Wyrok z 28 lutego 2023, sygn. XVII AmE 198/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 lutego 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:

Przewodniczący –

SSO Maciej Kruszyński

po rozpoznaniu 28 lutego 2023 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z odwołania (...) S.A. w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o stwierdzenie nadpłaty

na skutek odwołania (...) S.A. w W. od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z 30 sierpnia 2022 roku numer (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza nadpłatę opłaty koncesyjnej za rok 2018 w kwocie 339 569 zł (trzysta trzydzieści dziewięć ttysięcy pięćset sześćdziesiąt dziewięć złotych);

2.  zasądza od Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki na rzecz (...) S.A. w W. kwotę 1 737 zł (jeden tysiąc siedemset trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

SSO Maciej Kruszyński

Sygn. akt XVII AmE 198/22

UZASADNIENIE

Decyzją z 30 sierpnia 2022 r., nr (...), Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, działając w oparciu o art. 34 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1-3 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1385, dalej jako: P.e.) oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako: „k.p.a.”) i na podstawie art. 72 w zw. z art. 2 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm., dalej jako: OP) po rozpatrzeniu wniosku z 1 lipca 2022 r. (...) S.A. z siedzibą w W. „o stwierdzenie nadpłaty opłaty koncesyjnej” postanowił odmówić stwierdzenia nadpłaty.

Powód zaskarżył ww. decyzję w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1.  Przepisu art. 34 ust. 4 Prawa energetycznego, w brzmieniu po dniu 18 stycznia 2018 r., w zw. z § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opłaty koncesyjnej z dnia 9 listopada 2018 r. (Rozporządzenie Obowiązujące) przez:

i.  błędną wykładnię i wyprowadzenie z treści tych przepisów wadliwego wniosku o prawidłowości uiszczonej przez Spółkę opłaty koncesyjnej za 2018 r. „z dołu” w kwietniu 2019 r. w łącznej kwocie 339.359 zł, podczas gdy prawidłowa wykładnia przedmiotowych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że obowiązek wniesienia przez Skarżącą opłaty koncesyjnej za 2018 r. regulowały przepisy Prawa energetycznego w brzmieniu przed 18 stycznia 2018 r., a w konsekwencji Spółka była zobowiązana do uiszczenia opłaty koncesyjnej za 2018 r. od pierwszego dnia tego roku kalendarzowego tj. od 1 stycznia 2018 r. „z góry” za rok bieżący w terminie i wysokości regulowanej w tych przepisach. Błędna wykładnia przedmiotowych przepisów dokonana przez Prezesa URE doprowadziła w konsekwencji do nieustalenia, że opłata uiszczona przez Spółkę w kwietniu 2019 r. jest nienależna i stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja Podatkowa;

ii.  błędną wykładnię i pominięcie w zaskarżonej decyzji faktu, że Powódka uiściła opłatę koncesyjną za 2018 r. dwukrotnie, tj. w marcu 2018 r. oraz w kwietniu 2019 r. w sytuacji, gdy jak wynika z treści przedmiotowego przepisu, przedsiębiorstwo energetyczne, któremu została udzielona koncesja wnosi coroczne opłaty do budżetu państwa, obciążające koszty jego działalności, a zatem opłata koncesyjna stanowi ekwiwalent za prowadzenie działalności koncesjonowanej w danym roku kalendarzowym, w konsekwencji czego przedsiębiorstwo energetyczne nie może zostać obciążone podwójnie przedmiotową opłatą za ten sam rok;

(...).  błędną wykładnię i wyprowadzenie z treści tych przepisów, że opłata koncesyjna stanowi rozliczenie przychodów osiągniętych z działalności objętej koncesją w danym roku kalendarzowym, podczas gdy wysokość tych przychodów stanowi jedynie składową opłaty koncesyjnej w danym roku, służącą ustaleniu jej wysokości;

2.  przepisu art. 34 Prawa energetycznego, w brzmieniu przed 18 stycznia 2018 r. w zw. z § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości i sposobu pobierania przez Prezesa URE corocznych opłat wnoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne, którym została udzielona koncesja z dnia 5 maja 1998 r. (Rozporządzenie Dotychczasowe) poprzez ich niezastosowanie i brak uznania, że opłata koncesyjna za 2018 r. wniesiona przez Powoda w dniu 12 kwietnia 2019 r. tj. „z dołu”, została uiszczona niezgodnie z przedmiotowym przepisem, który regulował termin uiszczania opłaty koncesyjnej jako płatnej „z góry” za rok bieżący, w konsekwencji czego uiszczona w kwietniu 2019 r. „z dołu” opłata koncesyjna jest nienależna i stanowi nadpłatę w rozumieniu przepisów OP. Błędna wykładnia przedmiotowych przepisów dokonana przez Prezesa URE, doprowadziła w konsekwencji do nieustalenia, że opłata uiszczona przez Spółkę w kwietniu 2019 r. jest nienależna i stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 OP,

3.  przepisów art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 84 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, przez błędne uznanie, że w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym istniała możliwość żądania uiszczenia dwukrotnie opłaty z tytułu koncesji w 2018 r. podczas gdy zgodnie z treścią art. 34 P.e. przedsiębiorstwa energetyczne zobowiązane są do wnoszenia jedynie corocznych opłat, co narusza konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawnego, zaufania obywateli do państwa, bezpieczeństwa prawnego jednostki i określoności prawa.

Wobec powyższego, Spółka wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nadpłaty w zakresie uiszczonej przez Skarżącą opłaty koncesyjnej w dniu 12 kwietnia 2019 r. w łącznej kwocie 339.569 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na rzecz Powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie, Pozwany Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

Spółka (...) S.A. z siedzibą w W. jest przedsiębiorstwem energetycznym, posiadającym koncesję nr (...), udzieloną decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 28 listopada 1998 r. Spółka jest następcą prawnym (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Dowód: okoliczność bezsporna, odpis z rejestru KRS, k. 12 akt adm.

Przedsiębiorstwo wniosło na rachunek Urzędu Regulacji Energetyki następujące opłaty:

a)  w dniu 23 marca 2018 r.

- opłatę w kwocie 360.175 zł, tytułem opłaty koncesyjnej za 2018 r.

b)  w dniu 26 marca 2018 r.

- opłatę w kwocie 16.839 zł tytułem opłaty koncesyjnej za 2018 r.

(wniesiona przez (...) Sp. z o.o.)

c)  w dniu 12 kwietnia 2019 r.

- opłatę w kwocie 339.569 zł tytułem opłaty koncesyjnej za 2018 r.

Dowód: okoliczność bezsporna, Formularz w sprawie opłaty koncesyjnej z 11 kwietnia 2019 r., k. 3 akt adm., Potwierdzenie przelewu z 12 kwietnia 2019 r., k. 4 akt adm., Potwierdzenie przelewu z 23 marca 2018 r., k. 6 akt adm.

Wnioskiem z 1 lipca 2022 r. Spółka (...) S.A. z siedzibą w W., zwróciła się do Prezesa URE o stwierdzenie nadpłaty opłaty koncesyjnej. Powód wniósł o dokonanie zwrotu nadpłaconej kwoty, wynoszącej 339 569 zł. W ocenie Powoda, opłatę wniesioną 12 kwietnia 2019 r., należy uznać za nienależną, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm.).

Dowód: Wniosek z 1 lipca 2022 r., k. 1 akt adm.

Decyzją zaskarżoną w niniejszym postępowaniu, Prezes URE odmówił stwierdzenia ww. nadpłaty.

Dowód: Decyzja z 30 sierpnia 2022 r., k. 6 akt sąd.

Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o dowody z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym i sądowym oraz fakty powszechnie znane, które nie były przez żadną ze stron niniejszego postępowania kwestionowane.

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że obowiązek uiszczenia opłaty koncesyjnej za 2018 rok, wynika z art. 34 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne, w brzmieniu przed 18 stycznia 2018 r. Stosownie do jego treści, przedsiębiorstwa energetyczne, którym została udzielona koncesja, wnoszą coroczne opłaty do budżetu państwa, obciążające koszty ich działalności.

Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, wysokość i sposób pobierania przez Prezesa URE opłat, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem wysokości przychodów przedsiębiorstw energetycznych osiąganych z działalności objętej koncesją, a także kosztów regulacji. (ust. 2 ustawy).

Stosownie do § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości i sposobu pobierania przez Prezesa URE opłat wnoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne, którym została udzielona koncesja z dnia 5 maja 1998 r., (dalej jako: Rozporządzenie Dotychczasowe), wysokość corocznej opłaty, wnoszonej przez przedsiębiorstwo energetyczne, któremu została udzielona koncesja, stanowi iloczyn przedsiębiorstwa energetycznego, uzyskanych ze sprzedaży produktów (wyrobów i usług) lub towarów w zakresie jego działalności objętej koncesją, osiągniętych w roku poprzedzającym ustalenie opłaty.

Zgodnie zaś z § 4 ust. 1 Rozporządzenia Dotychczasowego, opłatę wnosiło się do 31 marca każdego roku.

W dniu 18 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa z 8 grudnia 2017 r. o rynku mocy, która wprowadziła zmiany do ustawy Prawo Energetyczne, w zakresie art. 34, regulującego kwestie zasad wnoszenia corocznych opłat koncesyjnych. W wyniku nowelizacji, zmianie uległy zasady uiszczania opłaty koncesyjnej, sposób jej obliczenia, wysokość oraz termin powstania obowiązku wniesienia opłaty.

W art. 102 ustawy o rynku mocy, ustawodawca wskazał rozwiązanie czasowe odnośnie stosowania Rozporządzenia Dotychczasowego. Stosownie do brzmienia tego przepisu, dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 34 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 86 [Prawo energetyczne], zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 34 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 86, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, jednak nie dłużej niż przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Trzeba zauważyć, że ustawa o rynku mocy nie zawiera przepisów przejściowych w odniesieniu do zmienionego art. 34 ustawy – Prawo energetyczne. Przyjęło się, że znowelizowany art. 34 Prawa Energetycznego obowiązywał od dnia 18 stycznia 2018 r., tj. od dnia wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji P.e., wprowadzonej ustawą o rynku mocy.

Zmieniony art. 34 ust. 4 P.e. stanowi, że obowiązek wniesienia opłaty koncesyjnej powstaje na ostatni dzień roku kalendarzowego, w którym przedsiębiorstwo energetyczne osiągnęło z każdego rodzaju działalności objętej koncesją przychód większy lub równy zero. Do opłaty koncesyjnej stosuje się formularz w sprawie opłaty koncesyjnej, którego wzór określają przepisy wydane na podstawie ust. 6.

Z przepisem art. 34 P.e., w nowym brzmieniu, skorelowany został termin wniesienia opłaty, określony w Rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie opłaty koncesyjnej z dnia 9 listopada 2018 r. (dalej jako: Rozporządzenie Obowiązujące). Jak stanowi § 4 Rozporządzenia, następuje to w terminie do 15 kwietnia roku następującego po roku powstania obowiązku zapłaty.

Opłata z art. 34 ust. 1 P.e. jest związana z przyznaniem publicznoprawnego uprawnienia podmiotowego, jakim jest koncesja. Stanowi swoistą zapłatę za uzyskanie zindywidualizowanego świadczenia oferowanego przez podmiot prawa publicznego, tj. ekwiwalent za możliwość prowadzenia przez przedsiębiorstwo energetyczne działalności koncesjonowanej w danym roku kalendarzowym. Z uzyskaniem i posiadaniem koncesji wiążą się obligatoryjne opłaty koncesyjne, które musi ponosić przedsiębiorca. Nieuiszczenie takich opłat narusza interes gospodarczy państwa. (Wyrok WSA w Warszawie z 17.10.2006 r., VI SA/Wa 1541/06, LEX nr 332449.)

Opłaty koncesyjne są wnoszone na rachunek Urzędu Regulacji Energetyki i stanowią dochód budżetu państwa. Należą one do tzw. niepodatkowych należności budżetu państwa. Zakwalifikowanie opłat koncesyjnych w taki sposób skutkuje tym, iż zgodnie z art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej do opłat tych stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej „Zobowiązania podatkowe”. Zgodnie z powyższym, do realizacji przez Prezesa URE zadań wynikających z konieczności egzekwowania realizacji obowiązku sformułowanego w art. 34 Pe stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w takim zakresie jak: powstanie zobowiązania oraz jego wygaśnięcie, naliczanie odsetek za zwłokę, jak również ulg w spłacie opłaty koncesyjnej, przedawnienia zobowiązania wynikającego z art. 34 Pe, nadpłaty opłaty koncesyjnej oraz praw i obowiązków następców prawnych oraz podmiotów przekształconych. [tak: Muras Zdzisław (red.), Swora Mariusz (red.), Prawo energetyczne. Tom II. Komentarz do art. 12-72, wyd. II Opublikowano: WK 2016].

Przenosząc powyższe regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy, należało stwierdzić, wbrew stanowisku organu, że opłata uiszczona przez Powoda w dniu 12 kwietnia 2019 r. stanowi nadpłatę, co w konsekwencji musiało prowadzić do zmiany zaskarżonej decyzji.

Obowiązek powodowej spółki do uiszczenia opłaty koncesyjnej za rok 2018 powstał w dniu 1 stycznia 2018 r., na zasadach określonych w brzmieniu przepisów obowiązujących do 17 stycznia 2018 r. W związku z tym opłata koncesyjna za rok 2018, wniesiona przez Powoda w marcu 2018 r. stanowi opłatę należną, wymaganą przepisami prawa.

W powyższym zakresie strony były zgodne.

Spór między stronami koncentrował się natomiast wokół opłaty wniesionej przez Spółkę 12 kwietnia 2019 r., tytułem opłaty koncesyjnej za rok 2018 w wysokości 339 359 zł. W ocenie strony Powodowej, opłata ta stanowi oczywistą nadpłatę, zatem jako opłata nienależna, powinna zostać zwrócona. Powód podniósł, że opłata ta nie może być traktowana jako opłata o której mowa w art. 34 P.e. za 2018 r., ponieważ tożsama opłata została już wniesiona - w marcu 2018 roku.

Pozwany kwestionował jednak stanowisko Powoda, zarówno zaprezentowane w toku postępowania administracyjnego - we wniosku o stwierdzenie nadpłaty, jak również w toku postępowania sądowego - przedstawione w odwołaniu. Prezes URE podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Jak ustalono, Powód wniósł dwie opłaty, na poczet opłaty koncesyjnej w 2018 r., tj. w marcu 2018 i kwietniu 2019. W zaistniałym stanie faktycznym i prawnym brak było podstaw do żądania od powodowej spółki dwukrotnego uiszczenia opłaty z tytułu koncesji w 2018 r., dlatego, w ocenie Sądu, wniosek Powoda w przedmiocie zwrotu nadpłaty, był uzasadniony.

Warto też wyjaśnić, że obwiązek uiszczenia opłaty za posiadanie koncesji i możliwość prowadzenia działalności, tj. opłaty koncesyjnej za 2018 r., powstał w dniu 1 stycznia 2018 r., - stosownie do przytoczonych wyżej przepisów, obowiązujących przed wejściem w życie nowelizacji, tj. do 17 stycznia 2018 r.

Natomiast, według znowelizowanego przepisu art. 34 P.e., obowiązek uiszczenia przedmiotowej opłaty za dany rok powstaje dopiero na ostatni dzień roku kalendarzowego, w którym przedsiębiorstwo energetyczne osiągnęło przychód z działalności objętej koncesją, natomiast wysokość opłaty koncesyjnej jest kalkulowana na podstawie przychodów osiągniętych w roku powstania obowiązku wniesienia opłaty.

Nowelizacja zmieniła zatem moment powstania obowiązku uiszczenia opłaty koncesyjnej - z pierwszego, na ostatni dzień roku kalendarzowego.

Skoro znowelizowany przepis art. 34 P.e., obowiązujący od 18 stycznia 2018 r., stanowi o obowiązku uiszczenia opłaty koncesyjnej za dany rok, dopiero na ostatni dzień roku kalendarzowego, to opłatę z tytułu posiadanej koncesji za rok kolejny, tj. 2019, Powód powinien wnieść „z dołu” - w terminie do 15 kwietnia 2020 r.

Uznać tym samym należało, że uiszczona w dniu 12 kwietnia 2019 r. opłata jest przedwczesna, zatem jako nienależna, powinna zostać zwrócona Powodowi.

Warto dodać, że opłata koncesyjna za 2018 r., została przez Powoda uiszczona, zgodnie z przepisami P.e. i Rozporządzenia Dotychczasowego, co jednocześnie prowadzi do wniosku, że Powód nie posiadał względem Prezesa URE zaległości w regulowaniu opłat z tego tytułu.

Sąd nie podzielił stanowiska Prezesa URE, który w ocenie Sądu błędnie wskazał, że opłata uiszczona w marcu 2018 r. stanowi rozliczenie przychodów uzyskanych przez spółkę w 2017 r. a opłata uiszczona w kwietniu 2019 r. – rozliczenie przychodów uzyskanych w 2018 r. Rację w tym zakresie miała natomiast powodowa spółka, która trafnie podniosła, że przepis rangi ustawowej – art. 34 P.e. zarówno w brzmieniu dotychczasowym, jak i w brzmieniu do 18 stycznia 2018 r., wskazuje że opłata wnoszona przez przedsiębiorstwo energetyczne, któremu została udzielona koncesja, jest coroczną opłatą obciążającą koszty jego działalności. Wysokość przychodów osiągniętych w roku kalendarzowym z wykonywania działalności objętej koncesją ma jedynie znaczenia dla ustalenia wysokości opłaty koncesyjnej, a zobowiązanie do wniesienia opłaty koncesyjnej nie jest ściśle z nią związane.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest wadliwa i jako taka nie może się ostać. Konsekwencją tego stanu rzeczy byłoby dwukrotne obciążenie powodowej spółki obowiązkiem zapłaty opłaty koncesyjnej za ten sam okres, co stałoby w sprzeczności z obowiązującymi regulacjami prawnymi.

Wobec powyższego, na podstawie art. 479 ⁵³ § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Z uwagi na uwzględnienie odwołania, pozwanego należało uznać za stronę, która przegrała proces i zasądzić od niego na rzecz powoda zwrot kosztów procesu, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 720,00 zł ustalone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł), jak również koszt opłaty sądowej od odwołania złożonego w niniejszej sprawie (1000) zł.

SSO Maciej Kruszyński