych i obiektywnych
dowodów jej winy,
III. naruszenie prawa materialnego art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów
powszechnych przez nietrafne uznanie, że obwiniona odstąpiła od czynności mimo, że
w rzeczywistości została odsunięta od czynności orzekania w dniach: 29 maja 2008 r.,
25 czerwca 2008 r. i 6 lutego 2009 r. zarządzeniem swojego przełożonego Prezesa
Sądu Rejonowego S. M.”
W oparciu o to, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Odwołanie od tego wyroku złożył także Minister Sprawiedliwości na niekorzyść
obwinionej, w części dotyczącej orzeczenia o karze za przypisane obwinionej w pkt. II
sentencji wyroku przewinienie, zarzucając temuż wyrokowi rażącą niewspółmierność
kary będącą wynikiem nieuwzględnienia we właściwy sposób stopnia zawinienia
obwinionej oraz wagi popełnionego przez nią czynu.
W oparciu o to, skarżący wniósł o zmianę wyroku przez wymierzenie obwinionej
za przewinienie przypisane w pkt. II wyroku na podstawie art. 109 § 1 pkt. 5 u.s.p.
kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu.
Na rozprawie przed Sądem Najwyższym – Sądem Dyscyplinarnym obrońca
obwinionej poparł swoje odwołanie i wniósł o nieuwzględnienie odwołania Ministra
Sprawiedliwości, a Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o nieuwzględnienie
5
odwołania obrońcy obwinionej oraz nie przychylając się do odwołania Ministra
Sprawiedliwości wniósł o utrzymanie zaskarżonego orzeczenia w mocy.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odwołanie obrońcy obwinionej mimo formalnych zarzutów, także obrazy prawa
procesowego sprowadza się do polemiki z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów
dokonanych przez Sąd pierwszej instancji.
Zarzuty dotyczące pominięcia dowodów znajdujących się w aktach sprawy
Prokuratury Rejonowej, czy też odrzucenia wniosku o przeprowadzeniu dowodu z
opinii informatyków – wszystkie dotyczące czynu opisanego w pkt. IV wyroku –
okazały się niezasadne.
Skarżący nie zauważył, że podstawowe zagadnienie tego zarzutu nie dotyczyło
tego, kiedy obwiniona orzeczenia zapisała w komputerze, lecz tego, czy faktycznie te
orzeczenia w oznaczonych dniach ogłosiła. Sprawę tą rozstrzygnął Sąd w oparciu o
zeznania świadków, protokolantów którzy protokoły na prośbę obwinionej
podpisywali chociaż w takiej czynności nie uczestniczyli, czy strony która na takie
ogłoszenie oczekiwała i ogłoszenia orzeczenia faktycznie nie było.
Bezspornie także ustalono, że w dniach 29 maja 2009 r., 25 czerwca 2008 r. i 6
lutego 2009 r. obwiniona przerwała sesję, nie rozpoznając kolejnych spraw. Obrona
kwestionuje to, że tą przyczyną było spożycie alkoholu przez obwinioną. Podane przez
obwinioną przyczyny takiego zachowania (przerwania sesji) nie potwierdziły się.
Sąd orzekający szczegółowo analizował podane przez obwinioną wersje, a to że
rozpoznała wszystkie sprawy z sesji, a potem że wynikła potrzeba nagłego wyjazdu do
rodziców z lekarstwami (czyn z dnia 29 maja 2008 r.), że kolejna siódma sprawa z
dziesięciu spraw na wokandzie była nieprzygotowana (czyn z dnia 25 czerwca 2008
r.), że po rozpoznaniu sześciu spraw z dziesięciu na wokandzie przerwała sesję z
powodu nagłej choroby sędziego (czyn z dnia 9 lutego 2009 r.). W świetle
zgromadzonych dowodów i zeznań świadków a także zachowania obwinionej wersje
te okazały się nieprawdziwe.
Z drugiej strony Sąd dysponował zeznaniami świadków, którzy wprost twierdzili
że w tych wskazanych dniach obwiniona sędzia była po spożyciu alkoholu,
zeznaniami świadków, którzy opisywali nietypowe zachowania obwinionej chociaż
nie czuli od niej zapachu alkoholu z powodu krótkiego z nią przebywania, odległości
w jakiej od niej się znajdowali, czy też intensywności jej perfum. W tej sytuacji danie
wiary tym świadkom, którzy stwierdzali spożycie alkoholu przez obwinioną znajduje
się pod ochroną art. 7 k.p.k.
Zauważyć przy tym należy, że propozycja poddania się obwinionej badaniu
alkomatem w sytuacji zauważenia jej nietypowego zachowania przez nieokreśloną
grupę osób i wprost zarzuceniem jej spożywania alkoholu w niczym nie uchybiała jej
6
godności. Wprost przeciwnie, skorzystanie z tej propozycji dawało jej możliwość
jednoznacznego i skutecznego odparcia niesłusznych zarzutów, oczywiście pod
warunkiem, że badanie to potwierdziło by jej stan trzeźwości.
W takim stanie prawnym trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że popełniła ona
wszystkie zarzucane jej czyny i umorzył postępowanie w zakresie wymierzenia kary
dyscyplinarnej co do czynów opisanych w pkt. I, II, III i IV, gdyż od chwili ich
popełnienia upłynęły już trzy lata.
Nie jest zasadne także odwołanie Ministra Sprawiedliwości. Co prawda zgodzić
się należy ze wszystkimi podniesionymi w nim okolicznościami obciążającymi
obwinioną, jednakże odwołujący zbagatelizował występujące okoliczności łagodzące.
Zauważyć należy, że kara dyscyplinarna złożenia sędziego z urzędu jest karą
najwyższą a zatem jej wymierzenie powinno występować, gdy w sprawie nie
występują żadne okoliczności łagodzące, bądź gdy występujące okoliczności
łagodzące nie są ważkie.
Skarżący co prawda zauważa istnienie okoliczności łagodzących w postaci
dotychczasowej niekaralności dyscyplinarnej oraz złożonej sytuacji rodzinnej lecz
uznaje, że nie mogą one skutkować wymierzenia kary łagodniejszej niż złożenia
sędziego z urzędu. Podkreślić trzeba, że ta złożona sytuacja rodzinna obwinionej, to
konieczność sprawowania opieki nad starszymi, schorowanymi rodzicami. Dodać
należy, że sama obwiniona jest osobą schorowaną a mimo to dotychczas wzorowo
wypełniała swoje obowiązki zawodowe za co (za długoletnią służbę sędziowską)
została wyróżniona przez Prezesa Sądu Okręgowego. Przy uwzględnieniu takich
okoliczności łagodzących Sąd pierwszej instancji trafnie odstąpił od wymierzenia
najwyższej kary dyscyplinarnej.