Uzasadnienie z 20 października 2025, sygn. VIII U 830/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 20 grudnia 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. zobowiązał K. O. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postojowych przyznanych: 1 czerwca 2020 roku, wypłaconego 2 czerwca 2020 roku w kwocie 2 080 zł oraz odsetek, które na dzień wydania decyzji wyniosły 649,18 zł oraz 1 lipca 2020 roku wypłaconego 2 lipca 2020 roku w kwocie 2080,00 zł oraz odsetek, które na dzień wydania decyzji wyniosły 639,60 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że postanowił jak w decyzji, gdy w trakcie przeprowadzonej u płatnika składek (...) Sp. z o.o. S.K.A. kontroli ustalono, że złożony za K. O. wniosek (...) z 13 maja 2020 roku i z 2 czerwca 2020 roku został podpisany przez płatnika składek, a zgodnie z informacją zawartą we wniosku powinien być podpisany przez osobę wykonującą umowę cywilnoprawną. W takiej sytuacji organ rentowy stwierdził, że świadczenia postojowe wypłacone w kwotach 2080 zł (każde) na podstawie wniosku z 13 maja 2020 roku i z 2 czerwca 2020 roku są nienależne
i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

Odwołanie od decyzji złożył K. O. wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie odwołania złożonego pierwotnie w formie elektronicznej na formularzu POG oraz wskazując, że podpisanie wniosku o świadczenie postojowe przez pracodawcę było błędem pracodawcy, za który nie może ponosić odpowiedzialności on jako zleceniobiorca.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego odrzucenie jako wniesionego po upływie terminu, ewentualnie o oddalenie odwołania w razie uznania przez tut. Sąd, iż jest możliwe merytoryczne rozpoznanie odwołania.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Odwołujący K. O. w okresie od 1 sierpnia 2019 roku do 1 sierpnia 2021 roku miał zawartą umowę zlecenia z (...) Sp. z o.o. s.k.a. z siedzibą wZ. G.. Płatnik składek odwołującego obsługiwał (...) (następnie Obiekt (...)) w Z. G., gdzie odwołujący był kucharzem, a następnie zastępcą szefa kuchni. Kiedy wybuchła pandemia covid-19 (...) został zamknięty.

W kwietniu 2020 roku (...) nadal był zamknięty ale szef zapewnił pracę przy remoncie pokoi i odwołujący wypracował wynagrodzenie na poziomie 900 zł.

W maju 2020 roku odwołujący w ogóle nie dostał wynagrodzenia. W czerwcu 2020 roku i lipcu 2020 roku nadal pracował w okrojonym wymiarze, nie otrzymywał takiego wynagrodzenia jak przed pandemią, bo nie wypracowywał takiej liczby godzin.

W dniu 14 kwietnia 2020 roku płatnik składek złożył wniosek (...) o wypłatę dla odwołującego świadczenia postojowego w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID – 19 dla umów cywilnoprawnych. We wniosku wskazano, że umowa zlecenia została zawarta na okres od 1 sierpnia 2019 roku do 1 sierpnia 2021 roku z miesięcznym przychodem wynikającym z umowy – 17 zł. Wskazano, że przychód osiągnięty w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wyniósł 3244,45 zł. Świadczenie zostało wypłacone odwołującemu 28 maja 2020 roku w wysokości 2080 zł. Następnie płatnik składek przesłał za odwołującego wnioski (...) o świadczenie postojowe za kolejne okresy. Na podstawie wniosku z 13 maja 2020 roku podpisanego przez płatnika składek wypłacone zostało odwołującemu świadczenie postojowe 1 czerwca 2020 roku, natomiast 2 lipca 2020 roku wypłacono świadczenie postojowe na podstawie wniosku z 2 czerwca 2020 roku.

Wnioski o kolejne świadczenie postojowe, zostały podpisane początkowo przez szefa, a później w związku z pismem z ZUS, o tym że wnioski powinny być podpisane przez zleceniobiorcę, odwołujący osobiście podpisał wnioski o świadczenie postojowe.

W aktach organu rentowego brak jest potwierdzenia odbioru zaskarżonej decyzji, pomimo adnotacji na decyzji z 20 grudnia 2023 roku, iż została wysłana za zwrotnym poświadczeniem odbioru na adres odwołującego we W. (ul. (...)). W aktach ZUS znajdują się jedynie zwrócone przesyłki skierowane na adres al. (...) w G. z 25 października 2023r. zawiadomienie o wszczęciu postępowania i z 17 listopada 2023r. zawiadomienie o zakończeniu postępowania.

Decyzję z grudnia 2023 roku odwołujący odebrał w okolicach (...) w 2023 roku. Zadzwonił wtedy do ZUS i dowiedział się, że może złożyć odwołanie elektronicznie z podpisem elektronicznym, co też uczynił składając odwołanie na formularzu (...) z datą 29 grudnia 2023 roku. Mieszkał wtedy we W. w najmowanym mieszkaniu. Adres we W. podał jako adres do korespondenci. Około czerwca 2024r. odwołujący przeprowadził się do G. (pod adres zameldowania al. (...)) a około listopada/ października 2024 roku przeprowadził się w G., na ul. (...) (...) o czym zawiadomił ZUS poprzez wypełnienie formularza na stronie ZUS gdzie usunął (...) adres do korespondencji, a pozostawił tam adres zameldowania i zamieszkania (G., ul. (...)).

Odwołujący uznał, że ZUS uwzględnił jego odwołanie skoro nie dostawał żadnej korespondencji z ZUS. Gdy dzwonił do ZUS i zapytał co się dzieje z odwołaniem, nie uzyskał informacji jaki został nadany bieg odwołaniu. Kiedy mieszkał we W. nie otrzymał żadnej korespondencji z Sądu. W mieszkaniu w którym mieszkał nie było skrytki pocztowej, awizo listonosz wciskał w domofon i często zdarzało się że znajdował je na chodniku pomięte, zmoknięte i nieczytelne.

W marcu 2025 roku odwołujący otrzymał pismo wysłane już na adres ul. (...) w G., z którego wynikało, że musi zwrócić pieniądze z decyzji z 2023 roku. Od razu kiedy dostał pismo z ZUS udał się do oddziału (...) i niezwłocznie po wizycie w oddziale napisał odwołanie z wnioskiem o jego ponowne rozpatrzenie.

Niniejsza sprawa była już przedmiotem postępowania sądowego (sygn. akt VIII U 44/24) w wyniku skierowania odwołania K. O. do Sądu Okręgowego w Gliwicach na podstawie błędnie ustalonego adresu, a co za tym idzie błędnie ustalonej właściwości Sądu Okręgowego w Gliwicach. Postanowieniem z 27 lutego 2024r. Sąd Okręgowy w Gliwicach uznał się nie właściwy i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu (sygn. VIII U 942/24) W między czasie odwołujący przeprowadził się do G. a Sąd Okręgowy we Wrocławiu zarządzeniem z 3 września 2024r. zarządził zwrot odwołania w związku z nie uzupełniniem braków formalnych odwołania w postaci podpisu pod odwołaniem złożonym na formularzu (...).

Powyższe Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego oraz zeznań odwołującego ( protokół elektroniczny z rozprawy z 1 października 2025 roku czas 00:09:56 – 00:39:48 ) a także pisma płatnika składek z 27 sierpnia 2025r.

Zeznaniom odwołującego Sąd w pełni dał wiarę, gdyż były one rzeczowe, logiczne i przekonujące.

Sąd pominął wniosek dowodowy o przesłuchanie przedstawicieli płatnika składek (...) Sp. z o.o. na podstawie art. 235 (2) § 1 pkt 5 k.p.c. jako zmierzający do przedłużenia postępowania, gdyż informacje o wystąpieniu przestoju i ograniczeniu działalności płatnika składek, jak i dane dotyczące wynagrodzenia odwołującego od kwietnia 2020 roku do lipca 2020 roku wynikają z pisma płatnika składek z 27 sierpnia 2025r. (k.18) jak i akt organu rentowego dotyczących przeprowadzonej u płatnika kontroli.

Sąd zważył, co następuje.

Odwołanie K. O. zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż Sąd nie uwzględnił wniosku organu rentowego o odrzucenie odwołania.

Zgodnie z art.477(9)§1 k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia.

Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się ( §3 ).

W rozpoznawanej sprawie wprawdzie organ rentowy nie wykazał daty doręczenie odwołującemu zaskarżonej decyzji, niemniej jednak odwołujący przyznał, że decyzje otrzymał „w okolicach (...) 2023 roku” i wniósł odwołanie w formie elektronicznej na formularzu (...) z datą 23 grudnia 2023 roku. Odwołujący mieszkał wówczas we W.. Po nadaniu przez organ rentowy biegu odwołaniu, Sąd Okręgowy w Gliwicach i kolejno Sąd Okręgowy we Wrocławiu korespondencje kierowali na adres (...). Z systemu (...) wynika, że postanowienie o przekazaniu sprawy wg właściwości Sąd Okręgowy w Gliwicach wysłał na adres odwołującego we W. ul. (...). Korespondencja została podwójnie awizowana. W mieszkaniu które wynajmował odwołujący nie było skrytki pocztowej, listonosz awiza wkładał w domofon. Sąd w tym zakresie dał wiarę zeznaniom odwołującego uznając, że były konsekwentne, logiczne i spójne. Odwołujący nie miał możliwości zapoznania się z korespondencją sądową na skutek okoliczności od siebie niezależnych. Nie wiedział zatem, że odwołaniu nadany został bieg, że sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego we Wrocławiu i sąd ten wezwał odwołującego do usunięcia braków formalnych odwołania a w dalszej kolejności zwrócił odwołanie. Odwołujący na przełomie października/listopada 2024 roku przeprowadził się z W. do G. o czym poinformował ZUS. Dopiero po wezwaniu przez Komornika do zapłaty należności objętych decyzją powziął wiadomość o tym, że ZUS nie uwzględnił jego odwołania, nadał mu bieg a decyzja w konsekwencji uprawomocniła się. Odwołujący po uzyskaniu tych informacji niezwłóczenie wniósł odwołanie, które zainicjowało niniejsze postępowanie.

Uchybienie przez odwołującego terminowi do wniesienia odwołania, nastąpiło zatem na skutek okoliczności od niego niezależnych i nie było nadmierne.

W konsekwencji Sąd z mocy przepisów powołanych na wstępie rozważań odmówił odrzucenia odwołania, o czym orzekł w pkt 1 wyroku.

Przechodząc do dalszych rozważań, to w rozpoznawanej sprawie kwestia sporna sprowadzała się do ustalenia, czy organ rentowy słusznie zobowiązał odwołującego do zwrotu pobranych świadczeń postojowych. Organ rentowy stanął na stanowisku, że świadczenie postojowe wypłacone w kwocie 2080 zł na podstawie wniosku z 13 maja 2020 roku oraz z 2 czerwca 2020 roku jest nienależne, w sytuacji gdy wnioski (...), na podstawie których świadczenie zostało wypłacone, nie zostały podpisane przez odwołującego jako zleceniobiorcę, lecz przez płatnika składek (...) SP. Z.O.O. S.K.A.

Zgodnie z art.15zq ust.1 pkt 2 i ust.3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. poz.374 ze zm. ), świadczenie postojowe przysługuje osobie wykonującej umowę agencyjną, umowę zlecenia, inną umowę o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło oraz jeżeli nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

Świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którym została zawarta umowa cywilnoprawna.

Zgodnie z art.15zq ust.5 tejże ustawy, osobie wykonującej umowę cywilnoprawną świadczenie postojowe przysługuje, jeżeli:

1) umowa cywilnoprawna została zawarta przed dniem 1 kwietnia 2020r.,

2) przychód z umowy cywilnoprawnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, nie był wyższy od 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku.

Zgodnie z art. 15zua ustawy świadczenie postojowe może zostać przyznane ponownie, na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej, której wypłacono świadczenie postojowe,
o którym mowa w art.15zu ust.1.

Wypłata po raz kolejny świadczenia postojowego może zostać dokonana nie wcześniej niż w miesiącu następującym po miesiącu wypłaty świadczenia postojowego, o którym mowa w art.15 zu ust.1.

Warunkiem przyznania kolejnego świadczenia postojowego jest wykazanie
w oświadczeniu, że sytuacja materialna wykazana we wniosku, o którym mowa w art.15 zs albo 15 zsa, nie uległa poprawie.

Stosownie do art.15zs ust.1 ustawy covidowej ustalenie prawa do świadczenia postojowego następuje na wniosek osoby, o której mowa w art.15zq ust.1, zwanej dalej osobą uprawnioną, składany do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W przypadku osoby wykonującej umowę cywilnoprawną wniosek, o którym mowa w ust.1, składany jest za pośrednictwem odpowiednio zleceniodawcy lub zamawiającego.

Kwestie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postojowych reguluje natomiast art. 15zx powołanej ustawy, który w ustępie 1 stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się, zgodnie z ust. 2 tegoż uregulowania, świadczenie:

1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo
w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;

2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona,;

3) wypłacone w kwocie wyższej niż należna.

Z cytowanego powyżej przepisu art.15zx ustawy covidowej wynika wprost, że dla uznania świadczenia za nienależne pobrane, co z kolei skutkuje koniecznością zwrotu takiego świadczenia, niezbędnym jest, aby zaszła którakolwiek z okoliczności wskazanych powyżej w ustępie 2 pkt 1 – 3, przy czym przepis ten zawiera wyczerpujący katalog takich przyczyn. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie żadna z takich okoliczności nie miała miejsca, bowiem świadczenie postojowe nie zostało przyznane lub wypłacone odwołującemu na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego, wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona, czy też wypłacone w kwocie wyższej niż należna. Wniosek o świadczenie postojowe i kolejne świadczenia postojowe został złożony w sytuacji uzasadniającej powstanie prawa do świadczeń postojowych, bowiem faktycznie odwołujący spełniał warunki ustawowe do jego przyznania i stąd niewątpliwie był osobą uprawnioną. Organ rentowy w decyzji nie kwestionował, że warunki te w odniesieniu do odwołującego zostały spełnione.

W takiej sytuacji należy stwierdzić, że odwołujący pobrał należne mu świadczenie
i nie zmienia tej okoliczności fakt, że zostało ono wypłacone na podstawie wniosków podpisanych przez płatnika, a nie samego odwołującego, gdy takie nieprawidłowości po stronie podmiotu pośredniczącego, wykonującego czynność ściśle techniczną, nie mogą obciążać odwołującego, przede wszystkim zaś nie stanowią przesłanki do uznania świadczenia za nienależne pobrane po myśli cytowanego art.15 zx ustawy covidowej, a tylko w takiej sytuacji organ rentowy mógłby żądać zwrotu tego świadczenia.

Zajmując takie stanowisko Sąd z mocy art.477 ^{( 14 )}§ 2 k.p.c. w pkt 2 wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż K. O. nie pobrał nienależnych świadczeń postojowych w łącznej kwocie 4160 zł i nie jest zobowiązany do jego zwrotu.

(-) sędzia del. Magdalena Kimel