Wyrok z 10 grudnia 2024, sygn. I C 193/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 grudnia 2024 r.

Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodnicząca:	Wiesława Kozikowska
Protokolant:	Anna Kłos

po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2024 r. w Łomży na rozprawie

sprawy z powództwa J. T.

przeciwko pozwanemu (...) Spółce Akcyjnej V. (...) w W.

o zapłatę

I.  Zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej V. (...) w W. na rzecz powoda J. T. kwotę 145.896,02 zł (sto czterdzieści pięć tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt sześć złotych dwa grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 24 listopada 2022 roku do dnia zapłaty;

II.  Oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III.  zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej V. (...) w W. na rzecz powoda J. T. kwotę 15.887,00 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania;

IV.  nakazuje ściągnąć od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej V. (...) w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży kwotę 2.552,03 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. akt I C 193/24

UZASADNIENIE

Powód J. T. wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej V. (...) z siedzibą w W. kwoty 149.392,42 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 24 listopada 2022 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pozwany (...) Spółka Akcyjna V. (...) z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W dniu 22 sierpnia 2022 roku w gospodarstwie rolnym, które jest własnością powoda, doszło do pożaru budynku mieszkalnego ze stałymi elementami.

Budynek ten był objęty ochroną ubezpieczeniową zapewnioną przez pozwanego na podstawie umowy obowiązkowego ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych z dnia 22 grudnia 2021 r., obowiązującą w okresie od 1 stycznia 2022 roku do 31 grudnia 2022 roku (typ polisy (...)). Odnośnie budynku przyjęto 0,00% stopień zużycia i określono sumę ubezpieczenia na kwotę 396.000 zł.

Pozwany przyjął odpowiedzialność za zdarzenie i tytułem odszkodowania zapłacił na rzecz powoda kwotę 246.607,58 zł.

Budynek mieszkalny nie został jeszcze przez powoda odbudowany. Powód ma zamiar jego odbudowy.

Stopień zużycia technicznego budynku mieszkalnego od dnia zawarcia umowy ubezpieczenia do dnia pożaru wynosi 0,36%.

Szacunkowy koszt odbudowy do stanu sprzed pożaru z zachowaniem dotychczasowych wymiarów, konstrukcji, materiałów i wyposażenia zgodnie z obowiązującymi w budownictwie zasadami kalkulacji i ustalania cen robót budowlanych: a) przy odbudowie systemem zleconym równa się 595.393,40 zł, b) przy odbudowie systemem gospodarczym równa się 480.595,48 zł.

Wysokość odszkodowania to kwota 392.503,60 zł (kwota z polisy ubezpieczeniowej pomniejszona o stopień zużycia Sz = 0,36% od daty zawarcia ubezpieczenia do daty zdarzenia i o pozostałości (50% kamienia z rozbiórki: 2.070,80 zł kosztorys s. 11 poz. 3.1.1)).

Powód nie jest płatnikiem podatku VAT.

(Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie: dokumentów i kopii dokumentów k. 9-21, k. 76-79v, płyty CD k. 80, k. 176, k. 181, opinii biegłego k. 108-175, wyjaśnień powoda k. 92-92v).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w znacznej części.

W sprawie poza sporem była odpowiedzialność pozwanego za szkodę spowodowaną w majątku powoda w związku z pożarem budynku mieszkalnego, który miał miejsce 22 sierpnia 2022 roku w gospodarstwie rolnym powoda. Bezsporny był także przebieg postępowania obejmującego likwidację szkody prowadzonego przez stronę pozwaną, które zakończyło się wypłatą odszkodowania w kwocie 246.607,58 zł za uszkodzenia budynku. Odpowiedzialność pozwanego wynikała z umowy ubezpieczenia zawartej pomiędzy stronami w dniu 22 grudnia 2021 roku.

Zgodnie z art. 805 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie przy ubezpieczeniu majątkowym określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku (art. 805 § 2 pkt 1 k.c.).

Jak stanowi art. 68 ust. 1. ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniowym funduszu gwarancyjnym i polskim biurze ubezpieczycieli komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm., dalej jako u.u.o.) wysokość szkody ustala się, z uwzględnieniem art. 69, na podstawie:

1) cenników stosowanych przez zakład ubezpieczeń; ustalenie wysokości szkody na podstawie tych cenników następuje w każdym przypadku niepodejmowania odbudowy, naprawy lub remontu budynku;

2) kosztorysu wystawionego przez podmiot dokonujący odbudowy lub remontu budynku, odzwierciedlającego koszty związane z odbudową lub remontem, określone zgodnie z obowiązującymi w budownictwie zasadami kalkulacji i ustalania cen robót budowlanych - przy uwzględnieniu dotychczasowych wymiarów, konstrukcji, materiałów i wyposażenia; jeżeli suma ubezpieczenia została ustalona według wartości rzeczywistej, uwzględnia się również faktyczne zużycie budynku od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń do dnia powstania szkody.”

Zakłady ubezpieczeń nie dysponują własnymi cennikami, zatem art. 68 ust. 1 pkt 1 u.u.o. nie znajdzie zastosowania.

Jak stanowi art. 69 u.u.o. „Wysokość szkody w budynkach rolniczych:

1) zmniejsza się o wartość pozostałości, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku, przeróbki lub odbudowy;

2) zwiększa się w granicach sumy ubezpieczenia o udokumentowane koszty uprzątnięcia miejsca szkody w wysokości do 5% wartości szkody."

Stosownie natomiast do art. 70 ust. 2 u.u.o.:

"Suma ubezpieczenia budynku rolniczego może odpowiadać wartości:

1) rzeczywistej tego budynku, przez którą rozumie się wartość w stanie nowym w dniu zawarcia umowy pomniejszonej o stopień zużycia budynku rolniczego;"

Według art. 70 pkt. 4 u.u.o. (dot. sumy ubezpieczenia): "Normy zużycia budynków rolniczych określa zakład ubezpieczeń stosownie do przepisów prawa budowlanego".

12 grudnia 2001 r. weszła w życie nowa ustawa o cenach z dnia 5.07.2001 r. (Dz. U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.), która nie wprowadza żadnych regulacji dotyczących opracowywania kosztorysów budowlanych. Zgodnie z jej treścią dla cen robót budowlanych obowiązuje jedynie art. 2 ust. 1 „Ceny towarów i usług uzgadniają strony zawierające umowę”. Powoduje to pełną dowolność wyznaczania sporządzania kosztorysów, w tym również kształtowania narzutów, kosztów.

Ze względu na brak cenników stosowanych przez firmę ubezpieczeniową powołany w niniejszej sprawie biegły posłużył się cennikami i katalogami stosowanymi zwyczajowo w budownictwie z uwzględnieniem cen i narzutów będących w zastosowaniu w III kwartale 2022r. w województwie (...) z wydawnictw (...).

Uwzględnił przy tym fakt, że budynek ubezpieczony był w systemie rozszerzonym (zapis w polisie), a więc przywołano w polisie Ogólne Warunki Ubezpieczenia Gospodarstwa Rolnego (...) ( (...)) (tekst jednolity).

Zgodnie z §14 OWU wysokość odszkodowania dla budynków rolniczych ustala się według wartości odtworzeniowej dla mienia, którego stopień zużycia wynosi do 10%. Przedmiotowy budynek miał określony stopień zużycia Sz = 0,00%, a więc ubezpieczenie obejmowało wartość odtworzeniową, tj. wartość nową.

Dla mienia w wariancie rozszerzonym (co ma miejsce w przedmiotowym gospodarstwie) stosownie do §14 ust. 7. OWU, wysokość odszkodowania ustalana jest na podstawie cen obowiązujących na dzień powstania szkody (opinia biegłego k. 110-112).

Spór między stronami sprowadzał się do ustalenia wielkości szkody oraz sposobu jej wyliczenia. Dokonane ustalenia faktyczne odnośnie wysokości szkody w budynku, sąd poczynił na podstawie opinii biegłego z zakresu budownictwa. Opinia ta została sporządzona na zlecenie sądu przez kompetentną i niezależną osobę. Opinia biegłego z zakresu budownictwa opierała się na przeprowadzonych w dniu 23 sierpnia 2024 r. oględzinach nieruchomości dotkniętej pożarem.

Biegły ustalił parametry budynku, dokonał oceny jego stanu technicznego oraz ustalił zakres robót niezbędnych do usunięcia powstałej szkody.

Biegły w opinii zaopiniował, że stopień zużycia technicznego budynku mieszkalnego od daty zawarcia umowy ubezpieczenia do dnia zdarzenia równa się 0,36 %.

Biegły stwierdził także, że powód jest osobą, która nie prowadzi działalności gospodarczej i nie odprowadza do urzędu skarbowego podatku VAT, a co za tym idzie nie dokonuje on pomniejszeń tego podatku o podatek wchodzący w cenę kupowanych przez niego towarów bądź usług. Co do zasady odszkodowanie przyznane takiej osobie powinno więc uwzględniać podatek VAT. Zgodnie bowiem z zasadą pełnego odszkodowania regulującą zakres odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody wyrażoną w art. 361 § 2 k.c., poszkodowany winien otrzymać kwotę w pełni rekompensującą jego straty. Jeśli poszkodowany nie ma prawa do odliczenia podatku VAT zawartego w kosztach naprawy od podatku odprowadzanego przez niego do urzędu skarbowego, a zakład ubezpieczeń wypłaci odszkodowanie nieobejmujące tego podatku, powód dokonując odbudowy będzie musiał sam ponieść koszty podatku VAT. W konsekwencji otrzymane odszkodowanie nie pokryje w pełni poniesionej straty, co oznacza, że zostaje naruszona wspominana wyżej fundamentalna zasada pełnego odszkodowania.

Wypłata odszkodowania wraz z podatkiem VAT następuje więc w sytuacji, gdy poszkodowany nie ma możliwości odliczenia tego podatku przy nabyciu, np. materiałów, usług i sprzętu do odbudowy, a w okolicznościach sprawy niniejszej powód nie jest płatnikiem VAT.

Biegły do sporządzenia kosztorysów zastosował z cennika S. (III kwartał 2022 r.): stawka roboczogodziny 24,95 zł, koszty pośrednie 68,10%, zysk 11,30%, koszty zakupu 7,00%.

Biegły określił szacunkowy koszt odbudowy do stanu sprzed pożaru z zachowaniem dotychczasowych wymiarów, konstrukcji, materiałów i wyposażenia zgodnie z obowiązującymi w budownictwie zasadami kalkulacji i ustalania cen robót budowlanych: a) przy odbudowie systemem zleconym równa się 595.393,40 zł, b) przy odbudowie systemem gospodarczym równa się 480.595,48 zł.

Wysokość odszkodowania to kwota 392.503,60 zł (kwota z polisy ubezpieczeniowej pomniejszona o stopień zużycia Sz = 0,36% od daty zawarcia ubezpieczenia do daty zdarzenia i o pozostałości (50% kamienia z rozbiórki: 2.070,80 zł kosztorys s. 11 poz. 3.1.1)).

W ocenie sądu, opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa jest wiarygodna, jasna, wewnętrznie niesprzeczna oraz logicznie uzasadniona. Sąd nie znalazł podstaw, by podważyć przydatność tej opinii dla rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym ocenił ją jako rzetelną i wiarygodną. Zakres robót do usunięcia powstałej szkody przyjęty przez biegłego sądowego z zakresu budownictwa był adekwatny do rodzaju stwierdzonych w wyniku pożaru zniszczeń zawartych w opinii biegłego.

Wprawdzie szacunkowy koszt odbudowy do stanu sprzed pożaru z zachowaniem dotychczasowych wymiarów, konstrukcji, materiałów i wyposażenia zgodnie z obowiązującymi w budownictwie zasadami kalkulacji i ustalania cen robót budowlanych: a) przy odbudowie systemem zleconym równa się 595.393,40 zł, b) przy odbudowie systemem gospodarczym równa się 480.595,48 zł to jednak przy wyliczeniu wysokości odszkodowania należało uwzględnić kwotę z polisy ubezpieczeniowej 396.000 zł po pomniejszeniu jej o stopień zużycia 0,36% od daty zawarcia ubezpieczenia do daty zdarzenia i o pozostałości (50% kamienia z rozbiórki o wartości 2.070,80 zł).

W ocenie Sądu Okręgowego, należało więc przyjąć wysokość szkody w wysokości 392.503,60 zł, to jest przy uwzględnieniu stopnia zużycia technicznego w wysokości 0,36% oraz wartości pozostałości 2.070,80 zł.

Sąd Okręgowy podzielił bowiem zapatrywanie wyrażone w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 18 czerwca 2020 roku, sygn. akt I AGa 83/19, że uwzględnienie faktycznego zużycia budynku odnosi się wyłącznie do jego zużycia w czasie od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności ubezpieczyciela do dnia szkody, a nie do całkowitego stopnia zużycia. Tym samym hipotetyczne koszty takiej odbudowy są limitowane tylko przez uzgodnioną sumę ubezpieczenia, a nie każdorazowo pomniejszone o współczynnik odpowiadający faktycznemu zużyciu budynku.

W powyższym orzeczeniu, Sąd Apelacyjny odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16.10.2019 r., II CSK 437/18, zgadzając się z przyjętym przez Sąd Najwyższy sposobem wykładni art. 68 ust. 1 pkt 2 u.u.o. wraz z argumentacją prawną powołaną na jego uzasadnienie.

Wysokość odszkodowania równa się zatem 392.503,60 zł.

Kwotę tę należało jednak pomniejszyć o kwotę wypłaconą z tego tytułu przez pozwanego w postępowaniu likwidacyjnym, tj. o 246.607,58 zł. Ostatecznie otrzymano więc kwotę 145.896,02 zł.

Odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty odszkodowania zostały zasądzone od 24 listopada 2022 roku, tj. stosownie do brzmienia art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U.2023.2500 t.j.). Sąd Okręgowy uznał bowiem, że w tym dniu pozwany dysponował już taką ilością informacji na temat zdarzenia z 22 sierpnia 2022 roku, która najpóźniej w tym terminie pozwalała mu na wypłatę świadczenia w należnej powodowi wysokości. Wskazać przy tym należy, że szkoda zgłoszona została 30 sierpnia 2022 roku. Termin 30. dni na rozpatrzenie zgłoszenia mijał 30 września 2022 roku. Pozwany w tym terminie winien powiadomić powoda o przedłużeniu terminu rozpatrzenia szkody, ale nastąpiło to dopiero w dniu 17 października 2022 roku. Jest to niezgodne z postanowieniami art. 14 ust. 1 i 2 powołanej powyżej ustawy. Dlatego też, w zakresie naliczenia odsetek za opóźnienie zostało uwzględnione żądanie pozwu.

Należało zatem na podstawie art. 481 § 1 k.c. orzec o odsetkach ustawowych za opóźnienie, jak w pkt I. sentencji wyroku.

Równocześnie sąd uznał dochodzone przez powoda roszczenie za wygórowane w pozostałej części, jak w pkt II. wyroku.

O kosztach sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c.. Z uwagi na okoliczność, że powód uległ tylko co do nieznacznej kwoty dochodzonego przez siebie roszczenia, należał mu się zwrot poniesionych kosztów postępowania w całości, to jest opłaty od pozwu w kwocie 7.470 zł, zaliczki na wynagrodzenie biegłego w kwocie 3.000 zł, kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 5.400 zł, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Kwotę kosztów zastępstwa procesowego wyliczono na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Łącznie na rzecz powoda od pozwanego należało więc zasądzić 15.887 zł, jak w pkt III. wyroku.

Ze względu na okoliczność, że powód uległ tylko co do nieznacznej kwoty dochodzonego przez siebie roszczenia, pozwanego obciąża też kwota 2.552,03 zł z tytułu wynagrodzenia biegłego (2.039,23 zł – postanowienie k. 183) i zwrotu wydatków (512,80 zł – postanowienie k. 183) tymczasowo wypłacona z sum budżetowych Skarbu Państwa na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz.U.2024.959) przy odpowiednim zastosowaniu art. 100 k.p.c., jak w pkt IV. wyroku.