Wyrok z 6 listopada 2024, sygn. VII U 764/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 listopada 2024 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku w Warszawie

sprawy T. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W.

o prawo do rekompensaty

na skutek odwołania T. J.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 7 czerwca 2022 roku znak:(...)

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

T. J. w dniu 6 lipca 2022 roku złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 7 czerwca 2022 roku, znak: (...), odmawiającej mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych w latach 1980-1998. Odwołujący w uzasadnieniu odwołania wskazał, że w spornym okresie pracował w charakterze kierownika wiertni i kierownika Ośrodka Kopalń i otrzymał świadectwo pracy w warunkach szczególnych (odwołanie – k. 3-5 a.s.).

Podczas rozprawy w dniu 15 listopada 2023 r. T. J. sprecyzował, że wnosi o zmianę decyzji ZUS i przyznanie mu prawa do rekompensaty i uznanie pracy w warunkach szczególnych w okresie od 1 października 1983 roku do 30 września 1998 roku (protokół rozprawy z 15.11.2023 r. – k. 117 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

Organ rentowy w uzasadnieniu wskazał, że nie uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach, na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty, okresu zatrudnienia T. J. w okresie od 01.10.1983 r. do 15 listopada 1992 r. na stanowisku kierownika wiertni oraz od 16 listopada 1992 r. do 30 września 1998 r. na stanowisku kierownika Ośrodka Kopalń. Następnie organ rentowy wskazał, że wykonywanie pracy na stanowiskach kierowniczych wymaga wykonywania prac o charakterze administracyjno-biurowym, bądź sprawowania nadzoru wykonywania prac przez podległych pracowników, a zatem, w ocenie organu rentowego, nie można uznać, że odwołujący stale i bezpośrednio wykonywał pracę polegającą na kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz dozorze inżynieryjno-technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Zatem odwołujący nie wykazał 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach konicznego do nabycia prawa do rekompensaty (odpowiedź na odwołanie - k. 6-7 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

T. J., urodził się (...) Odwołujący w spornym okresie był zatrudniony w (...) S.A., od 1 października 1983 r. do 15 listopada 1992 r. na stanowisku kierownika wiertni oraz od 16 listopada 1992 r. do 30 września 1998 r. na stanowisku kierownika ośrodka kopalni (...).

Praca odwołującego na stanowisku kierownika wiertni obejmowała:

1)  kierowanie i dozorowanie pracy całej załogi wiertniczej (wszystkich prac), brygad specjalistycznych (ślusarskich, kotlarskich, elektryków, itd.), dozorowanie robót wykonywanych na terenie wiertni przez osoby dozoru średniego i niższego oraz w przypadku niewyznaczenia kierownika budowy wiertni na okres montażu i demontażu wiertni, również kierowania pracą brygad budowlano - montażowych,

2)  utrzymanie ciągłości ruchu urządzenia,

3)  wydawanie poleceń przez podlegle mu osoby dozoru ruchu i pozostałych członków załogi wiertniczej,

4)  osobiste dozorowanie prac przy rurowaniu i cementowaniu otworu, jeśli nie dozoruje tych prac kierownik ruchu zakładu górniczego lub wyznaczone przez niego inna osoba dozoru ruchu,

5)  osobiste dozorowanie innych robót ważnych i skomplikowanych jak roboty ratunkowe i okresowy przegląd urządzeń,

6)  nadzór nad gospodarką materiałową i magazynową,

7)  nadzór nad gospodarką remontową,

8)  osobiste, prawidłowe i terminowe prowadzenie dokumentacji otworu.

Natomiast praca odwołującego na stanowisku kierownika ośrodka kopalń (...) obejmowała:

1)  kierowanie wszystkimi pracami związanymi z eksploatacją złóż gazu ziemnego, produkcją gazoliny oraz wierceniami eksploatacyjnymi, rekonstrukcjami i likwidacjami zgodnie z planem ruchu kopalń wchodzących w skład danego Ośrodka,

2)  nadzór w kopalniach nad właściwą i racjonalną eksploatacją złóż gazu ziemnego,

3)  koordynację i nadzór pracy kierowników podległych kopalń i obiektów oraz grupy konserwacyjno - remontowej.

/świadectwo pracy – k. 17 a.s., dokument powierzenia obowiązków – k. 23 akt osobowych, zakres działania – k. 28 akt osobowych, zakres działania na stanowisku kierownika wiertni – k. 46 akt osobowych, zatwierdzenie z 23.05.1988 r. – k. 49 akt osobowych, dokumenty powołania – k. 63, 64 akt osobowych, pełnomocnictwo – k. 65 akt osobowych, zakres obowiązków – k. 69 akt osobowych, zatwierdzenie z 25.01.1993 r. – k. 71 akt osobowych, zakres obowiązków – k. 78 akt osobowych, arkusz kwalifikacji – k. 83 akt osobowych, zeznania odwołującego – k. 117-121 a.s., zeznania świadków: W. T. – k. 70-72 a.s., J. R. – k. 56-60v. a.s., J. D. – k. 65-68 a.s., J. O. – k. 98-102v. a.s./

Decyzją z 7 czerwca 2022 roku, znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. odmówił T. J. prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że nie uwzględnił okresów pracy w szczególnych warunkach od 01.10.1983 r. do 15.11.1992 r. na stanowisku kierownika wiertni oraz od 16.11.1992 r. do 30.09.1998 r. na stanowisku kierownika Ośrodka Kopalń (decyzja z 7 czerwca 2022 r. – k. 19 a.e.).

Od ww. decyzji T. J. złożył odwołanie z 6 lipca 2022 roku, inicjując tym samym niniejsze postępowanie (odwołanie – k. 3-5 a.s.).

Podczas rozprawy 15 listopada 2023 r. sąd postanowił dopuścić dowód z opinii biegłego sądowego specjalisty ds. BHP celem ustalenia czy praca wykonywana przez odwołującego T. J. w okresie od 1 października 1983 r. do 30 września 1998 r. w (...) S.A. na stanowisku kierownika wiertni oraz kierownika ośrodka kopalń, wykonywana była w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w innych Rozporządzeniach Rady Ministrów dotyczących I Kategorii Zatrudnienia i zarządzeniach właściwych ministrów, ewentualnie w ustawie o emeryturach pomostowych (postanowienie – k. 123 a.s.).

W opinii z 19 grudnia 2023 r. biegły sądowy w dziedzinie (...) w oparciu o akta sądowo-emerytalne i akta osobowe odwołującego znajdujące się w aktach sprawy oraz w oparciu o zeznania świadków i ubezpieczonego, ocenił że materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że T. J. w spornym okresie czasu pracy (tj. od dnia i października (...). do dnia 30 września (...).) wykonywał pracę w warunkach szczególnych/o szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy w wymiarze minimum 15 lat, w oparciu o wymagania rozporządzenia Rady Ministrów.

Biegły wskazał, że odwołujący przez 8 lat, 10 miesięcy i 12 dni pracował jako kierownik wiertni. Podkreślił, że prace wykonywane przez pracowników wiertni - tj. prace bezpośrednio przy wierceniu, prace wiertnicze są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale I (W górnictwie), poz. 4 (prace wiertnicze, geofizyczne, hydrogeologiczne i geodezyjne przy poszukiwaniu surowców i wody) rozporządzenia Rady Ministrów. Prace związane z bezpośrednim nadzorem nad pracami wymienionymi w Wykazie A, Dziale I, poz. 4 - w przypadku wykonywania ich stale, bezpośrednio i w pełnym wymiarze czasu pracy – są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 24 (kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno - techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie) rozporządzenia Rady Ministrów.

Odwołującemu podlegały osoby dozoru ruchu i pozostałe osoby członków załogi wiertniczej. Biegły wskazał, że praca odwołującego na stanowisku kierownika wiertni w spornym okresie czasu pracy obejmowała:

1.  czynności (np. prace przy rurowaniu i cementowaniu otworu) bezpośredniego nadzoru nad pracami wymienionymi w Wykazie A, Dziale I, poz. 4, rozporządzenia Rady Ministrów i była to praca wykonywana w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 24, rozporządzenia Rady Ministrów,

2.  czynności nie będące pracą w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania rozporządzenia Rady Ministrów (np. nadzór nad gospodarką materiałową i magazynową; nadzór nad gospodarką remontową; osobiste, prawidłowe i terminowe prowadzenie dokumentacji otworu),

3.  bezpośredni nadzór nad pracą średniego i niższego dozoru, a więc osobami (stanowiskami), które nie są wymieniane w Wykazie rozporządzenia Rady Ministrów, jako wykonywane w warunkach szczególnych.

Tym samym nie ma podstaw do uznania, że odwołujący w spornym okresie czasu pracy na stanowisku kierownika wiertni wykonywał ją w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (§ 2.1, rozporządzenia).

Natomiast na stanowisku kierownika ośrodka kopalń (...) (w wymiarze: 5 lat, 10 miesięcy i l1 dni), w ocenie biegłego, odwołujący nie wykonywał prac bezpośrednio związanych z wydobyciem ropy naftowej i gazu - tj. prace wykonywane w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale I (w górnictwie), poz. 3 (Wydobycie ropy naftowej i gazu) rozporządzenia Rady Ministrów. Nadzór - w tym także bezpośredni - nad pracą osób bezpośrednio wykonujących wydobycie gazu w poszczególnych kopalniach (wchodzących w skład ośrodka kopalń (...)) sprawował kierownik kopalni i/lub pracujące tam osoby dozoru.

Tym samym, na podstawie informacji znajdujących się w zakresie obowiązków i odpowiedzialności odwołującego, jak również jego zeznań i w oparciu o powyższe, w ocenie biegłego, nie ma podstaw do uznania, że odwołujący stale, bezpośrednio i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy wykonywał prace w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 24 (kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno - techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie) rozporządzenia Rady Ministrów, w związku z Wykazem A, Działem I (W górnictwie), poz. 3 (Wydobycie ropy naftowej i gazu) rozporządzenia Rady Ministrów (opinia biegłego Z. C. z 19.12.2023 r. – k. 127-138 a.s.).

Pismem z dnia 29 stycznia 2024 roku odwołujący T. J. złożył zastrzeżenia do opinii biegłego sądowego Z. C. (2) z dnia 19 grudnia 2023 roku (pismo z 29.01.2024 r. – k. 150-150v. a.s.).

Postanowieniem z 19 lutego 2024 roku Sąd Okręgowy dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego specjalisty ds. BHP Z. C. (2) celem ustosunkowania się do zarzutów i zastrzeżeń zgłoszonych przez odwołującego T. J. w piśmie procesowym z dnia 29 stycznia 2024 r. odnośnie opinii biegłego z dnia 19 grudnia 2023 r. (postanowienie – k. 154 a.s.).

W opinii uzupełniającej z 10 kwietnia 2024 r. biegły sądowy w dziedzinie (...) w sposób szczegółowy odniósł się do zarzutów odwołującego i podtrzymał w całości swoją opinię główną z 19 grudnia 2023 roku (opinia uzupełniająca biegłego Z. C. (2) z 10.04.2024 r. – k. 165-172 a.s.).

Pismem z dnia 23 maja 2024 roku odwołujący T. J. złożył zastrzeżenia do opinii uzupełniającej biegłego sądowego Z. C. (2) z dnia 10 kwietnia 2024 roku (pismo z 23.05.2024 r. – k. 184-184v. a.s.).

Postanowieniem z 7 czerwca 2024 roku Sąd Okręgowy dopuścił dowód opinii biegłego sądowego specjalisty ds. BHP (z pominięciem Z. C. (2)) celem ustalenia czy praca wykonywana przez odwołującego T. J. w okresie od 1 października 1983 r. do 30 września 1998 r. w (...) S.A. na stanowisku kierownika wiertni oraz kierownika ośrodka kopalń, wykonywana była w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w innych Rozporządzeniach Rady Ministrów dotyczących I Kategorii Zatrudnienia i zarządzeniach właściwych ministrów, ewentualnie w ustawie o emeryturach pomostowych (postanowienie – k. 185 a.s.).

W opinii z 25 lipca 2024 r. biegły sądowy w dziedzinie (...) w oparciu o akta sądowo-emerytalne i akta osobowe odwołującego znajdujące się w aktach sprawy oraz w oparciu o zeznania ubezpieczonego, ocenił że odwołujący T. J. w spornym okresie zatrudnienia w (...) S.A. nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy kontroli międzyoperacyjnej. Biegły wskazał, że nie można wykluczyć, że będąc zatrudnionym przed 01 października 1983 roku, w tym w okresie stanu wojennego, na którymś ze stanowisk, na początku swojego zatrudnienia w (...) S.A. odwołujący dokonywał doraźnych kontroli technicznych, ale nie była to kontrola międzyoperacyjna, w rozumieniu przepisu rozporządzenia Rady Ministrów z 07 lutego 1983r. Następnie powołując się na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2013 roku, sygn. akt I UK 184/13, biegły wskazał, że dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, aby mógł być uznany za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - musi odpowiadać łącznie następującym warunkom:

1)  musi być dozorem inżynieryjno-technicznym, czyli dozorem specjalistycznym, a nie dozorem "jakimkolwiek" (nie może być "zwykłym" dozorem wykonywanym w ramach pracowniczego podporządkowania kierownictwu pracodawcy);

2)  musi być sprawowany "na oddziałach i wydziałach", czyli powinien być wykonywany bezpośrednio w określonym, skonkretyzowanym środowisku pracy, w którym istnieje narażenie na czynniki o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub powodujące znaczny stopień uciążliwości pracy albo wymagające wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia;

3)  powinien dotyczyć prac zgodnych z wykazami prac w szczególnych warunkach (zawartymi w załącznikach do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.) i wykonywanych bezpośrednio przez osoby, nad którymi sprawowany jest nadzór;

4)  musi być wykonywany stale przez osobę nadzorująca, czyli nie może mieć charakteru okazjonalnego (peryferyjnego);

5)  powinien być sprawowany w pełnym wymiarze czasu, jaki obowiązuje osobę nadzorującą na zajmowanym przez nią stanowisku.

W ocenie biegłego z treści zakresów obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności przyjętych do wiadomości i przestrzegania, wynika niezbicie, że odwołujący sprawował dozór nad podległymi mu jednostkami organizacyjnymi, za pośrednictwem osób dozoru średniego i niższego. Osobami stale nadzorującymi proces technologiczny, byli bez wątpienia brygadziści i ew. mistrzowie. Także z treści udzielonych przez Zarząd (...) pełnomocnictw wynika, że odwołujący T. J. nie był osobą sprawującą dozór inżynieryjno-techniczny, tj. dozór specjalistyczny w szczególnych warunkach, lecz wysokiej rangi menadżerem, szybko awansującym w strukturze (...). Zdaniem biegłego zeznanie odwołującego dotyczące zakresu obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności jest sprzeczne z zapisami w dokumentach kadrowych, natomiast zasłanianie się asystentem jest niezgodne z tym, czego odwołujący się zobowiązał się przestrzegać. W ocenie biegłego wykonywanie zaleceń poinspekcyjnych, odpowiedzialność za powierzony majątek, przestrzeganie rozliczeń finansowych, prawidłowość wydatkowanych sum pieniężnych i wiele innych obowiązków nie mógł cedować na asystenta. Ta odpowiedzialność ciążyła zarówno na kierowniku wiertni, a w szczególności na kierowniku ośrodka kopalń. W opinii biegłego pracodawca upoważniając odwołującego do samodzielnego składania oświadczeń woli w imieniu i na rzecz (...), wyraźnie zastrzegł, że odwołujący nie ma prawa udzielania dalszych pełnomocnictw w jakimkolwiek zakresie (opinia biegłego A. P. z 25.07.2024 r. – k. 190-206 a.s.).

Pismem z dnia 9 września 2024 roku odwołujący T. J. złożył zastrzeżenia do opinii biegłego sądowego A. P. z dnia 25 lipca 2024 roku (pismo z 09.09.2024 r. – k. 220-221 a.s.).

Podczas rozprawy dnia 6 listopada 2024 roku odwołujący oświadczył, że podtrzymuje stanowisko w sprawie, nie zgłasza żadnych wniosków i nie wnosi o uzupełnienie materiału dowodowego (protokół rozprawy – k. 231 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie powołanych dokumentów, które zostały ocenione jako wiarygodne. Strony nie zgłaszały zastrzeżeń do ich formy i treści, a sąd także nie znalazł podstaw do tego, by je kwestionować.

Podstawą ustaleń faktycznych były również zeznania świadków W. T., J. R., J. D. i J. O. oraz zeznania ubezpieczonego, które zostały ocenione jako wiarygodne jedynie w zakresie w jakim pokrywały się z wnioskami z opinii biegłych sądowych.

Sąd oparł się również na opinii biegłych sądowych z zakresu (...). Opinie te zostały ocenione przez Sąd jako rzetelne i spójne, gdyż ich treść jest jasna i logiczna, a także wyczerpująco i przekonująco uzasadniona. Z tych też względów opinie te nie budziły wątpliwości i zastrzeżeń. Sąd przyjął zatem te opinie jako podstawę dokonanych ustaleń faktycznych, uznając, że brak jest podstaw do ich negowania.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał zgromadzony materiał dowodowy za wystarczający do rozpoznania sprawy.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie było niezasadne i podlegało oddaleniu.

Spór w niniejszej sprawie skupił się na kwestii prawa odwołującego do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Warunki przyznania tej rekompensaty zostały określone w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1924 z późn. zm. - dalej jako u.e.p.) oraz ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 - dalej jako ustawa emerytalna). I tak, zgodnie z art. 2 ust. 5 u.e.p. rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Warunki nabycia prawa do rekompensaty określa art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p., w myśl którego rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są więc:

1) utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 r. - w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. - podstawy prawnej przewidującej takie uprawnienie;

2) niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisów o emeryturach pomostowych;

3) legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS;

4) nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS;

Odesłanie ustawowe zawarte w art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych wymaga przedstawienia przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych regulujących kwestię okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki. Jako przykłady takiej pracy można wymienić: pracę w narażeniu na hałas przekraczający dozwolone normy, w zapyleniu, w oparach chemicznych, w wysokich temperaturach lub zmiennych warunkach atmosferycznych.

W niniejszej sprawie odwołujący T. J. domagał się przeliczenia emerytury z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych w związku z okresami zatrudnienia od 1 października 1983 roku do 30 września 1998 roku.

Wydając skarżoną decyzję organ rentowy nie przyznał odwołującemu prawa do rekompensaty wskazując, że nie uwzględnił okresów pracy w szczególnych warunkach od 01.10.1983 r. do 15.11.1992 r. na stanowisku kierownika wiertni oraz od 16.11.1992 r. do 30.09.1998 r. na stanowisku kierownika Ośrodka Kopalń. Ostatecznie zatem spór w sprawie skupił się na badaniu przez Sąd, czy praca wykonywana przez odwołującego na przełomie ww. lat może zostać zakwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Ponieważ art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p. odnosi się do pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, konieczne jest wskazanie, że na gruncie przedmiotowej ustawy tego rodzaju praca jest definiowana inaczej, niż na tle ustawy o emeryturach pomostowych. W szczególności wykaz prac zaliczanych do prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zamieszczony został w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm. - dalej jako "rozporządzenie RM z 7 lutego 1983 r."). Wyjątkowy charakter prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, możliwość zakwalifikowania pracy na danym stanowisku jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach u pracodawcy, którego podstawowa działalność nie należy do branży, do której przyporządkowane jest dane stanowisko pracy, jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wykonywanie tej pracy oznacza narażenie na tożsame szkodliwe czynniki właściwe branży przypisanej do stanowiska wymienionego w wykazie A rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2017 r. Okresy pracy określone w ust. 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy, przy czym nieprzedstawienie tego dokumentu nie oznacza braku możliwości wykazania faktu wykonywani pracy w warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano ugruntowany już pogląd, zgodnie z którym ze względu na powyższe okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym dopuszczalne jest więc dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie wykazać tej okoliczności jedynie w oparciu o dokumenty (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r., III UZP 6/84; z dnia 21 września 1984 r., III UZP 48/84; a także wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 r. III AUa 2474/03; Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 4 października 2013 r., IV U 1284/13).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe w oparciu o wskazane przez odwołującego dowody w postaci jego dokumentacji osobowej z okresów zatrudnienia w (...) S.A., zeznań świadków: W. T., J. R., J. D. i J. O. oraz przesłuchania odwołującego. W oparciu o powyższe dowody Sąd ustalił, że odwołujący w spornym okresie był zatrudniony w (...) S.A., od 1 października 1983 r. do 15 listopada 1992 r. na stanowisku kierownika wiertni oraz od 16 listopada 1992 r. do 30 września 1998 r. na stanowisku kierownika ośrodka kopalni (...).

Na stanowisku kierownika wiertni odwołujący wykonywał następujące czynności:

1)  kierowanie i dozorowanie pracy całej załogi wiertniczej (wszystkich prac), brygad specjalistycznych (ślusarskich, kotlarskich, elektryków, itd.), dozorowanie robót wykonywanych na terenie wiertni przez osoby dozoru średniego i niższego oraz w przypadku niewyznaczenia kierownika budowy wiertni na okres montażu i demontażu wiertni, również kierowania pracą brygad budowlano - montażowych,

2)  utrzymanie ciągłości ruchu urządzenia,

3)  wydawanie poleceń przez podlegle mu osoby dozoru ruchu i pozostałych członków załogi wiertniczej,

4)  osobiste dozorowanie prac przy rurowaniu i cementowaniu otworu, jeśli nie dozoruje tych prac kierownik ruchu zakładu górniczego lub wyznaczone przez niego inna osoba dozoru ruchu,

5)  osobiste dozorowanie innych robót ważnych i skomplikowanych jak roboty ratunkowe i okresowy przegląd urządzeń,

6)  nadzór nad gospodarką materiałową i magazynową,

7)  nadzór nad gospodarką remontową,

8)  osobiste, prawidłowe i terminowe prowadzenie dokumentacji otworu.

Natomiast na stanowisku kierownika ośrodka kopalń (...) odwołujący wykonywał następujące czynności:

1)  kierowanie wszystkimi pracami związanymi z eksploatacją złóż gazu ziemnego, produkcją gazoliny oraz wierceniami eksploatacyjnymi, rekonstrukcjami i likwidacjami zgodnie z planem ruchu kopalń wchodzących w skład danego Ośrodka,

2)  nadzór w kopalniach nad właściwą i racjonalną eksploatacją złóż gazu ziemnego,

3)  koordynację i nadzór pracy kierowników podległych kopalń i obiektów oraz grupy konserwacyjno - remontowej.

Dokonując oceny tak określonego charakteru pracy Sąd Okręgowy oparł się również na opiniach biegłych sądowych z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, którzy w oparciu o analizę akt osobowych odwołującego oraz jego zeznań i zeznań świadków wskazali, że materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że T. J. w spornym okresie, tj. od dnia 1 października 1983 r. do dnia 30 września (...)., wykonywał pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy w wymiarze minimum 15 lat, w oparciu o wymagania rozporządzenia Rady Ministrów.

Odwołujący przez 8 lat, 10 miesięcy i 12 dni pracował jako kierownik wiertni. Prace wykonywane przez pracowników wiertni - tj. prace bezpośrednio przy wierceniu, prace wiertnicze są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale I (W górnictwie), poz. 4 (prace wiertnicze, geofizyczne, hydrogeologiczne i geodezyjne przy poszukiwaniu surowców i wody) rozporządzenia Rady Ministrów. Prace związane z bezpośrednim nadzorem nad pracami wymienionymi w Wykazie A, Dziale I, poz. 4 - w przypadku wykonywania ich stale, bezpośrednio i w pełnym wymiarze czasu pracy - są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 24 (kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno - techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie) rozporządzenia Rady Ministrów.

Odwołującemu podlegały osoby dozoru ruchu i pozostałe osoby członków załogi wiertniczej, jednak specyfika pracy odwołującego obejmowała również inne czynności, zatem nie ma podstaw do uznania, że odwołujący w spornym okresie pracy na stanowisku kierownika wiertni wykonywał ją w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (§ 2.1, rozporządzenia).

Natomiast na stanowisku kierownika ośrodka kopalń (...) odwołujący pracował przez lat, 10 miesięcy i l1 dni i nie wykonywał w tym okresie prac bezpośrednio związanych z wydobyciem ropy naftowej i gazu - tj. prace wykonywane w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale I (w górnictwie), poz. 3 (Wydobycie ropy naftowej i gazu) rozporządzenia Rady Ministrów. Nadzór - w tym także bezpośredni - nad pracą osób bezpośrednio wykonujących wydobycie gazu w poszczególnych kopalniach (wchodzących w skład ośrodka kopalń (...)) sprawował kierownik kopalni, lub pracujące tam osoby dozoru.

Tym samym - na podstawie informacji znajdujących się w zakresie obowiązków i odpowiedzialności odwołującego, jak również jego zeznań nie ma podstaw do uznania, że odwołujący stale, bezpośrednio i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy wykonywał prace w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 24 (kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno - techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie) rozporządzenia Rady Ministrów, w związku z Wykazem A, Działem I (W górnictwie), poz. 3 (Wydobycie ropy naftowej i gazu) rozporządzenia Rady Ministrów.

W konsekwencji zgodzić się należy ze stanowiskiem organu rentowego w zakresie, w jakim wskazał, że realizowanie przez odwołującego prac w spornym okresie nie odpowiadają charakterowi pracy określonej w wykazie A stanowiącego załącznika do rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. Wymaga podkreślenia, że określenie rodzajów prac oraz ich umiejscowienie w działach gospodarki związanych konkretnym procesem technologicznym nie jest przypadkowe i ma na celu usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości w oddzielnych działach zostało powiązane z przypisaniem poszczególnych stanowisk pracy odpowiednim gałęziom gospodarki (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 20/09 i I UK 24/09, z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, z dnia 19 marca 2012 r., II UK 166/11 i z dnia 14 marca 2013 r., I UK 547/12).

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy zważył, że skarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2022 roku była prawidłowa. Brak możliwości przypisania spornych okresów zatrudnienia odwołującego do rodzaju prac wykonywanych w warunkach szczególnych skutkuje uznaniem, że nie wykazał on wymaganego ustawą 15-letniego stażu pracy w takich warunkach, a w konsekwencji nie spełnia warunków koniecznych do przyznania mu prawa do rekompensaty zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy nie znajdując podstaw do zmiany decyzji oddalił odwołanie, o czym orzeczono na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. zgodnie z sentencją wyroku.