Wyrok z 12 września 2025, sygn. I C 33/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 12 września 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości

przeciwko M. B., E. B.

o zapłatę

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10.851 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE

Powód Syndyk masy upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. pozwem skierowanym przeciwko M. i E. B. wniósł o:

1.  zasądzenie od Strony pozwanej na rzecz Powoda kwoty 285617,80 zł z tytułu zwrotu nominalnej kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia (...) r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego pod dniu wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

2.  zasądzenie od Strony pozwanej na rzecz Powoda zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wskazał, że niniejszym pozwem powód dochodzi od pozwanych zapłaty całości kwoty udostępnionego im kapitału kredytu, na podstawie przepisów o świadczeniu nienależnym (art. 410 k.c.) oraz bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.), w związku z żądaniem podniesionym przez pozwanego (kredytobiorcę) w postępowaniu wytoczonym z jego powództwa (sygn. akt: (...); (...)).

(pozew k.4-11v)

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od Strony powodowej na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Uzasadniając swoje stanowisko przyznali, że zawarli z powodowym Bankiem umowę kredytu powiązaną z kursem waluty obcej oraz wytoczyli powództwo wobec Banku, w którym zarzucili abuzywności postanowień tej umowy dotyczących sposobu dokonywania przeliczeń kwoty kapitału i rat kredytu. Zaprzeczyli, że są zobowiązany do zwrotu na rzecz powoda kwoty udostępnionego kapitału kredytu. Ponadto podnieśli zarzut przedawnienia objętego pozwem roszczenia oraz zarzut potrącenia wierzytelności powoda o zwrot wypłaconego kapitału z wierzytelnością pozwanych o zwrot uiszczonych na rzecz Banku świadczeń.

(odpowiedź na pozew k. 83-89v).

Sąd ustalił, co następuje:

(...) Bank S.A. z siedzibą w W. był następcą prawnym (...) Bank S.A. z siedzibą w K..

W dniu 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w W. ogłosił upadłość (...) Bank S.A.

(bezsporne)

W dniu (...) została zawarta umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...), zaś w dniu 4 października 2007 r. pomiędzy pozwanymi oraz poprzednikiem prawnego powoda tj. (...) Bank S.A. w K. – (...) Oddział w Ł..

Na mocy tej umowy, poprzednik prawny powoda udzielił pozwanym kredytu w kwocie 285.617,80 zł indeksowanego kursem (...). Wskazana kwota została wypłacona powodowi w dniu 10 października 2007 r. Umowa była dwukrotnie aneksowana.

(dowód: umowa k. 17-25; aneksy k. 26-27, zaświadczenie k. 29, przesłuchanie pozwanych k. 203v)

Wyrokiem z 6 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił powództwo o zapłatę kwoty 99026,30 zł dochodzonej z tytułu nieważności umowykredytu (pkt I), oddalił powództwo o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 17 lipca 2008 r. (pkt II), zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 99026,30 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27 lutego 2020 r. do dnia zapłaty (pkt III), oddalając w pozostałym zakresie powództwo ewentualne o zapłatę odsetek od kwoty 99026,30 zł od dnia 25 lutego 2020 r. do dnia 26 lutego 2020 r. (pkt IV) oraz zniósł wzajemnie koszty procesu między stronami (pkt V).

Na skutek apelacji obu stron, Sąd Apelacyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r. (...) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie ((...)) w ten sposób, że: w pkt I zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 99.030,43 zł za jednoczesnym zaofiarowaniem przez powoda zwrotu pozwanemu otrzymanej kwoty 285.617,80 zł lub zabezpieczeniem roszczenia o jej zwrot i oddalił powództwo w pozostałym zakresie; w pkt II ustalił, że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) sporządzonej dnia 17 lipca 2008 roku,; uchylił pkt III; w pkt V zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

(dowód: wyrok SA k. 30-41v)

Pismem z dnia 20 stycznia 2020 r. pozwani wezwali do niezwłocznej zapłaty kwoty 203906,80 zł tytułem nienależnie pobranych od nich świadczeń w okresie od dnia 102.2010 r. do dnia 3.12.2019 r., w związku z nieważnością umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 17 lipca 2008 r. Kolejno pismem z dnia 3 marca 2023 r. pozwani wezwali powoda do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 306.335,92 zł tytułem nienależnie pobranych środków w okresie od 27.08.2008 r. do dnia 28 lutego 2023 r. w związku z nieważnością umowy kredytowej. Pismo zostało odebrane przez powoda 10 marca 2023 r. W odpowiedzi powód odmówił spełnienia świadczenia do czasu zakończenia sporu tj. zakończenia postępowania kasacyjnego.

(dowód: reklamacja k. 93-97, 124-128, odpowiedź na reklamację k. 98, 129-130)

Pismem z dnia 12 kwietnia 2022 r. powód wezwał pozwanych do zapłaty w terminie 3 dni kwoty 285.617,80 zł tytułem zwrotu nienależnie spełnionego przez Bank świadczenia – zwrotu kapitału wypłaconego kredytu. Pismo to zostało odebrane przez pozwanych 19 kwietnia 2022 r. Pismem z dnia 26 kwietnia 2022 r. powód dokonał potrącenia przysługującej mu względem pozwanych wierzytelności w kwocie 285.617,80 zł, stanowiącej równowartość wypłaconego na podstawie przedmiotowej umowy kapitału kredytu z wierzytelnością w kwocie 112.276,43 zł stanowiącą równowartość środków pobranych przez Bank tytułem spłaty przedmiotowej umowy w kwocie 99026,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 27 lutego 2020 r. do dnia stanu potrącalności. Pismem procesowym z dnia 4 maja 2022 r. powód zgłosił w sprawie o stwierdzenie nieważności procesowy zarzut potrącenia.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu k. 99-101, 111-114, pismo k. 102-104, wezwanie do zapłaty k. 105, 110, tracking PP k. 106-109, 115-118)

Pismem z dnia 9 maja 2022 r. pozwani dokonali potrącenia przysługującej im wierzytelności względem (...) Bank S.A. w kwocie 29.943,03 zł, stanowiącej równowartość środków pobranych przez Bank tytułem spłaty przedmiotowej umowy w okresie od 27 sierpnia 2008 r. do 30 kwietnia 2010 r., z wierzytelnością Banku w kwocie 285.617,80 zł, stanowiącą równowartość wypłaconego na podstawie przedmiotowej umowy kapitału kredytu. W dalszej kolejności dokonali potrącenia przysługującej im względem (...) Bank S.A. wierzytelności w kwocie 152.202,46 zł, stanowiącej równowartość środków pobranych przez Bank tytułem spłaty przedmiotowej umowy w okresie od 2 listopada 2015 r., do 29 marca 2022 r. z wierzytelnością Banku w kwocie 255.674,77 stanowiącą równowartość części wypłaconego kapitału kredytu pozostałej po potrąceniu kwoty wskazanej powyżej.

Kolejno pismem z dnia 19 czerwca 2023 r. pozwani dokonali potrącenia przysługującej im wierzytelności względem (...) Bank S.A. w kwocie 103.472,31 zł stanowiącej równowartość środków pobranych przez Bank tytułem spłaty przedmiotowej umowy w okresie od 28 kwietnia 2022 r. do 28 stycznia 2023 r. (25.160,00 zł) oraz równowartość środków pobranych przez Bank tytułem spłaty przedmiotowej umowy w okresie od 31 października 2011 r. do dnia 2 października 2015 r. (78.312,31 zł) r., z wierzytelnością Banku w pozostałej kwocie 103.472,31 zł, wynikającej wypłaconego na podstawie przedmiotowej umowy kapitału kredytu.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu k. 131, 133, potwierdzenie nadania k. 132, 134)

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Stan faktyczny sprawy nie był sporny pomiędzy stronami. Ustalenia w tym zakresie Sąd poczynił na podstawie dokumentów złożonych przez obie strony procesu, które nie były wzajemnie kwestionowane, w szczególności wyroku Sądu Okręgowego w (...), sygn. akt (...) oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w (...), sygn. akt (...).

W pierwszej kolejności odnosząc się do postawionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia wskazać należy, że termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, i nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (24.12.2024 r. - pocztową przesyłką poleconą), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty wydania prawomocnego wyroku przez Sąd Apelacyjny w (...) ((...)), opierającego się na nieważności umowy kredytowej (tj. od dnia 23 lutego 2023 r.) . Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza. Nie powinna być to nawet data rozprawy, na której kredytobiorcy wyrażają wiążącą wolę unieważnienia umowy, ponieważ takie oświadczenie nie oznacza, że wyrok zostanie wydany zgodnie z tą wolą.

Zauważyć również należy, że rozstrzygnięciem Sądu Apelacyjnego w (...) w sprawie (...) Sąd w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2007 r. (II CSK 347/07) wskazał, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. każde orzeczenie prawomocne formalnie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach wskazanych w ustawie także inne osoby. Jest to prawomocność materialna w sensie pozytywnym, która, jak podnosi się w doktrynie, zabezpiecza poszanowanie dla rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. To oznacza przede wszystkim, że w niniejszym procesie Sąd nie mógł dokonać ustalenia odmiennego od tego, że umowa kredytu była nieważna. Zresztą ustalenia tego ostatecznie strony nie kwestionowały co znalazło odzwierciedlenie w pozaprocesowym rozliczeniu nieważnej umowy.

Wobec powyższego ustalenie przez Sąd Apelacyjny w (...) nieważności spornej umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do (...) stanowiło podstawę do rozstrzygnięcia o żądaniu powoda.

Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Podkreślić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodowej, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca/Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Oczywistą konsekwencją powyższego – wobec zgłoszonego roszczenia o zapłatę - jest przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Stosownie do art. 498 § 1 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.). Podkreśla się przy tym, że, aby mogło dojść do potrącenia, spełnione być muszą łącznie cztery przesłanki: wzajemność wierzytelności, jednorodzajowość świadczeń, wymagalność wierzytelności, zaskarżalność wierzytelności. Przesłanka wymagalności niewątpliwie, dotyczy wierzytelności potrącającego. Wynika to z faktu, że potrącenie jest jednoznaczne z przymusowym zaspokojeniem tej wierzytelności, a nie można prowadzić egzekucji wierzytelności niewymagalnej, z kolei zobowiązany może spłacić wierzytelność przed nadejściem terminu świadczenia. Dla wywołania skutków potrącenia w postaci umorzenia wierzytelności, konieczna jest wymagalność wierzytelności potrącającego, albowiem umorzenie może nastąpić nie wcześniej niż w momencie, gdy wierzytelności staną się wymagalne. Oceny wymagalności roszczenia należy dokonywać z uwzględnieniem unormowania zawartego w art. 455 k.c.

W tej sytuacji ocenić należało czy złożone przez strony oświadczenia o potrąceniu wywołały skutek, o jakim mowa w art. 498 § 2 k.c.

Wskazać należy, że wierzytelności pozwanego objęte potrąceniem powstały przed ogłoszeniem upadłości powodowego banku i przed tym dniem zostały potrącone. Dla rozstrzygnięcia irrelewantny pozostaje zatem art. 93-95 u.p.n. Przekładając zatem powyższe uwagi na grunt analizowanej sprawy, Sąd uznał za skuteczne potrącenia dokonane na mocy oświadczenia powoda z dnia 26 kwietnia 2022 r., oraz oświadczenia pozwanych 9 maja 2022 r. z uwagi na to, że zostały one dokonane przed ogłoszeniem upadłości. Na skutek dokonanych potrąceń, wierzytelności powoda i pozwanego uległy wzajemnemu umorzeniu do wysokości wierzytelności niższej. (art. 498 § 2 KC). Oświadczenie z dnia 19 czerwca 2023 r. stanowi zaś powtórzenie oświadczenia powoda z dnia 26 kwietnia 2022 r., choć całość wierzytelności została potrącona już na skutek wcześniejszych oświadczeń stron.

Pozwany nie pozostawał w opóźnieniu względem powoda w zakresie dochodzonego przez niego roszczenia. W konsekwencji, również roszczenie odsetkowe zgłoszone w pozwie jest niezasadne, wobec nastąpienia skutku potrącenia ex tunc (art. 499 zd. 2 k.c.).

W tym miejscu i na poparcie przywołanej argumentacji co do potrącenia, warto jedynie przywołać treść jednego z ostatnich orzeczeń (...) z 19 czerwca 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok w polskiej sprawie C-396/24 który to wyklucza - jako niezgodne z dyrektywą 93/13 - żądanie od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.

Z tych przyczyn na podstawie powołanych przepisów Sąd orzekł jak w pkt I wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II wyroku, na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca proces jest zobowiązana do zwrotu kosztów stronie wygrywającej. Na zasądzoną od pozwanego kwotę 10851 zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej w osobie radcy prawnego w kwocie 10.800 zł według § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych, kwota 51 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od udzielonych pełnomocnictw.

SSO Krystian Szeląg