Wyrok z 20 sierpnia 2025, sygn. I C 536/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 sierpnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa E. P., B. P.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) w upadłości z siedzibą w W.

o ustalenie

1.  ustala, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do waluty CHF, zawarta w dniu 11 lipca 2006 roku, pomiędzy powodami (...)
w K. jest nieważna;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 6.400 złotych ( sześć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postepowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.

SSO Wojciech Hajduk

Sygn. akt I C 536/25

UZASADNIENIE

Powodowie E. P. i B. P. wnieśli pozew przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) w W. o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowany do waluty CHF, zawartej w dniu 11.07.2006 r. pomiędzy powodami a (...) w K..

Wskazali, że w umowie zawarte są klauzule abuzywne, których wyeliminowanie skutkuje nieważnością całej umowy. Wskazali, że zobowiązanie od początku było zobowiązaniem, które strona pozwana indeksowała według ustalonego przez siebie wzorca, skutkiem tego pozwany uzyskał możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania powoda poprzez arbitralne wyznaczenie kursu po jakim przeliczenie jest dokonywane. Umowa kredytu pozostawia pozwanemu bankowi całkowitą swobodę określenia kursu CHF, względem którego kredyt był waloryzowany. Powodowie zarzucili abuzywność § 1 ust. 1 , § 2 ust.2, § 4 ust. 2 umowy, które zawierały mechanizm indeksacyjny. Wg powodów umowa nie precyzuje mechanizmu dokonania przeliczenia, co powoduje, że jest sprzeczna z art. 353 ¹kc i 358 ¹ kc. Podnieśli, iż stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie naruszono obowiązek informacyjny banku. Powoduje to nieważność umowy i uzasadnia żądanie ustalenia nieważności.

Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu wobec przejściowego braku drogi sądowej. Wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów na swoją rzecz. Zaprzeczył, aby umowa zawierała klauzule niedozwolone lub aby była nieważna. Zaprzeczył również, aby bank naruszył spoczywający na nim obowiązek informacyjny i aby miał możliwość dowolnego kształtowania wysokości kursów waluty, a umowa była sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz zasadami współżycia społecznego. Zaprzeczył także, aby powodowie nie zostali należycie poinformowani o zasadach funkcjonowania kredytu i związanym z nim ryzykiem, ani aby nie mieli wpływu na wybór rodzaju kredytu i treść umowy. Jednocześnie wskazał, że dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, Wydział XVIII Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, ogłosił upadłość (...) z siedzibą w W..

Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2024r. sygn. IC 1295/23 oddalono zarzut niedopuszczalności drogi sądowej [k-104].

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 11 lipca 2006 roku, pomiędzy stronami zawarta została umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do waluty obcej. Na mocy tej umowy bank zobowiązał się do udzielenia powodom kredytu w kwocie 153.240,40 zł, indeksowanego kursem CHF na warunkach określonych w umowie. Spłata kredytu miała nastąpić w 360 równych ratach kapitałowo – odsetkowych (dowód: umowa kredytu k.63-65).

W umowie wskazano, że uruchomienie kredytu następuje w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu w dniu wypłaty na walutę wskazaną w części szczególnej umowy, zgodnie z kursem kupna dewiz obowiązującym w banku w dniu uruchomienia (§2 ust. 2 umowy k.63v). W myśl § 4 ust. 2 umowy kredytobiorca zobowiązuje się dokonać w okresie objętym umową wszelkich spłat w złotych polskich na rachunek kredytu, o którym mowa w ust. 1. Wysokość zobowiązania będzie ustalona jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej (CHF), po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w ‘Bankowej Tabeli Kursów dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” ( § 4 ust. 2 umowy k. 63v). Kredytobiorcy oświadczyli, że są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko” (§4 ust. 3 umowy k. 63v).

Do zawarcia umowy doszło gdy powodowie poszukiwali środków na dokończenie budowy domu. W 2002r zaciągnęli kredyt frankowy u pozwanego. Gdy zabrakło im środków na dokończenie budowy zwrócili się do banku o udzielenie kolejnego kredytu. Doradca kredytowy spotkał się z powodami w ich mieszkaniu. Zaproponował zaciągnięcie nowego kredytu pozwalającego spłacić resztę dotychczasowego oraz wykończyć nieruchomość Dotychczasowy kredyt spłacali osobiście w banku. Waluta CHF była stabilna nie interesowali się mechanizmami spłaty, ani w jaki sposób bank ustala kursy waluty obcej. Nie mieli świadomości, że mogą negocjować warunki umowy. Nie przekazano im szczegółowej informacji o długoterminowym, poważnym ryzyku kursowym i wpływie wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, np. nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany. Nie poinformowano, że bank samodzielnie ustala kursy walut. Podpisanie umowy miało miejsce w oddziale banku w B.. Doradca kredytowy odczytał umowę, a powodowie ją podpisali. Raty kredytu uiszczali samodzielnie w oddziale banku.

Powód prowadził działalność gospodarczą w zakresie montażu stolarki budowlanej. Na działce, którą posiadali znajdował się budynek gospodarczy, który powód wykorzystywał do działalności gospodarczej. Gdy przystąpili do budowy w 2002r. zaciągnęli kredyt, który nie był wykorzystywany na cele działalności gospodarczej, jedynie do wzniesienia budynku mieszkalnego. Za namową pracowników urzędu skarbowego odgrodzili część nieruchomości , na której wzniesiony był budynek gospodarczy, ułatwiało to rozliczenia podatkowe. Kredyt z 2006r. również nie był powiązany z działalnością gospodarczą powoda. Powód zawiesił tę działalność w tym samym 2006r., został wykreślony z rejestru podmiotów gospodarczych po 3 latach braku aktywności [zeznania powódki k-281-282, zeznania powoda k-282].

Dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, Wydział XVIII Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, ogłosił upadłość (...) z siedzibą w W.

Powyższych ustaleń dokonano w oparciu o wskazane dokumenty i zeznania powodów.

ROZWAŻANIA PRAWNE

Rozważania sądu zacząć należy od podkreślenia, że wbrew zarzutom pozwanego powodowie mają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu, że nie istnieje umowny stosunek prawny, wobec nieważności umowy kredytu. Takie ustalenie może chronić przed dalszymi nieuzasadnionymi roszczeniami pozwanego wywodzonymi z zapisów tej umowy i trwałe usunąć wiążący strony wieloletni stosunek prawny, jak również uzyskać zwolnienie od obciążenia hipotecznego. Interes istnieje pomimo ogłoszenia upadłości (...) (...). Jedynie w zakresie żądania zapłaty nie może toczyć się postępowanie w czasie trwającego postępowania upadłościowego, albowiem wierzytelności taka podlega zgłoszeniu do masy upadłości ( uchwała Sądu najwyższego z dnia 19 września 2024 roku IIICZP 5/24 .)

Postanowieniem z dnia 4.01.2024 na zasadzie art. 222kpc oddalono zarzut niedopuszczalności drogi sądowej [k-104].

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy o kredyty indeksowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353 ¹ kc. Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385 ¹ §1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Działalność gospodarcza powoda nie była powiązana z kredytem i nie ma wpływu na ocenę umowy kredytu. Zgodnie z art. 385 ¹ §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385 ¹§1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385 ¹ §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego ( §1ust1, §2 ust2, §4 ust 2 umowy) zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Umowa kredytowa : w §2ust2, §4ust2 uzależnia warunki waloryzacji świadczenia od kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" obowiązującej w banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron, na skutek której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku. Jest to nie do zaakceptowania w świetle art. 385 ¹kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy wskazać, że nie jest wystarczające określenie w umowie, że kredytobiorca jest świadomy ryzyka kursowego i akceptuje je (§2ust. 2 umowy). Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku dewaluacji waluty. Okoliczności te nie miały miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja pozwanego odwołując się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających w wysokości od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych, ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.

Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 20.08.2025. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385 ¹ §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powodowie mogą żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na okres 360, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość, a stanowisko pozwanego potwierdza, że rozstrzygnięcia żądania o zapłatę nie daje takiej pewności.

W związku z powyższym a mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do waluty CHF, zawarta w dniu 11 lipca 2006 roku, pomiędzy powodami (...) w K. jest nieważna.

W pkt 2 na zasadzie art. 98 kpc zasądzono koszty postępowania w postaci opłaty stałej i wynagrodzenia pełnomocnika wg minimalnej stawki.