Uzasadnienie z 14 października 2024, sygn. VIII U 1030/23

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15.05.2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w Ł. stwierdził, że J. S. jako pracownik u płatnika składek (...) S.C. (...), P. O. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 20.12.2022 r.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w toku postępowania nie zostały przedstawione żadne dowody potwierdzające fakt wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę przez ww. na rzecz płatnika składek. Wobec tego w ocenie organu ww. został zgłoszony do ubezpieczeń jedynie w celu uzyskania pracowniczego tytułu do ubezpieczeń społecznych i skorzystania z ubezpieczenia społecznego w związku z chorobą. Z tych też względów na podstawie art. 83 § 1 kc w zw. z art. 300 kp organ rentowy uznał, że umowa o pracę zawarta między stronami jako zawarta dla pozoru jest nieważna a zatem nie może stanowić tytułu do ubezpieczeń w spornym okresie.

/decyzja w aktach ZUS k. 40-44/

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł zarówno ubezpieczony J. S. jak i wspólnicy spółki cywilnej, W. P., P. O., domagając się jej zmiany i ustalenia, iż J. S. jako osoba zatrudniona u płatnika na podstawie umowy o pracę, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w spornym okresie. Skarżący podnieśli, że J. S. w kwestionowanym okresie faktycznie wykonywał u płatnika pracę menagera restauracji - zaskarżona decyzja jest zatem nieprawidłowa.

/odwołanie k. 3 akt VIII U 1030/23, k. 3-4 akt VIII U 1031/23/

W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, nadto o zasądzenie kosztów wg. norm przepisanych, podnosząc argumentację jak w zaskarżonej decyzji.

/odpowiedź na odwołanie k. 5-6, VIII U 1030/23k. 13-14 akt VIII U 1031/23/

Postanowieniem z dnia 6.07.2023 r. sprawy z obu ww. odwołań połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

/postanowienie k. 17 akt VIII U 1031/23/

Na rozprawie w dniu 16.09.2024 r. strony poparły swoje dotychczasowe stanowiska procesowe. A. G. – wspólnik spółki w okresie wykonywania spornej umowy – przystąpił do sprawy w charakterze zainteresowanego i przyłączył się do stanowiska wnioskodawcy.

/stanowiska procesowe stron - protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:54 -00:23:56/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Płatnik składek (...) S.C. (...), P. O. prowadzi działalność gospodarczą od 1.06.2017r., przedmiotem której są restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne – foodtrucki.

/dane z wypisu w rejestrze REGON z Głównego Urzędu Statystycznego k. 13 akt ZUS wypis z (...) k. 15- 17 akt ZUS, zeznania występującego w imieniu płatnika W. P. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:23:06 -00:23:08 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:02:53-00:15:02, zeznania zainteresowanego A. G. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:08-00:23:55 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:05:54 -00:19:54/

Ubezpieczony J. S. wykonywał określone czynności na rzecz płatnika w formie dostaw dowozów już od 2018 r., a po 7 miesiącach pomagał w ramach czynności managerskich. Płatnik jednak nie zgłosił go do ubezpieczeń społecznych.

/zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03, zeznania świadka M. J. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:24:52-00:31:00, zeznania świadka M. K. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:31:00-00:35:28, zeznania świadka Ł. T. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:35:28 -00:40:08, zeznania zainteresowanego A. G. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:08-00:23:55 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:05:54 -00:19:54/

W dniu 20.12.2022 r. strony tj. J. S. i płatnik (...) S.C. (...) i ówczesny wspólnik płatnika A. G. zawarły umowę o pracę na czas nieokreślony, w ramach której wnioskodawca zobligował się do wykonywania obowiązków menagera za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości (...),53 brutto miesięcznie, płatnym gotówką do 10 dnia każdego miesiąca.

/umowa o pracę k. 5 akt VIII U 1031/23, k. 223, dokumentacja w aktach osobowych koperta k. 250, zeznania występującego w imieniu płatnika W. P. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:23:06 -00:23:08 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:02:53-00:15:02, zeznania zainteresowanego A. G. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:08-00:23:55 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:05:54 -00:19:54/

Płatnik składek (...) S.C. -zgłosił J. S. jako pracownika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych tj. emerytalnych, rentowych, chorobowego i wypadkowego oraz do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od 20.12.2022 r. z kodem zawodu - pracownik biurowy.

/bezsporne, nadto zeznania zainteresowanego A. G. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:08-00:23:55 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:05:54 -00:19:54/

Bezpośrednio przed zgłoszeniem wnioskodawcy do ubezpieczeń u płatnika składek, wnioskodawca od 19.05.2007r. nie posiadał innego tytułu do ubezpieczenia chorobowego.

/dane o zgłoszeniach ubezpieczonego k. 16 akt VIII U 1031/23 oraz k. 8/

Płatnik w spornym okresie zatrudniał nadto innych pracowników, zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i w oparciu o umowy zlecenia na stanowiskach kucharza, barmanów, kelnerów za wynagrodzeniem niższym niż to, które zostało zaoferowane wnioskodawcy.

/bezsporne, a nadto: dokumentacja osobowa k. 39-107, zestawienie k. 238-249, zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03, zeznania występującego w imieniu płatnika W. P. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:23:06 -00:23:08 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:02:53-00:15:02, zeznania świadka M. J. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:24:52-00:31:00, zeznania świadka M. K. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:31:00-00:35:28, zeznania świadka K. W. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:19:25-00:24:52, zeznania zainteresowanego A. G. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:08-00:23:55 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:05:54 -00:19:54/

W dniach 20-21.12.2022 r. wnioskodawcza przeszedł wymagane szkolenie BHP. W dokumentacji osobowej brak jest orzeczenia lekarskiego dopuszczającego go do pracy na stanowisku menagera.

/karta szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP k. 6 akt VIII U 1031/23, dokumentacja w aktach osobowych koperta k. 250 /

W ramach pisemnego zakresu obowiązków wnioskodawca był zobowiązany do:

- monitoringu stanu sanitarno -technicznego budynków, terenu przyległego, a także rzeczy na wyposażeniu baru i kuchni,

- nadzoru nad stanem czystość baru, kuchni oraz S. restauracyjnej,

- prowadzenia marketingu,

- bieżącego monitorowania cen i wybierania najkorzystniejszych ofert zakupu,

- pozyskiwania nowych klientów dla restauracji,

- zaopatrzenia klientów w odpowiednie towary,

- przeprowadzania inwentaryzacji,

- prowadzenia rekrutacji kadry pracowniczej,

-organizacji pracy kadry kucharskiej i kierowców,

- dbania o gospodarkę magazynową,

- kontakt z klientami oraz organizowanie wyjazdów fotodrukowych w okresie letnim.

/pisemny zakres obowiązków k. 7-8 akt VIII U 1031/23/

W praktyce wnioskodawca w spornym okresie był odpowiedzialny za całość czynności managerskich w dwóch punktach gastronomicznych płatnika, nadzorował pracę lokalu, robił zakupy, wypełniał dokumentację, był przełożonym pracowników restauracji i kierowców, nadzorował ich grafik, zajmował się ściąganiem klientów do lokalu.

/zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03, zeznania świadka K. W. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:19:25-00:24:52, zeznania świadka M. J. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:24:52-00:31:00, zeznania świadka M. K. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:31:00-00:35:28, zeznania świadka Ł. T. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:35:28 -00:40:08, zeznania zainteresowanego A. G. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:08-00:23:55 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:05:54 -00:19:54/

Bezpośrednim przełożonym wnioskodawcy był A. G..

/zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03, zeznania występującego w imieniu płatnika W. P. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:23:06 -00:23:08 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:02:53-00:15:02, zeznania zainteresowanego A. G. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:08-00:23:55 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:05:54 -00:19:54/

Wnioskodawcę obowiązywał równoważny system czasu pracy, kontrolowany w ramach prowadzonej przez płatnika ewidencji. W praktyce wnioskodawca niejednokrotnie pracował nawet do 14.00 godzin dziennie od godziny 10.00 -11.00 do godziny 23.00 -24.00.

/ewidencja czasu pracy k. 9-11 akt VIII U 1031/23, k. 108-203 zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03, zeznania występującego w imieniu płatnika W. P. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:23:06 -00:23:08 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:02:53-00:15:02, zeznania świadka K. W. protokół z rozprawy z dnia 22.05.2024 r. 00:19:25-00:24:52/

W dniu 9.02.2023r. wnioskodawca stał się niezdolny do pracy z powodu choroby. Zaświadczenia o niezdolności do pracy dla wnioskodawcy zostały wystawione na okres od 9.02.2023 r. do 22.05.2023 r.

/bezsporne, zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03/

W okresie niezdolności do pracy ubezpieczonego, nie zatrudniono pracownika na jego miejsce.

/bezsporne/

Wnioskodawca nie powrócił do pracy u płatnika.

/zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03, zeznania zainteresowanego A. G. protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:23:08-00:23:55 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:05:54 -00:19:54/

Wnioskodawca uważa, iż płatnik jest mu winny wynagrodzenie za pracę. WW miał otrzymać od płatnika przelewem wyłącznie kwotę 2.500 zł. Ubezpieczony nie występował z pozwem o zapłatę, czekając na wydanie orzeczenia w niniejszym postępowaniu.

/zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03/

Wnioskodawca nie podpisywał list płac, list obecności.

/zeznania ubezpieczonego protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 00:21:14-00:23:06 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 6.03.2024 r. 00:04:20-00:28:03/

Płatnik składek złożył za ubezpieczonego dokumenty rozliczeniowe za miesiące od 12/2022 r. do 03/2023 r., w których wykazał pełny wymiar czasu pracy. Obliczył i rozliczył składki na ubezpieczenia społeczne od miesięcznych podstaw ich wymiaru w wysokości: za 12/2022 r. - 0,00 zł, 01/2023 r. -1771,25 zł, 02/2023 r. - 4649,53 zł oraz za 03/2023 r. - 1549,84 zł. Ponadto płatnik wykazał za ww. wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z powodu choroby finansowane ze środków pracodawcy od 9.02.2023 r. do 28.02.2023 r. oraz zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego od 14.03.2023 r. do 31.03.2023 r. Nadto w oddziale został złożony wniosek o wypłatę dla zasiłku chorobowego za okres od 14.03.2023 r. do 26.03.2023 r.

/bezsporne/

W 2022 r. dochód płatnika wyniósł 505.320,70 zł w 2023 r. a do końca listopada 348.134,45 zł.

/dokumentacja finansowa płatnika k. 204-207/

Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dowodów z dokumentów, zawartych w aktach organu rentowego i załączonych do akt sprawy, a także w oparciu o zeznania świadków, J. S. i zainteresowanego oraz jednego ze wspólników płatnika, które co do okoliczności i warunków wykonywania pracy przez wnioskodawcę w spornym okresie ze sobą wzajemnie korespondowały i nie zostały skutecznie podważone przez organ rentowy.

Sąd uznał, że zarówno zeznania wszystkich przesłuchanych w procesie osób są spójne, konsekwentne i logiczne. Z zeznań tych wynika wprost, czym w spornym okresie na podstawie zawartej umowy faktycznie zajmował się wnioskodawca, jakie miał obowiązki. Nie budzą również zastrzeżeń Sądu okoliczności, jakie legły u podstaw zatrudnienia wnioskodawcy oraz zakończenia nawiązanej między stronami umowy.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 497 t.j.), obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym – podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.

Zgodnie z art. 9 ust. 4 w/w ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 2, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

W myśl art. 36 ust. 1 w/w ustawy, każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych.

Ustęp 2 stanowi, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1 (pracowników), należy do płatnika składek.

W myśl ustępu 11 w/w przepisu, każda osoba, w stosunku, do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń. Zgłoszenie wyrejestrowania płatnik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1 (za pracowników), obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.

W niniejszej sprawie organ rentowy podważał skuteczność umowy o pracę zawartej między ubezpieczonym a płatnikiem składek w okresie od 20.12.2022r. wskazując na jej jedynie pozorny charakter.

Należy wskazać, że organ rentowy ma prawo do badania a także kwestionowania podstaw ubezpieczenia w tym umów o pracę, ponieważ rodzą one skutki w dziedzinie ubezpieczeń społecznych. Jednak w takiej sytuacji to na organie rentowym spoczywa obowiązek udowodnienia pozorności umowy lub jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w myśl art. 6 k.c. Stanowisko takie zajął także Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78 oraz w wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r. I UK 74/10, w którym stwierdził, iż:

„1. Na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli.

2. Podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa umowę o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia.” (LEX nr 653664)

Zdaniem Sądu Okręgowego, organ rentowy w żaden sposób nie udowodnił, iż zakwestionowana przez niego umowa o pracę miała charakter pozorny a strony w kontekście niezdolności do pracy wnioskodawcy od 9.02.2023 r. zmierzały wyłącznie w celu nabycia przez wnioskodawcę prawa do wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych, co zarzucał stronom umowy o pracę. Pełnomocnik reprezentujący ZUS nie zgłosił, w toku procesu, wniosków dowodowych, za pomocą których w istocie wykazałby pozorność zawartej między stronami umowy. Ponadto wskazać należy, że ingerencja sądu w kierunku przejęcia od strony inicjatywy dowodowej mogłaby się spotkać ze skutecznie podniesionym przez drugą stronę słusznym zarzutem naruszenia zasady bezstronności. Faktem jest, że postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wiąże się z pewnymi odrębnościami również w tej sferze, jednakże Sąd nie może zastępować działaniem z urzędu strony procesowej tym bardziej wówczas, gdy jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego- por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 marca 2013 r. III AUa 1011/12 LEX nr 1298879.

Strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał, a Sąd musi wyciągnąć ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów przytoczonych na uzasadnienie żądań lub zarzutów – por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2013 r. I ACa 613/12 LEX nr 1294695.

Stosownie do treści art. 22 § 1 kp, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005, Wspólnota (...)). Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 roku o sygn. akt II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).

W przedmiotowej sprawie organ rentowy stanął na stanowisku, iż umowa o pracę zawarta w okresie 20.12.2022r. między ubezpieczonym, a płatnikiem składek, jest nieważna, bowiem została zawarta dla pozoru.

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.

Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 roku (sygn. akt III UKN 258/00, opubl. OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa.

W sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (wyrok SN z dnia 2 lipca 2008 roku, sygn. akt II UK 334/07, opubl. L.).

Sąd Okręgowy w Łodzi podziela również pogląd Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 25 stycznia 2005 roku, II UK 141/04, OSNP 2005/15/235), w którym to SN stwierdza, iż stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.).

Ponownie podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie to na organie rentowym spoczywał ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli, a więc, że nie miały zamiaru wywołania żadnych skutków prawnych, gdyż pracownik nie podjął wykonywania pracy, a pracodawca świadczenia tego nie przyjmował. Z tych bowiem faktów organ rentowy wywodzi skutki prawne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 roku, I UK 269/2006, LEX nr 328015).

Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 24 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt II UK 204/09 (lex nr 590241), iż o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.

W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 roku w sprawie o sygn. akt I UK 43/10 (Lex nr 619658) wskazano , że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, to podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2010 roku w sprawie o sygn. akt I UK 74/10 (Lex numer 653664) stwierdzono zaś, że podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 w/w ustawy). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa sens istnienia umowy o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności przy tym wszak założeniu, że nastąpiło rzeczywiste jej świadczenia zgodnie z warunkami określonymi w art. 22 § 1 k.p. Tym samym nie można byłoby czynić odwołującemu zarzutów, że zawarł umowę o pracę jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, pod tym wszakże warunkiem, że na podstawie kwestionowanej umowy realizowałby zatrudnienie o cechach pracowniczych.

Mając na uwadze dotychczas poczynione rozważania prawne należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego musiał zatem badać, czy pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.

W tej sytuacji do Sądu należało przeprowadzenie oceny, czy analizowany stosunek prawny nosił konstytutywne cechy stosunku pracy.

W tym celu Sąd zbadał, czy odwołujący się w spornym okresie osobiście świadczył pracę podporządkowaną pracodawcy (pod kierownictwem pracodawcy) w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy. Dokonanie powyższego ustalenia miało bowiem znaczenie dla objęcia wnioskodawcy obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Zdaniem Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zarówno zeznań świadków jak i dokumentów prowadzi do wniosku, że ubezpieczony osobiście w sposób stały na rzecz płatnika składek w spornym okresie wykonywał umówioną pracę na stanowisku menagera dwóch punktów gastronomicznych, za co otrzymywał wynagrodzenie.

Podnieść należy, iż w praktyce z zeznań wszystkich przesłuchanych w procesie osób wynika, że wnioskodawca faktycznie podjął wykonywanie tych czynności, nawet jeszcze przed oficjalnym zawarciem umowy o pracę, potem zaś stale i systematycznie wykonywał je aż do momentu w którym stał się niezdolny do pracy tj. 9.02.2023 r. Wnioskodawca był odpowiedzialny za całość czynności managerskich w dwóch punktach gastronomicznych płatnika, nadzorował pracę lokalu. robił zakupy. wypełniał dokumentację, był przełożonym pracowników restauracji i kierowców, nadzorował ich grafik, zajmował się ściąganiem klientów do lokalu. Świadkowie, a także złożone dokumenty wskazują, iż wnioskodawca pracował w tym okresie stale w wyznaczonych godzinach, niejednokrotnie z uwagi na potrzeby przekraczając normy czasu pracy. To pracodawca decydował co, kiedy i gdzie ma być wykonywane. Wobec tego przy wykonywaniu obowiązków wnioskodawca był bezpośrednio podporządkowany płatnikowi składek, przed nim odpowiadał za prowadzenie baru i restauracji. Zatem powyższe dowody, jednoznacznie wskazują, że ubezpieczony w wyznaczonym przez pracodawcę miejscu i czasie, aż do chwili powstania niezdolności do pracy, wykonywał powierzone mu czynności. Zostało też wykazane, co jest podstawowym składnikiem stosunku pracy, podporządkowanie wnioskodawcy poleceniom pracodawcy. Ustawodawca zastrzegł w przepisie art. 22 § 1 k.p., że pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, przy czym nie zdefiniował tej cechy zatrudnienia. W literaturze przedmiotu wyinterpretowano, że kierownictwo pracodawcy przejawia się w poleceniach, podporządkowaniu organizacyjnym oraz podporządkowaniu represywnym i dystrybutywnym. Powyższe niewątpliwie miało miejsce na gruncie rozpatrywanego przypadku. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że płatnik składek kierował pracą ubezpieczonego, gdyż decydował o wykonywanych na bieżąco czynnościach. Wnioskodawca był zaś odpowiedzialny przed płatnikiem za funkcjonowanie restauracji.

Nadto podkreślenia wymaga, iż to na pracodawcy spoczywa ryzyko ekonomiczne gospodarcze i osobowe związane z zatrudnieniem pracownika i powierzeniem mu określonej pracy. Zauważyć należy też, że w przypadku każdej umowy o pracę, podstawą jej zawarcia może być jedynie uzasadniona potrzeba o charakterze ekonomicznym, znajdująca oparcie w charakterze prowadzonej działalności. To potrzeba gospodarcza pracodawcy determinuje zatrudnienie. Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że przy ocenie pozorności umowy o pracę, racjonalność zatrudnienia, potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności umowy / III AUa 62/21 - wyrok SA Poznań z dnia 30-06-2022 III AUa 23/21 - wyrok SA Szczecin z dnia 20-10-2021 III AUa 396/20 - wyrok SA Szczecin z dnia 22-12-2020/ Pracodawca ma pełną swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej, tym bardziej w zatrudnianiu pracowników. Jednak ocena racjonalności jego postępowania (potrzeby zatrudnienia konkretnej osoby na konkretnym stanowisku i na określonych warunkach) ma wpływ na uznanie skuteczności zawartej umowy w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym takiej osoby. / (...) 7/21 - wyrok SN - Izba Pracy z dnia 04-02-2021/.

W niniejszym postępowaniu wykazanym zostało, iż z uwagi na potrzebę gospodarczą w warunkach jakich płatnik prowadził działalność, istniało zapotrzebowanie na pracę wnioskodawcy jako menagera. Płatnicy sami bezpośrednio nie kierowali pracą punktów gastronomicznych, liczyli zaś na sprawne bieżące funkcjonowanie, nadzór nad innymi zatrudnionymi pracownikami i wzrost liczby klientów. W świetle tych okoliczności i zapotrzebowania na pracę, płatnik oczekiwał od wnioskodawcy jako pracownika stałej obecności i rzetelnego wykonywania pracy. Jest to także istotne, jeżeli uwzględni się, że zatrudnienie pracownicze odwołuje się do staranności, a nie rezultatu.

Podkreślić należy też, iż praca świadczona przez wnioskodawcę była wykonywana na ryzyko płatnika. To on ponosił ryzyko osobowe i ekonomiczne związane z decyzjami co do obsady pracowniczej, zapewnieniem właściwego funkcjonowania lokali, kosztami z tym związanymi. Płatnik poniósł konsekwencje związane z chorobą wnioskodawcy, jego niezdolnością do pracy. Przy tym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje by w chwili podpisania umowy wnioskodawca był niezdolny do jej podjęcia, bądź by z uwagi na stan zdrowia strony miały świadomość, że umowa nie będzie wykonywana. W istocie w dokumentach osobowych brak jest orzeczenia lekarskiego dopuszczającego wnioskodawcę do pracy - lecz ta okoliczność sama w sobie nie oznacza , że wnioskodawca zdolny do pracy nie był. Brak przeprowadzenia wstępnych badań lekarskich przed dopuszczeniem pracownika do pracy (analogicznie szkolenia BHP), nie może stanowić o nieważności umowy o pracę, jeżeli spełnione są konstytutywne warunki stosunku pracy określone w art. 22 § 1 KP (uszczegółowione w art. 29 § 1 KP) i praca jest faktycznie wykonywana zgodnie z postanowieniami zawartej umowy /wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2016 r., III AUa 607/16/. Wnioskodawca zaś został dopuszczony do pracy i swoje obowiązki w spornym okresie, aż do czasu powstania niezdolności do pracy wykonywał. Z przeprowadzonych w sprawie dowodów zwłaszcza zeznań świadków wynika jednoznacznie, iż pracę u płatnika wnioskodawca podjął. Przy tym bezwzględnie należy mieć na uwadze, iż nawet krótkotrwałe świadczenie pracy przed skorzystaniem ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności umowy o pracę w sytuacji, gdy zamiarem stron tej umowy było nawiązanie stosunku pracy, a zgodna wola stron znalazła odzwierciedlenie w faktycznej realizacji pracowniczego zatrudnienia, czyli wówczas, gdy został wdrożony proces świadczenia pracy, a pracodawca z tejże pracy korzystał /III AUa 38/18 - wyrok SA Kraków z dnia 07-04-2021/.

Wnioskodawca posiał umiejętności, które płatnik przy prowadzeniu restauracji wykorzystywał. Strony nie działały tylko i wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego przez wnioskodawcę. Płatnik zatrudnił ubezpieczonego, gdyż uznał ze z uwagi na jego istotny interes gospodarczy była taka potrzeba. Wnioskodawca chciał zaś zostać zatrudnionym. Nie należy też tracić z pola widzenia, iż w świetle zeznań świadków dużo wcześniej przed sformalizowaniem umowy wskazane czynności na rzecz płatnika wykonywał. Nie sposób uznać, że czynności te miały charakter pozorny, skoro faktycznie praca była wykonywana a płatnik oczekiwał jej istotnych efektów obecności aktywnej pracy, iż tego wnioskodawcę rozliczał.

Natomiast kwestia odpowiedniego rozliczenia wynagrodzenia za pracę (wnioskodawca twierdzi, iż nie otrzymał całego należnego wynagrodzenia) pozostaje bez wpływu na ocenę faktu wykonywania obowiązków pracowniczych. To zaś w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego niewątpliwie miało miejsce.

Z powyższych względów, Sąd Okręgowy uznał, że strony były związane umową o pracę, gdyż sporny stosunek prawny nosił konstytutywne cechy umowy o pracę, wynikające z art. 22 § 1 k.p.

Natomiast z uzyskaniem przez J. S. statusu pracownika wiązał się skutek w postaci nabycia przez niego uprawnień do świadczeń ubezpieczenia społecznego. Skutek ten nie został wywołany działaniem niezgodnym z przepisami obowiązującego prawa, ale wynika z obowiązującego systemu prawnego. W ocenie Sądu, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż umowa o pracę zawarta przez płatnika z ubezpieczonym była niewątpliwie w kwestionowanym okresie realizowana. Na pracę wnioskodawcy w spornym okresie istniało zapotrzebowanie. WW. wykonywał pracę na podstawie umowy o pracę, a płatnik pracę przyjmował. Jeszcze raz podkreślić należy, że z żadnego z dowodów nie wynika, że zamiarem wnioskodawcy nie było świadczenie pracy, a jedynie stworzenie pozorów jej wykonywania, w celu uzyskania w niedalekiej przyszłości świadczeń z ubezpieczenia społecznego w postaci zasiłku chorobowego. Fakt, że w krótkim czasie wnioskodawca stał się niezdolny do pracy - sam w sobie nie może stanowić podstawy uznania zatrudnienia za pozorne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.