Wyrok z 24 września 2025, sygn. I C 347/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w O. I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Ewa Oknińska
Protokolant:	sekretarz sądowy A. P.

po rozpoznaniu w dniu 03 września 2025 r. w O.

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko J. C. i M. C. (1)

o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne

I.uznaje za bezskuteczną w stosunku do powódki czynność prawną - umowę darowizny zawartą w dniu 17 czerwca 2022 r. przed notariuszem P. C. (Rep. (...)nr (...)), na mocy której K. C. darował J. C. udział wynoszący 1/4 części we współwłasności nieruchomości, położonej w miejscowości M., w gminie M., w powiecie (...), w województwie (...), dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą Kw Nr (...) w celu zaspokojenia wierzytelności powoda wynikającej z zaopatrzonego w klauzulę wykonalności nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla z dnia 21.02.2023 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w O., VI Wydział Gospodarczy o sygn. akt (...) w kwocie 265.337,02 zł wraz dalszymi odsetkami oraz kosztami procesu,

z wyłączeniem kosztów procesu w kwocie 5.773,74 zł i odsetek od kosztów procesu w kwocie 187,37 zł, wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym w sprawie (...), prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. M. N.,

oraz nakazuje pozwanemu J. C. znoszenie egzekucji powyższej wierzytelności przysługującej powodowi wobec dłużnika K. C. z udziału wynoszącego 1/4 części we współwłasności nieruchomości, położonej w miejscowości M., w gminie M., w powiecie (...), w województwie (...), dla której Sąd Rejonowy w G., VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nr (...).

II. w pozostałym zakresie oddala powództwo w stosunku do pozwanego J. C.,

III.oddala powództwo w stosunku do pozwanej M. C. (1),

IV.zasądza od pozwanego J. C. na rzecz powódki kwotę 6.417 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty,

V.nie obciąża powódki kosztami procesu na rzecz pozwanej M. C. (1),

VI.nakazuje ściągnąć od pozwanego J. C. na rzecz Skarbu Państwa Sąd Okręgowy w O. kwotę 3.096,18 zł tytułem kosztów sądowych.

sędzia Ewa Oknińska

Sygn. akt I C 347/24

UZASADNIENIE

Pozwem złożonym w dniu 12 lutego 2024 r., doprecyzowanym pismem z dnia 1 marca 2024 r., powódka (...) S.A. z siedzibą w W. wniosła przeciwko J. C. i małoletniej M. C. (1) reprezentowanej przez matkę M. C. (2) o:

1.  uznanie za bezskuteczną w stosunku do powódki (...) S.A. umowy darowizny zawartej w dniu 17.06.2022 r. przed notariuszem P. C. (Rep. A numer (...)) na mocy, której K. C. darował M. C. (1) oraz J. C. nieruchomość gruntową każdemu z nich w udziale wynoszącym 1/4, położonej w miejscowości M., w gminie M., w powiecie (...), w województwie (...), dla której Sąd Rejonowy w G., VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nr (...) w celu zaspokojenia wierzytelności powódki wynikającej z zaopatrzonego w klauzulę wykonalności nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla z dnia 21.02.2023 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w O., VI Wydział Gospodarczy o sygn. akt (...), tj. kwoty 265.337,02 zł wraz z dalszymi odsetkami oraz kosztami procesu;

2.  nakazanie pozwanym poddania się (znoszenia) egzekucji z przysługujących każdemu z pozwanych po 1/4 udziału w nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowości M., w gminie M., w powiecie (...), w województwie (...), dla której Sąd Rejonowy w G., VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nr (...) w celu zaspokojenia wierzytelności powódki wynikającej z zaopatrzonego w klauzulę wykonalności nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla z dnia 21.02.2023 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w O., VI Wydział Gospodarczy o sygn. akt VI (...), tj. kwoty 265.337,02 zł wraz z dalszymi odsetkami oraz kosztami procesu;

3.  zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że jest wierzycielem K. C.. Jej roszczenie wynika z zawartej przez K. C. z powódką w dniu 19.09.2022 r. umowy faktoringu odwrotnego nr (...), na podstawie której powódka odpłatnie świadczyła na rzecz dłużnika K. C. usługi. Dłużnik nie wywiązał się z zobowiązań wynikających z ww. umowy, dlatego powódka wniosła pozew w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla. Nakazem zapłaty z dnia 21.02.2023 r. Sąd Okręgowy w O., na podstawie weksla nakazał zapłacić K. C. na rzecz powódki kwotę 265.337,02 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i kosztami postępowania. Egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. okazała się bezskuteczna. Komornik wskazał, że nie ujawniono żadnych składników majątkowych, z których można przeprowadzić skuteczną egzekucję. W dniu 17.06.2022 r. aktem notarialnym sporządzonym przed notariuszem P. C. (Repertorium A numer (...)) dłużnik darował należący do niego udział w wysokości po 1/4 w nieruchomości gruntowej, córce M. C. (1) i synowi J. C.. Powódka pismem z 7.11.2023 r. wezwała pozwanych do zapłaty zadłużenia dłużnika K. C., z uwagi na fakt, iż uzyskali korzyść majątkową wskutek zawarcia z dłużnikiem w/w umowy darowizny. Pozwani nie uregulowali zaległości, a kierowane do nich wezwanie do zapłaty pozostało bezskuteczne.

W ocenie powódki K. C. składając wniosek o uzyskanie faktoringu od powódki – mając na uwadze to, że już toczą się wobec niego postępowania egzekucyjne – podjął działania, aby przygotować się do kolejnego „niepowodzenia” poprzez dokonanie darowizny nieruchomości na rzecz dzieci. Powódka do dnia 22.05.2023 r. w oparciu o przedstawione przez dłużnika K. C. faktury udzieliła finasowania na łączną kwotę 249.377,76 zł. Po uzyskaniu od powódki finansowania, dłużnik K. C. zaprzestał regulować jakichkolwiek należności wynikających z umowy faktoringowej. Dłużnik zaprzestał również jakiegokolwiek kontaktowania się z powódką. Po zawarciu umowy faktoringu odwrotnego przez dłużnika K. C., zaprzestał on prowadzenia działalności w punktach handlowych, z których miały spływać środki pieniężne tytułem zapłaty za wymagalne zaangażowanie wynikające z zawartej umowy. Z okoliczności tych wynika, że wszelkie czynności związane z darowizną nieruchomości przez dłużnika K. C. na rzecz pozwanych były przemyślane i dokonane z pełną premedytacją pokrzywdzenia powódki. W konsekwencji, należy uznać, że dłużnik K. C. miał pełną świadomość swoich problemów finansowych oraz zaciągania kolejnego zadłużenia w postaci faktoringu. Dłużnik musiał wiedzieć, że na skutek darowizny nieruchomość wyjdzie z jego majątku i że z tego powodu wierzyciele będą mieli trudności z zaspokojeniem, a w konsekwencji nastąpi ich pokrzywdzenie. W niniejszej sprawie własność udziału w nieruchomości została przeniesiona pomiędzy osobami najbliższymi, tj. pomiędzy ojcem a córką i ojcem a synem. Dlatego też, należy uznać, że pozwani mieli świadomość działania z pokrzywdzeniem wierzycieli. W momencie zawierania umowy darowizny, pozwana M. C. (1) miała 15 lat, natomiast pozwany J. C. miał 21 lat. Świadczy to o tym, że pozwani byli już na tyle dojrzałymi osobami, że z całą pewnością mieli wiedzę o problemach finansowych dłużnika, chociażby z wizyt komornika sądowego (pozew k. 4-11, pismo z 1.03.2024 k. 49-50).

W odpowiedziach na pozew, pozwani J. C. oraz małoletnia M. C. (1) reprezentowana przez matkę M. C. (2) wnieśli o oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazali, że powódka nie wykazała, że pozwany jest niewypłacalny, a tym bardziej, że na stan ten jakikolwiek wpływ miało zdziałanie przez niego spornych darowizn. Z pisma komornika z dnia 9 października 2023 r. wynika, iż K. C. jest właścicielem pojazdów oraz nieruchomości położonych poza rewirem organu egzekucyjnego, zatem dłużnik powódki dysponuje co najmniej majątkiem w postaci ustalonych i znanych powódce nieruchomości i ruchomości w postaci pojazdów. Powódka nie podjęła żadnych działań zmierzających do zaspokojenia się z przedmiotowych składników majątku dłużnika ustalonych przez komornika sądowego. Sam fakt bezskutecznej egzekucji z rachunków bankowych i wierzytelności to za mało, by uznać czyjąś niewypłacalność, zwłaszcza że powódka dysponowała wyraźną informacją, iż jej dłużnik dysponował oznaczonym majątkiem o znacznej wartości.

Z ostrożności procesowej pozwani zwrócili uwagę, iż nawet jeśli zaskarżone czynności zostały dokonane z pokrzywdzeniem powódki, to nastąpiło to poza świadomością jej dłużnika - K. C., a tym bardziej bez jego zamiaru. W momencie dokonywania zaskarżonej czynności powódka nie była jeszcze wierzycielem K. C.. Dłużnik powódki w momencie dokonania zaskarżonej czynności nie tylko musiał mieć świadomość jej pokrzywdzenia, ale wręcz musiał dążyć do jej pokrzywdzenia działaniu temu należy zatem przypisać cechy zamiaru bezpośredniego wynikającego ze złej woli. Sama zatem świadomość, że wyzbycie się przez dłużnika majątku może w przyszłości doprowadzić do pokrzywdzenia jakiegoś bliżej nieokreślonego wierzyciela jest zatem niewystarczające dla wzruszenia skutków tej czynności. Powódka wiedziała zatem, co wchodzi w jego skład, jaka jest jego wartość oraz w jaki sposób zabezpieczyć swoje roszczenia i dopiero na podstawie tych danych przedstawiła K. C. ofertę umowy wraz z adekwatnymi zabezpieczeniami. W tamtym czasie jasnym dla stron było, że powódka w żadnym wypadku nie może szukać zaspokojenia swoich przyszłych wierzytelności w nieruchomości będącej przedmiotem sporu, ponieważ nie była ona już wtedy w majątku dłużnika. ( odpowiedź na pozew pozwanego k. 75-85, odpowiedź na pozew pozwanej k. 87-92).

Sąd ustalił, co następuje:

Umową darowizny z dnia 17 czerwca 2022 r. zawartą przed notariuszem P. C. w Kancelarii Notarialnej w G., Rep. (...) K. C. i M. C. (2) darowali swoim dzieciom J. C. i M. C. (1) udziały w współwłasności nieruchomości składającej się z działek oznaczonych nr geod. (...) o powierzchni łącznej 2,2203 ha gruntu, położonej w miejscowości M., ul. (...), obręb 111 M., gm. M., powiat (...), dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą Kw nr (...).

W ramach tej umowy K. C. darował swojemu synowi J. C. udział wynoszący 1/4 części we współwłasności w/w nieruchomości, zaś J. C. oświadczył, że darowiznę tę w podanym udziale przyjmuje. Ponadto K. C. darował swojej małoletniej córce M. C. (1) udział wynoszący 1/4 części we współwłasności w/w nieruchomości, zaś K. i M. małżonkowie C. działający w imieniu i na rzecz małoletniej córki M. C. (1) oświadczyli, że darowiznę tę w podanym udziale w imieniu małoletniej M. C. (1) przyjmują.

Tożsame udziały zostały pozwanym darowane przez M. C. (2).

Wartość darowizn określono na kwotę 100.000,00 zł, w tym wartość przysporzenia od K. C. na rzecz J. C. w kwocie 25.000 zł, wartość przysporzenia od K. C. na rzecz małoletniej M. C. (1) w kwocie 25.000 zł.

W chwili dokonywania darowizny M. C. (1) miała 15 lat. Małżonkowie C. nie występowali do sądu opiekuńczego o udzielenie zgody na dokonanie darowizny.

Wartość rynkowa udziału 1/4 części w nieruchomości na dzień 16 grudnia 2024 r. wynosiła 117.250 zł.

(dowód: akt notarialny - k.15-19, zeznania świadka M. C. (2) k. 283-283v., zeznania świadka K. C. k. 293v.-284, opinia biegłego k. 155-200, opinia uzupełniająca k. 239-244, odpis księgi wieczystej – k. 26-33)

W dniu 19 września 2022 r. K. C. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Firma Handlowa (...) K. C. zawarł z powódką umowę faktoringu odwrotnego nr eF/ (...), na podstawie której powódka zobowiązała się do dokonywania wykupu wierzytelności, których dłużnikiem jest K. C., a wierzycielem konrahent, w drodze ich zapłaty na rzecz kontrahenta. Indywidualne warunki umowy strony zawarły w załączniku nr 1 do umowy. Stosownie do § 3 ust. 2 umowy, zabezpieczeniem roszczeń powódki z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania przez klienta ciążących na nim zobowiązań, są: 1) dwa weksle własne in blanco wystawione przez klienta wraz z deklaracją wekslową; 2) cesja ogólna wierzytelności; 3) przelew wierzytelności na zabezpieczenie; 4) inne formy zabezpieczeń określone w załączniku Nr 1.

Zgodnie z § 3 ust. 7, w przypadku opóźnienia się przez kontrahenta z zapłatą lub przez klienta z wykonaniem obowiązków wynikających z umowy, eFaktor może według swego wyboru skorzystać z zaspokojenia swoich roszczeń na drodze procesu sądowego oraz, niezależnie od tego, poprzez zaspokojenie się zabezpieczenia. W przypadku kilku zabezpieczeń eFaktor ma prawo wybrać, z którego z nich korzysta. Może też poszukiwać zaspokojenia jednocześnie w kilku przedmiotach zabezpieczenia.

W § 8 umowy klient zobowiązał się do spłaty wykupionych wierzytelności na rachunek eFaktor w terminie spłaty. W § 11 wskazano, że w przypadku: opóźnienia w płatności jakiegokolwiek zobowiązania klienta o 14 dni; naruszenia przez klienta któregokolwiek postanowienia umowy i nieusunięcie tego naruszenia w terminie 3 dni od wezwania (...), (...) może postawić zadłużenie klienta w stan natychmiastowej wymagalności.

Ponadto w § 13 K. C. oświadczył, że przyjmuje do wiadomości, iż złożenie oświadczeń i zapewnień w umowie albo w związku jej zawarciem lub wykonywaniem, w szczególności wymienionych w § 4 ust. 2 umowy oraz w niniejszym paragrafie, niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy lub zatajenie informacji istotnych z punktu widzenia stanu faktycznego lub prawnego, stanowi rażące naruszenie umowy, a nadto może wypełniać znamiona czynów zabronionych pod groźbą kary opisanych w Kodeksie karnym, w tym znamiona przestępstwa oszustwa.

Po uzyskaniu finansowania od powódki, K. C. zlikwidował sklepy, w których transakcje opłacane kartami płatniczymi miały pokrywać zadłużenie wobec (...) SA w W..

Nakazem zapłaty z dnia 21 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w O., VI Wydział Gospodarczy w sprawie o sygn. akt (...) na podstawie weksla nakazał zapłacić K. C. na rzecz powódki kwotę 265.337,02 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 10 lutego 2023 r. i kosztami procesu w kwocie 10.534,00 zł. Powyższy nakaz zapłaty uprawomocnił się w dniu 13 czerwca 2023 r. i został zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

(dowód: umowa faktoringu odwrotnego k. 293-298v., nakaz zapłaty k. 12, dokumenty z akt sprawy (...) SO w O.: pozew k. 3-4, kserokopia weksla i deklaracji wekslowej k. 5-6, nakaz zapłaty k. 16, zarządzenie k. 33, zeznania świadka P. K. – k. 282 v. – 283, zeznania świadka K. C. – k. 283 v. - 284)

Na podstawie nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w z dnia 21 lutego 2023 r. , zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, powódka wystąpiła z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko K. C.. Egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. M. N. pod sygn. akt (...). Komornik Sądowy wskazał, że wierzyciel nie wskazał mienia, z którego może być prowadzona egzekucja a postępowanie nie doprowadziło do wyjawienia majątku dłużnika objętego wnioskiem. Z informacji uzyskanych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż dłużnik figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą. Podczas czynności egzekucyjnych nie ustalono wierzytelności przysługujących dłużnikowi. Dłużnik figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel pojazdów, których miejsca parkowania nie odnaleziono w toku czynności terenowych. Egzekucja z rachunków bankowych dłużnika okazała się bezskuteczna, z powodu braku wystarczających środków na rachunkach oraz licznych zbiegów egzekucji z innymi organami egzekucyjnymi i administracyjnymi. W drodze zapytań do (...) ustalone iż dłużnikowi przysługuje prawo do nieruchomości znajdujących się poza rewirem tutejszego Komornika.

Komornik wyegzekwował w toku postępowania na rzecz powoda koszty procesu w kwocie 5.773,74 zł i odsetki od kosztów procesu w kwocie 187,37 zł.

Postanowieniem z dnia 7 lutego 2024 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności dalszej egzekucji.

(dowód: wysłuchanie wierzyciela przed umorzeniem postępowania k. 13, postanowienie o umorzeniu postępowania k. 14, dokumenty z akt sprawy egzekucyjnej GKm 299/23: wniosek k. 1-3, wysłuchanie wierzyciela przed umorzeniem postępowania k. 87, postanowienie o umorzeniu postępowania k. 108, tabela egzekwowanych należności)

Przeciwko K. C. od roku 2020 prowadzonych było łącznie 6 postępowań egzekucyjnych u komornika przy Sądzie Rejonowym w G.. Na dzień 29 listopada 2023 r, przeciwko K. C. prowadzone były dwa postępowania egzekucyjne na łączną kwotę zadłużenia ponad 29.200 zł. Egzekucja prowadzona była z wierzytelności z rachunków bankowych oraz wierzytelności dłużnika.

(dowód: pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. R. k. 25)

Na koncie Firmy Handlowej (...) widnieje zaległość odpowiednio:

- na ubezpieczenia społeczne za okres od 2/2023r.do 06/2023 r. w kwocie 13 368,26 zł plus odsetki w kwocie 3.952,00 zł naliczone na dzień 19.05.2025 r. plus koszty upomnienia w kwocie 16,00 zł. plus koszty egzekucyjne w kwocie 106,06 zł,

- (...) za okres od 12/2022r. do 06/2023r. w kwocie 1 543,00 zł. plus odsetki w kwocie 437,00 zł naliczone na dzień 19.05.2025r. plus koszty upomnienia 48,00 zł. plus koszty egzekucyjne w kwocie 301,86 zł.

(dowód: pismo z ZUS k. 313)

W Kancelarii (...) Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. D. W. w latach 2020, 2021 i 2024 nie prowadzono postępowań egzekucyjnych wobec dłużnika K. C.. W 2022 r. prowadzono postępowanie (...) (wyegzekwowano), a w roku 2023 postępowania (...) (bezskuteczna egzekucja) i (...) (bezskuteczna egzekucja).

(dowód: pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. - k. 278)

Pismami z dnia 7 listopada 2023 r. powódka wezwała pozwanych do zapłaty zadłużenia K. C. w kwocie 265.337,02 zł wraz z dalszymi odsetkami i kosztami procesu wskazując, że wezwanie wynika z faktu uzyskania przez nich korzyści majątkowej wskutek zawarcia z dłużnikiem K. C. umowy darowizny.

(dowód: wezwanie do zapłaty k. 21-22)

K. C. w dniu 3 października 2022 r. sprzedał udział w nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą Kw Nr (...), w dniu 15 lutego 2023 r. sprzedał udział w nieruchomości, objętej księgą wieczystą Kw Nr (...). Ponadto w dniu 28 lutego 2023 r. sprzedał udziały w spółce z .o.o. (...).

(dowód: uzasadnienie wyroku – k. 302, przegląd kw – treść księgi wieczystej Kw (...), Kw Nr (...))

K. C. został oskarżony o to, że w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w okresie od 19.09.2022 r. do 22.05.2023 r. doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w łącznej kwocie 249.377,76 złotych (...) SA w W., poprzez wprowadzenie (...) SA w W. w błąd co do zamiaru wywiązania się z umowy faktoringu odwrotnego nr ef/ (...) abonament terminale" zawartej w dniu 19.09.2022 r. w G. powiat O., na podstawie której (...) SA w W. pokrywała koszty zakupu towarów dokonywane przez Firmę Handlową (...) K. C. w M. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w ten sposób, że po uzyskaniu finansowania w wyżej wskazanej kwocie zaprzestał prowadzenia działalności w tych punktach handlowych, gdzie transakcje opłacane kartami płatniczymi miały pokrywać zadłużenie wobec (...) SA w W. - tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.; oraz o to, że będąc zagrożonym niewypłacalnością udaremnił zaspokojenie swego wierzyciela, tj. (...) SA w W. przez to, że zbył składniki swego majątku, tj. w dniu 3.10.2022 r. 1. sprzedał udział w nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą numer (...), w dniu 15.02.2023 r sprzedał udział w nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczysta numer (...), w dniu 28.02.2023 r. sprzedał udziały w spółce z o. o., K. A., czym działał na szkodę (...) SA w W. - tj. o przestępstwo z art. 300 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 18 września 2024 r. Sąd Okręgowy w O., II Wydział Karny, w sprawie o sygn. akt (...) uznał K. C. za winnego popełnionych czynów, w wyniku czego wymierzył K. C. karę łączną w postaci 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wskazał, że oskarżony mając pełną świadomość, iż jest niewypłacalny, zbył składniki swojego majątku i udaremnił zaspokojenie wierzyciela gdyż (…) podjęte wobec oskarżonego czynności egzekucyjne są bezskuteczne gdyż oskarżony nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje żadnych dochodów. Jedyna kwota jaką pokrzywdzonemu udało się odzyskać wynikała z wierzytelności przysługującej oskarżonemu wobec innego kontrahenta. W chwili czynu oskarżony był już dłużnikiem pokrzywdzonego, a zatem sprzedając udziały w nieruchomościach oraz udziały w spółce z o. o. musiał mieć pełną świadomość, iż nie posiadając żadnego innego majątku czynności te doprowadzą do jego niewypłacalności i udaremnią zaspokojenie, choćby częściowe należności jakie posiadał on wobec (...) S.A. w W.. Oskarżony nie wskazał żadnego racjonalnego powodu, który mógłby wskazywać, że powody zbycia majątku mogłyby być inne niż udaremnienie zaspokojenia wierzyciela. Oskarżony sprzedał bowiem przedmiotowe nieruchomości członkom swojej rodziny, a żadne obiektywne okoliczności nie wskazywały na zasadność i celowość takiej decyzji. Jednocześnie sąd nie dał wiary wyjaśnieniom oskarżonego, iż pieniądze otrzymane ze sprzedaży przeznaczył na spłatę innych wierzycieli gdyż twierdzenia oskarżonego w tym zakresie są zupełnie gołosłowne, a nawet gdyby były one prawdziwe to i tak zachowanie oskarżonego wyczerpywałoby znamiona przestępstwa, tyle tylko, iż z art. 302 § 1 k.k.

Wyrok nie jest prawomocny.

(dowód: wyrok SO w O. z uzasadnieniem k. 299-308)

Dłużnik K. C. nie ma żadnego majątku.

(dowód: zeznania świadka P. K. – k. 282 v. – 283, zeznania świadka K. C. – k. 283 v. – 284)

Sąd zważył, co następuje:

W świetle ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części co do pozwanego J. C.. Natomiast w stosunku do pozwanej M. C. (1) powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Swoje rozstrzygniecie Sąd oparł na przedłożonych w sprawie dokumentach złożonych przez strony oraz dokumentach z akt sprawy (...) i dokumentach z akt sprawy egzekucyjnej (...), których wiarygodność nie została skutecznie podważona przez strony. Sąd uwzględnił zeznania J. C., oraz zawnioskowanych świadków w zakresie, w którym znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym.

Oceniając zeznania świadków należy mieć na uwadze, że świadek M. C. (2), która jest żoną dłużnika K. C., jest jednocześnie matką pozwanych. Z kolei świadek K. C. jest dłużnikiem, który wraz z żoną zawarł z pozwanymi zaskarżoną umowę darowizny nieruchomości. Wszystkie te osoby niewątpliwie łączą bliskie stosunki rodzinne, zaś twierdzenia, że sytuacja zdrowotna dłużnika doprowadziła do zbycia nieruchomości - w świetle zebranego materiału dowodowego okazały się niewiarygodne.

Zeznania świadka P. K. – pracownika powodowej spółki – okazały się rzeczowe i korelujące z pozostałymi dowodami. Świadek wskazał między innymi, nieskuteczne próby wyegzekwowania długu oraz równie nieskuteczne (pozorne) próby dłużnika by dług ten spłacić np. poprzez próbę rozliczenia się samochodem nienależącym do niego. Ponadto Sąd uwzględnił sporządzone w sprawie opinie biegłego dotyczące ustalenia wartości nieruchomości objętych zaskarżoną umową. Wnioski opinii stały się elementami stanu faktycznego ustalonego przez Sąd, ponieważ opinia ta została uznana za wiarygodny materiał dowodowy, który ostatecznie nie był kwestionowany przez strony. Ponadto, wskazać należy, że w realiach niniejszej sprawy bez większego znaczenia pozostaje faktyczna wartość darowanej nieruchomości, zaś wnioski opinii pomocne były przy ustaleniu wartości przedmiotu sporu – co było zarzutem pozwanych. Okoliczności przytoczone z wyroku z uzasadnieniem SO w O. w sprawie o sygn. (...), mimo iż wynikające z nieprawomocnego wyroku, stanowią niewątpliwie tło spawy niniejszej i jako takie wymagały na tym etapie przynajmniej zaakcentowania. Przytoczone rozstrzygnięcie – co oczywiste - nie może wiązać Sądu w niniejszej sprawie (art. 11 k.p.c.). Może jednak - nie przesądzając samodzielnie o ustaleniach faktycznych - być jednym z dowodów, ocenianym w kontekście całego materiału sprawy.

Zgodnie z art. 527 § 1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Stosownie do § 2 omawianego artykułu, czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Nadto, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenie wierzycieli (art. 527 § 3 k.c.).

W niniejszej sprawie w chwili dokonania czynności nie istniała jeszcze konkretna wierzytelność powódki. Ustawodawca przewidział także szczególną regulację w art. 530 k.c., umożliwiającą wierzycielowi dochodzenie ochrony pauliańskiej w odniesieniu do czynności prawnych dokonanych przed powstaniem wierzytelności, jeżeli dłużnik działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli przyszłych. Przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż umowa darowizny z dnia 17 czerwca 2022 r. poprzedzała datę zawarcia umowy faktoringu (19 września 2022 r.), z której wywodzi się wierzytelność powódki.

W tych warunkach należało w pierwszej kolejności ocenić, czy wskutek czynności prawnej, dokonanej przez dłużnika:

- pozwani jako osoby bliskie (dzieci dłużnika) uzyskały korzyść majątkową;

- czy czynność prawna dłużnika została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela,

- czy dłużnika działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela.

Rozstrzygając o żądaniu pozwu, należy pamiętać o regulacji zawartej w art. 528 k.c. Zgodnie z przywołanym przepisem, jeżeli wskutek czynności dokonanej przez dłużnika, osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik dział ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Powyższy przepis uwalnia wierzyciela od obowiązku wykazania istnienia po stronie osoby trzeciej wiedzy odnośnie działania przez dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia. Zaś udowodnienie przez osobę trzecią, że nie wiedziała i mimo zachowanie najwyższej staranności – nie mogła się dowiedzieć o działaniu z pokrzywdzeniem wierzyciela – nie rodzi zwolnienia jej z odpowiedzialności wobec wierzyciela. Wiedza osoby trzeciej jest w tym wypadku całkowicie obojętna i pozostaje poza zakresem badania przez sąd przy rozpoznawaniu sprawy wszczętej na skutek skargi pauliańskiej.

Istnienie i wymagalność wierzytelności pieniężnych (wynikających z umowy faktoringu odwrotnego z dnia 19 września 2022 r.), objętych skargą paulińską zostało wykazane nakazem zapłaty, z którym prawo łączy domniemanie autentyczności i prawdziwości (art. 244 k.p.c.). W przedmiotowej sprawie wierzyciel utracił możliwość zaspokojenia się z majątku dłużnika, albowiem K. C. wyzbył się całego swojego majątku. Zatem dłużnik pogłębił swoją niewypłacalność wskutek dokonania umowy darowizny. Ponadto powódka wszczęła postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi, które nie doprowadziło do wyegzekwowania wierzytelności (powód wyegzekwował jedynie część kosztów procesu). Ponadto z zeznań K. C. wynika, że nie posiada on żadnego majątku. Stan niewypłacalności dłużnika został zatem wykazany w sposób nie budzący wątpliwości. Powódka wykazała tym samym swoją legitymację do wytoczenia powództwa pauliańskiego.

Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili dokonania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia, oraz że wiążąca się z pokrzywdzeniem wierzyciela niewypłacalność dłużnika musi istnieć zarówno w chwili wystąpienia ze skargą pauliańską, jak i w chwili orzekania przez sąd o zawartym w niej żądaniu uznania czynności prawnej za bezskuteczną (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., (...), nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r.,(...), nie publ. lub z dnia 29 czerwca 2004 r., (...), nie publ.).

W niniejszej sprawie umowa darowizny z dnia 17 czerwca 2022 r. poprzedzała datę zawarcia umowy faktoringu (19 września 2022 r.), z której wywodzi się wierzytelność powódki. W związku z tą okolicznością w omawianym przypadku zaszła konieczność badania, czy dłużnik zdawał sobie sprawę z tego, że w związku ze swoją działalnością polegającą na wyzbyciu się majątku może mieć w przyszłości wierzyciela, a także, czy podjęta przez niego czynność zmierzała do jego pokrzywdzenia. W ocenie Sądu odpowiedź na te pytania jest twierdząca.

Darowizna z dnia 17 czerwca 2022 r. była czynnością prawną pod tytułem darmym, w ramach której K. C. przeniósł po 1/4 udziału w nieruchomości na swoje dzieci – J. i M.. Czynność ta była niewątpliwie nieodpłatna i stanowiła uszczuplenie majątku dłużnika, co do zasady zwiększa ryzyko pokrzywdzenia wierzycieli. Z uwagi na datę czynności (przed powstaniem wierzytelności powódki) jej ocena musiała być dokonana w świetle art. 530 k.c. a to z kolei wymagało ustalenia, czy dłużnik działał z zamiarem pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd ustalił, że przeciwko K. C. od roku 2020 prowadzonych było łącznie 6 postępowań egzekucyjnych. Nie budzi zatem wątpliwości, że K. C. w czerwcu 2022 r. znajdował się w złej sytuacji finansowej. Nie posiadał majątku pozwalającego na realne zaspokojenie wierzycieli. Krótko po dokonaniu darowizny dłużnik zawarł z powódką umowę faktoringu, z której powstało znaczące zobowiązanie, którego nie wykonywał - po uzyskaniu finansowania od powódki zaprzestał regulowania należności oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślić należy, że dokonana na rzecz pozwanych darowizna nie była jedyną czynnością nastawioną na wyzbywanie się majątku. Powód sprzedał udziały w spółce i udziały w nieruchomości, a tym samym wyzbył się całego majątku.

Wszystkie te okoliczności pozwalają przyjąć, że już w chwili darowizny K. C. przewidywał powstanie kolejnych zobowiązań i działał w zamiarze pokrzywdzenia wierzycieli, także przyszłych.

Na marginesie wskazać należy, że Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 18 września 2024 r. uznał K. C. winnym m.in. czynu z art. 300 § 1 k.k., stwierdzając, że działał on w celu udaremnienia egzekucji, jednakże wyrok ten nie jest prawomocny i jak już wspomniano nie może przesądzać o ustaleniach w niniejszej sprawie. Może być natomiast uwzględniony jako jeden z elementów materiału dowodowego, który w zestawieniu z innymi dowodami potwierdza istnienie zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli.

W kontekście powyższego wskazać należy, że w wyniku dokonania w dniu 17.06.2022 r. nieodpłatnej czynności prawnej, dłużnik wyzbył się majątku. W takiej zaś sytuacji zachodziły słuszne podstawy by uznać, że działanie dłużnika nastawione było na pomniejszenie jego majątku w celu uczynienia niemożliwym zaspokojenie wierzyciela, albo ograniczenia takiej możliwości. Nie ulega również wątpliwości, że pozwani w wyniku wykonania wskazanej umowy uzyskali korzyść majątkową pod tytułem darmym. Ponadto do przyjęcia odpowiedzialności na tej podstawie nie jest istotne, czy osoba przyszłego wierzyciela była znana w chwili dokonania rozporządzenia majątkiem przez dłużnika i czy dłużnik znał konkretnie wielkość wierzytelności. Nie jest przy tym istotne, czy dłużnik wiedział, w jakiej konkretnie dacie powstanie zobowiązanie.

W tym kontekście Sąd uznał, że zachodzą podstawy do stwierdzenia,
że dłużnik zbywając nieruchomości, miał świadomość zarówno mającej powstać w przyszłości wierzytelności, jak też działał z powziętym z góry zamiarem pokrzywdzenia wymienionego, tj. wyzbył się składników majątkowych świadomie, w celu spowodowania, bądź pogłębienia, stanu swojej niewypłacalności i uniemożliwienia uzyskania zaspokojenia przez przyszłego wierzyciela.

Pozwany J. C., jako syn dłużnika, uzyskał w wyniku darowizny udział 1/4 w nieruchomości. Nie można tracić z pola widzenia również regulacji zawartej w art. 528 k.c., zgodnie z którą jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

W konsekwencji należało przyjąć, że zostały spełnione wszystkie przesłanki uznania darowizny za bezskuteczną w stosunku do powódki.

Z powyższych względów Sąd uznał za bezskuteczną w stosunku do powódki czynność prawną - umowę darowizny zawartą w dniu 17 czerwca 2022 r. przed notariuszem P. C. (Rep. A nr (...)), na mocy której K. C. darował J. C. udział wynoszący 1/4 części we współwłasności nieruchomości, położonej w miejscowości M., w gminie M., w powiecie (...), w województwie (...), dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą Kw Nr (...) w celu zaspokojenia wierzytelności powoda wynikającej z zaopatrzonego w klauzulę wykonalności nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla z dnia 21.02.2023 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w O., VI Wydział Gospodarczy o sygn. akt (...) w kwocie 265.337,02 zł wraz z dalszymi odsetkami oraz kosztami procesu, z wyłączeniem kosztów procesu w kwocie 5.773,74 zł i odsetek od kosztów procesu w kwocie 187,37 zł, wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym w sprawie (...), prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. M. N.. Ponadto Sąd nakazał pozwanemu J. C. znoszenie egzekucji powyższej wierzytelności przysługującej powodowi wobec dłużnika K. C. z udziału wynoszącego 1/4 części we współwłasności nieruchomości, położonej w miejscowości M., w gminie M., w powiecie (...), w województwie (...), dla której Sąd Rejonowy w G., VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nr (...).

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego w z dnia 16 czerwca 2021 r. (...), wyrok uwzględniający powództwo o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela w połączeniu z art. 532 k.c. pociąga za sobą także dalszy skutek, zezwalając wierzycielowi zaspokojenie wierzytelności z przedmiotów, które wyszły z majątku dłużnika lub do niego nie weszły. Zezwolenie to jest równoznaczne z dopuszczalnością prowadzenia z tych przedmiotów egzekucji świadczenia pieniężnego w zakresie wynikającym z treści chronionej wierzytelności, a po stronie osoby trzeciej - powinnością jej znoszenia. Jakkolwiek skutek ten jest wtórny wobec uznania czynności prawnej za bezskuteczną, to jednak powinien mieć wyraz wprost w sentencji wyroku uwzględniającego skargę pauliańską, na równi z uznaniem zaskarżonej czynności prawnej za bezskuteczną (pkt (I – II wyroku).

Analizując zasadność żądania w stosunku do pozwanej M. C. (1), należy wziąć pod uwagę, że w dacie darowizny pozwana miała 15 lat. Zgodnie z art. 101 k.r.o. rodzice sprawują zarząd nad majątkiem dziecka. Są to czynności polegające na załatwianiu bieżących spraw związanych z majątkiem dziecka i utrzymanie tego majątku w stanie niepogorszonym. Natomiast wszystko to, co ze względu na swój ciężar gatunkowy i wartość przedmiotu dokonanej czynności, jej skutków w sferze majątku małoletniego nie mieści się w tych bieżących sprawach należy traktować jako czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, na które to rodzice muszą uzyskać zgodę sądu. Natomiast czynność dokonana bez zezwolenia sądu opiekuńczego jest nieważna i nie podlega konwalidacji na podstawie art. 18 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03.04.2007 r. sygn. akt (...), uchwała Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24.06.1961r., sygn. akt(...)).

Zwrócić bowiem trzeba uwagę, że dokonana przez K. C. na rzecz małoletniej M. C. (1), darowizna udziału we współwłasności nieruchomości - jako czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka - winna zostać poprzedzona uzyskaniem, adekwatnie do art. 101 § 3 krio, zgody sądu opiekuńczego. Podkreślić należy, że nie w każdym przypadku, gdy wskutek darowizny następuje na rzecz małoletniego przysporzenie majątkowe, można przyjąć, że przysporzenie takie stanowi czynność nieprzekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Nie można wykluczyć sytuacji szczególnej, kiedy czynność prawna dokonana przez rodziców w imieniu dziecka będzie godzić w jego dobro, czy jego interes majątkowy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1977 r. (...) ((...)).

Zdaniem Sądu z takim przypadkiem mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Oczywistym jest bowiem, że nabycie prawa do nieruchomości wiąże się z nałożeniem szeregu obciążeń o charakterze majątkowym. W obecnym stanie, nie można wykluczyć, że pozwana nie tylko utraci uzyskany w drodze darowizny majątek, ale również zostanie narażona na poniesienie dodatkowych obciążeń majątkowych (w tym związanych np. z ewentualnym wszczęciem postępowania egzekucyjnego).

W tej zaś sytuacji nie można w sposób jednoznaczny i niewątpliwy potraktować darowizny dokonanej w dniu 17.06.2022 r. na rzecz pozwanej jako czynności nieprzekraczającej zakresu zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Przyjąć zarazem trzeba, że tylko sąd opiekuńczy był władny po przeprowadzeniu stosownego postępowania – kierując się szeroko pojętym dobrem dziecka oraz ochroną jego interesów życiowych - rozważyć, czy sporna czynność prawna narażała dobro M. C. (1) i jej interes majątkowy, czy też - przeciwnie - była w jej interesie.

Zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy wydanie wyroku uwzględniającego powództwo w stosunku do pozwanej M. C. (1) prowadziłoby do usankcjonowania czynności prawnej, która z mocy art. 58 § 1 k.c. jest nieważna, skoro nie doszło do wydania zezwolenia przez sąd opiekuńczy. W konsekwencji w stosunku do pozwanej M. C. (1) powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Z powyższych względów orzeczono jak w pkt III wyroku.

O kosztach procesu co do J. C. orzeczono na podstawie przepisu art.100 k.p.c. Powód uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania co do pozwanego, dlatego pozwany J. C. jest zobowiązany jest zwrócić przeciwnikowi wszystkie niezbędne koszty do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Powódka poniosła koszty procesu w kwocie 6 417 zł, na które składają się: 1000 zł opłaty stałej od pozwu zgodnie z art. 13f (ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w kwocie 5.400 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej (pkt IV wyroku).

O kosztach procesu co do M. C. (1) orzeczono na podstawie przepisu 102 k.p.c. Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od tej zasady i nie obciążać strony kosztami procesu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodzą takie okoliczności. Powódka działała w granicach przysługujących jej uprawnień, wytaczając powództwo również przeciwko małoletniej obdarowanej. Z aktu notarialnego wynikało bowiem, że M. C. (1) została obdarowana udziałem w nieruchomości. Okoliczność nieuzyskania zgody sądu opiekuńczego została ujawniona w toku procesu. W ocenie Sądu okoliczności sprawy przymawiają za nieobciążaniem powódki kosztami procesu na rzecz pozwanej (pkt V wyroku).

O kosztach sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ustawy w zw. z art. 100 k.p.c. Koszty sądowe obejmują kwotę 3.096,18 zł tytułem wydatków poniesionych przez Skarb Państwa z tytułu kosztów wynagrodzenia biegłego. Pozwany J. C. w zasadniczej przegrał proces i dlatego zobowiązany jest uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w O. powyższe koszty sądowe (pkt VI wyroku).

sędzia Ewa Oknińska