Postanowienie SN z 13 września 2012, sygn. III KK 276/12
Data orzeczenia
13 września 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Michał Laskowski
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
POSTANOWIENIE
Dnia 13 września 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Michał Laskowski
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 13 września 2012 r.,
sprawy G. P. i T. C. skazanych z art. 197 § 3 kk i in.
z powodu kasacji wniesionych przez obrońców,
od wyroku Sądu Okręgowego
z dnia 16 stycznia 2012 r.,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego
z dnia 18 lutego 2011 r., ,
p o s t a n o w i :ł
1. na podstawie art. 535 § 3 k.p.k. oddalić obie kasacje
jako oczywiście bezzasadne,
2. obciążyć skazanych kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy, wyrokiem z dnia 18 lutego 2011 r., uznał T. C. za winnego
przestępstwa z art. 197 § 3 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 25 września
2005 r. w zbiegu z art. 189 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i G. P. za winnego
przestępstwa z art. 197 § 3 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 25 września
2005 r. T. C. skazany został na karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, a G.P.
na karę 2 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności.
Apelacje od tego wyroku wnieśli obrońcy obu oskarżonych oraz oskarżony T.
C.
2
Po rozpoznaniu tych apelacji Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 16 stycznia
2012 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, przy czym wszystkie apelacje uznane
zostały za oczywiście bezzasadne.
Kasacje od tego wyroku wnieśli obrońcy T. C. i G. P.
W kasacji obrońcy T. C. sformułowano zarzuty obrazy przepisów
postępowania, to jest art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., która
to obraza polegać miała na zaaprobowaniu przez Sąd odwoławczy wadliwej i
jednostronnej oceny dowodów dokonanej przez sąd meriti, uwzględniającej jedynie
okoliczności przemawiające na niekorzyść skazanego, a także na akceptacji
dowolnej i wybiórczej oceny dowodów dokonanej przez ten sąd. W kasacji zawarty
jest także zarzut naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., które polegało
na nienależytym rozważeniu zarzutu apelacji obrazy przepisów postępowania
karnego w zakresie wypełnienia znamion przestępstwa z art. 189 k.k.
Ponadto w kasacji sformułowano zarzut obrazy prawa materialnego poprzez
dokonanie błędnej kwalifikacji czynu przypisanego skazanemu z art. 197 § 3 k.k. w
zb. z art. 189 k.k., podczas gdy w tym przypadku następuje pomijalny, pozorny
zbieg przepisów.
W kasacji zarzucono wyrokowi także wymierzenie rażąco niewspółmiernej
kary pozbawienia wolności.
Obrońca T. C. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy właściwemu sądowi do ponownego rozpoznania, względnie „przy uznaniu
oczywistej niesłuszności skazania - o uniewinnienie oskarżonego”.
Prokurator Okręgowy wniósł o oddalenie tej kasacji jako oczywiście
bezzasadnej.
W kasacji obrońcy G. P. zarzucono rażące naruszenie prawa procesowego,
to jest art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., wyrażające się w wadliwym
rozpoznaniu zarzutu apelacji, dotyczącego błędu w ustaleniach faktycznych co do
działania tego oskarżonego wspólnie i w porozumieniu z T. C. oraz co do
przełamania przez oskarżonych oporu pokrzywdzonej w sytuacji, w której na jej
ciele nie pozostały żadne ślady świadczące o siłowym przełamywaniu oporu. W
konsekwencji zaś błędnego ustalenia, że do obcowania płciowego z pokrzywdzoną
doszło wbrew jej woli. Kasacja zawiera także zarzut naruszenia art. 440 k.p.k.,
wyrażającego się w zaniechaniu uchylenia zaskarżonego wyroku wobec braku
3
podstaw do przypisania oskarżonym działania wspólnie i w porozumieniu oraz
ustalenia, że doszło do przełamania oporu pokrzywdzonej.
Obrońca G.P. wniósł o uchylenie zaskarżonego kasacją wyroku i
utrzymanego nim w mocy wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy
temu sądowi do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o uchylenie jedynie
wyroku sądu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w
postępowaniu apelacyjnym.
Prokurator Okręgowy wniósł o oddalenie także tej kasacji jako oczywiście
bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy T. C. okazała się bezzasadna w stopniu pozwalającym na
jej rozpoznanie i oddalenie na posiedzeniu. Lektura uzasadnienia wyroku Sądu
Okręgowego pozwala na stwierdzenie, iż wbrew wywodom kasacji sąd ten nie tylko
odniósł się do zarzutów apelacji oskarżonego i jego obrońcy, ale uczynił to nadto w
sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3
k.p.k. Sąd odwoławczy, a także sąd pierwszej instancji, w sposób wyczerpujący
uzasadniły dlaczego dały wiarę zeznaniom pokrzywdzonej a odmówiły
wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego i zeznaniom grupy wymienionych w
kasacji świadków. Sama możliwość stworzenia na podstawie ujawnionych
dowodów innej wersji zdarzenia nie świadczy o popełnieniu błędu w ustaleniach
faktycznych, co trafnie podkreślił w uzasadnieniu swego wyroku sąd odwoławczy.
Sąd ten odniósł się przy tym do zarzutów błędu w ustaleniach faktycznych
zawartego w apelacji obrońcy oskarżonego i samego oskarżonego. Co do
porozumienia sprawców i przełamania oporu pokrzywdzonej sąd odwoławczy
wypowiedział się na s. 13 -14 uzasadnienia oraz oceniając wiarygodność jej zeznań
– s. 7 – 8 uzasadnienia. Sąd przedstawił także argumenty, z powodu których nie
uznał za wiarygodne zeznań świadka I. S. (s. 11 – 12 uzasadnienia). Wyraził także
pogląd co do zarzutu przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów przy
ocenie zeznań tego świadka i szeregu innych wymienionych w kasacji świadków (s.
7 -8, 11 – 12). Odmowa uznania wiarygodności co do części ujawnionych w toku
przewodu sądowego dowodów nie świadczy przy tym sama przez się o naruszeniu
reguły z art. 5 § 2 k.p.k. Nie można też deprecjonować zeznań pokrzywdzonej z
tego tylko powodu, że stanowią one jedyne, uznane za wiarygodne, źródło wiedzy
4
na temat przebiegu zdarzenia, co zresztą w tego typu sprawach często ma miejsce
i co, jak można przypuszczać, biorą pod uwagę sprawcy podobnych czynów.
Wskazywane w apelacjach motywy działania pokrzywdzonej zostały przy
tym przeanalizowane i odrzucone, nie tylko przez sąd pierwszej instancji (s. 15 -18
uzasadnienia), ale także przez sąd odwoławczy (s. 8 i 12 uzasadnienia wyroku).
Zarzut z tym związany poddany został zatem ocenie przez sąd odwoławczy, a
wyniki tej oceny przedstawione zostały w uzasadnieniu wyroku zgodnie z art. 433 §
2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Zarzut obrazy tych przepisów polegającej na
nienależytym rozważeniu zarzutu apelacji związanego z niewypełnieniem przez
skazanego znamion ustawowych przestępstwa z art. 189 k.k. również uznać należy
za chybiony w sytuacji, w której sąd odwoławczy zaakceptował wywody sądu
pierwszej instancji w tej materii (s. 14 uzasadnienia). W takiej sytuacji sąd
odwoławczy mógł, podzielając wyrażone wcześniej stanowisko odwołać się do
wywodu sadu pierwszej instancji, tym bardziej, że uznał za wiarygodne zeznania
pokrzywdzonej, co do przebiegu zdarzenia. Nie można w tym stanie rzeczy również
podzielić wywodu autora kasacji co do obrazy prawa materialnego poprzez
dokonanie błędnej kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu czynu. W
realiach przedmiotowej sprawy nie sposób przyjąć, że pozbawienie wolności
mieściło się w ramach przestępstwa z art. 197 k.k. Zważywszy rozciągnięcie w
czasie sytuacji, w której pokrzywdzona nie mogła opuścić towarzystwa
oskarżonych, kumulatywna kwalifikacja przypisanego im czynu była możliwa.
Ostatni zarzut kasacji obrońcy T. C., mimo nieco innego niż w apelacji
sformułowania uznać należy za niedopuszczalny w toku postępowania kasacyjnego
wobec bezzasadności wszystkich pozostałych zarzutów. Nie można także oprzeć
się wrażeniu, że kasacja obrońcy tego skazanego podyktowana jest brakiem zgody
na dokonanie takich, a nie innych ustaleń faktycznych w sprawie, ustaleń
niezgodnych ze stanowiskiem skazanego. Kwestionowanie oceny dowodów i
dokonanych na ich podstawie ustaleń faktycznych jest natomiast w pełni możliwe
na etapie postępowania apelacyjnego, co do zasady zaś wykluczone w
postępowaniu kasacyjnym.
Za bezzasadną w stopniu oczywistym uznać należało także kasację
skazanego G. P. Znaczna część zawartych już w niniejszym uzasadnieniu
wywodów jest aktualna także w odniesieniu do zarzutów tej kasacji. Nie można
przyjąć, że rozpoznanie zarzutu apelacji obrońcy tego skazanego kwestionującego
5
działanie oskarżonych wspólnie i w porozumieniu nie spełniło wymogów z art. 433 §
2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Zauważyć trzeba, że sąd odwoławczy podzielił w tej
mierze (s. 14 uzasadnienia) stanowisko wyrażone przez sąd pierwszej instancji,
odwołując się do wyczerpującej argumentacji znajdującej się na s. 34 – 37
uzasadnienia wyroku tego sądu. Podzielając tę argumentację, sąd odwoławczy był
uprawniony do rezygnacji z jej powtarzania. Przyznać przy tym trzeba, że ustalony
przebieg zdarzenia, odstęp czasu pomiędzy indywidualnymi działaniami
współsprawców i słowa wypowiedziane przez G. P., rzeczywiście świadczą o
działaniu wspólnie i w porozumieniu z T. C.
Także fakt braku szczególnych śladów przemocy na ciele pokrzywdzonej nie
umknął uwadze sądu odwoławczego. Rozumowanie przedstawione na s. 14
uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego jest prawidłowe. Biorąc pod uwagę
miejsce i okoliczności zdarzenia, a także znaczną przewagę fizyczną oskarżonych
nad drobnej budowy pokrzywdzoną trudno wymagać od niej stawiania silnego
oporu, czy podejmowania walki. Brak tego typu oporu i łatwość jego przełamania
przez oskarżonych oraz brak śladów na ciele pokrzywdzonej nie świadczą jednak o
tym, że pokrzywdzona wyrażała zgodę na takie postępowanie oskarżonych. Z
ustalonego przebiegu zdarzenia wynika jednocześnie, że zachowanie
pokrzywdzonej wyraźnie świadczyło o braku jej zgody na działania oskarżonych.
Zarzut naruszenia przez sąd odwoławczy art. 440 k.p.k. jest niedopuszczalny
w postępowaniu kasacyjnym. Można go traktować jedynie jako zarzut
niedostrzeżenia przez sąd odwoławczy błędnej oceny dowodów, w postaci braku
śladów na ciele pokrzywdzonej i dowodów, z których wynikać miał fakt
porozumienia oskarżonych i ich wspólnego działania. Tych okoliczności jednak
dotyczyły wcześniejsze, omówione już zarzuty kasacji.
Z powyższych względów obie kasacje zostały oddalone jako oczywiście
bezzasadne.