Wyrok z 28 lutego 2023, sygn. I C 123/21
Sygn. akt:I C 123/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 lutego 2023 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:
|
Przewodniczący: |
SSO Wojciech Hajduk |
po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2023 roku w Gliwicach
sprawy z powództwa A. Ś.
przeciwko (...) z siedzibą w G.
o ustalenie oraz zapłatę
1. ustala, że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) z 20.04.2007r. zawartej pomiędzy powódką A. Ś. oraz (...) w G. nie istnieje wobec nieważności umowy,
2. zasądza od pozwanego (...) w G. na rzecz powódki kwotę166.000,58 zł (sto sześćdziesiąt sześć tysięcy złotych 58/100) z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lutego 2023r.,
3. w pozostałym zakresie powództwo oddala,
4. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6400zł (sześć tysięcy czterysta złotych) kosztów postepowania
SSO Wojciech Hajduk
Sygnatura akt I C 123/21
UZASADNIENIE
Powódka A. Ś. wniosła o zasądzenie od pozwanego Banku na rzecz powódki kwoty 166.000,58 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po dniu doręczenia pisma pozwanemu do dnia zapłaty tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej w związku z nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu i pobraniem świadczeń nienależnych w okresie od 4.03.2011 r. do 5.11.2019r. oraz ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 20.04.2007r. zawartego z (...) w G., który był poprzednikiem prawnym pozwanego. W żądaniu ewentualnym domagała się zasądzenia kwoty 75.906,94zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5.01.2020
W uzasadnieniu podniosła, że umowa zawiera klauzule abuzywne pociągające za sobą nieważność całej umowy i konieczność zwrotu na rzecz kredytobiorcy świadczeń uiszczonych w wyniku jej wykonywania. Roszczenie oparto na zarzucie abuzywności poszczególnych klauzul umownych dotyczących indeksacji kwoty kredytu. Powódka powołała się na naruszenie przez bank obowiązków informacyjnych i dobrych obyczajów.
Zarzuciła, że postanowienia umowne w §1ust.1; §7ust2; §10ust6; §1 7ust1-5 umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami, a jednostronnie narzucone przez bank powodując dezorientację co do wysokości świadczeń mających zostać spełnionych w przyszłości. Ponadto zgodnie z §2ust4 umowy obciążono ją opłatą manipulacyjną w celu refinansowania składek ubezpieczenia niskiego wkładu. Nie miała żadnego wpływu na treść i charakter wskazanych postanowień. Nie otrzymała rzetelnej informacji na temat sposobu ustalania wysokości raty kapitałowo-odsetkowej, sposobu, warunków i przyczyn ustalania kursów wymiany walut mających wpływ na wysokość rat kapitałowo-odsetkowych. Nie poinformowano jej o przyczynach i konsekwencjach ekonomicznych wiążących się lub mogących się wiązać z zawarciem umowy o kredyt indeksowany do kursu waluty obcej. Nie miała wiedzy w jaki sposób zobowiązanie o będzie przeliczane w praktyce przez Bank: a co za tym idzie - nie wiedziała i nie mogła się dowiedzieć w jakiej wysokości w przyszłości będą spłacać raty kapitałowo- odsetkowe. Prowadzi to do unieważnienia umowy w rozumieniu art. 353 1 kc i art. 58kc. Posiada interes materialnoprawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., albowiem orzeczenie wydane w sprawie doprowadzi do zniwelowania skutków prawnych nieważnego stosunku prawnego. Do 5.11.2019 powódka łącznie spłaciła 223.338,53zł. W roszczeniu ewentualnym zażądała zwrotu nadpłaconych rat po usunięciu postanowień abuzywnych, w sytuacji gdyby uznano, że umowa jest ważna.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zaprzeczył, aby umowa zawierała klauzule niedozwolone lub aby była nieważna. Zaprzeczył również, aby naruszył spoczywający na nim obowiązek informacyjny i aby miał możliwość dowolnego kształtowania wysokości kursów waluty, a umowa była sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz zasadami współżycia społecznego. Zarzucił przedawnienie roszczenia.
USTALENIA FAKTYCZNE
W dniu 20 kwietnia 2007 roku powódka zawarła z poprzednikiem prawnym pozwanego z (...) z siedzibą w G. umowę kredytu nr (...) (k.26 i nast.), na mocy której Bank udzielił jej kredytu w kwocie 237.106 zł, indeksowanego kursem CHF na okres 360 miesięcy. Zgodnie z § 1 umowy na kwotę kredytu składa się: kwota pozostawiona do dyspozycji kredytobiorcy w wysokości 230.000 zł przeznaczona na realizację celu określonego w ust. 2 oraz koszty z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utarty pracy opisanego w §13 w wysokości 5.064,40 zł oraz koszty z tytułu opłaty sądowej należnej za wpis hipoteki opisanej w § 12 ust. 1 w wysokości 200 zł, koszty z tytułu ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia na wypadek niezdolności do pracy spowodowanej nieszczęśliwym wypadkiem w kwocie 1.841,60 zł. W dniu wypłaty saldo jest wyrażone w walucie, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielonych przez (...) opisanej szczegółowo w §17, następnie saldo walutowe przeliczone jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) bank S.A. opisanej szczegółowo w §17 (art.1ust.2 umowy). W myśl §7ust.2 umowy wypłata środków z kredytu następuje na wskazany przez kredytobiorcę rachunek w banku krajowym. Każdorazowo wypłacana kwota złotych polskich zostanie przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży, obowiązującym w Banku w dniu dokonania wypłaty. Zgodnie z §10 ust6 rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę miało następować według kuru sprzedaży waluty, do której jest indeksowany kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) (...) S.A. obowiązującego w dniu wpływu środków do Banku. Wysokość rat ulegała zmianie wyłącznie w przypadku zmiany oprocentowania zgodnie z zapisami §8 oraz w sytuacji opisanej w ust.11, a na wniosek kredytobiorcy w przypadku dokonania nadpłaty kredytu Bank mógł zmienić wysokość raty. Na wniosek kredytobiorcy możliwe było również dokonanie przewalutowania. Paragraf 17 umowy precyzował zasady tworzenia kursów przeliczeniowych i stanowił, iż do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) walut zawarte w ofercie Banku, obowiązujące w dniu dokonania transakcji. Z §17ust2 wynika, że kurs kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłaszane w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna. Z kolei z § 17ust.3 wynika, że kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłaszane w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży. Do wyliczenia kursów kupna/ sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) stosuje się kursy złotego do danych walut ogłaszane w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym, skorygowane o marże kupna/sprzedaży (...) (...). Obowiązujące w danym dniu kursy określane są przez (...) po godzinie 15.00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w siedzibie Banku oraz publikowane na jego stronie internetowej [§17 umowy, k.29v].
Do zawarcia umowy doszło gdy powódka poszukiwała możliwości sfinansowania dokończenia budowy domu jednorodzinnego. Uczyniła rozeznanie w ofertach banków i ustaliła, że jedynie w (...) (...)może uzyskać kredyt w oczekiwanej wysokości. Ponadto ten bank i kredyt poleciła jej firma budująca dom. Wszystkie formalności zostały przeprowadzone oddziale banku. W trakcie spotkania pracownik banku zapewnił, że frank szwajcarski jest stabilną walutą. Przedstawił porównanie wysokości rat w czterech walutach. Kredyt indeksowany do CHF był najkorzystniejszy. Przedstawił informację, że w razie wzrostu wartości franka wzrośnie jedynie wysokość raty, przy czym jest to mało prawdopodobne. Powódka podpisała oświadczenie, że wybrała kredyt walutowy po uprzednim poinformowaniu o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej oraz o ryzyku stopy procentowej [oświadczenie z dnia 30.03.2008r.k-172]. Nie przekazano jej szczegółowej informacji o ryzyku kursowym i nie wyjaśniono wpływu wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty, nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany, nie poinformowano o możliwości spłaty w walucie kredytu. Powódka nie miała świadomości, o możliwości jakiegokolwiek negocjowania warunków umowy, nie została o tym poinformowana. Wskazano jej, że umowa jest standardowa dla wszystkich. Nie poinformowano o dotychczasowym kształtowaniu się kursu CHF. Żadne postanowienia umowne nie były indywidualnie uzgadniane z wyjątkiem tych, które dotyczyły wysokości kredytu i czasu spłaty Poinformowano, że otrzymaj kredyt w złotówkach i będzie spłacać w złotówkach, następnie umowę podpisano. [zeznania świadka T. C. k-230-23, zeznania powódki k-231-232, wniosek o udzielenie kredytu k-169170, oświadczenie o wyborze kredytu i pouczeniu o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej k- 172,]. Aneksem do umowy kredytu z dnia 5.11.2007 r. strony postanowiły zwiększyć kwotę kredytu o kwotę 14.900zł do kwoty w wysokości 252.056 zł, w tym, kwotę 150 zł tytułem opłaty sądowej [aneks do umowy z dnia 5.11.2007 r. k. 47-49].
W okresie od zawarcia umowy do dnia 5.11.2019r. powódka dokonała łącznych wpłat na kwotę 223.338,53zł. Z opinii biegłego z zakresu finansów wynika, że po wyeliminowaniu zawartych w §17 umowy klauzul dotyczących marży kursowej (marży kupna i sprzedaży waluty) w okresie objętym żądaniem, tj. od 24.05.207 r. do dnia 5.11.2019 r. pozwany jest wzbogacony kosztem powódki o kwotę 11.759,17 zł (opinia biegłego k.360 i nast.).
Powyższy stan faktyczny oparto przede wszystkim za dokumentach i zeznaniach powódki oraz spójne z nimi zeznania świadka T. C.. Świadek potwierdził, że nie informowano klientów o możliwości negocjowania umów, generalnie takiej możliwości nie było. Nie pamiętał jak wyglądało pouczanie klientów o ryzyku kursowym, nie przedstawiano informacji o dotychczasowym kształtowaniu się kursu CHF, ani symulacji obrazującxej wpływ wahań kursowych na wysokość raty i kapitału.
Przedłożone przez pozwanego pisemne oświadczenia E. C. [k-206-207] i I. W. [209—211] mają drugorzędne znaczenie bowiem osoby te nie miały kontaktu z powódką, nie brały udziału w rozmowach. Oświadczenia dotyczą min. mechanizmów finansowych oraz obowiązków pracowników banku w zakresie udzielania informacji klientom w oderwaniu od konkretnej sytuacji powodów, sposobu przedstawienia im oferty i okoliczności zawarcia umowy. Opinie prawne dołączone do akt nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, generalnie przedstawiają poglądy i interpretacje przepisów związanych z kredytami denominowanymi i indeksowanymi
ROZWAŻANIA PRAWNE
Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy o kredyty indeksowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353 1 kc. Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385 1 §1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385 1 §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385 1 § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385 1 §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego (§1pkt1, §7pkt2, §10pkt8, §17pkt1-4 umowy) zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.
Umowa kredytowa w §1pkt1, §7pkt2, §10pkt6, §17pkt1-4 uzależnia warunki waloryzacji świadczenia od kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" obowiązującej w banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron, na skutek której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku. Jest to nie do zaakceptowania w świetle art. 385 1kc.
Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy wskazać, że nie jest wystarczające określenie w oświadczeniu z 30.03.2007r, że kredytobiorca wybrał kredyt walutowy po uprzednim poinformowaniu o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej oraz o ryzyku stopy procentowej [k-172]. Bank przede wszystkim naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentki o ryzyku walutowym. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku wzrostu kursu CHF. Okoliczności te nie miały miejsca. W efekcie w ogóle nie wiadomo jak pouczenie wyglądało. Powódka nie miała realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione.
Stanowi to naruszenie dobrych obyczajów rozumianych jako normy polegające na nadużywaniu w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem przez działanie wbrew dobrym obyczajom należy rozumieć wprowadzenie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron, zaś rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję na jego niekorzyść praw i obowiązków wynikających z umowy (tak m.in. sn w wyrokach: z 19 marca 2007 r., iii csk 21/06, z 29 sierpnia 2013r., i csk 660/12 i z 13 sierpnia 2015 r., i csk 611/14). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Bank traktujący konsumenta go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem braku równowagi stron. powoduje to rażące naruszenie interesów powódki (wyrok sądu najwyższego z 15 stycznia 2016 roku, i csk 125/15). Argumentacja odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających w wysokości od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych, ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy. jak wynika zarówno z brzmienia art. 4 ust. 1 dyrektywy, jak i treści art. 385 2 k.c., oceny postanowień umownych należy dokonywać w świetle całokształtu umowy według stanu z chwili jej zawarcia.
Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.
Okoliczność, że klauzula indeksacyjna powoda zawarta w §17 umowy odwołuje się do kursu NBP powiększonego o marżę banku, w niniejszej sprawie pozostaje bez znaczenia.
W wyroku z dnia 29.04.2021 IC 19/20 Europejski Trybunał Sprawiedliwości odniósł się do możliwości usunięcia elementu klauzuli indeksacyjnej kredytu hipotecznego dotyczącego marży. Trybunał wskazał, że wykładni art.6ust1 i art.7ust1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że :
-z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru.
- z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do tego sądu.
Dopuszczalność usunięcia elementu klauzuli dotyczącego marży (§17 umowy) nie ma jednak w niniejszej sprawie znaczenia. Decydujące dla oceny ważności umowy jest naruszenie obowiązku informacyjnego banku stanowiące naruszenie dobrych obyczajów i rażące naruszenie interesów powódki. Na etapie zawierania umowy nie została odpowiednio pouczona o ryzyku kursowym. Powodowało to rażące naruszenie jej interesów jako konsumentki poprzez niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków z art. 385 1kc. Powódka nie miała rozeznania i na skutek zaniechania banku nie przewidywała konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy.
Bank powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku wzrostu wartości waluty. Okoliczności te nie miały miejsca.. Klauzula indeksacyjna, do której bezpośrednio odnosi się obowiązek informacyjny banku, określa główne świadczenia stron. Zgodnie z art. 385 1 §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Abuzywność postanowień umownych dotyczących głównych świadczeń stron, gdy nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny skutkuje niezwiązaniem tą umową. Wobec niespełnienia obowiązku informacyjnego przez bank obecnie nie ma podstaw do ingerencji w klauzulę indeksacyjną poprzez usunięcie z niej marży banku (i pozostawienie jedynie kursu NBP). Nie zmieniłoby to okoliczności, że powódka w chwili zawierania umowy nie miła rozeznania i nie mogła przewidywać jej ekonomicznych konsekwencji. Powoduje niezwiązanie tą umową. Oceny prawnej nie zmienia zawarcie aneksu. Celem było podwyższenie kwoty kredytu
Powódka poinformowana przez Sąd na rozprawie w dniu 20.10.2021r. o możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385 1 §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy (nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy) jest uzasadnione.
Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 360 miesięcy, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty, pomimo że przesłankowo ustalałoby nieważność umowy, nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej.
Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Tym samym osoba wzbogacona zobowiązana jest do zwrotu korzyści. Żądanie zapłaty obejmowało część świadczeń uiszczonych na rzecz pozwanego od zawarcia umowy do 5.11.2019r. i jest uzasadnione w tym również w części uiszczonych pozwanemu kwot tytułem zwrotu kosztów ubezpieczenia wkładu. Było to świadczenie stanowiące część nieważnej umowy, przekazane pozwanemu, podlega więc zwrotowi.
Do sprawy nie będzie miał zastosowania przepis art. 411 pkt 1 kc według nie można żądać zwrot świadczenia nienależnego jeżeli spełniający je wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Kredyt był spłacany w przekonaniu, że umowa jest prawidłowa i nie zawiera niedozwolonych postanowień umownych, powódka nie wiedziała więc, że nie był zobowiązana do spełnienia, a w efekcie spełniła świadczenie z nieważnej czynności prawnej. Również art. 411pkt 4 kc nie ma zastosowania. Według tego przepisu nie można żądać zwrotu świadczenia nienależnego, jeżeli zostało spełnione zanim wierzytelność stała się wymagalna. Przypadki, w których podstawa świadczenia jest nieważna, nie są objęte zakazem unormowania art. 411 pkt 4 k.c., co pozwala na zwrot kwot nienależnie wpłaconych. Przepis art. 411 pkt 4 k.c. nie ma w ogóle zastosowania do świadczenia nienależnego, gdyż dotyczy zobowiązań istniejących, acz niewymagalnych (min. SN postanowienie z 6.07.2021 IIICZP 41/20; SA w Gdańsku w wyroku z 30.11.2021 IACa 625/21). Również art. 411pkt2 nie ma zastosowania. Spełnienie nieważnego świadczenia na rzecz banku nie może być uznane za wypełnienie zasad współżycia społecznego, bank na skutek wykorzystania silniejszej pozycji czerpałby nieuzasadnione zyski względem powodów.
Zarzut przedawnienia roszczenia jest bezzasadny. W sytuacji żądania ustalenia nieważności umowy konsumenckiego kredytu indeksowanego do waluty obcej i zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia z tytułu nienależnie uiszczonych rat, całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Tym samym dopiero z tym momentem można mówic o wymagalności roszczenia i rozpoczęciu biegu przedawnienia.
Wobec ustalenia niezwiązania stron umową opinia z zakresu bankowości i finansów okazała się nieprzydatna J. C. [opinia k-282-311 oraz uzupełniająca opinia (...)].
W świetle powyższego na zasadzie art. na zasadzie art. 15zzs ( 2 )ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zamknięto rozprawę na posiedzeniu niejawnym i na mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) z 20.04.2007r.. zawartej pomiędzy powódką A. Ś. oraz (...) w G. nie istnieje wobec nieważności umowy, w pkt 2 uwzględniono żądanie zapłaty w zakresie roszczenia głównego. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc, zasądzono je od dnia wyrokowania. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodów poinformowano na rozprawie 20.10.2022r. Tym samym odsetki należą się od wyrokowania. W pkt 3 w pozostałej części powództwo co do odsetek oddalono jako bezzasadne. W pkt 4 na zasadzie art. 98 kpc zasądzono koszty postepowania tj opłatę od pozwu 1000zł i wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki
SSO Wojciech Hajduk