Postanowienie SN z 17 października 2012, sygn. IV KK 212/12
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono kasację jako oczywiście bezzasadną
Przedmiot
o odszkodowanie i zadośćuczynienie za internowanie
Typ sprawy
sprawa karna kompensacyjna - ustawa lutowa
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
art. 8 ustawy lutowej
odszkodowanie
Role w sprawie
wnioskodawca
zobowiązany / Skarb Państwa
pełnomocnik wnioskodawcy
Data orzeczenia
17 października 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Piotr Hofmański
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 17 października 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Piotr Hofmański
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 17 października 2012 r.,
sprawy K. R.,
o odszkodowanie i zadośćuczynienie za internowanie
z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 22 marca 2012 r.,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego
z dnia 31 października 2011 r.,
p o s t a n o w i ł :
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2. obciążyć kosztami postępowania kasacyjnego wnioskodawcę.
UZASADNIENIE
Kasacja jest oczywiście bezzasadna.
Zarzuty zawarte w kasacji pełnomocnika wnioskodawcy nie zasługują na
uwzględnienie. Warto też zauważyć, że kasacja sformułowana jest niedbale, a jej
konstrukcja i sposób przedstawienia zarzutów nie ułatwiły Sądowi Najwyższemu
rozpoznania niniejszej sprawy.
2
Zacząć trzeba od tego, że pierwszy zarzut kasacji, tj. dotyczący obrazy art. 7
k.p.k. zmierza do podważenia dokonanych w postępowaniu ustaleń faktycznych
leżących u podstaw określenia wysokości przyznanego odszkodowania i
zadośćuczynienia, co leży poza zakresem kontroli kasacyjnej. Z kolei zarzuty
dotyczące niedostatecznej aktywności dowodowej sądu są chybione – sąd
podejmował w sprawie inicjatywę dowodową, nie można było jednakże oczekiwać,
że wyręczy w tym względzie wnioskodawcę, na którym spoczywał ciężar dowodu
co do wysokości poniesionych szkód i rozmiaru krzywd.
Zarzut naruszenia standardów kontroli instancyjnej przez sąd odwoławczy
również nie może być uznany za zasadny. Uzasadnienie wyroku II instancji, choć
lakoniczne, odnosi się do treści zarzutów i przekonuje, że ustalenie wysokości
odszkodowania nastąpiło z zachowaniem reguł prawa cywilnego. Nieprawdą jest
też powołane w kasacji rzekome ograniczenie zakresu wyrokowania wynikające z
poprzedniego brzmienia przepisów ustawy uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego
bytu Państwa Polskiego. Takiego ograniczenia żądania we wniosku nie było, a
postępowanie w tej sprawie wznowione było właśnie skutkiem wyroku TK,
stwierdzającego niekonstytucyjność norm wprowadzających takie ograniczenia. Co
więcej, sąd orzekający wyszedł poza granice tej kwoty, nie można zatem
sensownie mówić o naruszeniu prawa w tym względzie.
Jako oczywiście bezzasadny trzeba ocenić zarzut naruszenia prawa
materialnego, sprowadzający się do podważenia podstaw ustalenia wysokości
odszkodowania i zadośćuczynienia. W tym względzie Sąd Najwyższy pragnie
powołać się na utrwalone w sprawie orzecznictwo, zgodnie z którym „w ramach
kontroli kasacyjnej (tak samo zresztą jak apelacyjnej) nie jest możliwe wkraczanie
w sferę swobodnego uznania sędziowskiego. Zarzut niewłaściwego ustalenia
zadośćuczynienia może być jednak, tak w jednym, jak i drugim postępowaniu,
skuteczny, gdy zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady
ustalania takiego zadośćuczynienia” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2007
r., II KK 321/06). W ocenie Sądu Najwyższego o takim rażącym pogwałceniem
zasad ustalania odszkodowania czy zadośćuczynienia nie może być w sprawie
mowy. Nie można też czynić skutecznego zarzutu z niezastosowania przez sąd
norm art. 322 k.p.c., który to przepis daje jedynie możliwość, a nie obowiązek
uznania pewnych okoliczności za udowodnione, ponieważ przepis ten nie ma
3
charakteru nakazu, a jego niezastosowanie nie może być traktowane jako
naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku (zob. wyrok SN z dnia 8 kwietnia 2011 r., II CNP 53/10).
Jeśli chodzi o zarzuty kasacji odnoszące się do odszkodowania za skutki i
dalszy ciąg represji po opuszczeniu ośrodka dla internowanych, trzeba zauważyć,
że brzmienie wspomnianej ustawy nie pozostawia w tej kwestii wątpliwości –
możliwe jest zasądzenie odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie
za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania decyzji o internowaniu. W ocenie Sądu
Najwyższego nie jest możliwe uwzględnianie wszelkich, także odległych bądź
pośrednich skutków internowania dla stanu majątkowego osoby internowanej. W
orzecznictwie sformułowano trafny pogląd, że „straty, jakie zdaniem wnioskodawcy
poniósł on, przygotowując się do wyjazdu z Polski, nie są szkodą mającą
bezpośredni związek z faktem internowania i jako takie nie mogą być
zrekompensowane w trybie przewidzianym ustawą z dnia 23 lutego 1991 r.” (wyrok
SA w Katowicach z dnia 30 grudnia 2010 r., II AKa 422/10, KZS 2011/5/120).
„Treść art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego
bytu Państwa Polskiego, nie pozostawia wątpliwości, że w aktualnym stanie
prawnym odszkodowanie i zadośćuczynienie na podstawie tego przepisu
przysługuje wyłącznie za wykonanie orzeczenia, którego nieważność stwierdzono
w trybie tejże ustawy, lub za wykonanie decyzji o internowaniu. Poza
odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa w tym trybie pozostają
natomiast inne przejawy represji za działalność związaną z walką o niepodległy byt
Państwa Polskiego, takie jak zwolnienie z pracy, czy zmuszenie przez pracodawcę
do przejścia na gorzej płatne stanowisko” (wyrok SA w Katowicach z 28 maja 2009
r., II AKa 138/09, LEX nr 553857). Niezasadna jest zatem argumentacja kasacji
domagająca się uwzględnienia szkód i krzywd wynikających z faktu wyjazdu na
emigrację, bo choć niewątpliwie miało to związek z działalnością opozycyjną
wnioskodawcy, to nie było bezpośrednią konsekwencją internowania.
W końcu trzeba stwierdzić, że niezrozumiały jest zarzut nieuwzględnienia
przy ustalaniu odszkodowania czy zadośćuczynienia zmiany siły nabywczej
pieniądza, jaka nastąpiła od czasu internowania. Wszak sądy orzekające w tej
sprawie dokonywały ustalenia tych kwot wg kryteriów aktualnych na czas
4
wyrokowania, tj. parytetu wynagrodzenia wnioskodawcy do przeciętnego
wynagrodzenia w czasie powstania szkody i obecnie.
Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji.., który to przepis daje jedynie możliwość, a nie obowiązek
uznania pewnych okoliczności za udowodnione, ponieważ przepis ten nie ma
3
charakteru nakazu, a jego niezastosowanie nie może być traktowane jako
naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku (zob. wyrok SN z dnia 8 kwietnia 2011 r., II CNP 53/10).
Jeśli chodzi o zarzuty kasacji odnoszące się do odszkodowania za skutki i
dalszy ciąg represji po opuszczeniu ośrodka dla internowanych, trzeba zauważyć,
że brzmienie wspomnianej ustawy nie pozostawia w tej kwestii wątpliwości –
możliwe jest zasądzenie odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie
za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania decyzji o internowaniu. W ocenie Sądu
Najwyższego nie jest możliwe uwzględnianie wszelkich, także odległych bądź
pośrednich skutków internowania dla stanu majątkowego osoby internowanej. W
orzecznictwie sformułowano trafny pogląd, że „straty, jakie zdaniem wnioskodawcy
poniósł on, przygotowując się do wyjazdu z Polski, nie są szkodą mającą
bezpośredni związek z faktem internowania i jako takie nie mogą być
zrekompensowane w trybie przewidzianym ustawą z dnia 23 lutego 1991 r.” (wyrok
SA w Katowicach z dnia 30 grudnia 2010 r., II AKa 422/10, KZS 2011/5/120).
„Treść art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego
bytu Państwa Polskiego, nie pozostawia wątpliwości, że w aktualnym stanie
prawnym odszkodowanie i zadośćuczynienie na podstawie tego przepisu
przysługuje wyłącznie za wykonanie orzeczenia, którego nieważność stwierdzono
w trybie tejże ustawy, lub za wykonanie decyzji o internowaniu. Poza
odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa w tym trybie pozostają
natomiast inne przejawy represji za działalność związaną z walką o niepodległy byt
Państwa Polskiego, takie jak zwolnienie z pracy, czy zmuszenie przez pracodawcę
do przejścia na gorzej płatne stanowisko” (wyrok SA w Katowicach z 28 maja 2009
r., II AKa 138/09, LEX nr 553857). Niezasadna jest zatem argumentacja kasacji
domagająca się uwzględnienia szkód i krzywd wynikających z faktu wyjazdu na
emigrację, bo choć niewątpliwie miało to związek z działalnością opozycyjną
wnioskodawcy, to nie było bezpośrednią konsekwencją internowania.
W końcu trzeba stwierdzić, że niezrozumiały jest zarzut nieuwzględnienia
przy ustalaniu odszkodowania czy zadośćuczynienia zmiany siły nabywczej
pieniądza, jaka nastąpiła od czasu internowania. Wszak sądy orzekające w tej
sprawie dokonywały ustalenia tych kwot wg kryteriów aktualnych na czas
4
wyrokowania, tj. parytetu wynagrodzenia wnioskodawcy do przeciętnego
wynagrodzenia w czasie powstania szkody i obecnie.
Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji.