Postanowienie z 13 października 2023, sygn. XVII Amo 36/23

POSTANOWIENIE

Dnia 13 października 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

w składzie:

Przewodnicząca: Sędzia SO Anna Maria Kowalik

po rozpoznaniu 13 października 2023 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem (...) w N.

o rozstrzygnięcie w przedmiocie tajemnicy obrończej

postanawia:

stwierdzić, że dokumentacja elektroniczna, zawarta w Załączniku nr 2 do wniosku Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 27 marca 2023 r., pozyskana w toku przeszukania u (...) w N. przeprowadzonego w ramach postępowania wyjaśniającego wszczętego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowieniem z 17 stycznia 2023 r. Nr (...), znajdująca się na płycie CD i pendriv’e na k. 14 akt sprawy nie zawiera informacji objętych tajemnicą obrończą podlegającą ochronie na podstawie art. 225 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego w zw. z art. 105q pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów;

zwrócić Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów korespondencję elektroniczną, o której mowa w pkt 1.

Sędzia SO Anna Maria Kowalik

Sygn. akt XVII Amo 36/23

UZASADNIENIE

Wnioskiem z 27 marca 2023 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK), w związku z przeszukaniem prowadzonym w (...) w N. (dalej: Spółka), wystąpił do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o rozstrzygnięcie, czy dokumenty elektroniczne zamieszczone w załączniku nr 2 do wniosku, pozyskane w toku przeszukania u Spółki, zawierają informacje objęte tajemnicą podlegającą ochronie na podstawie art. 225 § 3 k.p.k. w zw. z art. 105q pkt 3 u.o.k.i.k. W przypadku uznania, że przekazane materiały nie zawierają informacji objętych tajemnicą obrończą, wniósł o zwrócenie ich Prezesowi UOKiK, a w przypadku, gdy zawierają takie informacje, o ich zwrócenie Spółce.

Sąd Okręgowy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

Postanowieniem nr (...) z 17 stycznia 2023 r. Prezes UOKiK wszczął postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy w związku z działalnością przedsiębiorców zajmujących się obrotem maszynami rolniczymi marki (...) i częściami do tych maszyn oraz świadczeniem usług związanych z tymi maszynami mogło dojść do naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ( dalej: u.o.k.i.k) lub Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: (...)) uzasadniającego wszczęcie postępowania antymonopolowego, w tym ustalenie, czy sprawa ma charakter antymonopolowy.

W ramach tego postępowania, w dniach 31 stycznia – 8 lutego 2023 r., na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa UOKiK oraz na podstawie postanowienia Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 19 stycznia 2023 r. (sygn. Akt XVII Amo11/23), pracownicy (...) rozpoczęli przeszukanie pomieszczeń i rzeczy w celu znalezienia i uzyskania informacji mogących stanowić dowód w sprawie.

W toku przeszukania, przedstawiciel Spółki wskazał, że poszczególne pliki w postaci wiadomości e-mail oraz dokumentów zapisanych w formacie word, pozyskane z poczt elektronicznych pracowników (...) tj. K. J., N. P., C. H. oraz K. B., zwierają tajemnicę obrończą, o której mowa w art. 225 § 3 k.p.k. w zw. z art. 105q pkt 3 u.o.k.i.k. Powyższe oświadczenie zostało zawarte w przekazanej Prezesowi UOKiK tabeli ( dalej Tabela), w której dla każdego pliku wskazano informacje dotyczące: oznaczenia pliku, rodzaju pliku, tytułu nadawcy lub adresata lub osoby skopiowane na mailu, rodzaj dokumentu oraz uzasadnienie.

W odpowiedzi na wniosek Spółka wniosła o stwierdzenie, że dokumenty elektroniczne zamieszczone w załączniku nr 2 do Wniosku Prezesa UOKiK, pozyskane w toku przeszukania u (...), zawierają informacje objęte tajemnicą obrończą podlegającą ochronie na podstawie art. 225 § 3 k.p.k. w zwiąż z art. 105q pkt 3 u.o.k.i.k.

Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył co następuje:

Kwestie związane z przeszukaniem w trakcie postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów regulują przepisy ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z nimi ( obowiązującymi w dacie przeszukania), w toku postępowania przed Prezesem UOKiK, w sprawach praktyk ograniczających konkurencję, w toku postępowania wyjaśniającego i postępowania antymonopolowego, w celu znalezienia i uzyskania informacji z akt, ksiąg, pism, wszelkiego rodzaju dokumentów lub informatycznych nośników danych, urządzeń oraz systemów informatycznych oraz innych przedmiotów mogących stanowić dowód w sprawie, Prezes Urzędu może przeprowadzić u przedsiębiorcy przeszukanie pomieszczeń i rzeczy, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że wymienione informacje lub przedmioty tam się znajdują (art. 105n ust. 1 u.o.k.i.k).

W celu uzyskania informacji mogących stanowić dowód w sprawie przeszukujący mają prawo, między innymi, żądania udostępnienia związanych z przedmiotem kontroli akt, ksiąg, wszelkiego rodzaju pism, dokumentów oraz ich odpisów i wyciągów, korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną, informatycznych nośników danych w rozumieniu przepisów o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, innych urządzeń zawierających dane informatyczne lub systemów informatycznych, w tym także zapewnienia dostępu do systemów informatycznych będących własnością innego podmiotu zawierających dane kontrolowanego związane z przedmiotem kontroli, w zakresie, w jakim kontrolowany ma do nich dostęp; sporządzania z materiałów i korespondencji, o których mowa w pkt 2, notatek; żądania sporządzenia przez kontrolowanego kopii lub wydruków materiałów, korespondencji, o których mowa w pkt 2, oraz informacji zgromadzonych na nośnikach, w urządzeniach lub w systemach, o których mowa w tym przepisie (art. 105b ust. 1 oraz art. 105o u.o.k.i.k.). Przedsiębiorca poddany przeszukaniu zmuszony jest znosić czynności przeszukania, a organ antymonopolowy, za uprzednią zgodą Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, może samodzielnie (bez zgody, współdziałania, czy pomocy przeszukiwanego) poszukiwać i gromadzić dowody naruszenia.

Niewątpliwie, przeszukanie wiąże się z ograniczeniem wolności i praw przedsiębiorców. W szczególności, w ramach prowadzonych czynności przeszukania może ujawnić się konflikt pomiędzy dwoma wartościami – ochroną konkurencji przed ograniczającymi ją praktykami przedsiębiorców a obowiązkiem profesjonalnego pełnomocnika do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym dowiedział się w związku z udzieleniem pomocy prawnej. W tym zakresie, w odniesieniu do instytucji przeszukania, zgodnie z art. 105q pkt 3 u.o.k.i.k, odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy art. 180, art. 224 § 1, art. 225 i art. 226 oraz art. 236a Kodeksu postępowania karnego (dalej k.p.k.).

Według art. 180 § 2 k.p.k., osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub statystycznej oraz tajemnicy Prokuratorii Generalnej, mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. W postępowaniu przygotowawczym w przedmiocie przesłuchania lub zezwolenia na przesłuchanie decyduje sąd, na posiedzeniu bez udziału stron, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty doręczenia wniosku prokuratora. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

W myśl art. 225 § 1 k.p.k., jeżeli kierownik instytucji państwowej lub samorządowej albo też osoba, u której dokonano zatrzymania rzeczy lub u której przeprowadza się przeszukanie, oświadczy, że wydane lub znalezione przy przeszukaniu pismo lub inny dokument zawiera informacje niejawne lub wiadomości objęte tajemnicą zawodową lub inną tajemnicą prawnie chronioną albo ma charakter osobisty, organ przeprowadzający czynność przekazuje niezwłocznie pismo lub inny dokument bez jego odczytania prokuratorowi lub sądowi w opieczętowanym opakowaniu.

Zaś stosownie do art. 225 § 3 k.p.k. „Jeżeli obrońca lub inna osoba, od której żąda się wydania rzeczy lub u której dokonuje się przeszukania, oświadczy, że wydane lub znalezione w toku przeszukania pisma lub inne dokumenty obejmują okoliczności związane z wykonywaniem funkcji obrońcy, organ dokonujący czynności pozostawia te dokumenty wymienionej osobie bez zapoznawania się z ich treścią lub wyglądem. Jeżeli jednak oświadczenie osoby niebędącej obrońcą budzi wątpliwości, organ dokonujący czynności przekazuje te dokumenty z zachowaniem rygorów określonych w § 1 sądowi, który po zapoznaniu się z dokumentami zwraca je w całości lub w części, z zachowaniem rygorów określonych w § 1, osobie, od której je zabrano, albo wydaje postanowienie o ich zatrzymaniu dla celów postępowania.

Zgodnie zaś z art. 226 k.p.k., w kwestii wykorzystania dokumentów zawierających informacje niejawne lub tajemnicę zawodową, jako dowodów w postępowaniu karnym, stosuje się odpowiednio zakazy i ograniczenia określone w art. 178-181 k.p.k. (dotyczące tajemnicy obrończej i zawodowej). Zaś art. 236a k.p.k. nakazuje stosować odpowiednio przepisy Rozdziału 25 kodeksu (Zatrzymanie rzeczy. Przeszukanie) do dysponenta i użytkownika urządzenia zawierającego dane informatyczne lub systemu informatycznego, w zakresie danych przechowywanych w tym urządzeniu lub systemie albo na nośniku znajdującym się w jego dyspozycji lub użytkowaniu, w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną.

Zatem polski ustawodawca w zakresie dotyczącym tajemnicy obrończej i tajemnicy zawodowej, dostępu do materiałów zawierających rzeczoną tajemnicę odsyła do przepisów kodeksu postępowania karnego, jednakże nakazuje ich stosowanie „odpowiednio” a zatem z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Prezesem UOKiK.

W rozpoznawanej sprawie, Prezes UOKiK wystąpił z wnioskiem o ustalenie przez Sąd, czy materiały zamieszczone w załączniku nr 2 do pisma zawierają tajemnicę obrończą podlegającą ochronie na postawie art. 225 § 3 k.p.k. w zw. z art. 105q pkt 3 u.o.k.i.k.

W tym miejscu należy zauważyć, że tajemnica obrończa została wyodrębniona z tajemnicy adwokackiej i objęta bezwzględną ochroną. Obejmuje ona swoim zakresem udzielenie porady prawnej pozostającej w związku z przedmiotem procesu. Tajemnica obrończa może być tajemnicą adwokacką (i radcowską), jednak nie każda tajemnica adwokacka (czy radcowska) musi być zarazem tajemnicą obrończą. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego przepis art. 178 pkt 1 k.p.k. „petryfikuje obowiązek tajemnicy adwokackiej" i wyłącza w sposób „stanowczy i bezwzględny" przesłuchanie adwokata w roli świadka jedynie o do faktów objętych tajemnicą obrończą (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1994 r., I KZP 5/94, OSNKW 1994, nr 7-8. poz. 41). W tym znaczeniu to art. 178 pkt 1 k.p.k. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 180 § 2 k.p.k., co zastało podyktowane szczególną rolą obrońcy.

Należy wobec tego zauważyć, że „tajemnica zawodowa” jest pojęciem szerszym niż „tajemnica obrończa". W przypadku tajemnicy zawodowej Sąd może z tej tajemnicy w uzasadnionych przypadkach zwolnić (gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a dana okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu). W przypadku zaś tajemnicy obrończej zeznania adwokata (radcy prawnego), które ujawniają tajemnicę obrończą nie mogą w żadnym wypadku stanowić dowodu w sprawie. Tak więc Sąd zobowiązany jest dokonać analizy pism oraz innych dokumentów przekazanych w trybie art. 225 § 3 k.p.k. w zw. z art. 105q pkt 3 u.o.k.i.k. przez pryzmat tego, czy obejmują one okoliczności związane z wykonywaniem funkcji obrońcy. Zatrzymaniu dla celów postępowania podlegają jedynie te dokumenty, które nie są związane z wykonywaniem funkcji obrońcy.

Jak zaznaczył Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu do postanowienia z 25 sierpnia 2021 roku (sygn. akt VII AGz 254/21, nie publ.), Sąd rozpoznający sprawę powinien ocenić, czy pozyskane w toku przeszukania dokumenty zawierają tajemnicę obrończą, a w tym celu ustalić, czy spełniają one przesłankę do uzyskania takiej ochrony na podstawie art. 225 § 3 k.p.k. w zw. z art. 105q pkt 3 u.o.k.i.k. w zakresie przedmiotu prowadzonego przez organ postępowania.

Zgodnie z omawianymi przepisami ochroną objęte są tylko te materiały, które obejmują okoliczności związane z wykonywaniem funkcji obrońcy, zatem Sąd musiał w pierwszej kolejności rozważyć, czy przekazana przez Prezesa UOKIK w Załączniku nr 2 do wniosku Prezesa UOKIK korespondencja elektroniczna zawiera informacje związane z prowadzonym przez organ postępowaniem. Dla określenia czy dany materiał obejmuje tajemnicę obrończą w rozumieniu art. 225 § 3 k.p.k. należy bowiem postawić pytanie, czy celem wytworzenia informacji lub dokumentu jest realizacja prawa do obrony w zakresie przedmiotu prowadzonego przez organ postępowania, w ramach którego przeprowadzono przeszukanie.

Poczyniona przez Sąd analiza doprowadziła do odpowiedzi, iż wprawdzie korespondencja elektroniczna, która została pozyskana w toku przeszukania w Spółce, dotyczy przedmiotu postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ tj. czy w związku z działalnością przedsiębiorców zajmujących się obrotem maszynami rolniczymi (...) i częściami do tych maszyn oraz świadczeniem usług związanych z tymi maszynami mogło dojść do naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów lub Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: (...)) uzasadniającego wszczęcie postępowania antymonopolowego, a w dodatku zawiera odniesienie do porad prawnych, jak też same porady prawne udzielane Spółce przez prawników zewnętrznych jak i wewnętrznych, co świadczy, iż Spółka korzystała z usług prawnych radcy prawnego w kwestii związanej z przedmiotem postępowania, ale nie można uznać, że radca prawny świadczył w tym zakresie obronę na rzecz Spółki w związku z prowadzonym postępowaniem. Należy bowiem zauważyć, że materiały zabezpieczone w toku postępowania stanowiące załącznik nr 2 do wniosku pochodzą z okresu od 6 listopada 2020 roku do 8 września 2022 r. Tymczasem postanowienie Sądu wyrażające zgodę na przeszukanie wydano 19 stycznia 2023 roku, a przeszukanie rozpoczęto 31 stycznia 2023 roku. Tym samym nie mogły one stanowić porady prawnej związanej z wykonywaniem funkcji obrończej w niniejszym postępowaniu.

W tym miejscu trzeba zauważyć, że w doktrynie podkreśla się, iż tajemnicą obrończą objęte są także informacje ujawnione radcy prawnemu przed podjęciem przez niego czynności zawodowych, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że ujawnienie nastąpiło dla potrzeb świadczenia pomocy prawnej i uzasadnione było oczekiwaniem, iż radca prawny będzie ją świadczył, pomimo że radca prawny nie działa w tym przypadku jako obrońca i nie spełnia na tym etapie wymogów obrony formalnej (J. Kudła, Tajemnica obrończa i adwokacka oraz radcy prawnego, LEX/el. 2015). Jednakże w rozpoznawanej sprawie z taką sytuacją Sąd nie miał do czynienia, albowiem ww. korespondencja nie była związana z udzieleniem porady prawnej bezpośrednio związanej z prowadzonym przez Prezesa UOKiK postępowaniem.

Ponadto Tajemnica obrończa związana jest z realizacją wynikającego z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP prawa do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Przez pryzmat tej zasady należy więc wykładać przedmiotowy zakres sformułowania okoliczności „związanych z wykonywaniem funkcji obrońcy.” Nie chodzi tutaj o jakiekolwiek informacje, okoliczności, czy materiał, które przedmiotowo dotyczą podejmowanych przez przedsiębiorcę działań, a wobec których formułowane jest podejrzenie, że mogą stanowić one praktykę ograniczającą konkurencję, nawet jeżeli były sporządzone przez lub z udziałem osoby wykonującej zawód adwokata lub radcy prawnego. Tajemnicą obrończą nie są bowiem objęte jakiekolwiek przejawy pomocy prawnej świadczonej przez adwokata, czy radcę prawnego. Z tajemnicą obrończą nie można również utożsamiać tajemnicy przedsiębiorstwa, czyli takich informacji, które generalnie posiadają dla przedsiębiorcy wartość gospodarczą. Tajemnica obrończa musi pozostawać w bezpośrednim związku z realizacją prawa strony do korzystania ze świadczonej przez uprawnionego do tego obrońcę obrony, rozumianej jako możliwość korzystania w postępowaniu z prawnie dopuszczalnych środków nakierowanych na obronę przed poniesieniem odpowiedzialności.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Sąd uznał, że pozyskana w trakcie przeszukania w Spółce, wyżej enumeratywnie wyliczona, korespondencja e-mailowa nie jest nakierowana na obronę podmiotu a zatem nie jest związana z pełnieniem funkcji obrońcy, tym samym materiały pozyskane podczas przeszukania w Spółce nie są chronione treścią art. 225 § 3 k.p.k. w zw. z art. 105q pkt 3 u.o.k.i.k. i z tego powodu powinny zostać zwrócone Prezesowi UOKIK.

Jednakże Sąd pragnie podkreślić, że po pobieżnym zapoznaniu się z zabezpieczonymi materiałami stwierdził, że znaczna część dokumentów może zawierać elementy porady prawnej udzielonej spółce przez adwokata/radcę prawego i być objęta ochrona jako tajemnica zawodowa adwokata/radcy prawnego. Aczkolwiek do jednoznacznego rozstrzygnięcia tej kwestii należałby przetłumaczyć dokumenty sporządzone w języku angielskim lub niemieckim, a takimi Sąd nie dysponował.

W tym miejscu trzeba jednak podkreślić, że wniosek Prezesa UOKiK dotyczył rozstrzygnięcia tego czy zabezpieczona dokumentacja stanowi tajemnicę obrończą, a nie tajemnicę zawodową adwokata/radcy prawnego czy też tajemnicę Legal Professional Privilage (LPP). Wprawdzie większość wywodów Prezesa UOKiK i Spółki dotyczyła właśnie LPP, to jednak nie jest to pojęcie tożsame z tajemnicą obrończą, której jednoznacznie dotyczył wniosek Prezesa UOKiK.

Z tej też przyczyny, Sąd nie odniósł się do rozważań obu stron dotyczących LPP, jako niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (tak też Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu do postanowienia z 25 sierpnia 2021 r. o sygn. VII AGz 254/21).

Na marginesie Sąd stwierdza, że następująca dokumentacja nie zawiera ani tajemnicy obrończej ani nie jest objęta tajemnicą zawodową adwokata/radcy prawnego:

Pkt 1 Tabeli (...)

pkt 8 tabeli (...)

pkt 9 tabeli (...)

pkt 19 tabeli (...) z wyjątkiem maila z 24 marca 2020 r. godz.15:22 oraz z 23 marca 2020 godz. 10:25

pkt 10 Tabeli (...)

pkt 30 Tabeli (...) 21.01.2021 z wyjątkiem maila z 11 grudnia 2020 r. godz. 17:20 pochodzącego od adw. A. G.

pkt 31 Tabeli WG: A. S. (...)

pkt 33 Tabeli (...)

Sędzia SO Anna Maria Kowalik

Zarządzenie: odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda przez PI.

Sędzia SO Anna Maria Kowalik

| Strona