Wyrok z 23 września 2025, sygn. I C 2322/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa (...) S.A. w W.

przeciwko J. G., A. G. i P. G.

o zapłatę

I.  oddala powództwo,

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 2322/24

UZASADNIENIE

Powód (...) S.A. w W. wniósł w dniu 10.12.2024 r. przeciwko J. G., P. G. oraz A. G. o zasądzenie solidarne kwoty 157 500,02 zł, a w razie braku podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie powód wniósł o zasądzenie jej w następujących częściach: od pozwanej J. G. kwoty 105 000,02 zł, od pozwanego P. G. kwoty 26 250 zł, od pozwanego A. G. kwoty 26 250 zł - z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu wskazał, że 9.09.2006 r. zawarł umowę (...) z J. G.
i K. G.. K. G. zmarł (...) r., a jego spadkobiercami w częściach równych są: J. G., P. G. i A. G.. W przypadku, gdy umowa na skutek klauzul niedozwolonych nie może być utrzymana w mocy, strony w dalszym ciągu związane są jej treścią. Stan trwałej bezskuteczności umowy zachodzi dopiero od dnia, w którym konsument złożył bankowi oświadczenie, że nie wyraża zgody na dalsze wykonywanie umowy. Kredytobiorcy wystąpili przeciwko bankowi z powództwem, w ramach którego podniosła zarzut nieważności umowy. Na mocy nieprawomocnego wyroku Sąd ustalił nieważność umowy i zasądził dochodzoną kwotę (251 365,12 zł z odsetkami). Przedmiotem roszczenia banku jest zwrot kapitału (...).

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości. Wskazali, że między stronami toczyła się sprawa sądowa przed Sądem Okręgowym w (...) (sygn. akt
(...)) i następnie (aktualnie) przed Sądem Apelacyjnym w (...) (sygn. akt (...)) oraz, że wyrok SO w (...) jest w części prawomocny
w zakresie zasądzonej kwoty roszczenia głównego tj. 251 365,12 zł. W tej sprawie została złożona przez pozwanych apelacja w części dotyczącej odsetek od żądania głównego oraz kosztów procesu. Bank apelacji nie składał. Strona pozwana podniosła zarzut potrącenia przysługującej jej wymagalnej wierzytelności w kwocie 251 365,12 zł z wymagalną wierzytelnością banku w kwocie 157 500,02 zł.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia i rozważania

Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew prowadzi do wniosku, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty w istocie nie są sporne.

Wyrokiem z 21 maja 2024 r. (sygn. akt (...)) Sąd Okręgowy w (...) uwzględnił powództwo, ustalając że umowa (...) nr (...) z dnia 09.09.2006 r. zawarta pomiędzy J. G. i K. G. a (...) Bank S.A. z siedzibą w W. jest nieważna, a także zasądził od pozwanego banku kwotę 251 365,12 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 maja 2024 r. do dnia zapłaty. Od wyroku tylko kredytobiorcy wnieśli apelację - zaskarżając go w części dotyczącej odsetek od żądania głównego oraz kosztów procesu.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy (...). Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, potwierdzony tymi samymi dowodami wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania.

(...) S.A. w W. jest następcą prawnym (...) Banku S.A.
w W. . J. G. wraz z K. G. w dniu 12 kwietnia 2006 r. podpisała wniosek o udzielenie planów finansowych w (...) Banku S.A. Jako wnioskowaną kwotę (...) wskazano 180 000 zł. Jako walutę (...) wskazano walutę (...). Przy zawarciu umowy kredytobiorcy złożyli oświadczenie zawarte
w treści umowy, że zostali zapoznani z kryteriami zmiany stóp procentowych, zasadami modyfikacji oprocentowania (...), warunkami udzielania (...) złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej i je akceptuje. Także, że jest świadomy, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi (...) (§ 30). W dniu 9 czerwca 2006 r. kredytobiorcy zawarli z (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. umowę (...)
w kwocie 157 500 zł waloryzowanego kursem (...) przeznaczonego na budowę domu jednorodzinnego położonego w miejscowości Ł., gmina J., działka nr (...) (§ 1 ust. 1, 1A, 2 i 3 umowy). Jednocześnie w § 1 ust. 3A wskazano, że kwota (...) wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 17.05.2006 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. wynosi 63 597,81 (...), przy czym kwota miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku. Ostateczna zaś wartość (...) wyrażona w walucie obcej z dnia uruchomienia (...) mogła być różna od podanej w niniejszym punkcie. W § 1 ust. 3 umowy wskazano, że walutą waloryzacji (...) jest (...). Okres kredytowania ustalono na 240 miesięcy od 9.06.2006 do 8.06.2026 r., natomiast spłata miała nastąpić w równych ratach kapitałowo-odsetkowych (§ 1 ust. 4 i 5 umowy) . W zakresie oprocentowania (...) ustalono, że jest on oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która w dniu zawarcia umowy została ustalona w stosunku rocznym w wysokości 2,35% (§ 10 ust. 1, § 1 ust. 8 umowy). W § 8 ust. 4 przewidziano, że wysokość (...), wyrażoną
w (...), określa się jako sumę wszystkich uruchomionych transz (...), wyrażonych w (...). Zgodnie z § 11 ust. 5 raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane miały być w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50. Zgodnie z § 13 ust. 5 wcześniejsza spłata całości (...) lub raty kapitałowo‑odsetkowej a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży (...), z tabeli kursowej (...) Banku S.A., obowiązującym na dzień i godzinę spłaty. W umowie ustalono, że raty (...) będą pobierane z rachunku wskazanego przez kredytobiorców na podstawie nieodwołalnego przez czas trwania umowy zlecenia przelewu (§ 6 umowy). Zapłata poszczególnych rat miała odbywać się na podstawie harmonogramu spłat sporządzonego w (...), zaś raty miały być spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży z tabeli kursowej banku obowiązującego w dniu spłaty z godziny 14:50 (§ 11 ust. 1, 2, 5 umowy). Dnia 17.02.2012 r. kredytobiorcy podpisali z bankiem aneks do umowy wprowadzający zmiany w § 10 oraz § 25 umowy, a mianowicie określono m.in., że wysokość zmiennej stopy procentowej ustalona została jako stawka bazowa (...) dla (...) z dnia 30.08.2011 r. wynosząca 0,01% powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę
w (...) w wysokości 2,6%. Kredyt uruchomiony został w transzach:

- 14.06.2006 r. w kwocie 36.400,02 (...), co stanowiło równowartość 14.325,64 (...),

- 7.08.2006 r. w kwocie 55.000 (...), co stanowiło równowartość 22.697,26 (...),

- 13.12.2006 r. w kwocie 66.100 (...), co stanowiło równowartość 28.267,19 (...).

Kredytobiorcy w okresie od 20.07.2006 r. do 5.12.2024 r. uiścili na rzecz banku na podstawie umowy (...) kwotę 251 365,25 zł.

(dowód: zaświadczenie banku k. 27-33v.)

K. G. zmarł 24 czerwca 2012 r. Postanowieniem z 27 września 2012 roku Sąd Rejonowy w (...) (...) (sygn. akt (...)) stwierdził, że spadek po zmarłym K. G. z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: żona J. G. w 1/3 części, syn A. G. w 1/3 części oraz syn P. G. w 1/3 części.

(dowód: postanowienie k. 48)

Kredytobiorczyni z mężem zaciągnęła (...) w celu wybudowania domu. Przedstawiciel banku nie tłumaczył im pojęcia spreadu, tabeli kursowej ani indeksacji. Nie zostali także pouczeni o ryzyku kursowym i walutowym. Kredytobiorcy nie negocjowali warunków umowy, gdyż nie było takiej możliwości. Środki z (...) zostały wypłacone w złotówkach i w tej walucie (...) jest spłacany. Kredytobiorczyni została pouczona o możliwych konsekwencjach ustalenia nieważności umowy, oświadczyła iż jest ich świadoma i godzi się na nie oraz podtrzymała powództwo.

Wobec tych faktów sprawy powództwo o zwrot kapitału (...) nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z teorią dwóch kondykcji wyrażoną m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z 16.02.2021r. (III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40),
w razie nieważności umowy (...) dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego (...), są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. To oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia.

W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu nienależnych rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu nieważnej umowy w wysokości 251 365,12 zł (chodzi o sumę spłat objętą wyrokiem o sygn. akt (...)) z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału
w kwocie 157 500,02 zł, łącząc to wyraźnie z materialnoprawnym oświadczeniem
o potrąceniu. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona.

Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanych ww. przesłanek, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do kwoty 157 500,02 zł (do wysokości przysługującej bankowi wierzytelności niższej).

Wymaga szczególnego podkreślenia, że na rozprawie (protokół k. 135) powód podtrzymał swoje stanowisko mimo dokonanego przez pozwanego potrącenia, nie formułując w istocie żadnych zarzutów wobec potrącenia – ani formalnych, ani merytorycznych.

Z tego względu żądanie powoda na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw.
z art. 405 k.c. i art. 498 § 2 k.c. polegało oddaleniu – punkt I. sentencji wyroku.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorcy, bowiem apelacja złożona przez kredytobiorców dotyczy jedynie odsetek oraz kosztów postępowania. Ze zgodnej relacji stron wynika, że wyrok Sądu I instancji w zakresie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego między stronami jest prawomocny, a więc Sąd w niniejszej sprawie jest tym ustaleniem związany. Gdyby okazało się inaczej niż zgodnie twierdzą strony, to i tak nie było potrzeby oczekiwania na wynik postępowania apelacyjnego, którego skutkiem mogłaby być zmiana zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa
o ustalenie (wówczas powództwo banku straciłoby swoje założenie i całą podstawę) lub oddalenie apelacji (wówczas wszystkie powyższe ustalenia
i wywody są aktualne).

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu wynika stąd, że stronę powodową (bezzasadnie upierającą się przy stanowisku) trzeba uznać za przegrywającą proces w całości. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 5417 zł.

sędzia Rafał Kubicki