Wyrok z 7 sierpnia 2025, sygn. I C 1527/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 sierpnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko M. P., K. P.

o zapłatę

1.  umarza postępowanie w ograniczonej części żądania pozwu;

2.  w pozostałym zakresie powództwo oddala;

3.  zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.700 ( dwa tysiące siedemset ) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku;

4.  zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2.700 ( dwa tysiące siedemset ) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku;

5.  poleca zwrócić powodowi kwotę 2.473 (dwa tysiące czterysta siedemdziesiąt trzy) złotych tytułem zwrotu połowy uiszczonej opłaty od pozwu.

SSO Tadeusz Trojanowski

Sygn. akt I C 1527/24

UZASADNIENIE

Wyroku z dnia 7 sierpnia 2025 roku

Powód (...) Spółka Akcyjna w W. wniósł o zasądzanie solidarnie od pozowanych M. P. i K. P. na swoją rzecz kwoty 100.100,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 13 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty, ewentualnie po połowie tej kwoty od każdego z pozwanych, na wypadek uznania przez Sąd, że brak jest podstaw do solidarnej odpowiedzialności. Niezależnie od powyższego domagał się także zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Powód wniósł nadto o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa pozwanych, aktualnie rozpoznawanej przez Sąd Apelacyjny w Katowicach (sygn. akt V ACa 15/23), w której podniesiono zarzut nieważności umowy kredytu. Uzasadniając swoje stanowisko, powód wskazał, że strony zawarły umowę kredytu, na podstawie której bank wypłacił pozwanym kapitał w wysokości 100.100,01 zł, a pozwani przez określony czas dokonywali spłat rat zgodnie z harmonogramem. Pozwani wystąpili jednak w odrębnym procesie z żądaniem stwierdzenia nieważności umowy. Sąd pierwszej instancji przychylił się do ich stanowiska, jednak sprawa pozostaje w toku postępowania apelacyjnego, co przesądza o konieczności zawieszenia niniejszego postępowania do czasu jej prawomocnego rozstrzygnięcia. Zdaniem powoda, niezależnie od wyniku tamtej sprawy, w razie ustalenia nieważności umowy pozwani zobowiązani są do zwrotu otrzymanego od banku kapitału, gdyż skutkiem nieważności umowy jest obowiązek rozliczenia świadczeń spełnionych bez podstawy prawnej na zasadach przewidzianych w art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu. Wskazali, że roszczenie powoda jest bezzasadne i przedwczesne, ponieważ sprawa o stwierdzenie nieważności umowy kredytu pozostaje w toku przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach, a powód wciąż traktuje umowę jako ważną i oczekuje jej wykonywania. Podnieśli, że kapitał został już w całości spłacony, a nawet nadpłacony – łącznie przekazali bowiem bankowi 102.777,45 zł co wyklucza zasadność dalszych żądań. Niezależnie od tego, pozwani powołali się na teorię salda, zgodnie z którą w razie stwierdzenia nieważności umowy rozliczeniu podlega jedynie różnica pomiędzy wypłaconym kapitałem a sumą dokonanych spłat, która w tej sprawie jest korzystna dla kredytobiorców. Ponadto zgłosili zarzut potrącenia, wskazując, że przysługuje im wobec banku wierzytelność z tytułu nienależnych świadczeń przewyższająca wysokość roszczenia powoda. W konsekwencji uznali, że powództwo winno zostać oddalone jako bezzasadne i całkowicie zaspokojone.

W toku procesu Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 13 grudnia 2024 r. zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o ustalenie nieważności umowy kredytu (V ACa 15/23). Po umorzeniu apelacji banku w tej sprawie i uprawomocnieniu się wyroku stwierdzającego nieważność umowy, postępowanie w niniejszej sprawie zostało podjęte postanowieniem z dnia 14 marca 2025 r.

Pismem z dnia 6 sierpnia 2025 r. bank cofnął powództwo w zakresie dochodzenia kwoty 100.100,01 zł, podtrzymując roszczenie jedynie co do odsetek ustawowych od tej kwoty za okres od 13 sierpnia 2024 r. do 12 grudnia 2024 r. oraz kosztów procesu.

Na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 r. pełnomocnicy stron podtrzymali dotychczasowe stanowiska.

Sąd ustalił

W dniu 28 maja 2007 r. M. P. i K. P. zawarli z (...) z siedzibą w W. – poprzednikiem prawnym powoda, umowę kredytu hipotecznego dla osób fizycznych (...) nr (...). Zgodnie z jej treścią bank udzielił pozwanym kredytu w kwocie 100.100 zł, waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF), na okres 360 miesięcy. Wartość kredytu wyrażona w walucie waloryzacyjnej, według kursu kupna walut z tabeli kursowej banku z dnia 22 maja 2007 r., wynosiła 44.809,52 CHF. Celem kredytu było finansowanie prac remontowych domu położonego w G. przy ul. (...). Kredyt zabezpieczono hipoteką kaucyjną w kwocie 150.150 zł na wskazanej nieruchomości. Bank uruchomił kredyt i w dniu 6 czerwca 2007 r. dokonał przelewu kwoty 100.100,01 zł na rachunek pozwanych. Pozwani rozpoczęli spłatę zobowiązania zgodnie z harmonogramem i dokonywali spłat rat kapitałowo–odsetkowych. Do dnia 30 lipca 2024 r. uiścili na rzecz banku łącznie 102.777,45 zł.

W dniu 26 maja 2022 r. M. i K. P. wytoczyli przeciwko (...) S.A. powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu (sprawa I C 454/22). Wyrokiem z dnia 19 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach ustalił, że umowa kredytu hipotecznego (...) nr (...) jest nieważna. Apelacja banku od powyższego wyroku została umorzona postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt V ACa 15/23. Tym samym wyrok ustalający nieważność umowy stał się prawomocny.

Po wydaniu przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia w sprawie I C 454/22, bank pismami z dnia 22 czerwca 2024 r. wezwał oboje pozwanych do zapłaty kwoty 100.100,01 zł w terminie jednego miesiąca, wskazując, iż roszczenie to wynika z obowiązku zwrotu wartości kapitału wypłaconego w ramach nieważnej umowy.

Pozwani w odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia 30 lipca 2024 r. zakwestionowali zasadność roszczenia, wskazując, że uiścili już na rzecz banku 102 777,45 zł, a więc kwotę przewyższającą wartość dochodzonego kapitału, i wezwali bank do zapłaty tej sumy.

Następnie, pismem z dnia 12 grudnia 2024 r., złożyli oświadczenie o potrąceniu wierzytelności przysługującej bankowi w kwocie 100.100,01 zł z ich własną wierzytelnością wobec banku z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 102.777,45 zł. Wskazali, że w konsekwencji potrącenia obie wierzytelności uległy umorzeniu do wysokości niższej z nich.

Opisany stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody w postaci dokumentów, które podlegały zaliczeniu w poczet materiału dowodowego na zasadzie art. 243 ² k.p.c. Prawdziwość oraz autentyczność dokumentów nie została zakwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd zważył

W pierwszej kolejności wskazać należy, że cofnięcie powództwa przez stronę powodową w zakresie należności głównej skutkowało – stosownie do art. 355 § 1 k.p.c. – umorzeniem postępowania w tej części. Przedmiotem dalszego rozpoznania pozostało wyłącznie żądanie odsetek ustawowych od kwoty 100.100,01 zł oraz kwestia rozliczenia kosztów procesu.

Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a w zw. z art. 79 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych powodowi przysługuje zwrot połowy uiszczonej opłaty od pozwu w przypadku cofnięcia powództwa przed rozpoczęciem rozprawy, z potrąceniem opłaty minimalnej w wysokości 30 zł, dlatego Sąd polecił zwrócić powodowi kwotę 2.473 zł o czym wyrzekł w pkt 5. wyroku.

Roszczenie powoda o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie nie zasługiwało na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy, pozew został wniesiony 19 listopada 2024 r., a jego odpis doręczono pozwanym w dniu 6 grudnia 2024 r. Już w dniu 12 grudnia 2024 r. pozwani złożyli skuteczne oświadczenie o potrąceniu.

Zgodnie z art. 498 § 1 k.c., gdy dwie osoby są względem siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym. Skutek potrącenia określa art. 498 § 2 k.c., zgodnie z którym obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że potrącenie ma charakter czynności materialnoprawnej o skutku podobnym do spełnienia świadczenia. Jego funkcją jest uproszczenie rozliczeń pomiędzy stronami stosunku prawnego i uniknięcie konieczności dwustronnego spełniania świadczeń. Potrącenie stanowi zatem swoistą formę wykonania zobowiązania – po złożeniu skutecznego oświadczenia prowadzi do umorzenia wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej.

Warunkiem skuteczności potrącenia jest, aby wierzytelności były wzajemne, jednorodzajowe, wymagalne i zaskarżalne. W niniejszej sprawie wszystkie te przesłanki zostały spełnione. Po stronie banku istniała wierzytelność o zwrot kapitału kredytu, zaś po stronie pozwanych wierzytelność o zwrot świadczeń nienależnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy kredytu. Obie wierzytelności miały charakter pieniężny, były wymagalne oraz mogły być dochodzone przed sądem.

Należy również wskazać, że potrącenie – jako instytucja prawa materialnego – ma charakter jednostronnej czynności prawnej, dochodzącej do skutku przez samo złożenie drugiej stronie oświadczenia woli (art. 499 k.c.). Dla skuteczności potrącenia nie jest konieczna zgoda wierzyciela ani akceptacja sądu. Wystarczające jest złożenie oświadczenia drugiej stronie w sposób, który umożliwia zapoznanie się z jego treścią. W niniejszej sprawie pozwani złożyli oświadczenie o potrąceniu już w dniu 12 grudnia 2024 r., tj. w kilka dni po doręczeniu im odpisu pozwu.

Skutek potrącenia ma charakter wsteczny (ex tunc) i następuje z dniem, w którym spełnione zostały przesłanki ustawowe, a więc z dniem, gdy obie wierzytelności stały się wymagalne. W konsekwencji, skoro wierzytelność banku z tytułu zwrotu kapitału oraz wierzytelność pozwanych o zwrot świadczeń nienależnych były wymagalne, to dokonane potrącenie doprowadziło do ich wzajemnego umorzenia.

W świetle art. 498 § 1 i 2 k.c. wskutek złożonego oświadczenia doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skoro więc roszczenie powoda zostało w całości skompensowane, brak było podstaw do przyjęcia, że po stronie pozwanych powstał stan opóźnienia w spełnieniu świadczenia, który mógłby uzasadniać naliczenie odsetek ustawowych (art. 481 § 1 k.c.).

Na ocenę zasadności roszczenia powoda wpływ miało również wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcie wydane w sprawie o sygn. I C 454/22. Wyrokiem z dnia 19 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach ustalił nieważność spornej umowy kredytu, a apelacja od tego orzeczenia została prawomocnie umorzona przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w dniu 31 stycznia 2025 r. Prawomocne orzeczenie ma moc wiążącą (art. 365 § 1 k.p.c.) i stanowi prejudykat w niniejszym postępowaniu.

Skoro umowa kredytu została prawomocnie uznana za nieważną, powodowy bank musiał liczyć się z tym, że dochodzenie roszczeń z tej umowy będzie wiązało się z obowiązkiem ponoszenia kosztów, podtrzymywanie roszczeń do ostatniej chwili – aż do cofnięcia pozwu w dniu 6 sierpnia 2025 r., tj. na dzień przed rozprawą – nie może skutkować obciążeniem pozwanych obowiązkiem zapłaty odsetek ani kosztów procesu.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Powództwo zostało oddalone w całości, wobec czego powód jako strona przegrywająca obowiązany jest zwrócić pozwanym poniesione przez nich koszty procesu. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanych w wysokości 5.400 zł, ustalone według § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Mając na uwadze, że pozwani pozostają w związku małżeńskim, a ich obrona była tożsama i wspólna, Sąd – zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą – rozdzielił te koszty po połowie, zasądzając od powoda na rzecz każdego z pozwanych kwotę po 2.700 zł.

SSO Tadeusz Trojanowski