Wyrok z 28 sierpnia 2025, sygn. I C 528/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 sierpnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Beata Bihuń
Protokolant:	sekretarz sądowy Kinga Wieczorkowska

po rozpoznaniu w dniu 01 sierpnia 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa H. z siedzibą w W.

przeciwko A. S. (1)

o zapłatę

I.  Zasądza od pozwanej A. S. (1) na rzecz powoda H. z siedzibą w W. kwotę 110.124,08 zł (sto dziesięć tysięcy sto dwadzieścia cztery złote i 08/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 28 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty;

II.  W pozostałej części powództwo oddala;

III.  Kuratorowi radcy prawnemu A. S. (2) przyznaje wynagrodzenie
w wysokości 3.321,00 zł (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych) za reprezentowanie pozwanej, które wypłacić z zaliczki uiszczonej przez powoda;

IV.  Zasądza od pozwanej A. S. (1) na rzecz powoda H. z siedzibą w W. kwotę 10.786,71 zł (dziesięć tysięcy siedemset osiemdziesiąt sześć złotych i 71/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 528/25

UZASADNIENIE

Powód (...) z siedzibą w W. wniósł o:

1.  nakazanie Pozwanemu by zapłacił na rzecz Powoda kwotę 186.133,71 zł (słownie: sto osiemdziesiąt sześć tysięcy sto trzydzieści trzy zł siedemdziesiąt jeden gr) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

2.  Zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności oraz kosztów poniesienia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł

3.  W razie skutecznego wniesienia sprzeciwu przez pozwanego wniósł o skierowanie sprawy na rozprawę i zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda żądanych kwot wraz z odsetkami i kosztami jak wyżej.

W uzasadnieniu powód wskazał, iż w dniu 03.07.2021 r. pozwana zawarła z (...) Bankiem S.A. umowę nr (...) o udzielenie kredytu konsolidacyjnego i zobowiązała się do zwrotu kwoty kredytu w ratach i terminach szczegółowo wskazanych w umowie. W dniu 27.12.2019r. bank, po uprzednim wezwaniu do zapłaty, wypowiedział umowę, a w dniu 25.01.2021r. wystawił wyciąg z ksiąg rachunkowych banku. W dniu 12.03.2021r.. (...) Bank S.A. zawarł z powodem umowę sprzedaży wierzytelności, na podstawie której powód nabył przedmiotową wierzytelność. Powód pismem z dnia 04.05.2021r. wezwał pozwaną do zapłaty, informując o przelewie wierzytelności. Wskazał dane nowego wierzyciela oraz rachunek bankowy do zapłaty. Na kwotę dochodzona pozwem 186.133,71 zł składają się :

1)  147.677,94 zł tytułem wierzytelności zakupionych przez powoda od wierzyciela pierwotnego, w tym:

- 134.422,48 zł z tytułu zakupionego kapitału,

- 977,52 zł tytułem odsetek karnych

-4.633,05 zł z tytułu odsetek umownych

-7.644,89 zł tytułem odsetek egzekucyjnych

2)  38.455,77 zł tytułem naliczonych przez powoda odsetek ustawowych za opóźnienie od niespłacanego kapitału od dnia 13.03.2021r. do dnia poprzedzającego wniesienie pozwu.

(dowód: pozew k.4-7)

W dniu 22.02.2024 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie wydał przeciwko pozwanej nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

W toku postępowania, mimo podjęcia próby doręczenia przez komornika sądowego, nie udało się ustalić aktualnego miejsca pobytu pozwanej w związku z czym Sąd na wniosek powoda ustanowił dla Pozwanej kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

Kurator ustanowiony dla pozwanej złożył w jej imieniu sprzeciw od nakazu zapłaty i wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Strona pozwana podniosła zarzut :

⚫

obowiązkowego ubezpieczenia umowy pożyczki

⚫

Nieważności postanowień zawartej umowy

⚫

Braku dowodów na istnienie zadłużenia pozwanej

⚫

Przedawnienie części roszczenia powoda

W uzasadnieniu strona pozwana wskazała, iż umowa kredytu jest nieważna na podstawie art. 58 § 2 k.c., ponieważ przymuszała pozwaną do zawarcia umowy na życie z konkretnym ubezpieczycielem, przez co należy uznać, że bank wykorzystywał swoją silniejszą pozycję. Ponadto pozwana była zobowiązana do zapłaty składki ubezpieczenia na życie z góry, co jest praktyką niespotykaną na rynku, a co za tym idzie rażąco niekorzystną dla ubezpieczającego. Ponadto wysokość samej stawki ubezpieczenia jest także rażąco wygórowana. Strona pozwana zarzuca, że bank we współpracy z zakładem ubezpieczeniowym wykorzystał swoją przewagę ekonomiczną nad pozwaną i doprowadził do zawarcia przez nią rażąco niekorzystnej dla niej umowy.

Strona pozwana zarzuciła także niedopuszczalność naliczania odsetek od kosztów kredytu tj. kosztów ubezpieczenia i prowizji banku. Swoje zarzuty w tym zakresie strona pozwana opiera na podstawie art. 5 pkt 7 i 12 ustawy o kredycie konsumenckim oraz art. 69 ustawy prawo bankowe.

Strona pozwana wskazała także, iż część niespłaconych rat z 2019 roku uległa przedawnieniu, ponieważ pozew w tej sprawie został złożony w dniu 08.12.2023 r. (data na pozwie).

(Dowód: sprzeciw od nakazu zapłaty k.144-147v.)

Sąd ustalił, co następuje:

Pozwana A. S. (1) w dniu 04.07.2018 r. zawarła z (...) Bankiem S.A. umowę nr (...) o udzielenie kredytu konsolidacyjnego.

Kredyt był przeznaczony na:

⚫

Potrzeby konsumpcyjne Kredytobiorcy w wysokości 45.000,00 zł

⚫

Spłatę zobowiązań kredytowych kredytobiorcy (…)

⚫

Zapłatę kosztów kredytu określonych poniżej:

a)  Prowizję za udzielenie kredytu w wysokości 17.008,88 zł z zastrzeżeniem ust.9

b)  Jednorazowej opłaty z tytułu zwrotu kosztów ubezpieczenia na życie kredytobiorców (...) Bank S.A. zawierana przez Kredytobiorcę na podstawie odrębnego oświadczenia

( § 1 ust. 1 umowy)

Kwotę udzielonego kredytu, wymienioną w ust. 1 powyżej, Kredytobiorca zobowiązał się spłacić wraz z należnymi odsetkami umownymi w 144 równych ratach kapitałowo- odsetkowych płatnych nie później niż do 25 dnia każdego miesiąca na zasadach i warunkach określonych w dalszych postanowieniach Umowy.

(§1 ust. 4 umowy).

W § 1 ust. 9 pkt 1 lit a i b umowy wskazano, że w związku ze skorzystaniem przez Kredytobiorcę z dodatkowego produktu wymienionego poniżej oraz określonego w ,,zestawieniu produktów dodatkowych Kredytobiorcy’’, stanowiącym załącznik do niniejszej Umowy obowiązują następujące warunki:

1)  Dla produktu ,, (...) nr (...)’’

A)  Prowizja, o której mowa w § 1 ust. 1 pkt 3) lit. a) została obniżona i 11.434,54 zł, z zastrzeżeniem punktu b) poniżej,

B)  W przypadku rezygnacji Kredytobiorcy z produktu ,, (...) nr (...)’’ w trakcie trwania umowy, Bank naliczy kredytobiorcy uzupełniająca prowizję w wysokości 11.434,54 zł z zastrzeżeniem punktów c)-e) poniżej.

W § 2 ust. 1-3 umowy wskazano, że oprocentowanie kredytu jest liczone według stopy zmiennej. Zmiana stopy procentowej oprocentowania ma bezpośredni wpływ na wielkość zadłużenia oraz wysokość należnych odsetek. Zmiana oprocentowania nie powoduje zmiany warunków Umowy i nie wymaga podpisania aneksu. Oprocentowanie w całym okresie kredytowania stanowi sumę stawki referencyjnej WIBOR 3M i marży w wysokości 8.29 punktów procentowych stałej w trakcie trwania Umowy. Oprocentowanie kredytu na dzień zawarcia umowy wynosi 9.99 % w stosunku rocznym.

Całkowita kwota kredytu wyniosła 113.059,00 zł. Całkowita kwota do zapłaty przez Kredytobiorcę na dzień zawarcia Umowy wyniosła 247.340,78 zł. Na całkowitą kwotę do zapłaty składała się 1) całkowita kwota kredytu określona w ust.1 oraz 2) całkowity koszt kredytu, który na dzień zawarcia Umowy, naliczony szacunkowo wynosi 134.281,86 zł. Na całkowity koszt kredytu składają się: 1) należne odsetki umowne w wysokości104.409,04 zł; 2) jednorazowa opłata z tytułu zwrotu kosztów ubezpieczenia na życie w wysokości 12.863,86 zł ; 3) prowizja za udzielenie kredytu w wysokości 17.008,88 zł. Roczna rzeczywista stopa oprocentowania na dzień zawarcia Umowy wynosiła 16,16% .

( § 4 ust.1-4 umowy)

Spłaty rat kapitałowo-odsetkowych Kredytobiorca dokonywać miał zgodnie z terminem i w wysokości określonej w doręczonym aktualnym harmonogramie spłat. Kredytobiorca był zobowiązany dokonywać spłat na rachunek kredytu wskazany w umowie.

(§ 5 ust. 1 i 2 umowy)

W sytuacji nieuregulowania zadłużenia , pomimo działań podjętych przez Bank, Bank ma prawo wypowiedzieć Umowę i po upływie okresu wypowiedzenia, w sytuacji dalszego występowania zadłużenia przeterminowanego wystąpić na drogę sądową celem uzyskania tytułu wykonawczego na podstawie którego nastąpi wszczęcie egzekucji komorniczej wobec kredytobiorcy. Wypowiedzenie Umowy poprzedzone jest wezwaniem do zapłaty przewidzianym art. 75c ust Prawo Bankowe, tj. wezwaniem Kredytobiorcy do dokonania spłaty zaległości w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania, w przypadku niedotrzymania przez Kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w razie utraty przez Kredytobiorcę zdolności kredytowej. Jeżeli należności nie zostaną uregulowane w całości w wyznaczonym terminie, jak również w sytuacji, w której złożony przez Kredytobiorcę wniosek o restrukturyzację zadłużenia zostanie odrzucony, Bank ma prawo wypowiedzieć Umowę. (§ 7 ust 1 umowy)

(dowód: umowa kredytu z dnia 04.07.2018 r. k. 8 - 14)

W dniu 04.07.2018 r. pozwana zawarła także umowę ubezpieczenia, której składka wynosiła 12.863.86 zł. Tego samego dnia pozwana podpisała z (...) Bankiem S.A. umowę cesji jej wierzytelności z tytułu ubezpieczenia na rzecz banku.

(dowód: umowa ubezpieczenia z dnia 04.07.2018 r. k.22-24; cesja wierzytelności z umowy ubezpieczenia k.25)

W dniu 18.10.2019 r. (...) Bank S.A. wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 2.815,25 zł, wyznaczając termin 14 dni, z pouczeniem o możliwości wypowiedzenia umowy przez bank po bezskutecznym upływie tego terminu.

(dowód: wezwanie do zapłat. k. 58- 59 )

Pismem z dnia 27.12.2019 r. (...) Bank S.A. oświadczył, iż wypowiada pozwanej umowę kredytu, w związku z zaleganie przez nią z zapłatą kwoty 4127,39 zł.

(dowód: wypowiedzenie umowy kredytu z dnia 27.12.2019 r. k. 60-61) .

Umową przelewu wierzytelności z dnia 12.03.2021., (...) Bank S.A. przelał na rzecz powoda określone w umowie wierzytelność wynikającą z umowy nr. z dnia 03.07.2018r w kwocie 147.677,94 zł. Na podstawie §3 ust.8 wspomnianej umowy cesji, do cesji wierzytelności doszło w dniu zapłaty ceny przez powoda na rzecz banku. W późniejszym czasie na podstawie aneksu nr (...) z dnia 15.06.2021 r. dokonano zmian w załączniku nr 1 do umowy cesji.

(dowód: umowa przelewu wierzytelności k.62-66, aneks nr (...) do umowy przelewu wierzytelności z dnia 12.03.2021 r. k. 68, załącznik nr 1 do umowy przelewu wierzytelności k. 69)

Z harmonogramu spłat dostarczonego przez powoda wynika, że na dzień 18.03.2021 r. zaległość pozwanej wobec banku wynosiła 148.795,13 zł.

(Dowód: harmonogram spłat k.155-163)

Sąd zważył, co następuje:

Żądanie powoda jest zasadne jedynie w części.

Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się na załączonych do akt sprawy dokumentach. Dokumenty te nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i nie były kwestionowane przez strony. Sąd przyjął, że są wiarygodne i rzetelne, a tym samym mogą stanowić podstawę dokonywanych ustaleń w zakresie przede wszystkim treści umowy oraz wysokości dokonanych wypłat oraz spłat i sald zadłużenia wymagalnego.

Zgodnie z art. 69 ustawy prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Obowiązkowi kredytodawcy udostępnienia określonej kwoty pieniężnej odpowiada obowiązek zwrotu tych środków, powiększonych o ewentualne wynagrodzenie ustalone w umowie.

Należy wskazać, że w tej sprawie umowa kredytu zawarta przez strony jest ważna i spełnia wszystkie wymogi zawarte w ustawie prawo bankowe oraz ustawie o kredycie konsumenckim, w szczególności warunki zawarte w art. 29 oraz 30 tej ustawy. Umowa łącząca bank z pozwaną została zawarta w formie pisemnej, była jednoznaczna i zrozumiała. Zawierała także dane stron, oznaczenie przedmiotu umowy (w szczególności całkowitej kwoty kredytu), wysokość oprocentowania i inne wymagane przez prawo warunki.

Pozwana bez wątpienia uzyskała środki od banku, które miała zwrócić w 144 miesięcznych ratach. W przypadku wystąpienia zaległości w spłaci rat, po podjęciu czynności wskazanych w umowie, bank był uprawniony do jej wypowiedzenia. Bank wezwał pozwaną do zapłaty pismem z dnia 18.10.2019 r. wyznaczając jej, zgodnie z umową, 14 dniowy termin na zapłatę, po bezskutecznym upływie tego terminu bank wypowiedział jej umowę z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia.

Bank z całą pewnością na podstawie umowy łączącej strony był uprawniony do wystąpienia z roszczeniem o zapłatę przeciwko pozwanej, jednakże Sąd nie podzielił stanowiska strony powodowej w zakresie dochodzonej przez nią kwoty, o czym więcej w dalszej części uzasadnienia.

W związku z faktem, że bank posiadał wierzytelność wobec pozwanej był on uprawniony na podstawie art. 509 k.c. do przelania jej na rzecz powoda na podstawie stosownej umowy. Dokonanie takiej czynności w żadnym zakresie nie było sprzeczne z ustawą, postanowieniami umowy ani tym bardziej właściwościami zobowiązania. Umowa przelewu łącząca strony została zawarta w formie pisemnej. Przedstawiciele stron zawierających umowę posiadali umocowanie do zawarcia takiej umowy, udzielone im przez organy uprawnione do reprezentacji stron tej umowy.

Przedmiotem przelewu jest wierzytelność, czyli prawo podmiotowe przysługujące wierzycielowi do żądania od dłużnika, aby spełnił świadczenie. Dla skuteczności umowy cesji jest zatem istotne, aby w momencie jej zawarcia wierzytelność istniała, nadto, aby wierzyciel - cedent miał prawną możliwość nią rozporządzać.(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2021 r., I NSNc 18/21) W tej sprawie wskazane przesłanki także zostały spełnione, a co za tym idzie należy uznać, że cesja wierzytelności została dokonana w sposób skuteczny.

W dalszej kolejności należy odnieść się do konieczności ustanowienia kuratora dla pozwanej. Zgodnie z art. 144 § 1 k.p.c. Sąd jest uprawniony do ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w sytuacji, gdy wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane. W tej sprawie Sąd podjął działania w celu doręczenia pozwu oraz nakazu zapłaty dla pozwanej, jednakże okazały się one bezskuteczne. Komornik podczas próby doręczenia ustalił, że pozwana nie zamieszkuje pod adresem wskazanym w bazach urzędowych, a co za tym idzie nie było możliwości ustalenia jej rzeczywistego miejsca pobytu. Sąd wykonał wszystkie czynności, do których był zobowiązany na podstawie przepisów prawa, a w szczególności dalszych paragrafów art. 144 k.p.c.. Dokonano ogłoszenia o ustanowieniu kuratora dla pozwanej zarówno w budynku sadu jaki i urzędzie Gminy w L.. Po ustanowieniu kuratora dokonano doręczenia nakazu zapłaty na podstawie art. 143 k.p.c.. Ustanowienia kuratora dokonano na wniosek powoda.

Należy także wskazać, że uprawdopodobnienie, iż miejsce pobytu strony nie jest znane (art. 144 § 1 k.p.c.), nie jest równoznaczne z udowodnieniem tej okoliczności (art. 243 k.p.c.), jednak z uwagi na znaczenie prawidłowości ustanowienia kuratora procesowego dla ważności postępowania, ustanowienie kuratora może nastąpić, gdy zostały wyczerpane powszechnie dostępne technicznie środki, w oparciu o które podjęte czynności poszukiwawcze nie przyniosły pozytywnych rezultatów. Chodzi więc o takie czynności poszukiwawcze, na które wskazują znane stronie wnioskującej o ustanowienie kuratora oraz sądowi okoliczności dotyczące osoby, dla której ma zostać ustanowiony kurator. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2024 r., II CSKP 414/23). W niniejszej sprawie podjęto wszelkie możliwe czynności w celu ustalenia miejsca pobytu pozwanej, jednakże nie przyniosły one skutku, o czym wspomniano.

Odnosząc się natomiast do żądania powoda należy wskazać, że było on zasadne jedynie w części, ponieważ sąd uznał za abuzywne klauzule dotyczące naliczania odsetek przez bank, a co za tym idzie za bezskuteczne wobec pozwanej. Bank naliczał odsetki od kwoty, w której były uwzględnione także prowizja od udzielonego kredytu oraz składka na ubezpieczenie na życie, co jest w sposób oczywisty niedopuszczalne.

Nie budzi wątpliwości fakt, że prowizja stanowi wynagrodzenie banku sensu stricto, związane z dokonywanym przez bank świadczeniem. Pobierane przez bank opłaty powinny stanowić ekwiwalent poniesionego kosztu z tytułu podejmowania określonych czynności. Z kolei odsetki są wynagrodzeniem za korzystanie z kapitału w czasie. Pojęcia „prowizji” i „opłaty” są w praktyce obrotu używane zamiennie, niezmienny jest natomiast ich ekwiwalentny charakter oraz cel. W art. 5 pkt 6) lit. a) ustawy o kredycie konsumenckim wprost wskazano, że na całkowity koszt kredytu składają wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże, jeżeli są znane kredytodawcy. Jak podkreśla się w doktrynie, wysokość ustalanych przez banki opłat i prowizji powinna być dostosowana przede wszystkim do kosztów wykonywania poszczególnych czynności i usług powiększonych o określoną marżę, gwarantującą bankowi osiąganie dochodów, z których są finansowane koszty jego działalności oraz dalszy rozwój niezbędny do konkurowania z innymi podmiotami funkcjonującymi na tym rynku. Nie są jednakże elementem obligatoryjnym umowy kredytu i nie są głównym świadczeniem stron. Bank nie ma obowiązku ich pobierania, lecz jeśli decyduje się na ich pobieranie, powinien określić w odpowiedniej umowie ich wysokość. Strony zawierające umowę dotyczącą czynności bankowej mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania – także w zakresie odpłatności za czynności bankowe – byleby treść tego stosunku lub jego cel „nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie (w tym normom prawa bankowego , kodeksu cywilnego i ustawy o kredycie konsumenckim) ani zasadom współżycia społecznego” ( art. 353 ¹ k.c.). Maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oblicza się według ustalonego wzoru - pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu (art. 36a ust. 1 i 2 ustawy o kredycie konsumenckim).

Skoro na tle art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim „całkowita kwota kredytu” oznacza środki faktycznie udostępnione konsumentowi (art. 3 lit. 1 dyrektywy 2008/48/WE), to w wypadku odstąpienia od umowy konsument jest zobowiązany do uiszczenia odsetek naliczanych tylko od środków faktycznie mu udostępnionych, czyli od „całkowitej kwoty kredytu”. Brak więc podstaw do obciążania konsumenta odsetkami od kosztów kredytu, nawet w wypadku udzielenia kredytu w celu sfinansowania tych kosztów. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2019 r., I (...) 9/18) Odnosząc przywołane stanowisko Sądu Najwyższego do niniejszej sprawy należy wskazać, że bank nie mógł naliczać odsetek od kwoty kapitału rzeczywiście przekazanego dla kredytobiorcy powiększonego o kwotę prowizji oraz składki na ubezpieczenie społeczne. Zawarcie w umowie postanowienia, które zezwala na takie działanie należy uznać za działanie sprzeczne z prawem oraz w sposób rażący godzące w interes konsumenta w związku z czym, na podstawie art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c. należy uznać wskazane postanowienie za abuzywne i nie wiążące konsumenta w ich zakresie.

Ponadto należy wskazać, że sąd nie posiada instrumentów, które umożliwiałyby mu naliczenie odsetek od samej tylko kwoty przekazanego kapitału, a co za tym idzie nie może on sam ich obliczyć z pominięciem wliczonej przez bank prowizji oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Inne działania byłyby zbyt daleko idącą ingerencją po stronie sądu, do czego nie jest on uprawniony.

Należy więc przyjąć, że o ile pożyczkodawca (w tej sprawie kredytodawca) może naliczać odsetki od całkowitej kwoty pożyczki to wyłącznie kwota kapitału rzeczywiście udostępnionego kredytobiorcy może stanowić podstawę naliczania oprocentowania przez cały okres trwania umowy pożyczki. Odsetki powinny być naliczane od kwoty kapitału, czyli od kwoty rzeczywiście udostępnionych pożyczkobiorcy pieniędzy. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku - I Wydział Cywilny z dnia 8 kwietnia 2024r., (...)). Ponadto zgodnie z art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim przez całkowitą kwotę kredytu należy rozumieć maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt;

Należy wskazać, że sama już prowizja stanowi wynagrodzenie banku za korzystanie z kapitału w związku z czym niedopuszczalne jest naliczanie od niej dodatkowych odsetek. Bank w rzeczywistości nie przekazał tej kwoty dla kredytobiorcy w związku z czym tym bardziej nie ma on podstaw aby naliczać od niej takiego rodzaju kosztów. Takie postanowienia umowy należy uznać za abuzywne, a co za tym idzie nie wiążące konsumenta. Jednakże brak jest przy tym podstaw do stwierdzenia nieważności całej umowy kredytu, ponieważ w pozostałym zakresie wypełniała on warunki, które musi spełniać umowa kredytu, o których wspomniano wcześniej. Umowa określała strony, główne świadczenia stron bowiem wskazywała formalnie strony umowy, kwota i waluta kredytu, cel na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany oraz inne niezbędne warunki wynikające z przywołanych wcześniej ustaw.

Ponadto w tej sprawie bank ustalił zbyt wysokie koszty kredytu, tj. prowizje i składkę na ubezpieczenie na życie.

Należy wskazać, że postanowienia umowne określające inne niż odsetki koszty kredytu konsumenckiego, np. prowizje kredytodawcy mogą zostać uznane za klauzule abuzywne, nawet jeśli ich wysokość nie przekracza maksymalnych kwot takich kosztów określonych w art. 36a ust. 1 i 2 o kredycie konsumenckim. Wynagrodzenie prowizyjne (prowizja), stanowiące wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki (w tej sprawie kredytu), przewidziane w umowie pożyczki, do której mają zastosowanie przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 KC, a co za tym idzie możliwie jest jej wyłączenie z umowy bez potrzeby unieważniania całej umowy (uchwały Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 27 października 2021 r. III CZP 43/20). Należy jednak dokonać indywidualnej oceny tego czy poza odsetkowe koszty kredytu w rzeczywistości zostały ustalone przez bank w sposób wygórowany. W tej sprawie należy uznać, że mamy do czynienia z taką sytuacją. Łączne koszty prowizji i składki na ubezpieczenie to kwota ponad 24.000,00 zł, która stanowi około 25% kwoty kredytu, a co za tym idzie nie mogą zostać za prawidłowo określone. Takie ukształtowanie umowy przez bank w sposób oczywisty godzi w interesy konsumenta, a co za tym idzie należy je uznać za abuzywne. Nie jest kompetencją sądu indywidualne obliczanie czy po uchyleniu postanowień dotyczących odsetek i zastosowaniu postanowień ustawowych w tym zakresie koszty kredytu w dalszym ciągu będą wygórowane.

Sama już prowizja banku została ustalona w sposób zawyżony, ponadto powiązano jej wysokość z obowiązkiem ubezpieczenia. Ponadto koszty kredytu, w tym prowizja, powinny odpowiadać rzeczywistym wydatkom poniesionym przez bank w związku z obsługa kredytu. Na gruncie niniejszej sprawy należy uznać, że banku w sposób znaczący zawyżył swoje koszty w celu uzyskania jak największej korzyści względem kredytobiorcy, co jest niedozwoloną praktyka, która prowadzi do uznania postanowień umownych obowiązujących w tym zakresie za abuzywne i nie wiążące konsumenta. Zadaniem sądu nie jest ustalanie wysokości kosztów kredytu, w tym wypadku prowizji, które byłyby zgodne z rzeczywistymi wydatkami poniesionymi przez bank w tym zakresie, natomiast sama umowa może obowiązywać bez postanowień dotyczących prowizji, które mają charakter fakultatywny.

Powyższe rozważania należy odnieść także do kwoty składki na ubezpieczenie na życie, ponieważ od wskazanej kwoty bank także naliczał odsetki mimo, że w rzeczywistości nie przekazał tej kwoty dla pozwanej. Ponadto strony podpisały także umowę cesji wierzytelności na podstawie, której bank przejął od pozwanej możliwość dochodzenia od zakładu ubezpieczeń odszkodowania, które ewentualnie byłoby wypłacone dla niej po ziszczeniu się warunków uprawniających do jego otrzymania, a mimo to naliczał od kwoty składki odsetki, które należy uznać za rekompensatę za korzystanie z kapitału, a więc uzyskiwał dodatkową korzyść ze środków, których kredytobiorca w rzeczywistości nie otrzymał.

Należy wskazać, że zawarta przez strony umowa pożyczki miała charakter pozorny. Pozwana nie został poddana żadnym badaniom lekarskim, nie przedłożyła dokumentacji medycznej ani nie wypełniała żadnego kwestionariusza odnośnie stanie zdrowia, co nie jest normalną praktyką przy tego typu umowach, a bynajmniej powód nie przedstawił dowodów potwierdzających podjęcie takich czynności. Ponadto stawka ubezpieczenie przyjęta przez bank była bez wątpienia rażąco wygórowana i odbiegała od stawek realnie obowiązujących w okresie udzielania ubezpieczenia. Do powyższych rozważań prowadzi ocena dowodów dokonana z uwzględnieniem doświadczenia życiowego oraz zasad prawidłowego rozumowania.

Bank określił kwotę ubezpieczenia na 12.863,86 zł i zobowiązał kredytobiorczynie do jej zapłaty, przy czym powiązał obowiązek ubezpieczenia z wysokością prowizji, która i tak już była wysoka. W § 1 ust. 9 umowy bank jednoznacznie wskazał, że w przypadku nie przystąpienia do ubezpieczenia przez pozwaną bądź rezygnacji z niego naliczy wobec niej dodatkową prowizję w wysokości 11.434,54 zł, przez co niejako przymusił ją do zawarcia takiej umowy, co stanowi w sposób oczywisty niedozwolona praktykę po jego stronie. Ponadto zastosowanie takiego mechanizmu prowadzi do sytuacji, w której w przypadku rezygnacji przez pozwaną z ubezpieczenia na życie prowizja pobrana przez bank, która i tak już była wygórowana, wzrośnie o dodatkową kwotę, co także należy uznać za niedozwoloną praktykę.

Podobnie jak w przypadku prowizji, wyłączenie z umowy postanowień odnoszących się do ubezpieczenia objętego pozwaną w wyniku zawarcia nie prowadzi do stwierdzenia nieważności całej umowy. Określenie ubezpieczenia kredytu jest elementem dodatkowym bez, którego umowa kredytu może w dalszym ciągu obowiązywać. Unieważnienie umowy w tej sytuacji byłoby zbyt daleko idącą ingerencją po stronie sądu, w istniejącym pomiędzy stronami stosunek prawny.

Odnosząc się do zarzutu strony pozwanej dotyczącego tego, że brak jest dowodów na potwierdzenie istnienie zobowiązania, należy wskazać, że jest on w pełni chybiony. Powód przedstawił dokumenty bankowe, które jednoznacznie potwierdzają fakt zaciągnięcia zobowiązania przez pozwaną oraz zalegania przez nią z płatnościami. Podstawą roszczeń powoda jest umowa kredytu konsolidacyjnego nr (...) zawarta przez (...) Bank S.A. z pozwaną. Ponadto powód przedłożył umowę cesji, która spełniała wszystkie prawem przewidziane wymagania oraz historię rachunku bankowego, która potwierdza zaległości w spłacie po stronie pozwanej. Ponadto strona pozwana nie kwestionowała ważności i prawdziwości dokumentów przedłożonych przez powoda.

Odnosząc się natomiast do zarzutu przedawnienia podniesionego przez stronę pozwaną należy wskazać, że spłata pożyczki, bądź w tym przypadku kredytu, nie jest świadczeniem okresowym, a co za tym idzie należy przyjąć dla nich 6 letni termin przedawnienia. Pogląd taki wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Okoliczność bowiem, że pożyczka (w tej sprawie kredyt) jest spłacana ratalnie, nie zmienia charakteru tego roszczenia - w roszczenie okresowe. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2025 r., I CSK 2342/24) Przyjęcie takiego poglądu prowadzi do jednoznacznego wniosku, że roszczenie powoda o zapłatę, nawet rat zaległych w 2019 r., nie zostało w żadnym zakresie przedawnione. Ponadto wniesienie przez powoda pozwu do sądu przerwało bieg terminu przedawnienia (data nadania: 28.12.2023). Zwrot kredytu mimo, że następuje w ratach nie jest świadczeniem okresowym, lecz jednorazowym, podzielonym jedynie w czasie, które przedawnia się z upływem ogólnego terminu wynikającego z art. 118 k.c., który do 8 lipca 2018 r. wynosił 10 lat, a od 9 lipca 2018 r. wynosi 6 lat. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lipca 2022 r. , I ACa 653/21)

Po odjęciu od kwoty zakupionego przez powoda kapitału, kwoty prowizji i składki na ubezpieczenie uzyskano kwotę 110.124,08 zł i taka właśnie kwotę zasądzono od pozwanej na rzecz powoda.

Sąd oddalił dalej idące żądanie pozwu również w zakresie odsetek, ponieważ sąd nie dysponował narzędziami, które pozwalałyby na obliczenie należnych odsetek od zasądzonego kapitału, a powód nie złożył w tym zakresie stosownego wniosku dowodowego.

Con do zasądzonej kwoty, sąd przychylił się do żądania powoda w zakresie naliczania odsetek od dnia wniesienia pozwu, tj. w tej sprawie od dnia 28.12.2023 r. ( data nadania pozwu w placówce pocztowej).

W związku z powyższym należało orzec jak w pkt. I i II wyroku.

Stosownie do art. 455 k.c., jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, natomiast zgodnie z art. 481 § 1 k.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie – rozumieć należy w ten sposób, że dłużnik ma obowiązek spełnienia świadczenia bez nieuzasadnionej zwłoki, czyli tak szybko, jak to jest możliwe w normalnym toku spraw (ale nie – natychmiast) – zob. wyr. SN z 28.10.2015 r. (II CSK 822/14, Legalis). Chodzi zatem – z punktu widzenia interesu wierzyciela, o termin jak najszybszy, ale jednocześnie – z punktu widzenia interesu dłużnika, o termin realny, wynikający z okoliczności miejsca i czasu, rodzaju i rozmiaru świadczenia, określony stosownie do wymagań dobrej wiary i zwyczajów uczciwego obrotu (zasad współżycia społecznego). O tym, czy świadczenie zostało spełnione niezwłocznie, a zatem należycie (w czasie potrzebnym dłużnikowi do zabezpieczenia prawidłowego wykonania zobowiązania), rozstrzygają okoliczności konkretnego przypadku, oceniane zgodnie z ogólną zasadą art. 354 KC (zob. W. Popiołek, w: K. Pietrzykowski, Komentarz KC, t. 2, 2018, art. 455, Nb 9).

W tej sprawie powód żądał zapłaty odsetek od dnia wniesienia pozwu, co sąd uznał za zasadne. W chwili wnoszenia pozwu roszczenia powoda było już wymagalne na skutek działań podjętych przez bank, w tym wystosowania wezwania do zapłaty z dnia 18.10.2019 r. oraz oświadczenia o wypowiedzeniu umowy z dnia 27.12.2019 r..

W pkt III wyroku sąd przyznał wynagrodzenie kuratorowi na podstawie § 1 ust. 3 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej

Odnosząc się natomiast do kosztów procesu (pkt IV wyroku), orzeczono o nich na podstawie art. 100 k.c. w związku z częściowym wygraniem sprawy przez powoda zasądzono na jego rzecz kwotę 10.786,71 zł, która stanowi stosunkową wysokość całości kosztów procesu w odniesieniu do procentu, w którym wygrał on postepowanie. Na całkowite koszty procesu składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17zł), koszty ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu (3321,00zł), opłata sądowa (9307,00 zł), koszty doręczenia przez komornika (237,56zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone zgodnie z § 2 pkt 6 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych (5400,00zł).