sygn. IV KK 125/12 6 grudnia 2012 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 6 grudnia 2012, sygn. IV KK 125/12

Data orzeczenia 6 grudnia 2012
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Andrzej Siuchniński
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Karna #wyrok SN
Sygn. akt IV KK 125/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 grudnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)
SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)
SSA del. do SN Dariusz Czajkowski
Protokolant Dorota Szczerbiak
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza
w sprawie J. G.
skazanego z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 6 grudnia 2012 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w P.
z dnia 21 czerwca 2011 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w L.
z dnia 4 lutego 2011 r.,
1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym,
2. zarządza zwrot opłaty od kasacji na rzecz J. G.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy, wyrokiem z dnia 4 lutego 2011 r., uznał J. G. za winnego
tego, że w okresie od lipca 2001 r. do dnia 14 stycznia 2005 r. w H. fizycznie i
psychicznie znęcał się nad swoją żoną A. P. – G. w ten sposób, że wszczynał
2
awantury domowe, podczas których znieważał ją słowami powszechnie uznanymi
za obelżywe, bił po całym ciele, kopał oraz popychał ją, a w dniu 14 stycznia 2005
r. umyślnie spowodował u niej obrażenia ciała w postaci stłuczenia głowy oraz
licznych stłuczeń powłok wielu okolic ciała z podbiegnięciami krwawymi, co
spowodowało naruszenie czynności uszkodzonych narządów ciała na okres poniżej
7 dni, to jest za winnego przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z
art. 11 § 2 k.k. i za przestępstwo to wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia
wolności.
Tym samym wyrokiem uznano J. G. za winnego przestępstwa z art. 200 k.k.
w zw. z art. 12 k.k., za które skazano go na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia
wolności.
Sąd wymierzył oskarżonemu karę łączną 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia
wolności.
Wyrok ten w całości zaskarżony został przez obrońcę oskarżonego. W
apelacji sformułował on szereg zarzutów, dotyczących zarówno pierwszego, jak i
drugiego z przypisanych oskarżonemu czynów. Obrońca wniósł o zmianę
zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie zaś o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do
ponownego rozpoznania.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego Sąd Okręgowy, wyrokiem z
dnia 21 czerwca 2011 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił
oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 200 k.k. w zw. z art. 199
k.k. i art. 12 k.k., a utrzymał w mocy wyrok w części, dotyczącej skazania za
przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.
Od tego wyroku wniesiono dwie kasacje. Pierwsza z nich – kasacja
prokuratora, w której zaskarżono wyrok w części zmieniającej wyrok Sądu
Rejonowego i uniewinniającej oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z
art. 200 k.k. w zw. z art. 199 k.k. i art. 12 k.k., rozpoznana została przez Sąd
Najwyższy, który wyrokiem z dnia 11 maja 2012 r., sygn. IV KK 30/12, uchylił
zaskarżony kasacją wyrok w części dotyczącej uniewinnienia oskarżonego i w tym
zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
Druga kasacja, obrońcy skazanego, stanowi przedmiot rozpoznania w
niniejszym postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Obrońca zaskarżył wyrok
3
Sądu Okręgowego w części utrzymującej w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji,
co do skazania J. G. za przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z
art. 11 § 2 k.k. i zasądzającej od oskarżonego na rzecz A. P.– G. kwotę 4.120
złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W kasacji zawarty jest
zarzut rażącego naruszenia prawa procesowego, to jest art. 433 § 2 k.p.k., art. 7
k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.
i art. 424 § 2 k.p.k. Zarzut ten sformułowano w bardzo rozbudowanej formie w 11
podpunktach oznaczonych literami od a do k. Obrońca skazanego wniósł o zmianę
zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia czynu
opisanego w punkcie I aktu oskarżenia względnie o uznanie, że „materiał
dowodowy sprawy nie pozwala na przyjęcie, że zachowanie oskarżonego
wypełniało znamiona znęcania z art. 207 § 1 k.k., lecz odpowiadało co najwyżej
jednorazowym aktom naruszenia nietykalności cielesnej pokrzywdzonych”.
W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy wniósł o jej
oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej.
Podczas rozprawy kasacyjnej taki sam wniosek złożył prokurator Prokuratury
Generalnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy skazanego okazała się częściowo zasadna. Nie wdając się
w ocenę poprawności konstrukcji poszczególnych zarzutów kasacji i jej wniosków,
stwierdzić należy, że nie sposób odeprzeć zarzutów kasacji kwestionujących
sposób rozpoznania zarzutów apelacji związanych z uznaniem winy J. G. co do
przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz kształt
uzasadnienia wyroku sądu ad quem w tym samym zakresie. Kształt ten powoduje,
że niemożliwe jest dokonanie oceny poprawności kontroli odwoławczej
przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy, przy czym już na wstępie podkreślić należy,
że wbrew twierdzeniom kasacji, nie można na obecnym etapie postępowania
rozstrzygnąć, że wyniki tej kontroli w omawianym zakresie nie są słuszne. Jeśli
jednak przyjąć, że uzasadnienie wyroku stanowi relację z rozumowania
przeprowadzonego przez sąd odwoławczy, to stwierdzić trzeba, że lektura
uzasadnienia wyroku wydanego w tej sprawie przez sąd odwoławczy nie pozwala
na odtworzenie tego rozumowania, to jest procesu wnioskowania, którego efektem
było utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku w doniesieniu do skazania J. G. za
przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.
4
Analiza treści uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego przeprowadzona z
punktu widzenia wymogów zawartych w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
prowadzi do wniosku, że na 15 stron tego tekstu, 5 stron poświęcono na tzw. część
historyczną, stanowiącą relację z ostatniego etapu postępowania w tej sprawie,
kolejne 8 stron dotyczy czynu, od którego popełnienia uniewinniono J. G., zaś
zarzutom apelacji związanym z przestępstwem znęcania się nad A. P. – G. sąd
odwoławczy poświęcił niespełna jedną stronę uzasadnienia, ograniczając się przy
tym bez mała do uznania, że „pokrzywdzona konsekwentnie a jednocześnie spójnie
opisała postępowanie oskarżonego, które przemawia w pełni za przyjęciem
dopuszczenia się przez niego zarzuconego czynu z art. 207 k.k.” W tym samym
fragmencie uzasadnienia sąd ad quem podkreślił, że zeznania pokrzywdzonej
znalazły potwierdzenie w zeznaniach jej rodziców.
Tymczasem w tym samym uzasadnieniu, w części dotyczącej zarzutu
dokonania przez oskarżonego czynu z art. 200 k.k. w zw. z art. 199 k.k. i art. 12
k.k., na szkodę córki oskarżonego P. G., uzasadniając zmianę zaskarżonego
wyroku w tej części i uniewinnienie oskarżonego od tego czynu, sąd drugiej
instancji oceniając zeznania A. P. – G. zauważył „pojawiające się w nich
sprzeczności i dającą się zaobserwować ich ewolucję” i uznał je za
niekonsekwentne, przyjmując, że sąd pierwszej instancji „błędnie przyjął, że
znajdują one potwierdzenie w zeznaniach rodziców pokrzywdzonych albowiem nie
zauważył równocześnie wad, którymi obarczone są z kolei te ostatnie zeznania a
nadto pochodzenia ich wiedzy od samej pokrzywdzonej A. P. – G.” (s. 10
uzasadnienia). Sąd zauważył nadto, że zeznania pokrzywdzonej „podlegały
istotnym uzupełnieniom i celowym modyfikacjom” (s. 11) oraz uznał wprost za
niewiarygodne zeznania J. P., ojca pokrzywdzonej. Ta część rozważań sądu
odwoławczego zakończona jest wskazaniem, jako błędnego, podejścia sądu
pierwszej instancji, oparcia przekonania o winie oskarżonego na „nikłej podstawie
dowodowej w postaci nieprzekonujących i sprzecznych relacji pokrzywdzonej oraz
jej rodziców” z jednoczesnym odmówieniem wiarygodności spójnym, logicznym i
konsekwentnym wyjaśnieniom oskarżonego.
W kolejnym akapicie uzasadnienia te same wyjaśnienia oskarżonego
oceniane są jako próba zanegowania swej roli w zaistniałym zdarzeniu, co sąd
odrzuca po skonfrontowaniu z konsekwentnymi relacjami pokrzywdzonej,
znajdującymi potwierdzenie w zeznaniach jej rodziców (s. 14).
5
W treści uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego dochodzi zatem do diametralnej
różnicy w ocenie tych samych dowodów. Podkreślić trzeba, że możliwe jest uznanie
wyjaśnień lub zeznań za wiarygodne w części, z jednoczesnym ich odrzuceniem
jako niewiarygodnych w innej części. Taka ocena wymaga jednak starannego
przedstawienia argumentów, które za nią przemawiają. Takiej argumentacji
zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonego kasacją wyroku, a zawarte w nim treści
powodują, że zarzuty niezasadnej, a w każdym razie nieuzasadnionej arbitralności
sądu trudno odeprzeć.
Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 433 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy miał
obowiązek rozważyć zarzuty obrońcy i w razie nieuwzględnienia apelacji podać,
dlaczego argumenty obrońcy oskarżonego dotyczące niezasadnego jego zdaniem
skazania J. G. za przestępstwo z art. z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z
art. 11 § 2 k.k. uznał za niezasadne. Nakaz zawarty w art. 433 § 2 k.p.k. ma przy
tym charakter bezwzględny i dotyczy wszystkich zarzutów i wniosków wskazanych
w środku odwoławczym. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach podkreślał takie
rozumienie omawianego przepisu (zob. m. in. wyrok z dnia 13 września 2005 r.,
sygn. V KK 51/05, R-OSNKW z 2005 r., poz. 1654; wyrok z dnia 6 czerwca 2006 r.,
sygn. V KK 413/05, OSNKW z 2006 r., nr 7-8, poz. 76; wyrok z dnia 12
października 2006 r., sygn. IV KK 247/06, R-OSNKW z 2006 r., poz. 1961; wyrok z
dnia 18 października 2007 r., sygn. II KK 212/07, R-OSNKW z 2007 r., poz. 2251;
wyrok z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. II KK 172/07, R-OSNKW z 2007 r., poz.
2687).
Przepis art. 457 § 3 k.p.k. obliguje z kolei sąd odwoławczy do
wyczerpującego przedstawienia toku swego rozumowania w uzasadnieniu wyroku.
Sąd ad quem zobowiązany jest do podania, czym kierował się wydając wyrok oraz
dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne. Lektura
uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego prowadzi do wniosku, że sąd nie
ustosunkował się do zarzutów apelacji obrońcy dotyczących skazania za
przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i nie
wyjaśnił, dlaczego zarzuty te i wniosek apelacji w odniesieniu do tego czynu uznał
za niezasadne, utrzymując zaskarżony wyrok w mocy w tym zakresie. Taki kształt
uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego nie tylko nie spełnia wymogów z art. 457
§ 3 k.p.k. w związku z art. 433 § 2 k.p.k., ale rodzi wątpliwość, czy sąd odwoławczy
w ogóle analizował zarzut apelacji i poddał ustalenia i oceny sądu pierwszej
6
instancji wyczerpującej ocenie. Treść uzasadnienia nie pozwala poznać i poddać
kontroli kasacyjnej rozumowania sądu odwoławczego.
Takie uchybienie sądu odwoławczego powoduje, że przeprowadzona
kontrola odwoławcza zaskarżonego wyroku uznana być musi za niekompletną i
wadliwą. Takie naruszenie przepisów art. 457 § 3 k.p.k. w związku z art. 433 § 2
k.p.k. ma charakter rażący w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. (zob. wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt WK 9/06, R-OSNKW z 2006 r., poz.
1375; z dnia 24 listopada 2005 r., sygn. akt IV K 307/05, R-OSNKW z 2005 r., poz.
2208 oraz z dnia 27 sierpnia 2008 r., sygn. akt IV KK 64/08, R-OSNKW z 2008 r.,
poz. 1703). Potencjalny wpływ omawianego uchybienia na treść wyroku jest istotny.
Dopiero wyczerpujące uzasadnienie różnic w ocenie tych samych dowodów
ujawnionych w toku postępowania pozwoli na ocenę poprawności rozumowania
sądu.
W tej sytuacji koniecznym stało się uwzględnienie kasacji, uchylenie
zaskarżonego nią wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.