Wyrok z 7 listopada 2024, sygn. VII U 1215/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 listopada 2024 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: sędzia sądu rejonowego (del.) Aneta Tomasik-Żukowska

protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Ciepielowska

po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy J. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.

przy uczestnictwie Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców

o podstawę wymiaru składek

na skutek odwołania J. C.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.

z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr (...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że dla J. C. jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od 1 stycznia 2024 r. stanowi kwota wynikająca z art. 18 c ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

UZASADNIENIE

§`7.02.Decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. powołując się na przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 18 ust. 8, ust. 9 i ust. 10, art. 18c ust. 11 pkt 6, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, z późn. zm.) stwierdził, że dla J. C. jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe stanowi od stycznia 2024 r. zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego tj. 4694,40 zł (za miesiące styczeń i luty 2024 r. podstawa wymiaru proporcjonalnie pomniejszona o okres przyznanego zasiłku chorobowego).

Zakład podał, iż analiza konta wykazała, że J. C. dokonał zgłoszeń do obowiązkowych ubezpieczeń (emerytalnego, rentowych, wypadkowego) i zdrowotnego oraz dobrowolnego chorobowego:

- od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2021 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od przychodu/dochodu,

-

od 1 stycznia 2022 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Pismem z 2 lutego 2024 r. J. C. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie odmowy prawa do ulgi „Mały ZUS plus” od 1 stycznia 2024 r.

Zakład wskazał, iż istotne jest przekroczenie przez J. C. limitu określonego w art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2021 r. wykorzystał bowiem limit 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności, dla których ustalał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależnioną od przychodu/dochodu.

Zakład podał, iż jak wynika z art. 18c ust. 11 pkt 6 wyżej powołanej ustawy, przepisy określające ustalanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 18c nie mają zastosowania do osób, które ustalały niniejszą podstawę na ubezpieczenia społeczne przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zapis: „ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych” dotyczy okresu przed pierwszym miesiącem w danym roku kalendarzowym, w którym osoba mogłaby skorzystać z ulgi. Tak więc okres 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej należy ustalać począwszy od grudnia roku poprzedniego. W przypadku stycznia 2024 r. i prowadzenia bez przerw działalności gospodarczej - jak ma to miejsce w przypadku J. C. - okres ostatnich miesięcy kalendarzowych to 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r.

ZUS konkludował, iż wnioskodawca korzystał z przedmiotowego prawa przez 36 miesięcy, zatem w roku kalendarzowym 2024 nie ma do niego zastosowania ustalanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z art. 18c.

Zatem w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. właściwą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, zgodnie z art. 18 ust. 8 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Od 18 stycznia 2024 r. do 26 stycznia 2024 r. i od 29 stycznia 2024 r. do 4 lutego 2024 r. J. C. przebywał na L4 i z tego tytułu miał wypłacony zasiłek chorobowy. Podstawa wymiaru składek za styczeń i luty 2024 r. ulega proporcjonalnemu pomniejszeniu.

W odwołaniu od decyzji J. C. domagał się jej zmiany poprzez ustalenie, że od dnia 1 stycznia 2024 r. ma prawo do skorzystania z preferencji w opłacaniu składek, tj. z tzw. Małego Zus +. Odwołujący wskazał, iż tego tytułu zgłosił się do ZUS od 1 stycznia 2024 r. z kodem 059000, złożył w terminie deklarację ZUS DRA za styczeń 2024 r. uwzględniającą wyliczenie składki zgodne z kodem 059000. ZUS odrzucił deklarację i naliczył podstawy zgodnie z kodem 051000. Odwołujący nie zgadza się z interpretacją ZUS.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy domagał się jego oddalenia, wskazując jak w zaskarżonej decyzji.

Do postępowania przystąpił Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, który wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, iż od stycznia 2024 r. przedsiębiorca ma prawo do ustalenia podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako osoba, której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne uzależniona jest od dochodu; podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy od stycznia 2024 r. stanowi kwota ustalona na podstawie art. 18c ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu Rzecznik wskazał, że ponieważ przedsiębiorca spełnił wszelkie pozytywne przesłanki warunkujące skorzystanie ze wskazanej preferencji i nie ziściła się żadna z przesłanek negatywnych, tj. w szczególności przedsiębiorca nie korzystał z preferencji składkowej przez 36 miesięcy w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych, ma prawo skorzystać z Małego ZUS plus od stycznia do grudnia 2024 r.

Okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy były bezsporne:

J. C. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą.

Odwołujący dokonał zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych:

- od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2021 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od przychodu/dochodu,

-

od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego,

-

od 1 stycznia 2024 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu.

J. C. wyraził zgodę na udział Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców w postępowaniu sądowym dotyczącym decyzji wydanej przez ZUS O/K. w sprawie możliwości opłacania przez niego składek od podstaw wymiaru w wysokości określonej w art. 18c ustawy z dnai 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (pismo k. 19).

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie było uzasadnione.

Spór w niniejszej sprawie koncentrował się na tym, czy do odwołującego w okresie zakreślonym w zaskarżonej decyzji, tj. od stycznia 2024 r. znajdują zastosowanie zasady przewidziane w ramach instytucji tzw. „małego ZUS plus”. Powyższa instytucja, wprowadzona 1 stycznia 2019 r. przepisem art. 18c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczy najniższej podstawy wymiaru składek. Stosownie do art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2020 r. - podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Jak wynika z ust. 2 ww. przepisu podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku.

Podstawę wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, ubezpieczony ustala na dany rok kalendarzowy, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, obliczony zgodnie z ust. 4, przez współczynnik 0,5. Otrzymany wynik jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa (ust. 3).

W myśl ust. 4 ww. przepisu przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym jest obliczany według następującego wzoru:

roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym × 30 liczba dni kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym i jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa.

Zgodnie natomiast z art. 18c ust. 9 ustawy systemowej ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1. imiennym raporcie miesięcznym albo

2. w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2

- składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym.

W myśl art. 36 ust. 14a ustawy systemowej o zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1 ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie:

1) do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany;

2) 7 dni od zaistnienia zmiany - w pozostałych przypadkach.

Zgodnie z art. 18c ust. 11 ustawy systemowej przepisy niniejszego artykułu nie mają zastosowania do osób, które lub do których:

1) w poprzednim roku kalendarzowym miały zastosowanie przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej i które korzystały ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2023 r. poz. 1570, 1598 i 1852);

2) spełniają warunki określone w art. 18a;

3) w poprzednim roku kalendarzowym prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą przez mniej niż 60 dni kalendarzowych;

4) w poprzednim roku kalendarzowym także prowadziły pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 2-5;

5) wykonują pozarolniczą działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej pozarolniczej działalności gospodarczej;

6) ustalały podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Do powyższych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy miesiąc kalendarzowy, w którym osoba odpowiednio ustalała podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim wyrażone w wyroku z dnia 27 czerwca 2024 r. w sprawie o sygn. akt VI U 147/24 (LEX 3741427), zgodnie z którym wykładnia celowościowa art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej prowadzić musi do wniosku, iż ustawodawca przewidział możliwość skorzystania z tzw. "małego ZUS+" w okresie każdych kolejnych okresów pięcioletnich. Do takiego wniosku prowadzi również analiza uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej zmiany art. 18c ustawy systemowej. Zgodnie bowiem z założeniami Małego ZUS Plus, po korzystaniu z obniżonych składek na ubezpieczenia społeczne przez 36 miesięcy, następuje okres swoistej "karencji" o długości 24 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, w trakcie której przedsiębiorca jest oskładkowany zgodnie z zasadami ogólnymi, określonymi w art. 18 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Do takiej interpretacji prowadzić musi również zastosowanie przewidzianej w art. 11 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. 2024.236) zasady przyjaznej interpretacji przepisów. Tożsame stanowisko przedstawił P. K. w „Jakie warunki mu spełnić przedsiębiorca aby korzystać z małego ZUS plus?” (LEX QA 2444395).

Słusznie zatem wskazał odwołujący, iż Mały ZUS Plus nie miał być w zamyśle ustawodawcy jednorazową preferencją składkową a intencją ustawodawcy było, ażeby przedsiębiorcy mogli korzystać z niego w cyklicznych, pięcioletnich okresach.

Skoro odwołujący korzystał z preferencji w latach 2019-2021, czyli w sumie 36 miesięcy, a następnie w latach 2022-2023 opłacał składki w standardowej wysokości, to w ciągu 60 miesięcy zakończył się ww. pięcioletni cykl. W związku z powyższym od stycznia 2024 r. rozpoczął się okres kolejnych 60 miesięcy, w trakcie których - wobec spełnienia pozostałych kryteriów - ww. przedsiębiorca ma prawo opłacać składki w wysokości wynikającej z art.18 c ust. 1-4 ustawy systemowej.

Mając na względzie powyższe Sąd zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, stosownie do treści art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekając jak w sentencji wyroku.