Wyrok z 31 lipca 2025, sygn. I C 1965/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w O. I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Ewa Oknińska
Protokolant:	sekretarz sądowy (...),

po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2025 r. w O.

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko P. H., A. H.

o zapłatę

I.zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 158.912,31 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 156.847,64 zł od dnia 11 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty,

II. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 13.363 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Ewa Oknińska

Sygn. akt I C 1965/24

UZASADNIENIE

Powód (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. (dalej jako: (...)) w pozwie skierowanym przeciwko A. H. i P. H. wniósł o:

⚫

wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i orzeczenie nim, że strona pozwana ma zapłacić solidarnie na rzecz strony powodowej kwotę 158 912,31 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od kwoty 156 847,64 zł od dnia 11.06.2024 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kwotę 17 zł tytułem poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W razie wniesienia przez stronę pozwaną sprzeciwu albo w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wydania nakazu zapłaty powód wniósł o:

⚫

wydanie wyroku zasądzającego od strony pozwanej solidarnie na rzecz strony powodowej kwotę 158 912,31 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od kwoty 156 847,64 zł od dnia 11.06.2024 r. do dnia zapłaty,

⚫

zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kwoty 17 zł tytułem poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Uzasadniając swoje stanowisko powód wskazał, że w dniu 30.04.2020 r. zawarł ze stroną pozwaną, w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm" za pośrednictwem bankowości elektronicznej umowę subwencji finansowej nr (...). W ramach wykonania ww. umowy na mocy decyzji z dnia 25.05.2020 r. strona powodowa udzieliła stronie pozwanej subwencji finansowej w kwocie 306.000 zł. Powód wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 6 zd. 2 umowy subwencji z dnia 30.04.2020 r., w przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń zawartych w umowie (...) (powód) może podjąć decyzję o zwrocie przez przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. Pozwani, wnioskując o udzielenie wsparcia nie uwzględnili relacji powiązania istniejących między nimi jako osobami fizycznymi prowadzącymi działalność w formie jednoosobowych działalności gospodarczych (odpowiednio pozwana ad 1 nr NIP (...), pozwany ad 2 nr NIP (...)) i jednocześnie jako przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej (nr NIP (...)). W efekcie powyższego, strona powodowa ustaliła, że część otrzymanej przez stronę pozwaną subwencji finansowej jest jej nienależna, ponieważ liczba etatów w spółce cywilnej równa była 7,5, u pozwanej ad. 1 - 4,75 natomiast u pozwanego ad 2. -17,75. Łącznie zatem strona pozwana wnioskując o udzielenie jej subwencji finansowej winna była uwzględnić wszystkie ww. etaty i prawidłowo określić swój status jako MŚP. Powyższe skutkowało koniecznością ustalenia na nowo prawidłowej wysokości subwencji finansowej, do której uprawniona była strona pozwana, a następnie - prawidłowej wysokości zwolnienia z obowiązku jej zwrotu. Stronie pozwanej, w oparciu o nieprawidłowo podany przez nią status przedsiębiorcy wypłacono 288 000 zł. Strona pozwana, wobec określenia spadku przychodów na poziomie 83% (§ 1 ust. 6 Umowy) była uprawniona jednak (w oparciu o prawidłowy status jako MŚP, a nie mikroprzedsiębiorca) do uzyskania subwencji w wysokości 220.137,04 zł (8% od wysokości przychodów z 2019 r.). Prawidłowa wysokość umorzenia subwencji, do której był uprawniony beneficjent wynosiła 63.289,40 zł (29% subwencji). Wobec powyższego, wartość nieumorzonej subwencji finansowej podlegająca do spłaty w ramach harmonogramu spłaty dołączonego do decyzji w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej z dnia 20 listopada 2023 r. wynosiła 156 847,64 zł (kwota dochodzona w niniejszym postępowaniu). Natomiast kwota nienależnie uzyskanej subwencji finansowej (różnica pomiędzy kwotą faktycznie wypłaconą, tj. 288 000 zł a kwotą należną 220 137,04 zł, tj. 67 862,96 zł) dochodzona jest przez powoda w innym postępowaniu.

Wobec powyższego strona powodowa wskazała, że w niniejszym postepowaniu dochodzi pozostałej do spłaty należności w wysokości 158.912,31 zł, na sumę której składają się: kwota 156.847,64 zł tytułem wymagalnego kapitału subwencji finansowej podlegającej zwrotowi (od tej sumy strona powodowa dochodzi odsetek ustawowych za opóźnienie, liczonych od dnia 11.06.2024 r. do dnia zapłaty), kwota 2.064,67 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od pozostałej do spłaty kwoty subwencji do dnia 10.06.2024 r. (poprzedzającego złożenie pozwu w EPU) zgodnie z § 5 umowy (pozew k. 4-7)

W odpowiedzi na pozew A. H. i P. H. wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda solidarnie na rzecz pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej wynikającej z rozporządzenia oraz kosztu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

W uzasadnieniu wskazali, że powód przyznał pozwanym subwencję, nie kwestionując ich statusu jako mikrofirmy. Zignorował złożone przez pozwanych oświadczenie o rozliczeniu subwencji z dnia 18.05.2021 r., pozostawiając podjęcie decyzji o umorzeniu subwencji w zawieszeniu. Zaczął kwestionować status pozwanych dopiero w 2023 r., arbitralnie narzucając pozwanym status małego przedsiębiorcy. W efekcie narzucił pozwanym wstecz rażąco inne przesłanki otrzymania i umorzenia subwencji, które były inne dla mikrofirmy, a inne dla małej firmy. Powód nie podejmował jakichkolwiek rozmów ugodowych, nie reagował na kierowane do niego pisma, nie wchodził w jakąkolwiek merytoryczną polemikę dotyczącą statusu przedsiębiorstwa pozwanych, ograniczając się jedynie do najprostszych czynności windykacyjnych (telefony, smsy, wezwania z firmy windykacyjnej, wpisanie wierzytelności do BIG). Pozwani określili wielkość swoich przedsiębiorstw i charakter ich powiązań ustalając, że są to przedsiębiorstwa samodzielne. W ich ocenie powód był zobowiązany wydać o umorzeniu subwencji w całości dla mikrofirmy.

Pozwani zarzucili, że powód w ramach udzielanych informacji i poradników nie informował o konieczności ustalania przedsiębiorstw partnerskich i powiązanych. Regulamin (...) jest niezgodny z powszechnie obowiązującym i stosowanym bezpośrednio rozporządzeniem (...). Nadto zdaniem pozwanych Regulamin jest wewnętrznie sprzeczny, ponieważ obliguje strony umowy zarówno do respektowania Regulaminu jak i powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących ustalania wielkości przedsiębiorstwa. Rozporządzenie (...) w art. 3 załącznika reguluje sposoby ustalania partnerstw i powiązań między przedsiębiorstwami. Powyższe przepisy pozostają w oczywistej, rażącej sprzeczności, w szczególności z następującymi definicjami zawartymi w regulaminie: M., MŚP, Pracownik. Regulamin wprowadził kryteria ustalania statusu przedsiębiorstwa uniemożliwiające zastosowanie rozporządzenia (...). Nie istniała możliwość zastosowania § 10 ust. 3 Regulaminu. W efekcie złożenie oświadczeń „prawdziwych” było obiektywnie niemożliwe, zatem wskazane postanowienia regulaminu są nieważne.

Dodatkowo pozwani podnieśli, że § 3 ust. 6 regulaminu oraz jednostronne czynności powoda wynikające ze zmiany ustalonej umownie wielkości przedsiębiorstwa są nieważne. Kwestionowane postanowienie stanowi klauzulę abuzywną, ponieważ nie pozwala na jakiekolwiek różnicowanie skali nieprawdziwości informacji. Pozwala powodowi na jednostronną swobodną decyzję odnośnie tego, czy i jaka kwota subwencji będzie przez niego żądana. Nastąpiło naruszenie pozycji dominującej przez powoda.

Pozwani zaprzeczyli następującym faktom wskazanym przez stronę powodową:

⚫

złożenia przez pozwanych jakichkolwiek oświadczeń lub przekazania informacji nieprawdziwych.

⚫

związania umową subwencji w zakresie w jakim była ona niezgodna z prawem lub w zakresie w jakim jej stosowanie było w praktyce niemożliwe.

⚫

pozostawania przez przedsiębiorstwa wspólników spółki cywilnej i przedsiębiorstwo spółki cywilnej podmiotami powiązanymi.

⚫

otrzymania zgodnej z Regulaminem (...) decyzji o umorzeniu subwencji, która kształtowałaby ich obowiązek zwrotu części lub całości subwencji.

⚫

uchybienia terminowi płatności jakichkolwiek rat, ponieważ pozwani nigdy nie otrzymali zgodnej z umową decyzji o umorzeniu subwencji.

(odpowiedź na pozew k. 135-160)

W piśmie z dnia 23 kwietnia 2025 r. pozwani podnieśli zarzut przedawnienia roszczenia powoda. (pismo k. 225)

Powód skierował przeciwko stronie pozwanej pozew o zapłatę roszczenia z tytułu niniejszej umowy do Sądu Rejonowego (...) w Lublinie. Elektroniczne postępowanie upominawcze o sygn. akt (...) zostało umorzone w całości wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu przez stronę pozwaną.

(dowód: pozew o zapłatę w (...) k. 105-106; postanowienie o umorzeniu k. 118v)

Sąd ustalił, co następuje:

Pozwana A. H. od 11 kwietnia 2003 r. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...) (NIP: (...), REGON: (...)). Przeważającym rodzajem prowadzonej przez nią działalności jest działalność sklasyfikowana w klasie (...): 55.10.Z (hotele i podobne obiekty zakwaterowania). Miejsce wykonywania prowadzonej działalności: (...). Na dzień 31 grudnia 2019 r. oraz na dzień zawarcia umowy subwencji finansowej A. H. zatrudniała 19 pracowników (17,75 etatów).

Pozwany P. H. od 14 listopada 2008 r. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...) (NIP: (...), REGON: (...)). Przeważającym rodzajem prowadzonej przez niego działalności jest działalność sklasyfikowana w klasie (...): 56.10.A (restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne). Miejsce wykonywania prowadzonej działalności: (...). Na dzień 31 grudnia 2019 r. oraz na dzień zawarcia umowy subwencji finansowej P. H. zatrudniał 6 pracowników (4,75 etatów).

Pozwani są wspólnikami spółki cywilnej pod nazwą (...) SPÓŁKA CYWILNA (NIP: (...); REGON: (...)). Adres prowadzonej działalności wpisano: (...). Przeważającym rodzajem prowadzonej przez spółkę działalności jest działalność sklasyfikowana w klasie (...): 79.12Z (działalność organizatorów turystyki). Pozostałe działalności to: hotele i podobne obiekty zakwaterowania, restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne. Na dzień 31 grudnia 2019 r. spółka zatrudniała 8 pracowników (7,50 etatów).

(dowód: wydruk z (...) k. 102; wydruk z (...) k. 103; Dane z wpisu w rejestrze REGON k. 104; wydruk danych osób zatrudnionych k. 215; pismo z ZUS k. 222-223)

W dniu 30 kwietnia 2020 r. (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej jako: (...)) zawarł z (...) Spółką cywilną (NIP: (...), REGON: (...)) reprezentowaną przez A. H., umowę subwencji finansowej nr (...).

Zgodnie z § 1 ust. 2 umowy przedsiębiorca (strona pozwana) oświadczył, że na dzień 31 grudnia 2019 r. był mikroprzedsiębiorcą (dodatkowy opis pola – Mikroprzedsiębiorca to przedsiębiorca, który zatrudnia od 1 do 9 pracowników, z wyłączeniem właściciela oraz jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza równowartości 2 mln EUR).

Zgodnie z § 1 ust. 4 umowy przedsiębiorca oświadczył, że liczba zatrudnionych pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie umowy subwencji finansowej wynosi: 8.

W § 1 ust. 4 pkt a) umowy przedsiębiorca oświadczył, że maksymalną liczbę pracowników wskazuje na koniec miesiąca odpowiadającego nazwie miesiąca złożenia wniosku w roku poprzednim. Liczba pracowników na wskazaną datę wynosiła 8.

W § 1 ust. 5 umowy jako miesiąc kalendarzowy, w którym doszło do spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) przedsiębiorcy (miesiąc referencyjny) wskazano marzec 2020 r.

W ust. 6 skalę spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) przedsiębiorcy w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19 określono na 83 %.

W ust. 7 wskazano, że przedsiębiorca wybiera sposób porównania spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) rok do roku, dla wybranego miesiąca kalendarzowego zostanie uwzględniony miesiąc kalendarzowy odpowiadający mu w roku poprzednim, a w miesiącu kalendarzowym odpowiadającym miesiącowi referencyjnemu w roku poprzednim opiewały one na sumę 6 636,00 zł.

W ust. 8 przedsiębiorca (strona pozwana) oświadczył, że wielkość jego obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w 2019 r. wynosiła 2 751 713,00 zł.

Zgodnie z ust. 9 umowy przedsiębiorca wnioskował o subwencję w kwocie 288 000,00 zł.

W ust. 12 przedsiębiorca oświadczył, że na dzień złożenia wniosku przeważającym rodzajem faktycznie prowadzonej przez niego działalności, w ramach której wnioskuje o subwencję finansową jego działalność sklasyfikowana w klasie (...): 79.12.Z.

Przedsiębiorca oświadczył, że jest świadomy tego, że subwencja finansowa udzielana jest jako pomoc przewidziana w Sekcji 3.1 Tymczasowych ram oraz dotyczy wyłącznie przedsiębiorstw spełniających kryteria Mikro-, Małego i Średniego - Przedsiębiorcy w rozumieniu Programu oraz Załącznika Nr 1 do Rozporządzenia Komisji (UE) nr (...) z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187/1 z 26.6.2014). (§ 2 ust. 19 umowy)

Decyzję o wysokości zwrotu subwencji finansowej (...) (powód) miał podjąć, na podstawie oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej, złożonego przez przedsiębiorcę (stronę pozwaną) w terminie 10 dni roboczych od upływu 12 miesięcy liczonych od dnia wypłaty subwencji finansowej przedsiębiorcy. Składając oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej przedsiębiorca zobowiązany był potwierdzić średnią liczbę pracowników okresie pełnych 12 miesięcy od końca miesiąca poprzedzającego dzień zawarcia umowy (§ 3 ust. 4 umowy).

Do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez Przedsiębiorcę, (...) mógł kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem niniejszej umowy przez Przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. W przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń zawartych w niniejszej Umowie (...) mógł podjąć decyzję o zwrocie przez Przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa stawała się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia Przedsiębiorcy informacji o decyzji (...) w sposób pozwalający Przedsiębiorcy zapoznać się z informacją o decyzji (...) (§ 3 ust. 6 umowy).

Spłata subwencji finansowej miała rozpocząć się 13 miesiąca, licząc od pierwszego pełnego miesiąca od dnia wypłaty subwencji. Kwota subwencji finansowej miała być spłacana w 24 równych miesięcznych ratach. Wraz z decyzją (...) o wysokości kwoty spłaty subwencji finansowej miał zostać udostępniony przedsiębiorcy harmonogram spłaty (§ 4 ust. 2 umowy).

Zgodnie z § 5 ust. 1 umowy wskazano, że w przypadku niespłacenia jakiejkolwiek raty subwencji finansowej lub jej części zgodnie z harmonogramem spłaty, naliczane będą odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia następującego po dniu wymagalności raty do dnia faktycznej jej zapłaty. W ust. 2 wskazano, że opóźnienie w spłacie co najmniej dwóch rat może być podstawą natychmiastowego wypowiedzenia Umowy przez (...). Wypowiedzenie stanie się skuteczne w dniu udostępnienia Przedsiębiorcy oświadczenia o wypowiedzeniu umowy w sposób pozwalający Przedsiębiorcy zapoznać się z tym wypowiedzeniem. W ust. 3 wskazano, że w przypadku wypowiedzenia umowy, przedsiębiorca zobowiązany będzie zwrócić pozostałą do spłaty kwotę subwencji finansowej w terminie 14 dni roboczych od dnia wypowiedzenia umowy.

W § 11 ust. 4 ustalono, że prawa i obowiązki (...) oraz Przedsiębiorcy związane z wypłaconą subwencją finansową określone były także w Regulaminie ubiegania się o udział w programie rządowym – Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich Firm. Regulamin dostępny był pod wskazanym adresem w treści umowy. Regulamin określał relacje (...) z Przedsiębiorcą i nie stanowił źródła obowiązków dla Banku. Przedsiębiorca (strona pozwana) oświadczył, że zapoznał się z tym regulaminem, rozumie go i akceptuje jego treść.

W ust. 5 wskazano, że regulamin stanowi integralną część Umowy, o ile strony w umowie nie ustalą odmiennie swoich praw i obowiązków. (...) przysługiwało prawo zmiany regulaminu w trakcie trwania umowy.

(dowód: umowa subwencji finansowej k. 11-20v)

Integralną część umowy stanowiła decyzja w sprawie umowy subwencji z dnia 3 maja 2020 r. Powód dokonał pozytywnej weryfikacji spełnienia przez pozwanych warunków otrzymania subwencji finansowej określonych w treści umowy w oparciu o oświadczenia złożone przez przedsiębiorcę w treści umowy. Powód poinformował, że dokona przelewu kwoty subwencji finansowej w wysokości 288.000,00 zł na wskazany w umowie przez pozwanych rachunek.

(dowód: decyzja w sprawie umowy subwencji k. 21)

Na podstawie art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju i Dokumentu Programu oraz na zasadach określonych w Dokumentach Wykonawczych, Rada Ministrów, w związku ze skutkami (...)19, powierzyła powodowi realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego.

Na mocy uchwały Rady Ministrów nr 50/2020 z dnia 27 kwietnia 2020 r. w sprawie programu rządowego „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” przyjęty został program rządowy Tarcza Finansowa.

Zasadniczym celem programu była realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki. Program kierowany był do beneficjentów, którzy łącznie wytwarzali istotną część polskiego PKB. Program miał na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości beneficjentów oraz zwolnień ich pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19. Celami szczegółowymi programu było m. in.:

a) udostępnienie beneficjentom finansowania programowego na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia im płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii (...)19;

b) stabilizacja finansowa beneficjentów celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli.

W celu realizacji programu, powód przyjął Regulamin (wersja obowiązująca od 29.04.2020 r do 27.05.2020 r.) ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu dla małych i średnich firm”.

W § 1 ust. 2 tegoż regulaminu zdefiniowano m.in. następujące pojęcia:

Beneficjent oznacza przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców posiadającego status Mikroprzedsiębiorcy lub (...), wnioskującego do (...) o udzielenie subwencji finansowej, lub któremu (...) udzielił subwencji finansowej.

Mikroprzedsiębiorca oznacza Beneficjenta, który łącznie spełnia następujące warunki: (i) zatrudnia, co najmniej jednego pracownika oraz nie więcej niż dziewięciu pracowników (z wyłączeniem właściciela), oraz (ii) jego roczny obrót za 2019 r. lub suma bilansowa w 2019 r. nie przekracza kwoty 2 mln EUR. Na potrzeby ustalenia statusu Mikroprzedsiębiorcy przez pracownika rozumie się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, przy czym za pracowników nie uważa się pracowników na urlopach macierzyńskich, ojcowskich, rodzicielskich, wychowawczych i zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego.

MŚP oznacza przedsiębiorcę, który (a) zatrudnia do 249 pracowników (z wyłączeniem właściciela), a jego roczny obrót za 2019 r. nie przekroczył 50.000.000 EUR, lub suma bilansowa za 2019 r. nie przekroczyła 43.000.000 EUR, (b) nie jest Mikroprzedsiębiorcą, lub (ii) nie jest beneficjentem finansowania udzielonego w ramach programu rządowego pt. "Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla

Dużych Firm". Na potrzeby ustalenia statusu MŚP przez pracownika rozumie się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, przy czym za pracowników nie uważa się pracowników na urlopach macierzyńskich, ojcowskich, rodzicielskich, wychowawczych i zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego.

Przedsiębiorstwa partnerskie oznacza wszystkie przedsiębiorstwa, które nie są powiązane, ale między którymi istnieją następujące związki - przedsiębiorstwo działające na rynku wyższego szczebla (typu upstream) posiada, samodzielnie lub wspólnie z co najmniej jednym przedsiębiorstwem powiązanym, co najmniej 25% kapitału innego przedsiębiorstwa działającego na rynku niższego szczebla (typu downstream) lub praw głosu w takim przedsiębiorstwie.

Natomiast jako Przedsiębiorstwa powiązane oznaczono przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków: (i) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka, (ii) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa, (iii) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo na podstawie umowy zawartej z tym przedsiębiorstwem lub postanowień w jego statucie lub umowie spółki, (iv) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, na mocy umowy z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie.

Zgodnie z § ust. 7 regulaminu finansowanie jest udzielane zgodnie z zasadami regulującymi przyznawanie pomocy publicznej w Polsce i Unii Europejskiej i jest udzielane przez (...) beneficjentom w ramach programu pomocowego zatwierdzonego przez Komisję Europejską na podstawie decyzji z dnia 27 kwietnia 2020 r.

W § 3 ust. 4 regulaminu wskazano, że szczegółowe warunki Finansowania Programowego, zakres zobowiązań Beneficjentów oraz zasady i warunki zwrotu przez Beneficjenta, lub częściowego zwolnienia Beneficjenta ze obowiązku zwrotu, udzielonego mu Finansowania Programowego określała Umowa Subwencji Finansowej zawierana pomiędzy Beneficjentem i (...).

W myśl § 3 ust. 6 regulaminu w przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we Wniosku nieprawdziwych informacji, (...) może podjąć decyzję o zobowiązaniu Beneficjenta do zwrotu całości lub części Subwencji Finansowej.

W § 4 ust. 1 i 2 regulaminu ustalono, że na potrzeby wyliczenia maksymalnej kwoty Subwencji Finansowej Mikroprzedsiębiorca miał wskazać:

a) liczbę pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o wypłatę Subwencji Finansowej, lecz nie wyższą niż liczba Pracowników (i) na dzień 31 grudnia 2019 r. albo (ii) na koniec miesiąca odpowiadającego nazwie miesiąca złożenia wniosku w roku poprzednim - zatrudnienie, które stanowi podstawę określenia maksymalnej kwoty Subwencji Finansowej dla Mikroprzedsiębiorców w żadnym przypadku nie może być wyższe niż 9 Pracowników; oraz

b) wielkość spadku przychodów ze sprzedaży w dowolnym miesiącu po 1 lutym 2020 r. w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami gospodarki na skutek (...)19.

Maksymalna kwota Subwencji Finansowej, którą mógł uzyskać Mikroprzedsiębiorca, obliczana była jako iloczyn liczby pracowników zatrudnionych przez Mikroprzedsiębiorcę oraz kwoty bazowej Subwencji Finansowej, o której mowa w tabeli zamieszczonej w ust. 3 poniżej, uzależnionej od wielkości spadku przychodów ze sprzedaży Beneficjenta.

W § 4 ust. 4 regulaminu postanowiono, że otrzymana przez Mikroprzedsiębiorcę Subwencja Finansowa podlegała zwrotowi na następujących zasadach:

a)  w przypadku: (i) zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym w razie zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej) przez przedsiębiorcę, (ii) otwarcia likwidacji przedsiębiorcy (jeżeli dotyczy) lub (iii) otwarcia postępowania upadłościowego/restrukturyzacyjnego w każdym czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania Subwencji Finansowej w kwocie stanowiącej 100% wartości Subwencji Finansowej; oraz

b)  w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej przez Mikroprzedsiębiorcę w każdym czasie przez okres 12 miesięcy od przyznania Subwencji Finansowej, Subwencja Finansowa podlegała zwrotowi: i. w kwocie stanowiącej 25% wartości Subwencji Finansowej – bezwarunkowo; oraz ii. w przypadku utrzymania przez Beneficjenta średniej liczby Pracowników (średnie zatrudnienie) w okresie 12 pełnych miesięcy kalendarzowych w stosunku do stanu zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę złożenia Wniosku, na poziomie:

1. wyższym niż 100% – w wysokości dodatkowo 0% kwoty Subwencji Finansowej; oraz

2. od 50% do 100% – w wysokości dodatkowo od 0% do 50% kwoty Subwencji Finansowej, proporcjonalnie do skali redukcji zatrudnienia według wzoru.

Łącznie, Mikroprzedsiębiorca, który utrzymał co najmniej 100% poziomu zatrudnienia, mógł zachować (bez obowiązku zwrotu) 75% całkowitej wartości Subwencji Finansowej, a w przypadku spadku zatrudnienia o więcej niż 50%, brak obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej dotyczy 25% jej wartości. (§ 4 ust. 5 regulaminu)

W wyjątkowych przypadkach, (...) mógł podjąć decyzję o zmianie zwolnienia z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej dla Mikroprzedsiębiorstw, których spadek przychodów ze sprzedaży wyniósł więcej niż 75%, mając na uwadze indywidualną sytuację danego Mikroprzedsiębiorcy. (§ 4 ust. 6 regulaminu)

Powyższe warunki podlegały badaniu na koniec 12 miesiąca kalendarzowego, licząc od pierwszego pełnego miesiąca kalendarzowego od daty Decyzji (...) o przyznaniu Subwencji Finansowej. (§ 4 ust. 7 regulaminu)

Warunkami częściowego zwolnienia Mikroprzedsiębiorcy z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej (do maksymalnie kwoty stanowiącej 75% wartości Subwencji Finansowej) były, między innymi:

a) spełnienie przez Beneficjenta ewentualnych innych zobowiązań, określonych w Umowie Subwencji Finansowej; oraz

b) złożenie oświadczenia przez Beneficjenta wraz z załączonym dokumentem potwierdzającym stan zatrudnienia. (§ 4 ust. 8 regulaminu)

Kwota Subwencji Finansowej, która podlegała zwrotowi, miała być spłacona w nie więcej niż 24 równych miesięcznych ratach, rozpoczynając od 13 miesiąca kalendarzowego, licząc od pierwszego pełnego miesiąca po dacie udzielenia Subwencji Finansowej. (§ 4 ust. 9 regulaminu)

Maksymalna kwota Subwencji Finansowej dla Mikroprzedsiębiorcy nie mogła przekroczyć kwoty 324 000 zł. (§ 4 ust. 10 regulaminu)

W § 5 ust. 1 regulaminu wskazano, że maksymalna kwota Subwencji Finansowej, którą może uzyskać MŚP, jest określana procentowo w relacji do poziomu przychodów MŚP ze sprzedaży w 2019 r. oraz zależy od spadku przychodów ze sprzedaży w związku z COVID-19 w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku względem: (i) miesiąca kalendarzowego odpowiadającego mu w roku poprzednim albo (ii) miesiąca kalendarzowego poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku. Kwoty Subwencji Finansowej mogą przyjąć: (i) 4%, (ii) 6% lub (iii) 8% wartości przychodów ze sprzedaży przy odpowiednio ich spadku o minimum 25%, 50% i 75%.

W § 5 ust. 3 regulaminu postanowiono, że otrzymana przez MŚP Subwencja Finansowa podlega zwrotowi na następujących zasadach:

a) w przypadku: (i) zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym w razie zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej) przez przedsiębiorcę, (ii) otwarcia likwidacji przedsiębiorcy (jeżeli dotyczy) lub (iii) otwarcia postępowania upadłościowego/restrukturyzacyjnego w każdym czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania Subwencji Finansowej w kwocie stanowiącej 100% wartości Subwencji Finansowej – w kwocie stanowiącej 100% wartości Subwencji Finansowej; oraz

b) w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę w każdym czasie przez okres 12 miesięcy od daty przyznania Subwencji Finansowej:

i. w wysokości 25% kwoty Subwencji Finansowej – bezwarunkowo; oraz

ii. w wysokości dodatkowo do 25% kwoty Subwencji Finansowej pomniejszonej o wykazaną przez MŚP skumulowaną stratę gotówkową na sprzedaży w okresie 12 miesięcy licząc od pierwszego miesiąca, w którym MŚP odnotował stratę po 1 lutym 2020 r. lub od miesiąca, w którym została podjęta Decyzja (...) o przyznaniu Subwencji Finansowej, rozumianą w zależności od formy działalności w następujący

sposób:

1. dla MŚP prowadzących pełną rachunkowość gotówkową – strata na sprzedaży to odzwierciedlona w rachunku wyników strata na sprzedaży netto z wyłączeniem w szczególności kosztów amortyzacji, rezerw i odpisów lub wyniku z przeszacowania lub sprzedaży aktywów;

2. dla MŚP rozliczających się na podstawie księgi przychodów i rozchodów –odpowiadającą kwocie wykazanej straty; oraz

3. dla MŚP rozliczających się na podstawie karty podatkowej lub na ryczałcie – stratę na sprzedaży oblicza się jako skumulowany spadek przychodów ze sprzedaży, oraz

iii. w przypadku utrzymania przez MŚP średniej liczby pracowników (średnie zatrudnienie) w okresie 12 pełnych miesięcy kalendarzowych od końca miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę złożenia wniosku o udzielenie Subwencji Finansowej, w stosunku do średniego stanu zatrudnienia w 2019 r., obliczanego jako średnia z liczby pracowników na dzień 31 grudnia 2019 r. oraz 30 czerwca 2019 r. na poziomie:

1. wyższym niż 100% – w wysokości dodatkowo 0% kwoty Subwencji Finansowej; oraz

2. od 50% do 100% – w wysokości dodatkowo od 0% do 25% kwoty Subwencji Finansowej, proporcjonalnie do skali redukcji zatrudnienia.

3. niższym niż 50% – w wysokości dodatkowo 25% kwoty Subwencji Finansowej.

W wyjątkowych przypadkach, (...) mógł podjąć decyzję o zmianie warunków umorzenia dla MŚP, których spadek przychodów ze sprzedaży wyniósł więcej niż 75%, mając na uwadze indywidualną sytuację danego MŚP. (§ 5 ust. 4 regulaminu)

Powyższe warunki podlegały badaniu na koniec 12 miesiąca kalendarzowego, licząc od pierwszego pełnego miesiąca po dniu przyznania Subwencji Finansowej. (§ 5 ust. 5 regulaminu)

Warunkami częściowego zwolnienia MŚP z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej (do maksymalnie kwoty stanowiącej 75% wartości Subwencji Finansowej), były a) spełnienie przez MŚP ewentualnych innych zobowiązań, określonych w Umowie Subwencji Finansowej; oraz b) złożenie oświadczenia przez MŚP wraz z załączonymi dokumentami finansowymi stwierdzającymi gotówkową stratę na sprzedaży oraz potwierdzającymi stan zatrudnienia. (§ 5 ust. 6 regulaminu)

Kwota Subwencji Finansowej, która podlegała zwrotowi, miała być spłacona w nie więcej niż 24 równych miesięcznych ratach, rozpoczynając od 13 miesiąca kalendarzowego, licząc od pierwszego pełnego miesiąca po dacie udzielenia Subwencji Finansowej. (§ 5 ust. 7 regulaminu)

Maksymalna kwota Subwencji Finansowej dla MŚP nie mogła przekroczyć kwoty 3.500.000 zł. (§ 5 ust. 8 regulaminu)

W § 10 ust. 3 regulaminu wskazano, że określając status Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP, beneficjent jest zobowiązany zweryfikować, czy zachodzą po jego stronie powiązania w ramach relacji łączących go z innymi przedsiębiorstwami (m.in. w ramach grup kapitałowych), które mogą mieć następujący charakter i w razie konieczności sumować dane dotyczące przedsiębiorstw z nim powiązanych w następujący sposób: (i) przypadku gdy dane przedsiębiorstwo posiada przedsiębiorstwa powiązane – do jego danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej dolicza się w całości dane przedsiębiorstw powiązanych, (ii) przypadku gdy dane przedsiębiorstwo posiada przedsiębiorstwa partnerskie – do jego danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej dolicza się dane przedsiębiorstw partnerskich proporcjonalnie do procentowego udziału w kapitale lub prawach głosu (z tym że należy wziąć pod uwagę wyższy udział) - nie dotyczy to publicznych korporacji inwestycyjnych, spółek venture capital, osób fizycznych lub grupy osób fizycznych prowadzących regularną działalność inwestycyjną jako tzw. „anioły biznesu”, o ile całkowita kwota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1.250.000 EUR; inwestorzy instytucjonalni, w tym fundusze rozwoju regionalnego.

Wskazane wyżej powiązania mogą zachodzić również za pośrednictwem innych przedsiębiorstw, oraz osób fizycznych i ich grup, jeżeli prowadzą one swoją działalność lub część działalności na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych. Za „rynek pokrewny” uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do rynku właściwego. (§ 10 ust. 4 regulaminu)

Zawsze dużym przedsiębiorstwem będzie taki podmiot, którego 25 % lub więcej kapitału lub praw głosu jest kontrolowane bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, przez co najmniej jeden organ publiczny. Dane przedsiębiorstw, które podlegały sumowaniu należało ustalać na podstawie ksiąg rachunkowych lub danych pochodzących ze skonsolidowanego sprawozdania finansowego. (§ 10 ust. 5 i 6 regulaminu)

Zgodnie z § 10 ust. 7 regulaminu ustalono, że szczegółowe informacje dotyczące ustalenia statusu przedsiębiorstwa znajdują się w Załączniku I Rozporządzenia Pomocowego.

W § 10 ust. 9 regulaminu postanowiono, że (...) jest uprawniony do odmowy wypłaty Subwencji Finansowej na rzecz Beneficjenta w przypadku, w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć.

W § 10 ust. 10 wskazano, że jakakolwiek zmiana statusu spełniania przez Beneficjenta Warunków Programowych po dacie Umowy Subwencji Finansowej nie stanowi przesłanki do zmiany statusu spełnienia bądź nie spełniania Warunków Programowych ani, w okresie obowiązywania zawartej uprzednio Umowy Subwencji Finansowej, zawarcia przez niego nowej Umowy Subwencji Finansowej bądź złożenia przez niego nowego wniosku.

W § 13 regulaminu zawarte zostały zgody i oświadczenia.

W ust. 1 beneficjent potwierdził, że zrozumiał i przyjął zasady rozpatrywania przez (...) Wniosków o przyznanie Finansowania Programowego, które zostały wskazane w Regulaminie, jak również potwierdził, że zapoznanie się z tymi zasadami nie zwalnia go od zapoznania się z całokształtem przepisów prawa i postanowień Dokumentów Finansowania dotyczących Finansowania Programowego.

W ust. 2 Beneficjent oświadczył, że zapoznał się i przyjął do wiadomości treść wyciągu z Dokumentu Programu, który stanowi Załącznik nr 1 do Regulaminu.

W ust. 3 Beneficjent przyjął do wiadomości i zaakceptował, że niektóre aspekty Programu mają charakter uznaniowy lub ocenny, w związku z tym odpowiednia decyzja będzie podejmowana przez(...), lub podmiot, za pośrednictwem którego Polski Fundusz Rozwoju realizuje Program, na Zasadzie Racjonalnej Uznaniowości.

Złożenie wniosku oznaczało akceptację przez Beneficjenta niniejszego Regulaminu oraz zasad ubiegania się i udzielania Finansowania Programowego opisanych w Regulaminie i Dokumentach Programowych. (§ 14 regulamin)

W § 15 ust. 1 regulaminu postanowiono, że niniejszy Regulamin może ulec zmianie. O zmianach Regulaminu Beneficjenci będą informowani poprzez zamieszczenie przez (...) odpowiedniej informacji pod adresem www.pfrsa.pl zawierającej zestawienie zmian Regulaminu.

W ust. 2 i 3 wskazano, że niniejszy Regulamin stanowi integralną część Umowy Subwencji Finansowej w zakresie, w jakim strony w Umowie Subwencji Finansowej nie ustalą odmiennie swoich praw i obowiązków. Niniejszy Regulamin obowiązuje od dnia 29 kwietnia i pozostaje w mocy do jego odwołania, zmiany lub zakończenia realizacji Programów przez (...).

(dowód: regulamin wersja obowiązująca od 29.04.2020 r do 27.05.2020 r. k. 22-38)

W regulaminie obowiązującym od 28 maja 2020 r. do 27 kwietnia 2021 r. Mikroprzedsiębiorcę oznaczono go jako Beneficjenta, który na 31 grudnia 2019 r. łącznie spełnia następujące warunki: (i) zatrudnia, co najmniej jednego pracownika oraz nie więcej niż dziewięciu pracowników (z wyłączeniem właściciela), oraz (ii) jego roczny obrót za 2019 r. lub suma bilansowa w 2019 r. nie przekracza kwoty 2 mln EUR. Natomiast MŚP zdefiniowano jako Beneficjenta, który na 31 grudnia 2019 r. (a) zatrudnia do 249 pracowników (z wyłączeniem właściciela), a jego roczny obrót za 2019 r. nie przekroczył 50.000.000 EUR, lub suma bilansowa za 2019 r. nie przekroczyła 43.000.000 EUR, (b) nie jest Mikroprzedsiębiorcą, oraz (c) nie jest beneficjentem finansowania udzielonego w ramach programu rządowego pt. "Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Dużych Firm".

Do definicji Mikroprzedsiębiorcy oraz MŚP dodano treść: „ określenie statusu Mikroprzedsiębiorcy MŚP powinno uwzględniać inne warunki określone w treści niniejszego Regulaminu oraz Załącznika I do Rozporządzenia Pomocowego”.

Natomiast do definicji Przedsiębiorstwa partnerskie oraz Przedsiębiorstwa powiązane dodano sformułowanie: „z uwzględnieniem metodologii przyjętej w Załączniku I do Rozporządzenia Pomocowego”.

Powód przyjął kolejny regulaminu obowiązujący od 28 kwietnia 2021 r.

(dowód: regulamin wersja obowiązująca od 28 maja 2020 r. do 27 kwietnia 2021 r. k. 39-55; regulamin wersja obowiązująca od 28 kwietnia 2021 r. k. 56-76)

Przelewem z dnia 06 maja 2020 r. wypłacono pozwanym subwencję w kwocie 288.000 zł.

(dowód: potwierdzenie wykonania przelewu – k. 77)

Pozwani złożyli oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej z dnia 18 maja 2021 r. (vide. k. 137, ponadto okoliczność niezakwestionowana przez powoda)

Pismem z dnia 21 marca 2023 r. (omyłkowo w treści pisma wskazano rok 2020) (...) wezwał pozwanych do weryfikacji wskazanego przez spółkę cywilną oraz jej wspólników oświadczenia w zakresie posiadanego statusu (Mikroprzedsiębiorstwa/ MŚP) w oparciu o dane finansowe oraz zatrudnieniowe. W treści pisma wskazano, że zarówno spółka cywilna, jak i jej wspólnik/wspólnicy mogą stanowić przedsiębiorstwa powiązane w rozumieniu Regulaminu 1.0.

(dowód: pismo z 21.03.2021 r. k. 187)

W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 11 kwietnia 2023 r., strona pozwana wskazała, że przedsiębiorstwa których dotyczy sprawa miały charakter przedsiębiorstw samodzielnych.

(dowód: pismo z 11.04.2023 r. k. 189-198; pismo z 18.05.2023 r. k. 199-203; pismo z 19 lipca 2023 r. k. 204-207; pismo z 12 grudnia 2023 r. k. 205-207)

W piśmie z dnia 20 listopada 2023 r. powód poinformował beneficjenta (pozwanych), że wnioskując o wsparcie finansowe w ramach Programu 1.0, wbrew obowiązkowi, nie uwzględnił tego, że spółka cywilna oraz jej wspólnicy są przedsiębiorstwami powiązanymi w rozumieniu Regulaminu programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” („Regulamin 1.0"). W dalszej części pisma wyjaśnił, że na potrzeby określenia statusu przedsiębiorcy (Mikroprzedsiębiorca albo MŚP) konieczne było zsumowanie całych danych dot. liczby zatrudnionych pracowników jak i danych dot. obrotu oraz sumy bilansowej zarówno jednoosobowej działalności gospodarczej jak i spółki cywilnej. Dopiero łączne uwzględnienie danych, o których mowa w zdaniu poprzednim pozwalało określić, w sposób prawidłowy, status przedsiębiorcy oraz należną mu kwotę wsparcia.

Załącznik do wskazanego pisma stanowiły: przedsądowe wezwanie do zapłaty oraz decyzja z dnia 20 listopada 2023 r. w przedmiocie rozliczenia subwencji finansowej wraz z harmonogramem spłaty.

W dniu 20 listopada 2023 r. powód wydał decyzję w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej. W jej treści wskazano, iż w związku z postępowaniem wyjaśniającym prowadzonym na podstawie § 14 Regulaminu, (...) podjął decyzję o wysokości zwolnienia z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej ( (...)) udzielonej w kwocie: 220 137,04 PLN, pomniejszonej o wysokość nadwyżki wskazanej w piśmie - przedsądowym wezwaniu do zapłaty z dnia 20.11.2023 r.

(...) na podstawie § 5 ¹ Regulaminu oraz dostępnych danych wyliczył zwolnienie z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej w wysokości 29%, na podaną wartość zwolnienia z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej składają się:

⚫

25% - związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej;

⚫

4% - związane z utrzymaniem zatrudnienia przez 12 miesięcy;

⚫

0% - związane z wykazaną przez Beneficjenta skumulowaną stratą gotówkową na sprzedaży w okresie 12 miesięcy.

Wskazał, że wartość zwolnienia z obowiązku zwrotu części subwencji finansowej wynosi 63.289,40 zł, wartość subwencji finansowej pozostająca do spłaty wynosi 156.847,64 zł. Zwrot nieumorzonej subwencji należało zapłacić zgodnie z harmonogramem spłat.

Pismem z dnia 20 listopada 2023 r. powód wezwał pozwanego do zwrotu w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania, części otrzymanego wsparcia finansowego w wysokości 67 862,96 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi w przypadku bezskutecznego upływu wskazanego terminu. Jako podstawę roszczenia wskazano § 3 ust. 6 zawartej przez strony Umowy Subwencji oraz § 10 ust. 3 Regulaminu 1.0. W treści pisma wskazano, iż w wyniku czynności weryfikacyjnych dokonano ustalenia, że strona pozwana zawnioskowała o wsparcie zarówno w ramach spółki cywilnej, jako jej wspólnik, oraz jako osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą. W dalszej kolejności podniesiono, że zarówno spółka cywilna, jak i jej wspólnik stanowią przedsiębiorstwa powiązane w rozumieniu Regulaminu 1.0., a zgodnie z § 10 ust. 3 tegoż Regulaminu wnioskodawca winien był doliczyć do danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej przedsiębiorstwa w całości dane dotyczące przedsiębiorstw powiązanych. Powód wskazał, że w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą zarówno w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, jak i w ramach spółki cywilnej, zawsze będzie zachodziła relacja powiązania. Prawidłowa wysokość subwencji finansowej, do której zobowiązany był beneficjent uwzględniając relację powiązania oraz prawidłowy status przedsiębiorcy wynosi 220.137.04 zł. Prawidłowa wysokość umorzenia subwencji finansowej, uwzględniając prawidłowy status wynosi 63.289,40 zł.

Pisma z dnia 20 listopada 2023 r. wraz załącznikami zostały doręczone stronie pozwanej w dniu 22 listopada 2023 r.

(dowód: pismo z 20.11.2023 r. k. 78-78v; przedsądowe wezwanie do zapłaty k. 79-80v; decyzja w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej wraz harmonogramem spłaty k. 81-82; potwierdzenie odbioru pisma k. 83)

Pismami z dnia 6 marca 2024 r., w związku z niedotrzymaniem przez Beneficjenta warunków spłaty zadłużenia objętego Umową subwencji finansowej nr (...) z dnia 30 kwietnia 2020 r., Powód ostatecznie wezwał pozwanych do natychmiastowego uregulowania zadłużenia, które na dzień 6 marca 2024 r. wynosiło 19 847,68 zł w terminie 14 dni roboczych od daty otrzymania niniejszego wezwania. Wezwania zostały odebrane w dniu 11 marca 2024 r.

(dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 84 i 85; potwierdzenie odbioru k. 86 i 87)

W związku z niedotrzymaniem przez Beneficjenta warunków spłaty zadłużenia objętego w/w umową subwencji finansowej oraz nieuregulowaniem wymagalnych należności w terminie wskazanym w ostatecznym wezwaniu do zapłaty. Powód pismem z dnia 15 kwietnia 2024 r. wypowiedział w/w umowę ze skutkiem natychmiastowym. Tym samym wezwał do całkowitej spłaty kwoty zobowiązania z tytułu w/w umowy, które na dzień 2024-04-15 wynosiło łącznie 157 373.38 zł, w tym: z tytułu kapitału wymagalnego: 26.141,28 zł; z tytułu kapitału niewymagalnego: 130.706,36 zł; z tytułu odsetek przeterminowanych: 525,74 zł; wraz z dalszymi odsetkami liczonymi od kwoty kapitału od dnia 2024-04-16 do dnia ostatecznej spłaty, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie, w terminie 14 dni roboczych od daty otrzymania niniejszego oświadczenia.

Oświadczenia w przedmiocie wypowiedzenia umowy subwencji finansowej zostały odebrane przez pozwanych w dniu 22 kwietnia 2024 r.

(dowód: oświadczenia z 15.04.2024 r. k. 88 i 92; potwierdzenie odbioru k. 96 i 97)

Pismami z dnia 17 maja 2024 r. powód wezwał pozwanych do zapłaty kwoty 157 752,07 zł wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 156 847,64 zł, naliczanymi do dnia zapłaty w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma. Wezwania zostały doręczone pozwanym w dniu 22 maja 2024 r.

(dowód: wezwania do zapłaty z 17.05.2024 r. k.98 i 99; potwierdzenie odbioru k. 100 i 101)

Sąd zważył, co następuje:

W ocenie Sądu powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Powyższy stan faktyczny sprawy Sąd ustalił w oparciu o przeprowadzone dowody z dokumentów, nie znajdując podstaw do kwestionowania ich prawdziwości i autentyczności.

W niniejszej sprawie bezspornym było, że w dniu 30 kwietnia 2020 r. strony zawarły umowę subwencji finansowej nr (...), na mocy której pozwanym wypłacono kwotę 288.000,00 zł.

Spór pomiędzy stronami sprowadzał się do oceny, czy powodowi przysługuje roszczenie o zwrot kwoty 158.912,31 zł wynikającej z decyzji o częściowym umorzeniu subwencji finansowej i wypowiedzenia umowy z dnia 15.04.2024 r., w szczególności: czy pozwani w momencie zawierania umowy z powodem nieprawidłowo określili swój status jako Mikroprzedsiębiorcy oraz czy złożyli nieprawdziwe oświadczenia, a także czy powód skutecznie wypowiedział umowę.

Żądanie powoda znajdowało oparcie w § 3 ust. 6 umowy oraz § 3 ust. 6 regulaminu.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu strony pozwanej, tj. zarzutu przedawnienia roszczenia, wskazać należy, że roszczenie powoda nie uległo przedawnieniu. Wynika ono bowiem z umowy subwencji zawartej w ramach rządowego programu pomocowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”, którego celem było wsparcie przedsiębiorców w związku z negatywnymi skutkami pandemii COVID-19. Umowa ta została zawarta pomiędzy stronami w związku z prowadzoną przez pozwanego działalnością gospodarczą, a zatem roszczenie ma charakter majątkowy i związany z działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 118 zd. 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem, termin przedawnienia roszczenia wynosi trzy lata. W niniejszej sprawie roszczenie stało się wymagalne po upływie 14 dni roboczych od dotrzymania decyzji z dnia 20 listopada 2023 r. Natomiast pozew został wniesiony w dniu 11 czerwca 2024 r. za pośrednictwem elektronicznego postępowania upominawczego, a zatem przed upływem terminu przedawnienia.

Nawet gdyby liczyć termin przedawnienia roszczenia od złożenia przez pozwanych oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej (wg. twierdzeń pozwanych, oświadczenie jest datowane na 18 maja 2021 r.), to zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanych nie zasługiwał na uwzględnienie. Koniec terminu przedawnienia przypada bowiem na ostatni dzień roku kalendarzowego.

Wbrew twierdzeniom strony pozwanej, postanowień Regulaminu programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” w wersji obowiązującej od 29 kwietnia do 27 maja 2020 r. nie można uznać za nieważne w świetle art. 58 § 1 k.c. W ocenie Sądu postanowienia te są zgodne z ustawą, nie mają na celu jej obejścia prawa, zostały ustanowione na podstawie przepisów prawa publicznego oraz w zgodzie z zasadami udzielania pomocy publicznej w sytuacjach nadzwyczajnych.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, m.in. wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II CSK 323/10, do uznania postanowienia za nieważne w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. niezbędne jest wykazanie, że czynność prawna wywołuje skutek prawny zakazany przez ustawę oraz że jej treść lub cel narusza normy bezwzględnie obowiązujące. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Regulamin nie narusza przepisów ustawowych, nie uchyla obowiązywania norm bezwzględnie obowiązujących, ani nie godzi w zasady przyznawania pomocy publicznej, w tym w przepisy o ochronie konkurencji i przejrzystości procedur.

Regulamin ten nie ma charakteru klasycznej czynności prawnej w rozumieniu prawa cywilnego, lecz stanowi akt programowy o charakterze publicznoprawnym, ukształtowany na podstawie upoważnienia ustawowego, w szczególności przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców oraz ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19. Regulamin został także opracowany z uwzględnieniem przepisów prawa unijnego, w tym Rozporządzenia Komisji (UE) nr (...) ( (...)), i zatwierdzony przez Komisję Europejską jako zgodny z art. 107 ust. 3 lit. b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

W ocenie Sąd regulamin zawiera jasne i zgodne z przepisami mechanizmy weryfikacji statusu przedsiębiorcy, odpowiadające wymaganiom art. 7 ustawy Prawo przedsiębiorców oraz Załącznikowi I do Rozporządzenia (...). Nie wprowadza regulacji niezgodnych z ustawą, nie zmierza do jej obejścia, a stanowi instrument służący realizacji celów określonych w przepisach ustawowych i wykonawczych przyjętych w związku z pandemią (...)19.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że definicja Mikroprzedsiębiorcy zastosowana w regulaminie w wersji obowiązującej do 27.05.2020 r. pozostawała zgodna z przepisami rozporządzenia (...), w tym zwłaszcza z Załącznikiem I, i oparta była na jednolitych kryteriach stosowanych w całej Unii Europejskiej w zakresie udzielania pomocy publicznej.

Regulamin w § 1 zawierał wyraźne odesłanie do załącznika I do rozporządzenia (...), wskazując, że przez mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwo (MŚP) należy rozumieć podmiot spełniający kryteria określone w tym załączniku.

Zgodnie z definicją zawartą w Załączniku I do (...), mikroprzedsiębiorstwo to przedsiębiorstwo, które zatrudnia mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2 milionów euro. Przy ustalaniu statusu przedsiębiorstwa należy uwzględniać również powiązania kapitałowe i personalne z innymi podmiotami (przedsiębiorstwa partnerskie i związane). Regulamin (...) nie wprowadzał odmiennych definicji, lecz wprost odsyłał do uregulowań unijnych w zakresie kwalifikowania przedsiębiorców do poszczególnych kategorii.

W ocenie Sądu brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutu nieważności dotyczącego postanowienia § 3 ust. 6 regulaminu, na podstawie art. 385 ¹ § 1 k.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, niedozwolonymi postanowieniami umownymi (klauzulami abuzywnymi) są takie postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, a jednocześnie kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Tymczasem beneficjenci programu, do których skierowany był w/w regulamin, to wyłącznie przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy Prawo przedsiębiorców, którzy wykonywali działalność gospodarczą i składali wnioski o pomoc finansową udzielaną w ramach wsparcia publicznego. W związku z tym art. 385 ¹ § 1 k.c. nie znajduje zastosowania w sprawie.

Niezależnie od powyższego, nawet przy hipotetycznym przyjęciu analogii konstrukcyjnej (co z zasady jest niedopuszczalne w przypadku przedsiębiorców), sporne postanowienie w/w regulaminu nie spełnia przesłanek klauzuli abuzywnej. Przepis § 3 ust. 6 stanowi, że w przypadku stwierdzenia podania nieprawdziwych informacji lub złożenia nieprawdziwych oświadczeń przez beneficjenta, Polski Fundusz Rozwoju ( (...)) może podjąć decyzję o zobowiązaniu do zwrotu całości lub części subwencji finansowej. Zatem postanowienie to nie jest automatyczne, nie przewiduje sankcji „z urzędu”, lecz pozostawia (...) możliwość indywidualnej oceny okoliczności i uznaniowości działania. Taki zapis nie ma charakteru arbitralnego czy nadużywającego przewagi instytucjonalnej wobec beneficjenta.

Ponadto, obowiązek zachowania prawdziwości oświadczeń składanych przy ubieganiu się o pomoc publiczną znajduje uzasadnienie w zasadach ogólnych prawa, w tym w przepisach o odpowiedzialności za nadużycie środków publicznych, takich jak art. 16 ust. 1 Rozporządzenia (...) ( (...)), przepisy ustawy o finansach publicznych, zasady odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Nie można zatem twierdzić, że przedmiotowe postanowienie narusza dobre obyczaje lub rażąco narusza interesy beneficjenta. Przeciwnie ma ono charakter ochronny wobec interesu publicznego i stanowi mechanizm zabezpieczający przed nienależnym uzyskaniem środków publicznych w warunkach kryzysu epidemicznego.

Dodatkowo należy zauważyć, że program pomocowy został notyfikowany i zaakceptowany przez Komisję Europejską zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. b TFUE, a jego warunki były zgodne z Tymczasowymi Ramami Pomocy oraz Rozporządzeniem Komisji (...) ( (...)). Działanie (...) w ramach programu wynikało z delegacji ustawowej (art. 21a ustawy o systemie instytucji rozwoju) i nie miało charakteru swobodnie kształtowanego stosunku cywilnoprawnego.

W świetle powyższego nie sposób uznać, że postanowienie § 3 ust. 6 regulaminu było niedozwolone w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., a tym bardziej – że było ono nieważne. Wobec braku konsumenckiego charakteru stosunku oraz braku sprzeczności z dobrymi obyczajami, postanowienie to zachowuje pełną moc obowiązującą.

W niniejszej sprawie pozwani kwestionowali obowiązek zwrotu subwencji wskazując, że nie zachodziły przesłanki wskazane przez powoda, a związane ze zjawiskiem powiązania przedsiębiorstw pozwanych z przedsiębiorstwem prowadzonym w ramach spółki cywilnej.

W tym miejscu rozważyć należało czy przedsiębiorstwa pozwanych były powiązane z przedsiębiorstwem prowadzonym przez nich w ramach spółki cywilnej, a co za tym idzie - czy pozwani byli obowiązani do zwrotu subwencji.

Z całą pewnością powód był uprawniony do następczej kontroli złożonych wniosków, także w sytuacji, gdy subwencja została już przyznana. Uprawnienie to wynikało wprost z § 3 ust. 6 umowy. Powód był uprawniony do monitorowania, aż do momentu całkowitego rozliczenia subwencji finansowej udzielonej przedsiębiorcy i wygaśnięcia umowy subwencji finansowej, zasadności udzielenie i prawidłowości wykorzystania subwencji finansowych przyznanych przedsiębiorcom w ramach programu.

Obowiązkiem zaś pozwanych było podanie prawidłowych danych dotyczących przysługującego im statusu tj. Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP. Fakt, że (...), w ramach wstępnej procedury weryfikacji, nie był w stanie ustalić, czy złożone oświadczenia są prawdziwe, nie może aktualnie obciążać powoda i uzasadniać oddalenia powództwa, bowiem to działanie pozwanych doprowadziło do tego, że została im przyznana subwencja finansowa. Złożyli on bowiem nieprawidłowe oświadczenia co do przysługującego im statusu Mikroprzedsiębiorcy. Oświadczenia nie mogły być skutecznie zweryfikowane w ramach procedury automatycznej weryfikacji, bowiem kwestie ustalenia powiązań i zależności wymagają analizy struktury spółki.

W ocenie Sądu pozwani starając się o subwencję finansową musieli zapoznać się z ogólnymi warunkami programu, a zwłaszcza z Regulaminem ubiegania się o udział w programie rządowym "Tarcza finansowa (...) dla małych i średnich firm", będącym podstawowym dokumentem opisującym zasady programu Tarczy Finansowej. W § 11 ust. 4 umowy subwencji finansowej pozwani oświadczyli, że zapoznali się z przywołanym Regulaminem, rozumieją go i akceptują jego treść.

W tym miejscu należy wskazać, że zmiana regulaminu przez powoda na gruncie niniejszej sprawy nie miała kluczowego znaczenia, gdyż umowa subwencji w sposób wystarczający regulowała kwestię posiadania statusu Mikroprzedsiębiorcy. W § 2 ust. 19 umowy, przedsiębiorca oświadczył, że jest świadomy tego, że subwencja finansowa udzielana jest jako pomoc przewidziana w Sekcji 3.1 Tymczasowych ram oraz dotyczy wyłącznie przedsiębiorstw spełniających M., Małego i Średniego - Przedsiębiorcy w rozumieniu Programu oraz Załącznika Nr 1 do rozporządzenia Komisji (UE) nr (...) z dnia 17 czerwca 2014 r. uznając niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz.UE I 187/1 z 26.6.2014),

Zgodnie zaś z art. 3 ust. 3 załącznika Nr 1 do rozporządzenia "Przedsiębiorstwa powiązane" oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków:

a)  przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka;

a)  przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa;

b)  przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo na podstawie umowy zawartej z tym przedsiębiorstwem lub postanowień w jego statucie lub umowie spółki;

c)  przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, na mocy umowy z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie.

Zakłada się, że wpływ dominujący nie istnieje, jeżeli inwestorzy wymienieni w ust. 2 akapit drugi nie angażują się bezpośrednio lub pośrednio w zarządzanie danym przedsiębiorstwem, bez uszczerbku dla ich praw jako udziałowców/akcjonariuszy.

Przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym ze związków opisanych w akapicie pierwszym za pośrednictwem co najmniej jednego przedsiębiorstwa, lub jednego z inwestorów, o których mowa w ust. 2, również uznaje się za powiązane.

Przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków za pośrednictwem osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających wspólnie również uznaje się za przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą one swoją działalność lub część działalności na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych.

Za "rynek pokrewny" uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do rynku właściwego.

Na stronie 8 Regulaminu wskazano, że "Przedsiębiorstwa powiązane" oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków: (i.) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka; (ii) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa; (iii) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo na podstawie umowy zawartej z tym przedsiębiorstwem lub postanowień w jego statucie lub umowie spółki; (iv) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, na mocy umowy z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie.

Jak widać, podana wyżej definicja stanowi przytoczenie in extenso początkowego zapisu art. 3 ust. 3 Załącznika nr 1 do Rozporządzenia Komisji (UE) nr (...) z 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, jednak nie odnosi się do przypadków powiązania przedsiębiorstw za pośrednictwem osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych.

Adekwatnym odniesieniem do sytuacji strony pozwanej może być zapis § 10 Regulaminu, który od początku jego obowiązywania regulował kwestie dotyczące podmiotów powiązanych. Zgodnie z ust. 4 wskazanego przepisu obowiązek weryfikacji przez beneficjenta relacji łączących go z innymi przedsiębiorstwami, może zachodzić również za pośrednictwem innych przedsiębiorstw oraz osób fizycznych i ich grup, jeżeli prowadzą one swoją działalność lub część działalności na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. sprawa (...)) akcentuje się, że podmioty o złożonej strukturze, na które składa się wiele powiązanych ze sobą jednostek o odrębnej osobowości prawnej, należy traktować jako jednolity organizm gospodarczy, będący jednym przedsiębiorstwem. Pomoc publiczna trafiająca do jednego z podmiotów takiego jednolitego organizmu gospodarczego jest de facto pomocą udzielaną temu podmiotowi jako całości. Oznacza to, że nie tylko formalny, bezpośredni beneficjent pomocy musi spełnić szereg kryteriów i podlegać ograniczeniom, ale dotyczy to całego organizmu gospodarczego. Sytuacja więc bezpośredniego, formalnego beneficjenta pomocy, który jest częścią większego organizmu gospodarczego, powinna być oceniana w perspektywie całego przedsiębiorstwa, a nie w sposób wybiórczy i ograniczony tylko do jednego elementu tego organizmu gospodarczego. Jednocześnie z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, że podmioty gospodarcze ze względu na istniejące pomiędzy nimi związki o charakterze faktycznym i prawnym, mogą być pod pewnymi warunkami traktowane jako jedna jednostka ekonomiczna (ang. single economic entity). Co wymaga podkreślenia, odpowiada to funkcjonalnej definicji przedsiębiorstwa. W wyroku z 14 października 2004 r. w sprawie T-137/02 wskazano, że w przypadkach, gdy niezależne pod względem prawnym osoby fizyczne lub prawne stanowią jedną jednostkę gospodarczą, z punktu widzenia stosowania wspólnotowych reguł konkurencji należy je traktować jako jedno przedsiębiorstwo (podobnie wyrok Trybunału z 12 lipca 1984 r. w sprawie (...) , oraz wyrok z 29 czerwca 2000 r. w sprawie T-234/95). Podobnie w wyroku TSUE z 27 lutego 2014 r. ((...)) na tle uprzedniej, lecz niemal tożsamej regulacji art. 3 ust. 3 akapit czwarty załącznika do zalecenia Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. wskazano, iż jego zapis należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwa można uważać za "powiązane" w rozumieniu tego artykułu, jeżeli z analizy nawiązanych między nimi stosunków prawnych i gospodarczych wynika, iż za pośrednictwem jednej osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających łącznie stanowią one jeden podmiot gospodarczy, nawet jeśli formalnie nie pozostają w jednej z relacji, o których mowa w art. 3 ust. 3 akapit pierwszy tego załącznika. Za działające łącznie w rozumieniu art. 3 ust. 3 akapit czwarty tego załącznika uważa się osoby fizyczne, które porozumiewają się w celu wywierania wpływu na decyzje handlowe danych przedsiębiorstw, co wyklucza, aby te przedsiębiorstwa mogły być uważane za niezależne gospodarczo od siebie. Realizacja tego warunku zależy od okoliczności sprawy i nie musi być koniecznie podporządkowana istnieniu więzów umownych między tymi osobami ani stwierdzeniu ich zamiaru obejścia definicji przedsiębiorstw mikro, małych lub średnich w rozumieniu powyższego zalecenia.

Wskazać również należy, że na gruncie krajowego prawa (cywilnego i gospodarczego) spółka cywilna nie jest odrębnym podmiotem prawa, nie ma osobowości prawnej, ani odrębności majątkowej od wspólników. To wspólnicy są przedsiębiorcami (art. 4 ust. 2 ustawy Prawo przedsiębiorców).

Tym samym każdy wspólnik spółki cywilnej, prowadzący jednocześnie działalność w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, jest związany ze spółką w sposób, który spełnia definicję przedsiębiorstwa powiązanego, albowiem posiada prawo reprezentowania i prowadzenia spraw spółki, współdecyduje o kierunku jej działań, zatrudnieniu, polityce finansowej, oraz dzieli z pozostałymi wspólnikami odpowiedzialność za zobowiązania spółki.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że na dzień 31 grudnia 2019 r. i zawarcia umowy łączna pracowników zatrudnionych w podmiotach powiązanych z beneficjentem przekraczała 9 pracowników. Nie sposób też uznać, aby beneficjent subwencji oraz pozwani prowadzili działalność w odmiennych branżach i na odmiennych rynkach. Powyższemu przeczą zbieżne kody (...) spółki cywilnej pod firmą (...) s.c. (NIP: (...)) oraz pozwanych ad. 1 (NIP: (...)) i ad. 2 (NIP: (...)). Pozwani jako wspólnicy spółki cywilnej oraz jednoosobowo prowadzą działalność gospodarczą w zakresie m.in.: restauracje i inne placówki gastronomiczne ( (...) 56.10.A), hotele i podobne obiekty zakwaterowania ( (...) 55.10.A), działalność organizatorów turystyki ( (...) 79.12.Z). Powyższe potwierdzają załączone do akt wydruki z CEIDG.

Z całą pewnością w niniejszej sprawie pozwani, jako wspólnicy spółki cywilnej oraz osoby prowadzące własne jednoosobowe działalności gospodarcze, łączyli funkcje decyzyjne i właścicielskie w obydwu podmiotach.

Realny wpływ pozwanych na spółkę cywilną przejawiał się m.in. w obowiązku współdecydowania o sprawach majątkowych spółki (art. 866 k.c.), prawie do prowadzenia jej spraw i reprezentowania na zewnątrz (art. 865 § 1 k.c.), decyzyjności w zakresie zatrudniania pracowników i polityki kadrowej, wspólnym podejmowaniu decyzji o strukturze kosztów, działalności operacyjnej oraz sposobie reakcji na skutki pandemii.

Z punktu widzenia celu regulacji unijnej, istotna była możliwość wywierania wpływu, a nie tylko faktyczne jego wykonywanie. Sam status wspólnika spółki cywilnej determinuje zdolność do wywierania takiego wpływu, co czyni spółkę i wspólnika podmiotami powiązanymi w rozumieniu prawa UE.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że pozwani nie spełnili kryterium pracowniczego, gdyż przekroczyli próg zatrudnienia 9 pracowników, ponieważ do pracowników zatrudnianych bezpośrednio przez pozwanych w ramach prowadzonej przez nich spółki cywilnej należy również doliczyć pracowników zatrudnianych przez pozwanych w ramach prowadzonych przez nich osobno działalności gospodarczych. Tym samym złożone oświadczenie przez stronę pozwaną nie było zgodne z prawdą. Pozwani powinni byli zatem wnioskować o przyznanie subwencji nie jako Mikroprzedsiębiorca, ale jako MŚP.

W ocenie Sądu żądanie przez powoda zwrotu nienależnie wypłaconej subwencji finansowej nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. Zgodnie z tym przepisem, nie można czynić ze swojego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Jednakże stosowanie art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowy i wymaga wykazania szczególnych okoliczności, z których wynikałoby, że uprawniony korzysta ze swojego prawa w sposób sprzeczny z jego celem lub w sposób krzywdzący drugą stronę, naruszający elementarne zasady uczciwości.

W rozpoznawanej sprawie powód dochodzi roszczenia o zwrot środków wypłaconych w ramach subwencji rządowej, które jak wykazano zostały przyznane na podstawie nieprawdziwych oświadczeń i błędnej kwalifikacji pozwanych jako Mikroprzedsiębiorców. Powód, jako instytucja zarządzająca środkami publicznymi w ramach programu pomocowego notyfikowanego Komisji Europejskiej, miał nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonywać weryfikacji prawidłowości udzielonego wsparcia, w tym również reagować w sytuacjach, gdy beneficjenci uzyskali środki bez podstawy prawnej lub na skutek błędnych danych.

Realizacja roszczenia o zwrot subwencji w niniejszej sprawie mieści się zatem w ramach ustawowo określonego porządku prawnego i służy ochronie interesu publicznego, tj. ochronie prawidłowości wydatkowania środków pochodzących z budżetu państwa oraz funduszy publicznych. Działania powoda nie można uznać za sprzeczne ani z zasadami współżycia społecznego, ani ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Przeciwnie brak reakcji powoda na nienależne wypłaty mógłby prowadzić do naruszenia zasady równego traktowania beneficjentów oraz niegospodarności środkami publicznymi.

Nie zostało przy tym wykazane, aby pozwani znaleźli się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej czy gospodarczej, która uzasadniałaby odstąpienie od zasad wynikających z umowy i regulaminu programu. Pozwani nie wykazali też, by działali w zaufaniu do powoda, który udzielił im wiążącej interpretacji lub błędnie potwierdził ich uprawnienie do subwencji. W tych okolicznościach powoływanie się przez pozwanych na art. 5 k.c. stanowi próbę obrony przed odpowiedzialnością za konsekwencje złożenia nieprawdziwych oświadczeń i nie znajduje podstaw ani w przepisach prawa, ani w ocenach etycznych.

Pozwani, jako podmioty prowadzące działalność gospodarczą, występowali w obrocie jako przedsiębiorcy profesjonalni, którzy zgodnie z art. 355 § 2 k.c. zobowiązani byli do dochowania należytej staranności właściwej dla profesjonalnego uczestnika stosunków gospodarczych. Z racji statusu przedsiębiorców nie mogą powoływać się na nieznajomość przepisów regulujących zasady udzielania pomocy publicznej ani na błędne zrozumienie treści regulaminu programu. Uczestnicząc w procedurze aplikacyjnej o subwencję, byli zobowiązani do samodzielnego ustalenia, czy spełniają kryteria określone w regulaminie, w szczególności w zakresie statusu MŚP oraz sposobu kalkulacji zatrudnienia z uwzględnieniem ewentualnych powiązań z innymi podmiotami. Złożenie przez nich oświadczeń niezgodnych z rzeczywistym stanem faktycznym obciąża ich jako profesjonalnych uczestników obrotu i nie może zostać usprawiedliwione brakiem wiedzy lub nieświadomością skutków prawnych tych oświadczeń.

W związku z powyższym, Sąd uznał, że realizacja przez powoda roszczenia o zwrot nienależnie pobranych środków w żaden sposób nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego, a zarzut pozwanych oparty na art. 5 k.c. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 6 k.c., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne. W niniejszej sprawie to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że pozwani złożyli nieprawdziwe oświadczenia i w ten sposób uzyskali nienależne świadczenie w ramach programu pomocowego. Obowiązek ten został przez stronę powodową należycie wykonany – powód przedstawił dokumenty wykazujące faktyczny stan zatrudnienia po stronie pozwanych oraz w prowadzonej przez nich spółce cywilnej, przywołał odpowiednie regulacje programowe (w tym regulamin oraz załącznik I do Rozporządzenia (...)) i w sposób logiczny wykazał, że przy uwzględnieniu powiązań personalno-kapitałowych pozwani nie spełniali warunków do zakwalifikowania się jako Mikroprzedsiębiorca.

Pozwani, choć spoczywał na nich ciężar zaprzeczenia tym twierdzeniom, ograniczyli się do ogólnikowego wskazania braku winy, nie przedkładając żadnych dowodów, które mogłyby podważyć ustalenia poczynione przez stronę powodową, ani nie wykazali, że działali zgodnie z zasadami programu.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd uznał powództwo za w pełni zasadne zarówno co do zasady, jak i wysokości dochodzonego roszczenia.

Żądanie powoda wynikało z umowy subwencji zawartej w ramach rządowego programu „Tarcza (...) dla Małych i Średnich Firm”, a roszczenie z niej wynikające pozostawało nieprzedawnione i stało się wymagalne w sposób zgodny z postanowieniami umownymi. W rezultacie powód był uprawniony na podstawie § 3 ust. 6 umowy oraz § 14 regulaminu, do ponownej weryfikacji warunków zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji, ustalenia nowej wysokości należności oraz wypowiedzenia umowy wobec niewywiązywania się przez pozwanych z przyjętego harmonogramu spłat.

Dochodzona przez powoda kwota 158.912,31 zł składała się z kwoty 156.847,64 zł tytułem wymagalnego kapitału subwencji podlegającej zwrotowi oraz 2.064,67 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych do dnia 10 czerwca 2024 r. – tj. dnia poprzedzającego złożenie pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Sąd zważył, że przy przyjęciu prawidłowego statusu pozwanych jako MŚP oraz wykazanym spadku przychodów w prowadzonej przez nich spółce cywilnej na poziomie 83%, co wynika z § 1 ust. 6 Umowy, przysługiwało im prawo do otrzymania subwencji finansowej w wysokości 220 137,04 zł, odpowiadającej 8% przychodów uzyskanych w 2019 roku. Takie uprawnienie znajduje podstawę w § 2 ust. 6 Umowy, w związku z § 5 ust. 1 i 2 Regulaminu. Zgodnie z decyzją z dnia 20 listopada 2023 r., znajdującą się w aktach sprawy, pozwani zostali zobowiązani do zwrotu 71% uzyskanej subwencji. Jak wynika z dokumentów programowych, część subwencji w wysokości 25% podlegała zwrotowi bezwarunkowo, o czym stanowi § 3 ust. 2 lit. b ppkt i Umowy . Na podstawie dostępnych danych strona powodowa wyliczyła całkowity poziom zwolnienia z obowiązku zwrotu w wysokości 29%, na co złożyło się 25% związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez okres 12 miesięcy od dnia udzielenia subwencji oraz dodatkowe 4% wynikające z utrzymania poziomu zatrudnienia w tym samym okresie. W związku z powyższym, wartość umorzenia części subwencji wyniosła 63 289,40 zł, natomiast kwota pozostała do zwrotu wynosiła 156 847,64 zł. Sąd uznał zatem, że dochodzona przez powoda kwota została wyliczona w sposób prawidłowy i zasługiwała na uwzględnienie w całości. Podnieść należy, że zgodnie z § 3 ust. 6 umowy, w przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji, powód mógł żądać zwrotu całości subwencji.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie powołanych przepisów, art. 471 k.c. zasądził kwotę 158.912,31 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 156.847,64 zł od dnia 11 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty, o czym Sąd orzekł w punkcie I sentencji wyroku.

Podstawą zasądzenia odsetek był art. 481 § 1 i 2 k.c., który stanowi, że w przypadku opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego wierzycielowi należą się odsetki za czas opóźnienia, niezależnie od winy dłużnika. W przedmiotowej sprawie pozwani pozostawali w opóźnieniu od dnia bezskutecznego terminu wyznaczonego im w wezwaniu do zapłaty zgodnie z harmonogramem spłat. Do dnia 10 czerwca 2024 r. powód skapitalizował odsetki i doliczył do kwoty kapitału. Zatem od dnia 11 czerwca 2024 r. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 156.847,64 zł.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Na zasądzoną od pozwanego kwotę 13.363 zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony powodowej w osobie adwokata w kwocie 5.400 zł według § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa oraz opłata od pozwu w kwocie 7.946 zł. (punkt II wyroku)

sędzia Ewa Oknińska