Postanowienie SN z 5 grudnia 2012, sygn. III KK 179/12
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono kasację jako oczywiście bezzasadną
Przedmiot
o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne zatrzymanie
Typ sprawy
sprawa karna
Kwota główna
40.000 zł · kwota żądania
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
zadośćuczynienie
odszkodowanie
Role w sprawie
prokurator
wnioskodawca
Data orzeczenia
5 grudnia 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Krzysztof Cesarz
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 5 grudnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Cesarz
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 kpk
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 grudnia 2012 r.,
sprawy J. Z.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne zatrzymanie
z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 15 grudnia 2011 r., zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w O.
z dnia 6 czerwca 2011 r.,
p o s t a n o w i ł:
1/ oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2/ obciążyć wnioskodawcę kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
J. Z. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 40.000 zł tytułem
odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w
dniach 28 – 29 lipca 2000 r. w sprawie 2 Ds. … Prokuratury Rejonowej w O.
Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2011 r., . Sąd Okręgowy w O. na podstawie art.
552 § 4 k.p.k. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz J. Z. kwotę 1500 zł tytułem
zadośćuczynienia za niewątpliwe niesłuszne zatrzymanie w wymienionych wyżej
dniach i sprawie, zaś w pozostałej części wniosek oddalił.
Apelacje od tego wyroku wnieśli: prokurator na niekorzyść wnioskodawcy i
jego pełnomocnik. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2011 r., Sąd Apelacyjny uwzględnił
jedynie apelację oskarżyciela i obniżył kwotę zadośćuczynienia do 300 zł, zaś w
pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, tym samym oddalając
2
żądanie pełnomocnika wnioskodawcy o zmianę tego wyroku i zasądzenie reszty z
dochodzonej kwoty 40.000 zł.
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego złożył pełnomocnik J. Z. zarzucając
rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, to
jest:
„1. przepisu art. 7 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. w zakresie, w jakim Sąd
Apelacyjny przyjął, iż pomiędzy zatrzymaniem, a szkodą obejmującą kwoty
poniesione z tytułu ustanowienia obrońcy, wpłaty poręczenia majątkowego
oraz szkód wynikających z późniejszego orzeczenia wobec wnioskodawcy
kary pozbawienia wolności nie zachodzi związek przyczynowy uzasadniający
roszczenie J. Z., a co za tym idzie, iż kwota zasądzonego zadośćuczynienia w
symbolicznej wysokości 300 zł będzie stanowić należytą rekompensatę dla J.
Z. z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania;
2. przepisu art. 424 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. w
zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny przyjął, iż zasądzone przez Sąd Okręgowy
w O. zadośćuczynienie razi swą niewspółmiernie wysoką sumą w stosunku do
krzywdy doznanej przez J. Z. spowodowanej niesłusznym zatrzymaniem i
pozbawieniem wolności, które to zatrzymanie w ocenie Sądu nie wpłynęło w
żaden sposób na stan zdrowia wnioskodawcy, nie wywołało żadnych skutków
dla życia osobistego czy rodzinnego ani też znacząco nie pogorszyło jego
pozycji w środowisku bez wskazania, na jakich dowodach w tej mierze Sąd
się oparł; a nadto w o oparciu ww. okoliczności na dowodach nie ujawnionych
w toku rozprawy głównej – w szczególności na opinii sądowo- psychiatrycznej
( k. 578 – 583).”
W konkluzji skarżący się wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku w całości
w przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania”.
Prokurator w pisemnej odpowiedzi na kasację wnosił o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Pierwszy zarzut kasacyjny, będący powtórzeniem zarzutów apelacyjnych,
bazuje na tezie wyrażonej w uzasadnieniach obu środków zaskarżenia, że
dochodzone odszkodowanie i zadośćuczynienie należy się nie tylko za okres
zatrzymania w sprawie 2 Ds … Prokuratury Rejonowej, ale również za koszty
ustanowienia obrońcy w tej sprawie i koszty uzyskania kwoty poręczenia
3
majątkowego, które w tejże sprawie zastosowano, a nadto i przede wszystkim za
odbytą karę 6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzoną za przestępstwo
samouwolnienia się w trakcie owego zatrzymania.
Powtórzyć więc za Sądem odwoławczym należy, że „skazanie J. Z. na karę
6 miesięcy pozbawienia wolności było konsekwencją jego samouwolnienia, nie zaś
niewątpliwie niesłusznego – jak przyjął Sąd Okręgowy – zatrzymania. Ustanowienie
zaś obrońcy, które nastąpiło już po okresie zatrzymania, bezspornie miało związek
z toczącym się przeciwko wnioskodawcy postępowaniem karnym, a nie z uwagi na
jego zatrzymanie w tej sprawie, jak trafnie ustalił Sąd Okręgowy. Słusznie też Sąd
ów ocenił jako niezasadne roszczenie o zwrot kwoty wpłaconej tytułem poręczenia
majątkowego. Nie może ulegać wątpliwości, że było to konsekwencją konieczności
zabezpieczenia dalszego prawidłowego toku prowadzonego przeciwko J. Z.
postępowania przygotowawczego, a więc w ogóle nie dotyczyło zatrzymania
wnioskodawcy.
W tym stanie rzeczy, wobec braku adekwatnego związku przyczynowego
między pozbawieniem wolności wynikającym z zatrzymania, a powstaniem szkody
majątkowej po stronie wnioskodawcy, który to związek zgodnie z treścią art. 361 §
1 k.c. stanowi warunek odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu odszkodowania,
brak jest podstaw do zasądzenia z tego tytułu kwoty, której domagał się
pełnomocnik wnioskodawcy”.
Innymi słowy, koszty poniesione przez wnioskodawcę na wynagrodzenie
obrońcy i związane z uzyskaniem kwoty poręczenia majątkowego w dalszym toku
postępowania karnego, w którym był zatrzymany, nie pozostają w żadnym związku
z tym zatrzymaniem. Nie istnieje też związek przyczynowy między ewentualną
szkodą wynikłą z odbycia kary pozbawienia wolności za samouwolnienie się a
zatrzymaniem. Warunkiem dochodzenia odszkodowania za 6 miesięcy
pozbawienia wolności (i to w innej a nie tej sprawie odszkodowawczej) jest
uniewinnienie J. Z. lub skazanie go na łagodniejszą karę w wyniku wznowienia
postępowania lub kasacji (zob. art. 552 § 1 k.p.k.), co jednak dotychczas nie
nastąpiło.
Oczywiście bezzasadny okazał się również drugi zarzut kasacyjny.
Podstawą odmiennej oceny Sądu Apelacyjnego co do wysokości zadośćuczynienia
za niesłuszne zatrzymanie; oceny uprawnionej, bo wyrażonej w wyniku apelacji
prokuratora na niekorzyść wnioskodawcy, były okoliczności ujawnione i ustalone
4
przez Sąd Okręgowy, a przy tym niekwestionowane w apelacji pełnomocnika. Sąd
odwoławczy nie był zatem obowiązany wskazywać dowodów, na jakich się oparł
ani podać jako podstawy rozstrzygnięcia opinii sądowo-psychiatrycznej, skoro jej
treść nie była ujawniona. Twierdzenie zawarte w uzasadnieniu kasacji, że Sąd
Apelacyjny posiłkował się tą opinią, abstrahuje od treści wspomnianych wyżej
ustaleń Sądu Okręgowego. Dlatego nie było podstaw uznania, że Sąd odwoławczy
naruszył wymienione w tym zarzucie przepisy.
Z wyżej przytoczonych względów oraz podzielając argumentację zawartą w
odpowiedzi prokuratora, doręczonej wnioskodawcy i jego pełnomocnikowi,
oddalono kasację jako oczywiście bezzasadną..), co jednak dotychczas nie
nastąpiło.
Oczywiście bezzasadny okazał się również drugi zarzut kasacyjny.
Podstawą odmiennej oceny Sądu Apelacyjnego co do wysokości zadośćuczynienia
za niesłuszne zatrzymanie; oceny uprawnionej, bo wyrażonej w wyniku apelacji
prokuratora na niekorzyść wnioskodawcy, były okoliczności ujawnione i ustalone
4
przez Sąd Okręgowy, a przy tym niekwestionowane w apelacji pełnomocnika. Sąd
odwoławczy nie był zatem obowiązany wskazywać dowodów, na jakich się oparł
ani podać jako podstawy rozstrzygnięcia opinii sądowo-psychiatrycznej, skoro jej
treść nie była ujawniona. Twierdzenie zawarte w uzasadnieniu kasacji, że Sąd
Apelacyjny posiłkował się tą opinią, abstrahuje od treści wspomnianych wyżej
ustaleń Sądu Okręgowego. Dlatego nie było podstaw uznania, że Sąd odwoławczy
naruszył wymienione w tym zarzucie przepisy.
Z wyżej przytoczonych względów oraz podzielając argumentację zawartą w
odpowiedzi prokuratora, doręczonej wnioskodawcy i jego pełnomocnikowi,
oddalono kasację jako oczywiście bezzasadną.