Wyrok z 19 grudnia 2024, sygn. I C 77/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 grudnia 2024 r.
Sąd Okręgowy w Toruniu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodnicząca Sędzia SO Joanna Grzempka
Protokolant sekr. sąd. Natalia Kuc
po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. w Toruniu na rozprawie
sprawy z powództwa (...)w W.
przeciwko K. B. (1), K. B. (2)
o zapłatę
1. umarza postępowanie w zakresie zasądzenia 189.434,50 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty oraz 244.084,57 zł odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty;
2. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda 400.000 zł (czterysta tysięcy złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16 marca 2023 r. do dnia zapłaty, a od pozwanego dodatkowo za okres od dnia 13 grudnia 2022 r. do dnia 15 marca 2023 r.;
3. oddala powództwo w pozostałym zakresie;
4. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda 22.633,49 zł (dwadzieścia dwa tysiące sześćset trzydzieści trzy złote czterdzieści dziewięć groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sygn. akt I C 77/23
UZASADNIENIE
Powód (...) w W. w pozwie przeciwko K. i K. małż. B. wniósł o zasądzenie solidarnie, ewentualnie w częściach równych
1) 440.000 zł tytułem równowartości udostępnionego na mocy umowy kredytu kapitału
2) 189.434,50 zł tytułem zwrotu wartość świadczenia banku polegającego na umożliwieniu pozwanym korzystania z kapitału kredytu
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od powyższych kwot od dnia 13 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty,
ewentualnie w razie nieuwzględnienia żądania z pkt. 2) – o zasądzenie 244.084,47 zł tytułem dodatkowego ponad nominalną kapitału wartość świadczenia należnego powodowi z uwagi na istotną zmianę siły pieniądza
Pismem z dnia 9 września 2024 r. powód cofnął powództwo w zakresie pkt 2. i roszczenia ewentualnego. (k. 66)
Powodowie w związku z cofnięciem pozwu wnieśli o przyznanie im kosztów procesu.
Powodowie podnieśli zarzut przedawnienia i potrącenia, wnieśli także o rozłożenie świadczenia na raty. Odnośnie do potrącenia pozwani wskazali, że wysokość udostępnionego kapitału kredytu wynosiła nie 440.000 zł, a 400.000 zł i wierzytelności tej przeciwstawili do potrącenia wierzytelność w wysokości 309.203,25 zł powiększoną o odsetki ustawowe od dnia 15 marca 2024 r. do 9 października 2024 r. tj. 19.822,29zł. Zdaniem powodów po potrąceniu są oni zobowiązani zwrócić bankowi 70.973,86 zł.
Sąd ustalił i zważył, co następuje.
Pozwani jako kredytobiorcy zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w W. umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF, na kwotę 440.000 zł.
Z uwagi na zaprzestanie spłat, bank wytoczył przeciwko kredytobiorcom powództwo o zapłatę w tytułu powyższej umowy. Sprawa toczyła się przed Sądem Okręgowym wT. pod sygn. akt I C (...).W toku tej sprawy kredytobiorcy zakwestionowali ważność umowy kredytu.
Wobec powyższego pismem z dnia 3 listopada 2022 r. powód wezwał K. B. (1) do zapłaty m.in. 440.000 zł tytułem kapitału kredytu w terminie miesiąca od doręczenia wezwania. Wezwanie zostało doręczone dnia 10 listopada 2022 r.
Odpis pozwu został doręczony K. B. (2) dnia 9 marca 2023 r.
Pismem z dnia 1 marca 2024 r. powodowie, działając przez fachowego pełnomocnika, wezwali bank do wykonania prawomocnego wyroku stwierdzającego nieważność umowy kredytu tj. do zapłaty 10.834 zł tytułem kosztów procesu za I instancję, 8100 zł tytułem kosztów procesu za II instancję, a nadto zapłaty (zwrotu) wszystkich rat kredytowych i opłat lub prowizji uiszczonych na podstanie nieważnej umowy kredytu (k. 125-127).
W piśmie 9 października 2024 r. pozwani złożyli oświadczenia potrąceniu wierzytelności banku z przysługującą im wierzytelnością w kwocie 309.203,25 zł z tytułu spłaty przedmiotowego kredytu oraz odsetek w kwocie 19822,89 zł od powyższej kwoty za okres od dnia 15 marca 2024 r. do daty sporządzenia oświadczenia o potrąceniu (k. 166-168)
Bezsporne między stronami jest, że umowa została uznana za nieważną (przesłankowo) w prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego wT. sygn. akt I C(...).
W związku z nieważnością umowy, na podstawie art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. ( condictio sine causa) każdej ze stron przysługuje roszczenie o zwrot spełnionego nienależnie świadczenia.
Roszczenie banku nie uległo przedawnieniu. Sąd podziela w całości pogląd i popierającą go argumentację zawartą w uchwale SN z dnia z dnia 25 kwietnia 2024 r. III CZP 25/22, iż jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy
Zgodnie z art. 498 § 1 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.
Warunkiem potrącenia jest więc wymagalność wierzytelności.
Zobowiązanie do zwrotu nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy, co oznacza, że dla powstania cechy wymagalności konieczne jest wezwanie wierzyciela przez dłużnika do jego wykonania (art. 455 k.c.). W przypadku zobowiązań pieniężnych, jak w niniejszej sprawie, warunkiem wymagalności jest wezwanie dłużnika do zapłaty. W tym kontekście trzeba wskazać, że - niezależnie od tego, czy wezwanie do zapłaty uzna się za oświadczenie woli, czy oświadczenie podobne do oświadczenia woli (por. K. Zagrobelny [w:] Kodeks cywilny. Komentarz pod red., E. Gniewka, Warszawa 2011 s. 845-846) - jego centralnym elementem jest określenie zobowiązania jakie ma zostać wykonane przez dłużnika, a w przypadku zobowiązania pieniężnego – oznaczenie żądanej kwoty. Bez tego elementu wezwanie do wykonania zobowiązania jest nieskuteczne. Wysokość zobowiązania może kształtować się inaczej na etapie formułowania wezwania przez wierzyciela, inaczej na etapie doręczenia go wierzycielowi, może być też między stronami sporna (np. w przypadku kredytów indeksowanych czy denominowanych, zazwyczaj sporna jest kwestia świadczeń innych niż raty – np. prowizje, składki ubezpieczeniowe, opłaty manipulacyjne). Konieczność oznaczenia żądanej kwoty nie jest zatem wymogiem teoretycznym, pozbawionym praktycznego znaczenia. Nie jest też czynnością nastręczającą jakiekolwiek, trudności, zwłaszcza stronie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika.
Z tego względu Sąd uznał za bezskuteczne wezwanie do zapłaty skierowane przez kredytobiorców, jak to ujął ich pełnomocnik – „w sposób opisowy” (k. 79v, k. 125-127). Zresztą już sama treść tegoż wezwania wskazuje na jego nieprecyzyjność („innych opłat lub prowizji”). Sam pełnomocnik pozwanych przyznał, że mocodawca nie zna dokładnej wysokości tej kwoty (k. 125v). Tymczasem uzyskanie zaświadczenia potwierdzającego wysokość spłat nie jest czynnością skomplikowaną czy niewykonalną, a kredytobiorcy nie wykazali aby o taką informację wystąpili lub bank odmówił jej przekazania. Wreszcie, skoro to pozwani spłacali kredyt, mogli przecież ustalić kwotę wpłat na podstawie historii własnego rachunku bankowego lub dowodów wpłat gotówkowych. Nawiasem mówiąc, pozwani załączyli zaświadczenie o wysokości wpłat datowane na 19 marca 2024 r. (k. 158-163), nie było więc przeszkód, aby przez zliczenie 3 pozycji (k. 163 – kapitał, odsetki i odsetki karne) ustalili wysokość należnego im świadczenia i skutecznie wezwali bank do zwrotu konkretnej kwoty. Pozwoliłoby to na skuteczne potrącenie. Przypomnieć trzeba, że wezwanie do zapłaty musi poprzedzać potrącenie, gdyż potrącić można jedynie wierzytelność wymagalną. Końcowo wskazać trzeba, że datowane na 1 marca 2024 r. „Wezwanie do wykonania prawomocnego wyroku” mogło odnieść skutek jedynie w zakresie kosztów procesu, ponieważ w pozostałym zakresie wyrok ten zawierał rozstrzygnięcie oddalające powództwo, a więc nie nadawał się do wykonania.
Z opisanych względów Sąd uznał, że pozwani nie wezwali skutecznie powodowego banku do zwrotu spełnionych świadczeń na mocy umowy kredytu. W konsekwencji nie było możliwości potrącenia, gdyż przedstawiona do potrącenia wierzytelność nie byłą wymagalna w chwili składania przez nich oświadczenia o potrąceniu.
Odnośnie do wysokości roszczenia banku, pozwani twierdzili, że otrzymali kwotę 400.000 zł, nie zaś 440.000 zł. Z zaświadczenia banku z dnia 19 marca 2024 r. wynika, że kwota kapitału wyniosła 440.000 zł. Z § 5 umowy natomiast wynika, że kwota 400.000 zł została przekazana zbywcy kredytowanej nieruchomości, a 40.000 zł postawiona do dyspozycji kredytobiorcy tytułem finansowania opłat kredytowych. Oznacza to, że świadczeniem na rzecz kredytobiorców była właśnie kwota 400.000 zł, a pozostałe 40.000 zł przypadło bezpośrednio bankowi.
O odsetkach orzeczono zgodnie z art. 481 § 1 k.c.
Powód żądał odsetek od dnia 13 grudnia 2022 r. Do pozwu powód dołączył wezwanie do zapłaty datowane na 3 listopada 2022 r. wzywające K. B. (1) do zapłaty 440.000 zł w terminie miesiąca (k. 27). Z potwierdzenia odbioru wynika, że wezwanie to zostało doręczone mu 10 listopada 2022 r. (k. 34-34v). Zobowiązanie pozwanego stało się więc wymagalne z upływem miesiąca, a tym samym roszczenie odsetkowe wobec pozwanego jest uzasadnione.
Natomiast powód nie przedłożył żadnego dowodu doręczenia wezwania do zapłaty pozwanej. Stąd za datę doręczenia jej wezwania Sąd przyjął doręczenie odpisu pozwu tj. 9 marca 2023 r. (k. 43). Odsetki zostały zasądzone z upływem tygodnia od tej daty, co jest odpowiednim i zgodnym z art. 455 k.c. terminem wykonania tego rodzaju zobowiązania.
Sąd nie dostrzegł podstaw do rozłożenia zasądzonej kwoty na raty. Po pierwsze, zdecydowania część zobowiązania pozwanych może zostać potrącona. Po drugie, powodowie nie powołali żadnych dowodów pozwalających na ocenę zasadności rozłożenia zasądzonej kwoty na raty.
W zakresie cofniętego powództwa postępowanie zostało umorzone (art. 355 k.p.c.).
O kosztach Sąd orzekł stosownie do wyniku sporu, uznając powoda za przegrywającego sprawę w zakresie cofniętego powództwa.
Powód wygrał proces w 63%, zaś pozwani w 37 %.
Na koszty poniesione przez powoda składają się
- opłata od pozwu - 31.472 zł
- zastępstwo procesowe – 10.800 zł
- opłata skarbowa – 17 zł
łącznie 42.289 zł, z czego przysługuje mu zwrot 26.642,07 zł
Na koszty poniesione przez pozwanych składają się zastępstwo procesowe – 10.800 zł wraz z opłatami skarbowymi od złożenia dokumentów pełnomocnictwa – 34 zł , tj. łącznie 10.834 zł, z czego przysługuje im zwrot 4008,58 zł. Po stosunkowym rozdzieleniu kosztów powodowi przysługuje zatem 22.633,49 zł.