Wyrok z 9 września 2025, sygn. V Ca 994/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Bogusława Jarmołowicz-Łochańska

Protokolant :Joanna Nerlo

po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) S.A. w W.

przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie

z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt I C 2112/24

1.zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddala i zasądza od (...) S.A. w W. na rzecz (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 917,00 ( dziewięćset siedemnaście) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

2. zasądza od (...) S.A. w W. na rzecz (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 650,00 (sześćset pięćdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej.

Bogusława Jarmołowicz-Łochańska

Sygn. akt V Ca 994/25

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 22 sierpnia 2024r. powód (...) S.A z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 400 euro wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4.08.2024 r. do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Roszczenie o zapłatę odszkodowania wynikało z ponad 3 godzinnego opóźnienia samolotu i zostało oparte na podstawie art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy pasażerom w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91.

W odpowiedzi na pozew, pozwany wniósł o oddalenie powództwa powołując się na fakt, ze opóźnienie miało miejsce z powodu wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, które wyłączają odpowiedzialność przewoźnika za opóźniony lot.

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie w sprawie o sygn. akt I C 2112/24 (1.) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 400 euro wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4.08.2024r. do dnia zapłaty oraz (2.) zasądził pozwanego na rzecz powoda kwotę 1117 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Z powyższym rozstrzygnięciem Sądu Rejonowego nie zgodził się pozwany który wywodząc apelację zaskarżył je w całości. Wskazanemu orzeczeniu apelujący zarzucił naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego w tym w szczególności:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na wynik sprawy, tj,: art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie dowolnej oceny dowodu z dokumentu - tabeli zawierającej rotację samolotu oznakach rejestracyjnych (...), poprzez błędne uznanie, że stosowanie systemu rotacyjnego jest źródłem zanotowanego opóźnienia, podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien prowadzić do wniosku, że Pozwana właściwie zaplanowała siatkę lotów, a system rotacyjny nie jest źródłem opóźnienia lotu, jako że wyłączną przyczynę opóźnienia skarżonego stanowi nadzwyczajna okoliczność w postaci nałożenia restrykcji slotowych,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz. U. UE. L z 2004 r. Nr 46, str. 1 z późn. zm.; dalej „Rozporządzenie nr 261/2004”), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na wadliwym uznaniu, że:

a. w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne wyłączające odpowiedzialność odszkodowawczą Pozwanej, podczas gdy zgodnie z punktem 15 preambuły Rozporządzenia nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia jednego lub kilku lotów,

b. wadliwym uznaniu, że przyczyną opóźnienia była organizacja rozkładu lotów polegająca na wykonywaniu lotów w systemie rotacyjnym,

c. Pozwana jako podmiot profesjonalny, powinna była przewidzieć nie tylko normalny planowany przebieg lotów, ale też możliwość wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, podczas gdy art. 5 ust. 3 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 nie może być interpretowany jako nakładający - tytułem racjonalnych środków - obowiązek planowania w sposób ogólny i jednolity minimalnej rezerwy czasu, która skutkowałaby doprowadzeniem przewoźnika lotniczego do dokonywania nadmiernych poświęceń z punktu widzenia możliwości jego przedsiębiorstwa w danym momencie.

Wobec powyższych zarzutów apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów postępowania apelacyjnego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego na swoją rzecz.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż Sąd Okręgowy w zasadniczej części podzielił ustalenia faktyczne, dokonane w sprawie przez Sąd Rejonowy, czyniąc je jednocześnie podstawą własnego rozstrzygnięcia. Odmiennie natomiast niż Sąd pierwszej instancji ocenił dowód w postaci dokumentu –tabeli odnoszącej się historii slotów dla jednego z lotów w rotacji tj. lotu nr (...) ( k 47 akt) . Pierwsza depesza SAM dla tego lotu została wydana przez służby nadzoru lotów o godzinie 22.26 UTC, tj. w dniu 22 czerwca, a więc w dniu poprzedzającym lot zmieniając czas wylotu na godzinę 02:04 UTC, późniejszą od pierwotnie planowanej na 00:25.W dniu poprzedzającym planowany lot samolotu doszło jeszcze do kilkukrotnego zmiany czasu odlotu samolotu, kolejnymi depeszami SAM i SRM. Treść depesz wskazuje , iż sloty zostały nałożone w związku z regulacjami Eurocontrol o oznaczeniach LHALL23E i LHWEMU23. Ostatecznie czas odlotu samolotu został określony na godzinę 01.12 UTC, a o godz.1.16 samolot przystąpił do wykonania lotu.

Z dokumentu tego wynikało zatem, że załoga samolotu wyznaczona do odbycia lotu nr (...) była gotowa do jego wykonania zgodnie z planem i siatką połączeń. To, że doszło do opóźnienia w jego planowym wykonaniu wynikało ,nie z przyczyn leżących po stronie przewoźnika, a ze względu na nałożone dzień wcześniej przez służby nadzoru Eurokontrol restrykcje slotowe na powyższy lot, które wyznaczyły dla tego lotu późniejsze godziny wylotu, skutkujące ostatecznie 47 minutowym opóźnieniem w stosunku do planowanego. Na te restrykcje slotowe pozwana nie miała wpływu, nie mogła im zapobiec i nie mogła podjąć żadnych racjonalnych środków w tym kierunku. Jedyne czynności jakie mogła podjąć pozwana to usiłować zmniejszyć nałożone restrykcje slotowe, co czyniła , a co wynika z korespondencji prowadzonej przez przewoźnika ze służbą nadzoru , która w konsekwencji doprowadziła do wyznaczenia slotu na wcześniejszą godzinę od poprzednio nałożonej. Opóźnienie powstałe na locie nr (...) prowadziło do dalszych opóźnień w na innych lotach w rotacji, w tym skarżonego lotu , na które w związku z przylotem pierwszego samolotu z opóźnieniem zostały nałożone dalsze restrykcje slotowe. W ocenie Sądu Okręgowego przywoływane przez pozwanego okoliczności dotyczące opóźnienia lotów nr (...) i nr (...) stanowiły nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu rozporządzenia.

W tym miejscu przytoczyć można wyroku TSUE z 31 stycznia 2013 r. w sprawie C-12/11, w którym TSUE zważył, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ustalenie znaczenia i zakresu pojęć, których definicji prawo Unii nie zawiera, powinno być dokonywane zgodnie z ich zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym są one użyte, oraz celów uregulowania, którego są częścią (wyrok w sprawie W.-H., pkt 17). W potocznym języku pojęcie 'nadzwyczajne okoliczności' odnosi się dosłownie do okoliczności 'wykraczających ponad przeciętność. W kontekście transportu lotniczego oznacza ono zdarzenie, które nie tkwi w istocie normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie poddaje się jego skutecznej kontroli, ze względu na swój charakter lub źródło (ww. wyrok w sprawie W.-H., pkt 23). Innymi słowy, dotyczy ono wszystkich okoliczności, które nie znajdują się pod kontrolą przewoźnika lotniczego, bez względu na charakter tych okoliczności i ich wagę. Oznacza to, że nie każde nieuniknione dla przewoźnika lotniczego zdarzenie jest wystarczające dla przyjęcia zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, lecz tylko takie, które wykracza poza zwykły i przewidywalny przebieg przewozu lotniczego.

W stanie faktycznym sprawy właśnie ocena czy opóźnienie rejsu nr (...) było wynikiem zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności czy nie, była sporna między stronami. Wskazać należy, że zasadniczo powód ma rację, że opóźnienie wynikające z udzielenia przez zarządzającego ruchem lotniczym zezwolenia na start w innym czasie niż zaplanowany nie stanowi samo w sobie nadzwyczajnej okoliczności, ponieważ restrykcje w udzielaniu przez zarządzającego ruchem lotniczych zezwoleń na start, tzw. przesunięcia przydzielonego czasu na start, nie stanowią zdarzenia, które w ruchu lotniczym „wykracza ponad przeciętność", lecz zdarzenie należące do zwykłego oraz przewidywalnego przebiegu i ramowych warunków funkcjonowania międzynarodowego ruchu lotniczego. Dotyczy to szczególnie takich restrykcji slotowych, które są skutkiem opóźnień przylotów samolotów do lotniska docelowego z przyczyn leżących poza służbami nadzoru ruchu lotniczego. Zatem przesunięcia przydzielonego czasu na start dokonane przez zarządzającego ruchem lotniczym należy oceniać jako „nadzwyczajne okoliczności" w rozumieniu art. 5 ust 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wtedy, gdy spowodowane są one okolicznościami, które mogą być uznane za nadzwyczajne. W ocenie Sądu Okręgowego zawsze ocenie okoliczności powinna podlegać przyczyna wprowadzenia tzw. restrykcji i to od niej będzie zależało zależy czy będzie ją można uznać za nadzwyczajną, czy zwykłą . Zgodnie bowiem z motywem 15 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia/ przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów.

W niniejszej sprawie ograniczenia slotowe nałożone na skażony lot oraz poprzedzające go loty w rotacji spowodowały łączne opóźnienie lotu wynoszące 3 godziny i 4 minuty. W ocenie sądu drugiej instancji było ono wynikiem restrykcji slotowych nałożonych na pierwszy lot w rotacji przez służby EUROCONTROL, a nie przez działania samego przewoźnika. A zatem w ocenie Sądu Okręgowego było wynikiem przyczyny nadzwyczajnej, a nie zwykłej. W stanie faktycznym sprawy okoliczność , że opóźnienie pierwszego lotu w rotacji wynikało ze zmiany godziny odlotu określonej przez służby nadzoru, kilka godzin przed planowanym czasem odlotu pozwala na przyjęcie i uznanie za nadzwyczajną przyczynę w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Opóźnienie skarżonego lotu pozostaje w związku przyczynowym z opóźnieniem lotu nr (...), który to lot przed nałożeniem restrykcji przewoźnik był gotów realizować zgodnie z zaplanowanymi godzinami wylotów. Okoliczność powyższa ma takie znaczenie w ocenie Sądu Okręgowego, że uzasadnia jego zdaniem przyjęcie nadzwyczajnych okoliczności przemawiającym za oddaleniem powództwa w sprawie niniejszej. Powyższe oznacza, jak słusznie wskazuje apelujący, że gdyby nie nałożone restrykcje, to samolot, który tego dnia był gotowy do startu o czasie, nie doznałby opóźnienia, a zatem odpadłaby przyczyna do żądania odszkodowania za opóźniony lot. Pozwana, realizując kolejne loty , w tym skarżony nie miała możliwości, aby w sposób skuteczny zapobiec nałożeniu restrykcji przez służby kontrolne ruchu lotniczego. Pozwana w tym momencie nie mogła zmienić siatki połączeń ani podjąć innych racjonalnych środków w celu zapobieżeniu opóźnieniu, oprócz tych , które podjęła. Z powyższych względów powództwo podlegało oddaleniu a zaskarżony wyrok zmianie na podstawie art. 386§1 k.p.c.

Na marginesie należy jedynie wskazać, że w realiach sprawy niniejszej za oddaleniem powództwa przemawia zdaniem Sądu Okręgowego także fakt, iż opóźnienie, którego doznał poprzednik prawny powoda w przybyciu do portu docelowego nie było znaczne, albowiem wynosiło zaledwie 3 godziny i 4 minuty. Cezura czasowa od, której zależy przyznanie odszkodowania jedynie nieznacznie przekroczyła zatem dopuszczalną 3 godzinną wartość. Co więcej lot, którego R. R. był pasażerem wylądował na lotnisku docelowym jeszcze przed upływem 3 godzinnego okresu, a jedynie kwestie związane z otwarciem drzwi i obsługą lądującego samolotu wygenerowały opóźnienie przekraczające tą wartość.

Mając na uwadze powyższe należało zatem przyznać, że wywodzone w apelacji zarzuty okazały się o tyle być zasadne, że uwolniły pozwanego skutecznie od odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z rozporządzenia nr 261/2004.

Konsekwencją zmiany orzeczenia co do meritum była także konieczność zmiany orzeczenia w zakresie kosztów postępowania, które wobec oddalenia powództwa w całości musiały obciążyć powoda jako przegrywającego w oparciu o treść art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 k.p.c. w zw. z § 2 ust 3 w zw. z § 10 ust 1 pkt 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności. Na koszty te złożyła się opłata od apelacji w kwocie 200 zł oraz ustalone na podstawie powyższych przepisów koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym w kwocie 450 zł.

Bogusława Jarmołowicz – Łochańska

z.1.(...)

2. (...)

Bogusława Jarmołowicz – Łochańska