Wyrok z 29 października 2025, sygn. I C 750/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 października 2025 r.

Sąd Okręgowy w O.I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Ewa Oknińska
Protokolant:	sekretarz sądowy A. P.

po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. w O.

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko S. P., B. P.

o zapłatę, z żądaniami ewentualnymi o zmianę wysokości świadczenia i zapłatę

I. oddala powództwo główne i ewentualne,

II. zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10.834 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Ewa Oknińska

Sygn. akt I C 750/25

UZASADNIENIE

Powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. w pozwie przeciwko pozwanym S. P. i B. P. wniósł o:

1.  zasądzenie solidarnie od pozwanego S. P. oraz pozwanej B. P. na rzecz powoda kwoty 195.000 zł z tytułu zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 20 lipca 2024 r. do dnia zapłaty,

- ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 195.000,00 zł z tytułu zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 20 lipca 2024 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

- ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 195.000,00 zł z tytułu zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 20 lipca 2024 r. do dnia zapłaty, od każdego z pozwanych w częściach równych, tj. po 97.500,00 zł od każdego z pozwanych;

2.  zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 34.871,78 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 20 lipca 2024 r. do dnia zapłaty - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c.;

- ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 34.871,78 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 20 lipca 2024 r. do dnia zapłaty - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c., z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

- ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 34.871,78 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 20 lipca 2024 r. do dnia zapłaty - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c., od każdego z pozwanych w częściach równych, tj. po 17.435,89 zł od każdego z pozwanych,

3.  ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia roszczenia, o którym mowa w pkt. 2 powyżej, podtrzymując żądanie określone w pkt. 1 powyżej, wniósł o:

a.  zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanym na podstawie zawartej umowy kredytu kapitału kredytu w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 249.729,98 zł;

b.  zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 54.729,98 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ¹ § 3 k.c.),

- ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 54.729,98 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ¹ § 3 k.c.), z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

- ewentualnie zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 54.729,98 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ¹ § 3 k.c.), od każdego z pozwanych w częściach równych, tj. po 27.364,99 zł od każdego z pozwanych.

Nadto, powód wniósł zasądzenie od pozwanych na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Jednocześnie, na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania do czas prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy zawisłej między stronami przed Sądem Okręgowym w W., sygn. akt (...) z uwagi na fakt, że od wyniku postępowania z powództwa kredytobiorcy zależy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

W uzasadnieniu powód wskazał, że pozwani jako kredytobiorcy oraz (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (poprzednik prawny powoda) jako kredytodawca zawarli dnia 4 września 2008 r. umowę kredytu. W związku z zawartą umową kredytu, powód wypłacił pozwanym łącznie kwotę 195.000,00 zł. Pozwani wystąpili przeciwko bankowi z powództwem, które oparli na twierdzeniach o rzekomej abuzywności postanowień umowy kredytu dotyczących zasad rozliczania wypłat i spłat kredytu. Powód podał, że na moment złożenia pozwu postępowanie z powództwa pozwanych nie zostało zakończone, a w sprawie nie zapadło jeszcze prawomocne rozstrzygnięcie kończące postępowanie w sprawie. Podniósł, że złożenie pozwu w niniejszej sprawie nie stanowi uznania przez bank jakichkolwiek roszczeń czy też przyznania jakichkolwiek twierdzeń kredytobiorcy podnoszonych w sprawie z powództwa kredytobiorcy. Bank dochodzi od pozwanych zwrotu wypłaconych środków pieniężnych oraz zwrotu korzyści uzyskanych przez pozwanych na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, w związku z żądaniami podniesionymi przez kredytobiorców w postępowaniu z ich powództwa. Powód wskazał, że nieważność umowy kredytu powoduje konieczność rozliczenia dokonanych przez strony świadczeń według przepisów o nienależnym świadczeniu. Bank powinien zatem otrzymać zwrot urealnionej wartości kapitału kredytu, na którą składa się nominalna, faktycznie wypłacona kredytobiorcy przez bank kwota kapitału kredytu oraz różnica pomiędzy tą nominalną kwotą, a realną (aktualną) wartością wypłaconego kredytobiorcy kapitału. Powód na wypadek nieuwzględnienia roszczenia o zasądzenie urealnionej wartości kapitału kredytu na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, wniósł ewentualnie o zmianę wysokości świadczenia w postaci kapitału kredytu oraz zasądzenie należnej kwoty ponad nominalną wartość kapitału na podstawie przepisów dot. waloryzacji sądowej - art. 358 ¹ § 3 k.c. (pozew – k. 4-18v., sprostowanie imienia pozwanej - protokół rozprawy z dnia 29 października 2025 r. k.179).

W odpowiedzi na pozew, pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości, oraz zasądzenie od powoda na ich rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w wysokości dwukrotności stawki minimalnej.

W uzasadnieniu pozwani przyznali, że strony łączy umowa kredytu na cele mieszkaniowe z dnia 4 września 2008 r. W ramach umowy bank wypłacił na rzecz pozwanych kwotę 195.000 zł. Pozwani wytoczyli przeciwko bankowi powództwo o zapłatę, a sprawa zawisła przed Sądem Okręgowym w W. sygn. akt (...). Pozwani zaprzeczyli, że powód wykazał podstawę faktyczną uzasadniającą formułowane roszczenie o zapłatę kwoty udostępnionej na podstawie umowie. Ponadto zaprzeczyli, że są wzbogaceni względem powoda z uwagi na kwotę udostępnioną na podstawie umowy oraz, że powodowi należy się roszczenie z tytułu waloryzacji świadczenia.

Pozwani podnieśli zarzut nadużycia przez powoda prawa procesowego, gdyż ich zdaniem pozew w niniejszej sprawie został złożony przez powoda wyłącznie w celu przerwania biegu przedawnienia roszczenia powoda o zwrot przez pozwanego wypłaconego mu kapitału kredytu, nie zaś w celu stwierdzenia nieważności i dochodzenia roszczeń restytucyjnych od pozwanego. Z ostrożności procesowej podnieśli zarzut zatrzymania kwoty udzielonego kredytu w wysokości 195.000,00 zł na rzecz pozwanych w związku z umową kredytu dochodzonych przez bank do czasu zaofiarowania przez powoda zwrotu lub zabezpieczenia roszczenia o zwrot otrzymanego od pozwanego świadczenia w postaci otrzymanych rat kredytu w związku z zawarciem umowy kredytu tj. do czasu zwrotu lub zabezpieczenia roszczenia o zwrot na rzecz pozwanych łącznie do majątku wspólnego kwoty 181.271.07 zł. Ponadto pozwani zgłosili ewentualny zarzut potrącenia w stosunku do roszczenia powoda o zapłatę kwoty 195.000,00 zł z tytułu zwrotu udostępnionego pozwanemu świadczenia na podstawie umowy kredytu z roszczeniem pozwanych o zapłatę łącznej kwoty 181.271,07 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego w postaci spełnionych przez pozwanych na rzecz powoda świadczeń w ramach wykonania nieważnej ex tunc umowy do wysokości wierzytelności niższej. Podnieśli również zarzut przedwczesności żądania powoda oraz zarzut nieudowodnienia roszczenia przez powoda co do zasady i wysokości. (odpowiedź na pozew – k. 50-53, sprostowanie imienia pozwanej - protokół rozprawy – k. 179).

Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2025 r. Przewodniczący zarządził zwrot pisma pozwanych z dnia 28 lipca 2025 r. w zakresie procesowego zarzutu potrącenia z uwagi ma braki formalne pisma (vide: zarządzenie k. 58). Pozwani, pomimo doręczenia wezwania w dniu 13 sierpnia 2025 r. (k. 61) nie uzupełnili braków pisma w kierunku wskazanym w zarządzeniu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 4 kwietnia 2008 r. pozwani zawarli z (...) Bank S.A. w W. (poprzednik prawny powoda) umowę kredytu hipotecznego nr (...). Bank udzielił kredytu w kwocie 195.000,00 zł denominowanego (waloryzowanego) w CHF z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego. Spłata miała nastąpić w ciągu 360 miesięcy.

Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy, kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. O wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo – odsetkowych w wyżej wymienionej walucie, Bank miał poinformować kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych w OWKM (ust. 3).

Uruchomienie kredytu miało nastąpić jednorazowo w terminie od dnia 5 września 2008 r. w formie przelewu na rachunek wskazany w umowie. Zgodnie z § 4 ust. 1a umowy, kredyt wykorzystywany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu.

Zgodnie z § 9 ust. 2 umowy, wysokość rat kapitałowo – odsetkowych określona była w CHF, zaś spłata rat dokonywana była w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo – odsetkowych w złotych zależała od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości kursu waluty miała wpływ na ostateczną wysokość spłacanego kredytu.

(dowód: umowa kredytu – k. 24-25v.)

Wypłata kredytu nastąpiła jednorazowo w dniu 13.10.2008 r. w kwocie 195.000,00 zł. Łączna kwota spłat pozwanych do dnia 12.07.2023 r. z tytułu kredytu wyniosła 196.796,15 zł.

(dowód: zestawienie – k. 26-27v.)

S. P. i B. P. w pozwie skierowanym przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W. przed Sądem Okręgowym w W. (sygn. akt (...)), wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 4 września 2008 r. zawarta między bankiem a kredytobiorcami jest nieważna w całości, oraz zasądzenie od banku na rzecz kredytobiorców łącznie do majątku wspólnego kwoty 181.271,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 listopada 2022 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia nienależnego w postaci spełnionych przez powoda na rzecz pozwanych świadczeń w ramach wykonania nieważnej ex tunc umowy kredytu. Wnieśli również żądania ewentualne o ustalenie, że postanowienia zawarte w § 2 ust. 1, § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a umowy kredytu stanowią niedozwolone klauzule umowne i nie wiążą kredytobiorców oraz o zasądzenie od banku na rzecz kredytobiorców łącznie do majątku wspólnego kwoty 72.576,26 zł wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 listopada 2022 r. do dnia zapłaty, tytułem świadczenia nienależnego w postaci zapłaconych przez kredytobiorców na rzecz banku rat kapitałowo-odsetkowych w zawyżonej wysokości wskutek stosowania bezskutecznych i niewiążących ex tunc postanowień umowy kredytu.

(dowód: pozew o ustalenie i zapłatę – k. 75-96, pismo uzupełnienie braków formalnych pozwu – k. 68)

Powód pismem z dnia 28 czerwca 2024 r. wezwał pozwanych do zapłaty w terminie do dnia 19.06.2024 r. kwoty 195.000 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu oraz 34.871,78 zł tytułem urealnienia wartości kredytu.

Pismem z dnia 26 lipca 2024 r. powód złożył pozwanym oświadczenie o potrąceniu wierzytelności kredytobiorcy o zapłatę dochodzonej w postępowaniu sądowym przed Sądem Okręgowym w W., sygn. akt (...), kwoty z wzajemną wierzytelnością banku, tj.:

1.  195.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu,

2.  34.871,78 zł tytułem kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku.

(dowód: wezwanie do zapłaty wraz z potwierdzeniem doręczenia – k. 36, k.37, oświadczenie o potrąceniu k. 160)

Środki z kredytu zostały przeznaczone na zakup mieszkania dla córki pozwanych. Początkowo pozwani pomieszkiwali w tym lokalu. Obecnie od 8 lat w mieszkaniu mieszka ich córka. W kredytowanej nieruchomości nie była prowadzona ani zarejestrowana działalność gospodarcza. Mieszkanie było wynajmowane studentom na różne okresy czasu od 2010 r. do 2017/2018 roku. Pracownik banku informował pozwanych, że waluta CHF jest najbardziej stabilna. Pozwani o niekorzystnych warunkach w umowie dowiedzieli się 5 lat temu.

Pozwani zostali pouczeni o obowiązku rozliczenia się z kapitału kredytu. Pozwani oświadczyli, że zwrócą bankowi kapitał.

(dowód: przesłuchanie pozwanych – k. 179v.)

Sąd zważył, co następuje:

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt przez strony dokumenty, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a także na podstawie zeznań strony pozwanej, w zakresie w jakim korespondują z pozostałym materiałem dowodowym.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego. Przesłanka ta wymaga zatem, aby między dwoma postępowaniami zachodził związek o charakterze prejudycjalnym, tj. aby wynik postępowania toczącego się przed innym sądem miał decydujące znaczenie dla możliwości rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed sądem orzekającym. Samo podobieństwo podstaw faktycznych bądź prawnych, czy tożsamość stron, nie jest wystarczające do uzasadnienia zawieszenia postępowania.

W niniejszej sprawie powód dochodził od pozwanych świadczenia pieniężnego wynikającego z umowy kredytu. Sąd rozpoznający sprawę, opierając się na aktualnym orzecznictwie TSUE, Sądu Najwyższego ocenił treść umowy i jej skutki, dochodząc do wniosku o jej nieważności oraz dokonując rozliczenia świadczeń stron w oparciu o teorię salda nie tracąc przy tym z pola widzenia dokonanego potrącenia przez bank w sprawie z powództwa kredytobiorców. W konsekwencji powództwo banku zostało oddalone. Postępowanie toczące się obecnie przed Sądem Okręgowym w W., wszczęte z powództwa kredytobiorców przeciwko bankowi, dotyczy również roszczeń związanych z tą samą umową kredytową, jednakże przedmiotem tamtej sprawy jest dochodzenie przez kredytobiorców roszczeń wobec banku. Postępowania te mają zatem charakter równoległy, lecz nie występuje między nimi zależność prejudycjalna w rozumieniu art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd orzekający w niniejszej sprawie był bowiem w pełni uprawniony do samodzielnego dokonania oceny ważności umowy, a także do ustalenia skutków wzajemnych rozliczeń stron, bez konieczności oczekiwania na prawomocne rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie toczącej się w W..

W rozpoznawanej sprawie Sąd był w stanie rozstrzygnąć co do meritum, a rozstrzygnięcie to może być następnie podnoszone przez strony w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w W.. Wobec powyższego wniosek powoda o zawieszenie postępowania należało oddalić.

Sąd pominął na podstawie (...) ^{( )} § 1 pkt 2 k.p.c. wniosek dowodowy strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Pominięcie dowodu zgłaszanego przez stronę jest bowiem dopuszczalne wtedy, gdy okoliczności sporne, na które dowód powołano, zostały dostatecznie wyjaśnione (wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012 r. sygn. akt (...), wyroki SN: z 12 stycznia 2005 r., (...), z 5 lutego 2009 r.,(...) i z 13 grudnia 2010 r., (...)). Opinia biegłego stanowi jedynie dowód dający Sądowi, rozstrzygającemu sprawę merytorycznie, dokonanie ustaleń w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych (a więc wiedzy wykraczającej poza objętą zakresem wiedzy ogólnej – powszechnej). W tej sprawie Sąd uznał, że zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów, w pełni pozwalają na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W szczególności, że opinia biegłego miała dotyczyć ustalenia wysokości roszczenia, które w toku niniejszego postępowania nie podlegało uwzględnieniu co do zasady. Tym samym dopuszczenie opinii biegłego w takich okolicznościach byłoby sprzeczne z zasadami ekonomiki procesowej i wydłużyłoby postępowanie. Sąd wniosek dowodowy o dopuszczenie opinii biegłego potraktował, z uwagi na powyższe, jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Sądu roszczenia banku dochodzone przeciwko konsumentom nie jest przedawnione. Pozwani pismem z dnia 05 października 2022 r. zareklamowali umowę.

W ocenie Sądu Okręgowego materiał dowodowy przedstawiony przez strony prowadzi do wniosku, że łącząca strony umowa kredytu jest nieważna. Utrwalony jest już pogląd w orzecznictwie, że postanowienia umowy dotyczące kursu kupna w celu ustalenia wysokości kredytu, którą należy wypłacić w PLN oraz kursu sprzedaży do ustalenia wysokości rat spłaty w PLN mają charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (por. np. uzasadnienie wyroku SN w sprawie (...) i przywołane tam orzecznictwo). Stąd, w ocenie Sądu, po usunięciu z umowy wskazanych powyżej niedozwolonych postanowień umownych, dalsze wykonywanie umowy nie jest możliwe. Zgodnie z ugruntowanym już, najnowszym orzecznictwem, w przypadku uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do mechanizmu waloryzacji kredytu, określającego sposób ustalania kursu waluty obcej, niemożliwym jest przyjęcie w miejsce tego postanowienia innego sposobu określania kursu waluty obcej, a wynikającego z przepisów prawa lub zwyczajów. Dlatego też gdy nie można ustalić wiążącego strony kursu waluty obcej, umowa ta nie wiąże stron także w pozostałym zakresie. Zatem należy podzielić stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że brak jest koniecznych składników umowy kredytu z art. 69 ustawy – Prawo bankowe, do których należą: oddanie przez Bank do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel oraz zwrot przez kredytobiorcę kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

W ocenie sądu eliminacja abuzywnych postanowień umowy uniemożliwi ustalenie wysokości poszczególnych rat kredytu, co należy do essentialia negotii tej umowy. Eliminacja tych postanowień będzie oznaczała także zaniknięcie ryzyka walutowego, będącego podstawowym elementem umowy kredytu waloryzowanego do innej waluty, to z kolei skutkować będzie tak daleko idącym przekształceniem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej nieważnością.

Ustosunkowując się do żądania pozwu, wskazać należy, że strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c.

Niewątpliwie bankowi przysługiwała wierzytelność w wysokości 195.000,00 zł z tytułu wypłaconego kredytu.

W wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. ((...)) Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajmując stanowisko w sprawie zgodność teorii dwóch kondykcji z dyrektywą 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wskazał, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty (pkt 44).

Trybunał podkreślił, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia umownego ma umożliwić przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta oraz zniechęcić przedsiębiorcę do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom (pkt 38).

W razie nieważności umowy zawierającej klauzule abuzywne, sąd krajowy powinien podjąć, z pełnym uwzględnieniem prawa krajowego, wszelkie niezbędne środki mające na celu ochronę konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie może wywrzeć nieważność umowy (pkt 39).

Z tej perspektywy Trybunał ocenił negatywnie teorię dwóch kondykcji stosowaną przez polskie sądy w zakresie, w jakim pozwala przedsiębiorcy żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty (pkt 41 i 44).

Wskazać należy, że w wypadku nieważności umowy wzajemnej powstaje obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń. Umowę kredytu należy uznać za umowę wzajemną, ponieważ odpowiednikiem świadczenia banku w postaci oddania do dyspozycji kredytobiorcy kwoty środków pieniężnych, a następnie umożliwienia wykorzystania tej kwoty w sposób określony w umowie jest świadczenie kredytobiorcy w postaci zapłaty odsetek (oprocentowania) i prowizji.

Teoria salda zakłada jednak, że świadczenie wzajemne stanowi pozycję, którą należy odjąć od wzbogacenia, tak że odbiorca świadczenia wzajemnego ma zwrócić tylko nadwyżkę wartości otrzymanego świadczenia ponad wartość świadczenia, które dokonał.

W przywołanym wyroku Trybunał jednoznacznie stwierdził, iż stosowanie w relacjach z konsumentem tzw. teorii dwóch kondykcji – prowadzącej do sytuacji, w której bank mógłby dochodzić zwrotu całej wypłaconej kwoty kredytu niezależnie od wysokości dokonanych przez konsumenta spłat – jest sprzeczne z celem dyrektywy 93/13. Trybunał wskazał, że takie rozwiązanie osłabiałoby ochronę konsumenta, prowadząc do nieuzasadnionego zwiększenia obciążeń finansowych i ryzyka procesowego po jego stronie.

Przepisy dyrektywy 93/13 nakładają na sąd krajowy obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności koniecznych dla zapewnienia konsumentowi rzeczywistej i skutecznej ochrony przed skutkami stosowania nieuczciwych postanowień umownych. Konsument z natury rzeczy znajduje się bowiem w pozycji słabszej wobec przedsiębiorcy zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i poziomu informacji. Tym samym jedynie interwencja sądu z urzędu może wyrównać tę nierównowagę i zagwarantować pełną skuteczność dyrektywy.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że bank wypłacił kredytobiorcom kwotę 195 000 zł, którzy w wykonaniu nieważnej umowy uiścili na rzecz banku kwotę 196.796,15 zł. W konsekwencji, mając na uwadze powyższe rozstrzygnięcie TSUE, Sąd opierając się na teorii salda stwierdza, że roszczenie banku nie mogło zostać uwzględnione. Zgodnie z treścią wyroku TSUE, konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym.

Ponadto powód domagając się od pozwanych zapłaty wskazanej w pozwie kwoty w oparciu o przywołaną tzw. teorię dwóch kondykcji, całkowitym milczeniem pominął fakt, że złożył pozwanym oświadczenie o potrąceniu wierzytelności kredytobiorców dochodzonej w sprawie (...) z wzajemną wierzytelnością banku w wysokości 195.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu. Oświadczenie o potrąceniu datowane jest na dzień 26 lipca 2024 r., a więc z całą pewnością pozwani odebrali oświadczenie jeszcze przed wniesieniem pozwu przez bank. Pozwani na rozprawie z dnia 29 października 2025 r. podnieśli, że pismem z dnia 26.07.2024 r. bank potrącił wierzytelności i obecnie bank wzywa o nieistniejącą wierzytelność.

Zgodnie z art. 498 § 1 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko, co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.).

Wskazać należy, że wierzytelność powoda z tytułu udostępnionego kapitału w kwocie 195.000,00 zł umorzyła się z wzajemną wierzytelnością pozwanych o zwrot spłaconych świadczeń w kwocie 181.271,07 zł (kwota ta jest dochodzona przez pozwanych w sprawie przed Sądem Okręgowym w W. na dzień złożenia oświadczenia o potrąceniu należności) do wysokości wierzytelności niższej.

Dla porządku wskazać należy, że Sąd zarządzeniem z dnia 4 sierpnia 2025 r. (k. 58), zarządził zwrot pisma pozwanych z dnia 28 lipca 2025 r. w zakresie procesowego zarzutu potrącenia z uwagi na braki formalne pisma. Pozwani nie uzupełnili braków formalnych, ponadto pełnomocnik pozwanych na rozprawie w dniu 29 października oświadczył, że nie dokonał uzupełnia zarzutu potrącenia.

Z racji iż powództwo zostało oddalone w całości żadnego znaczenia dla sprawy nie miał procesowy zarzut zatrzymania zgłoszony przez pozwanych.

W niniejszej sprawie bank żądał od pozwanych zapłaty 34.871,78 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 20 lipca 2024 r. do dnia zapłaty. W razie nieuwzględnienia powyższego żądania, powód wniósł ewentualnie o zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego na podstawie zawartej umowy kredytu kapitału kredytu w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 249.729,98 zł i zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kwoty 54.729,98 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej.

Powyższe żądania główne i ewentualne nie zasługują na uwzględnienie. Niewątpliwie strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z art. 410 k.c. w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c.

Dokonując analizy zasadności powyższych roszczeń, należy w pierwszym rzędzie z całą mocą podkreślić, że ratio legis przepisu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG jest zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców, którzy winni być powstrzymani przed stosowaniem niedozwolonych klauzul umownych, zaś wyeliminowanie rzeczonego skutku powodowałoby, że nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to interes przedsiębiorców zostanie zagwarantowany (zob.: wyrok (...) z dn. 14.06.2012 r., (...), wyrok (...) z dn. 30.04.2014 r.,(...). Tymczasem w ocenie Sądu zasądzenie na rzecz banku kwoty z tytułu urealnienia wysokości świadczenia banku lub waloryzacji penalizowałoby w istocie nie bank, lecz kredytobiorcę, zachęcając przedsiębiorcę do wprowadzania abuzywnych postanowień w kolejnych, proponowanych przez siebie konsumentom umowach. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału w okresie kredytowania przez kredytobiorcę, bank nie mógł uzyskać potencjalnego zysku, jest irrelewantna przy ocenie zasadności zgłoszonego roszczenia, ponieważ reżim odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.). Jedynym zaś przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.). Z uwagi jednak na uznanie spornej umowy kredytu za nieważną, odsetki umowne nie przysługują powodowi, skoro brak podstawy umownej do ich zapłaty. W kontekście powyższego zauważyć należy, że uwzględnienie stanowiska powoda doprowadziłoby w istocie do reaktywacji nieważnej umowy stron w zakresie oprocentowania (zob. wyrok SA w Białymstoku z dn. 20.02.2020 r., (...))..

Wskazać należy także, iż działaniom powoda można przypisać charakter zastępczego rozwiązania dla wadliwej umowy kredytu, ponieważ takie czynności pozostają sprzeczne z wiążącą sądy powszechne wykładnią art. 6 Dyrektywy 93/13 TS UE w wyroku z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie przeciwko J. C. (sygn. (...)) oraz w wyroku z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawach połączonych, sygn. (...), (...) i (...). W świetle tych orzeczeń z art. 6 ust. 1 wynika, że sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do zaniechania stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Wykluczonym jest, aby powód w osobnym procesie żądał zastąpienia nieważnej umowy innym stosunkiem prawnym i uzyskiwał z niego korzyść.

Kredytobiorcy w tego rodzaju sprawach korzystają z daleko idącej ochrony prawa unijnego, w tym poszczególnych przepisów wynikających z Dyrektywy Rady EWG 93/13 (zwłaszcza art. 7 ust. 1). Na straży prawa wielokrotnie pozostawał także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. w wyroku TSUE z dnia 21 grudnia 2016 r., G. N., sprawy połączone (...),(...) i (...), EU:C:2016:980, pkt 57; wyrok TSUE z dnia 14 czerwca 2012 r., B. E. de C., C 618/10, EU:C:2012:349, pkt 65).

Nadto wspomnieć należy, że w wyroku (...) z dnia 15 czerwca 2023 r. Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że dyrektywa 93/13 nie reguluje bezpośrednio skutków nieważności umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem po usunięciu nieuczciwych warunków, lecz regulowane są przez prawo krajowe, które jednak powinno być zgodne z prawem Unii, a w szczególności z celami tej dyrektywy. Kluczowe w tym względzie jest to, czy przepisy krajowe pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku umowy uznanej za nieważną, oraz czy nie zagrażają one realizacji odstraszającego skutku określonego w dyrektywie. Jednocześnie wskazanym wyrokiem TSUE przesądził, iż przedsiębiorca nie ma prawa żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału. Trybunał uznał, że przyznanie takiego prawa przyczyniłoby się do wyeliminowania efektu odstraszającego wywieranego na przedsiębiorców, zaś skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w związku z powoływaniem się na swoje prawa wynikające z dyrektywy, na ryzyko zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumentów byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzą oni ze wspomnianej dyrektywy. Art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, zgodnie z wykładnią Trybunału, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w przypadku uznania, iż umowa kredytu zawarta przez konsumenta i bank jest od początku nieważna z powodu zawarcia w niej nieuczciwych warunków umownych, bank, oprócz zwrotu pieniędzy zapłaconych na podstawie tej umowy, może w następstwie takiego uznania domagać się od konsumenta także dodatkowych świadczeń.

Wobec powyższego, należy więc stwierdzić, że, jeżeli uznanie umowy kredytu za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank wobec konsumenta, to jakakolwiek rekompensata tego skutku, inna niż rozliczenie wypłaconego kapitału, pozbawiałaby Dyrektywę 93/13 effet utile (zasada efektywności) i doprowadziła do skutku niezgodnego z przyświecającymi jej celami, co mogłoby znacząco osłabić ochronę konsumentów. Przedsiębiorca nie może czerpać korzyści gospodarczych z sytuacji powstałej na skutek wywołanej przezeń niegodziwości, stosownie do zasady prawa nemo auditur propriam turpitudinem allegans, i musi ponieść ewentualne koszty skutków powstałych w następstwie zastosowanie przez siebie warunków kontraktowych niezgodnych z dyrektywą konsumencką. Tak więc utrata przez przedsiębiorcę w ogóle zysku, jaki spodziewał się osiągnąć z wykonania umowy kredytu, jest swego rodzaju sankcją w razie naruszenia spoczywających na nim obowiązków wynikających z prawa Unii Europejskiej.

Wyłączenie możliwości rekompensaty przyczynia się do powstania tzw. efektu odstraszającego i zapewnieniu skuteczności celów dyrektywy 93/13, w duchu orzecznictwa TSUE. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2024 r., (...), stwierdził, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi. Tożsame stanowisko Trybunał zajął w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2023 r., (...).

Ponadto należy wskazać, że treść art. 358 ¹ § 4 k.c. uniemożliwia powodowi dochodzenie sądowej waloryzacji świadczenia. Stosownie do tego przepisu, z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Przedmiotem roszczenia o zwrot roszczenia w zwaloryzowanej wysokości, jest świadczenie pozostające w związku z prowadzeniem przez powoda przedsiębiorstwa. W związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa było sformułowanie wadliwej umowy, następnie wykonywanie nieważnego stosunku prawnego, a obecnie rozliczenie się z kontrahentem w wyniku ostatecznego ustalenia nieważności umowy kredytu. Związek ten nie został zerwany na żadnym etapie. Bez wątpienia dla powoda sam cel zawartej przez strony umowy, jak i sposób korzystania z przedmiotu umowy, miał realizować się w czynnościach służących gospodarczym planom związanym z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Dopuszczenie waloryzacji świadczenia powoda stałoby w sprzeczności z celem przepisów, które mają na celu ochronę konsumentów przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi, czyli art. 385 ¹ § 1 k.c. implementującego art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG. W takiej bowiem sytuacji bank mógłby żądać waloryzacji świadczenia wobec konsumenta, z którym zawarł umowę- zawierającą niedozwolone postanowienia umowne i z tego powodu nieważną, natomiast nie mógłby żądać waloryzacji świadczenia wobec jakiegokolwiek klienta (zarówno konsumenta jak i przedsiębiorcy), z którym zawarł ważną umowę. W ten zatem sposób przepisy o ochronie konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi niejako obróciłyby się przeciwko niemu i stawiałyby go w gorszej sytuacji prawnej niż gdyby zawarta przez niego umowa nie zawierała niedozwolonych postanowień umownych. W skrajnej sytuacji (hiperinflacja, galopująca inflacja) taki stan rzeczy zniechęcałby konsumentów do korzystania z przysługującej im ochrony, skoro wysokość roszczenia banku z tytułu waloryzacji mogłaby przekraczać koszty wykonania umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne zgodnie z jej treścią, tym bardziej że wysokość roszczenia waloryzacyjnego banku byłaby trudna do przewidzenia.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku oddalając powództwo główne i ewentualne.

O kosztach procesu rozstrzygnięto w pkt II wyroku na podstawie art. 98 k.p.c., mając na względzie wynik procesu. Powód został zobowiązany do zwrotu na rzecz pozwanych wszystkich poniesionych przez nich kosztów postępowania. Na zasądzoną kwotę składają się: opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 34 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 10.800 zł. W związku z tym, Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10.834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Przy czym, zasądzono również w trybie art. 98 §1 ¹ k.c. odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Jednocześnie, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania wynagrodzenia w stawce wyższej niż minimalna. Niniejsza sprawa należała bowiem do spraw typowych, nie wymagała rozbudowanego postępowania dowodowego ani ponadstandardowego nakładu pracy pełnomocnika pozwanych. Brak było więc podstaw do podwyższenia wynagrodzenia pełnomocnika pozwanych.

sędzia Ewa Oknińska