Wyrok z 31 października 2024, sygn. III U 55/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 października 2024r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Danuta Poniatowska
Protokolant:	Marta Majewska-Wronowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2024r. w S.

sprawy P. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W.

z udziałem (...) Sp. z o.o. we W.

o ustalenie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym

w związku z odwołaniem P. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W.

z dnia 28 listopada 2023 r. nr (...) znak (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję i stwierdza, że P. G. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. we W. od 5 lipca 2023r.

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. na rzecz P. G. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE

Decyzją z 28.11.2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.), stwierdził, że P. G., jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. we W., nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od 5.07.2023 r.

Odwołanie od tej decyzji wniósł ubezpieczony P. G., domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i ustalenia podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. we W.. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że podjął pracę i rzeczywiście świadczył ją w zakresie wynikającym z umowy o pracę na rzecz płatnika składek. W czasie zatrudnienia doznał urazu stawu kolanowego, co spowodowało konieczność leczenia i korzystanie ze zwolnienia z powodu niezdolności do pracy w okresie od 25.08.2023 r. do 27.10.2023 r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując podstawy skarżonej decyzji.

Sąd ustalił, co następuje :

Płatnik składek (...) sp. z o.o. we W. zawarła z P. G. umowę o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku koordynator projektów/nadzór zdalny systemów informatycznych za wynagrodzeniem miesięcznym (...) zł. P. G. został polecony przez wspólnego znajomego D. Ż., który szukał na to stanowisko osoby polecanej, godnej zaufania. Warunki zatrudnienia P. G. uzgadniał z D. Ż. we W. w biurze – siedzibie spółki. Omówiono zakres obowiązków, warunki zatrudnienia, datę rozpoczęcia pracy. D. Ż. wprowadził P. G. w czynności związane z programowaniem (...), tj. projektowanie graficzne i oprogramowanie do telewizorów hotelowych, system (...). Przed zatrudnieniem P. G. uzyskał orzeczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych do zatrudnienia na stanowisku koordynator projektów/nadzór zdalny systemów informatycznych w (...) sp. z o.o. we W..

Do zakresu obowiązków P. G. należała m.in. kontrola, przekazywanie i koordynowanie etapów prac, nadzór i ewentualna naprawa systemów informatycznych, programowanie systemu hotelowego O., montaże i programowanie TV oraz systemów współpracujących we wskazanych obiektach. Zakres czynności nie został sporządzony na piśmie. P. G. miał zlecane zadania do wykonania telefonicznie, na bieżąco, w miarę potrzeb spółki czy też w przypadku awarii w obiektach, które spółka obsługiwała.

P. G. wskazał, że w okresie zatrudnienia obsługiwał w W. (...) (mieszkania na wynajem), interweniował w (...) - dużym osiedlu mieszkaniowym, gdzie był osobiście. Była to interwencja u mieszkańców, podłączanie rutera, przełożenie kabli. Na miejscu był też w hotelach w Ł. - (...), w (...) w J.. Tam czynności polegały na nadzorze prac, które trwały kilka godzin. P. G. dysponował własnym samochodem, co uwzględnione zostało w wynagrodzeniu (...) zł brutto.

Bezpośrednim przełożonym był D. Ż.. Wykonywał nadzór telefonicznie, na początku kontrolował wykonanie prac u zleceniodawców, dojeżdżał na miejsce, pytał zgłaszających, zarządcy, czy się pojawił, czy problem został rozwiązany. To była bezpośrednia kontrola po wykonaniu. Po nabraniu zaufania, P. G. zdawał jedynie raporty, gdzie był i co robił. Za pomocą (...) łączył się z serwerami. D. Ż. wystawiał faktury, a P. G. wykonywał pracę. Również telefonicznie otrzymywał zlecenia do wykonania. D. Ż. telefonicznie informował, że ma zlecenie z danego hotelu i ustalał czy jest w stanie to zrobić. Jeśli tak, dostawał polecenie do załatwienia. Jeżeli nie dało się tego robić zdalnie, to był wyjazd na miejsce zlecenia. W pierwszej kolejności zlecenia załatwiane były zdalnie z miejsca zamieszkania w G.. Tylko 1/3-1/4 pracy była wykonywana w terenie. Za drobne zakupy części, które były na bieżąco potrzebne płacił gotówką i za otrzymaną fakturę dostawał zwrot w gotówce. Miał adres mailowy na firmę (...). Kontaktował się z pracodawcą telefonicznie. Był pod telefonem w godzinach 8-16, ale z racji specyfiki firmy i awarii, czasem miał telefony o 18-19, ten czas pracy był rekompensowany. Faktycznie pracę miał zadaniową i wykonywał ją w normatywnym czasie pracy, bez nadgodzin, nawet w przypadku wyjazdów do hoteli.

Na rzecz spółki (...) pracę wykonywał też P. K. (1), który był dyrektorem do spraw sprzedaży. Nie był wspólnikiem i nie miał żadnych udziałów w spółce. Jego praca polegała na wyjazdach do hoteli w całej Polsce i rozmowach z hotelarzami w celu pozyskania ich jako klientów. Nie nadzorował on pracy P. G., nie pamiętał w jakim okresie pracował, nie interesowało go na podstawie jakiej umowy był on czy też pozostali pracownicy zatrudnieni. Wskazał jednak na sytuację, że z powodu braku ludzi musiał jechać z P. G. na realizację obiektu - hotelu (...) w K.. Na inne obiekty nie jeździł z nim, spotykali się sporadycznie w firmie we W.. Jego zatrudnienie uważał za potrzebne, bo nie było ludzi do pracy. P. K. (1) wykonywał pracę na zasadzie własnej działalności gospodarczej przez około półtora roku.

Wykonywanie pracy potwierdziła też świadek D. G., która słyszała o zleceniach telefonicznych i widziała syna pracującego zdalnie, czy wyjeżdżającego do pracy w terenie.

P. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Realizował projekt młodego rolnika jeszcze w trakcie studiów. Został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników od 1.04.2021 r. (decyzja Prezesa KRUS z 14.04.2021 r. k. 12-13). Gospodarstwo, które prowadzi specjalizuje się w uprawie zbóż, tak więc właściciel nie musi być non stop w pracy, a przede wszystkim w terminach kiedy sieje i kiedy zbiera plony. W trakcie zatrudnienia wypadł okres żniw i już we wstępnej rozmowie o pracę uzgodniono, że w sierpniu będzie miał dwa tygodnie urlopu.

Pierwszy raz urazu kolana P. G. doznał na studniówce. Wówczas były ściągane płyny i miał operację w Centrum (...) w W.. W związku z tym przebywał w szpitalu od 6 do 7 lutego 2017 r. Na tę okoliczność przedstawił kartę informacyjną potwierdzającą leczenie operacyjne (dołączona do odwołania – k. 11 akt). Po operacji jeździł na kontrole i rehabilitację. W trakcie zatrudnienia w (...) był na wyjeździe służbowym w W. i został na weekend. W czasie gry z kolegami w piłkę zdarzył się nieszczęśliwy wypadek, dostał kopnięcie z kolano, które było wcześniej uszkodzone i operowane. Po tym zdarzeniu nie wykonano operacji, było leczenie zachowawcze (k. 9, 10 akt). Ze zwolnienia lekarskiego korzystał od 25.08.2023 r. do 30.09.2023 r. Po dojściu do sprawności kontynuował zatrudnienie w (...), na co przedstawił dowody w postaci m.in. faktur i protokołów odbioru (k.14-23 akt). Ostatecznie umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron po urodzeniu dziecka przez partnerkę odwołującego się. Aktualnie ma małą córeczkę i nie może pozwolić sobie na wyjazdy, dlatego 31.04.2024 r. podjął pracę w miejscu zamieszkania.

P. G. z zawodu jestem inżynierem po ukończeniu Politechniki (...) i zarządzania ogólnego ze specjalizacją zarządzania projektami i zasobami ludzkimi na (...).

Na wezwanie Sądu płatnik składek przedłożył dokumenty finansowe (bilans sporządzony na dzień 31.12.2023 r. i rachunek zysków i strat sporządzony za rok obrotowy 2023 – k. 35-38 akt), z których wynika, że za rok 2023 spółka (...) osiągnęła zysk netto w wysokości (...) zł (dla porównania w roku 2022 zysk – (...) zł netto).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie doszło do formalnego zawarcia umowy o pracę oraz jej rzeczywistego świadczenia przez P. G. w ramach umowy o pracę zawartej z (...) sp. z o.o. we W. reprezentowaną przez D. Ż.. Między stronami został nawiązany stosunek pracy i zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych było prawidłowe. Postępowanie w sprawie wykazało, że ubezpieczony wykonywał pracę na rzecz płatnika składek, głównie pracę zdalną, ale też na terenie obiektów hotelowych i osiedli mieszkaniowych. Wykonanie tej pracy zlecał i nadzorował D. Ż.. Ze względu na specyfikę zadań, trudno o materialne dowody na jej świadczenie, należy jednak zauważyć, że aktualnie znaczna część prac informatycznych i serwisowych wykonywana jest zdalnie. Wypłacone wynagrodzenie (dowody wypłaty na rachunek bankowy) również nie jest wygórowane, biorąc pod uwagę specjalizację i zakres obowiązków.

Sąd zważył, co następuje:

Artykuł 86 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.), daje organowi rentowemu kompetencje do badania zarówno tytułu zawarcia umowy o pracę, jak i ważności jej poszczególnych postanowień i - w ramach obowiązującej go procedury zakwestionowania tych postanowień umowy o pracę w zakresie wynagrodzenia, które pozostają w kolizji z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego 4.08.2005 r. sygn. II UK 16/05, LEX 182776).

W okolicznościach niniejszej sprawy należało rozważyć, czy umowa o pracę zawarta pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek była czynnością prawną, w wyniku której doszło do nawiązania stosunku pracy i wykonywania pracy w myśl przepisów kodeksu pracy, czy też była ona czynnością pozorną, zawartą wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, bez zamiaru wykonywania pracy mającej cechy świadczenia charakterystycznego dla stosunku pracy. Tak wypowiedział się wielokrotnie Sąd Najwyższy przyjmując, iż do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zgłoszenie to następuje pod pozorem zatrudnienia (por. wyroki Sądu Najwyższego z 17.12.1996 r., sygn. akt II UKN 32/96; z 28.02.2001 r., sygn. akt II UKN 244/00; z 18.05.2006 r., sygn. akt III UK 32/06). Warunkiem pracowniczego ubezpieczenia społecznego jest istnienie faktycznego stosunku pracy. O ważności zaś stosunku pracy świadczy to, czy oświadczenia woli zawarte w umowie o pracę łączącej strony nie zawierają wad, które powodowałyby ich nieważność bądź bezskuteczność. Na istnienie stosunku pracy nie składa się tylko zawarcie umowy o pracę, ale nade wszystko zamiar stron oraz faktyczne wykonywanie określonej w umowie pracy, na warunkach z umowy wynikających.

Stosownie do regulacji z art. 22 kodeksu pracy, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Stosunek pracy charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, które odróżniają go od innych stosunków prawnych zbliżonych do niego, a w szczególności umowy o dzieło, czy umowy zlecenia. Są to: konieczność osobistego wykonywania pracy, podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy na jego rzecz i ryzyko oraz odpłatność pracy. Zasada osobistego wykonywania pracy oznacza, że pracownik winien pracę wykonywać osobiście i nie może tego obowiązku spełniać za pośrednictwem innej osoby. Nie może zatem samowolnie powierzyć jej wykonania innej osobie. Istotą stosunku pracy jest również to, aby praca odbywała się pod kierownictwem pracodawcy i by pracownik stosował się do jego poleceń związanych zwłaszcza z organizacją i przebiegiem pracy. Umowa o pracę jest umową starannego działania. Świadcząc umowę o pracę pracownik jest podporządkowany pracodawcy co do czasu, miejsca i sposobu jej wykonywania. Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi zatem istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem. Z tych też względów celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być więc faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych zawartą umową.

Do ustalenia, że doszło do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy nie jest wystarczające spełnienie warunków formalnych zatrudnienia, takich jak zawarcie umowy o pracę, przygotowanie zakresu obowiązków, zgłoszenie do ubezpieczenia, ale konieczne jest ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać obowiązki stron stosunku pracy i to czyniły. Nie może bowiem być tolerowana sytuacja, w której osoba zainteresowana w uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, do których nie ma tytułu, z pomocą płatnika składek wytwarza dokumenty służące wyłącznie do tego celu. Sąd podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 18.05.2006 r. sygn. III UK 32/06, zgodnie z którym do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zatem zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje pod pozorem zatrudnienia. Podobnie Sąd Najwyższy wypowiedział się w wyroku z 10.02.2006 r. sygn. I UK 186/05, stwierdzając, iż podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 26.09.2006 r. sygn. akt II UK 2/06, nie stanowi podstawy do objęcia ubezpieczeniem społecznym dokument nazwany umową o pracę, jeżeli rzeczywisty stosunek prawny nie odpowiada treści art. 22 k. p. Dokument w postaci umowy o pracę nie jest więc niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony umowy, faktycznie złożyły oświadczenia woli o treści zapisanej w dokumencie. W takiej sytuacji kwestia ważności zawartej umowy o pracę w sprawie o objęcie ubezpieczeniem społecznym pozostaje na drugim planie, albowiem o nieobjęciu tym ubezpieczeniem w przypadku zgłoszenia do ubezpieczenia osoby niebędącej pracownikiem nie decyduje nieważność umowy, lecz fakt niepozostawania w stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k. p.

Z postępowania dowodowego wynika, że pracodawca poszukiwał pracownika do wykonywania pracy i zatrudnił odwołującego się, który do czasu zdarzenia, jakie miało miejsce pod koniec sierpnia 2023 r. faktycznie świadczył pracę. Na jej wykonywanie wskazuje nie tylko sam odwołujący się, ale też świadkowie D. Ż., P. K. (2) i D. G.. Przed tym zatrudnieniem P. G. posiadał tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, gdyż był właścicielem gospodarstwa rolnego i został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników od 1.04.2021 r. (decyzja Prezesa KRUS z 14.04.2021 r. k. 12-13). Z racji ukończenia studiów wyższych na Politechnice (...) i (...), posiadał wymagane umiejętności dotyczące systemów informatycznych, w jakich pracowała zatrudniająca go spółka. Wcześniej pracował w podobnym charakterze na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Odwołujący uzyskał zaświadczenie o zdolności do pracy wydane przez lekarza medycyny pracy, zatem nie było przeciwwskazań do podjęcia zatrudnia na stanowisku koordynatora projektów/nadzór zdalny systemów informatycznych. Wprawdzie uraz kolana miał miejsce przed podjęciem zatrudnienia, ale był już leczony w 2017 r. W sierpniu 2023 r. doszło do kolejnego urazu, co spowodowało konieczność ponownego leczenia (w skierowaniu na badanie wskazano na „podejrzenie uszkodzenia zadawnionego MM kolana lewego”).

W przedmiotowej sprawy istotną rolę było wykazanie faktycznego świadczenia pracy przez odwołującego się, co też zostało uczynione. U źródła każdej umowy o pracę leży przyczyna w postaci uzasadnionej przesłankami ekonomiczno-organizacyjnymi konieczności pozyskania pracownika do wykonywania prac zakreślonych przedmiotem działalności gospodarczej pracodawcy. Pracodawca kieruje się własną potrzebą gospodarczą i przy prawidłowym ważnym stosunku pracy wyłącznie ta potrzeba jest sprawczym czynnikiem zatrudnienia. O potrzebie zatrudnienia pracownika wypowiadał się zarówno D. Ż., jak i P. K. (1). Spółka była w dobrej kondycji finansowej i zatrudnienie pracownika nie stanowiło zbędnego obciążenia. Co do formy tego zatrudnienia, decyduje wola stron. D. Ż. wskazał, że P. G. rozważał wyłącznie zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, co w braku innych zaufanych kandydatów przesądziło o zawarciu umowy o pracę i jej wykonywaniu.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają z zastrzeżeniem art. 8 i 9 ww. ustawy, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. W myśl art. 8 ustawy za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a. Z kolei, na podstawie art. 11 ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12, a zgodnie z art. 12 ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Artykuł 13 cytowanej ustawy stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają pracownicy – od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Samo zawarcie umowy o pracę nie jest wystarczające. Jedynie rzeczywiste pozostawanie w stosunku pracy, daje podstawę do podlegania ubezpieczeniom. Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy.

W świetle powyższych ustaleń, które zostały dokonane przede wszystkim na podstawie dowodów przedstawionych przez odwołującego się, Sąd doszedł do przekonania, iż umowa o pracę była skutecznie zawarta i P. G. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u płatnika składek (...) sp. z o.o. we W. od 5.07.2023 r.

W związku z powyższym, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku (pkt 1.).

Wysokość kosztów pełnomocnika ustalono na podstawie § 9 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Poniesione koszty pomocy prawnej (wynagrodzenie pełnomocnika) zostały przyznane w minimalnej wysokości przewidzianej w cytowanym rozporządzeniu.

Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu (art. 98 § 1 ¹ k.p.c.).

W związku z powyższym na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. orzeczono jak w punkcie 2. wyroku.