Wyrok z 24 października 2023, sygn. VII U 797/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

24 października 2023 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie:

Przewodniczący SSO Małgorzata Kosicka

po rozpoznaniu 24 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Warszawie

odwołania B. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w W.

z 27 maja 2022 r., znak (...) (...)

o wysokość kapitału początkowego

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że okres praktycznej nauki zawodu od 1.09.1987 r. do 31.08.1989 r. podlega zaliczeniu do wysokości kapitału początkowego B. S..

sygn. akt VII U 797/22

UZASADNIENIE

B. S. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 27 maja 2022 r., znak: (...) (...) w przedmiocie ponownego ustalenia kapitału początkowego, zarzucając jej niezgodność stanowiska organu rentowego ze zgromadzonym przed nim materiałem dowodowym polegającą na nieuwzględnieniu przez ZUS do ustalenia wartości kapitału początkowego okresu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r. pomimo przedstawienia przez ubezpieczoną i dołączenia wraz z wnioskiem o ustalenie kapitału początkowego stosownych dokumentów potwierdzających zatrudnienie przez Spółdzielnię Pracy Usług (...) w latach 1987-1990 r. Mając powyższe na względzie ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie okresu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r. do okresu ustalenia wartości kapitału początkowego.

Uzasadniając stanowisko wskazała, że 11 marca 2022 r. złożyła ponowny wniosek o wyliczenie kapitału początkowego. Do wniosku dołączyła umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z 1 września 1987 r. oraz świadectwo pracy z 30 czerwca 1990 r. ZUS po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku 27 maja 2022 r. wydał decyzję o ponownym wyliczeniu kapitału początkowego i ustalił, że do okresów potrzebnych do ustalenia kapitału początkowego nie uwzględnił okresu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r., gdyż według ZUS okres pracy nie został wystarczająco udowodniony.

ZUS w zaskarżonej decyzji zamieścił dodatkową informację, że w celu uwzględnienia spornego okresu zatrudnienia ubezpieczona powinna dołączyć świadectwo pracy, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu lub legitymację ubezpieczeniowej. Odwołująca wskazała, że nie jest w stanie dołączyć ww. dokumentów, gdyż zostały one zagubione z uwagi na upływ czasu. Podkreśliła, że dołożyła należytej staranności i kilka razy występowała do Związku (...) przy ul. (...) w W. w celu pozyskania dokumentów z archiwum, ale za każdym razem otrzymywała informację, że wszystkie dokumenty w jej sprawie zostały wydane i w archiwum nie znajduje się nic poza umową o pracę w celu przygotowania zawodowego z 1 września 1987 r. oraz świadectwem pracy za okres od 1 września 1989 r. do 8 czerwca 1990 r.

W związku z powyższym wskazała, że nie dysponuje dodatkową dokumentacją, o którą prosi ZUS. W ocenie ubezpieczonej dołączone do odwołania dokumenty w sposób wystarczający dokumentują fakt, że była zatrudniona w okresie od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r. w Spółdzielni Pracy Usług (...), w której wykonywała pracę jako osoba młodociana w celu nauki zawodu fryzjera, jak wskazano powyżej kształcenie w celu przygotowania do zawodu fryzjera we wskazanych powyżej latach opierało się na konieczności przepracowania trzech lat, aby można było zostać dopuszczonym do egzaminu czeladniczego. Z tego powodu nie jest możliwe, aby ubezpieczona nie wykonywała pracy w pierwszych dwóch latach wskazanych na umowie o pracę z 1 września 1987 r., gdyż nie spełniłaby obligatoryjnego wymogu dopuszczenia do egzaminu czeladniczego. Odwołująca wskazała, że załączone przez nią świadectwo czeladnicze potwierdzające uzyskanie tytułu czeladnika w rzemiośle fryzjer, zaświadcza także, że:

• przepracowała 3 lata w celu nauki zawodu 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r.

• została dopuszczona do egzaminu czeladniczego,

• egzamin czeladniczy zadała w 1990 r.

Nieprawidłowym jest w ocenie odwołującej się niezaliczenie przez ZUS dwóch pierwszych lat zatrudnienia w celu przygotowania zawodowego w sytuacji, gdy ubezpieczona posiada umowę o pracę potwierdzającą zatrudnienie w spornym okresie (w umowie o pracę wskazano, że zatrudnienie dotyczy od I do III roku nauki), świadectwo pracy za ostatni rok pracy na stanowisku: nauka zawodu - III klasa oraz świadectwo czeladnicze potwierdzające zdanie egzaminu w rzemiośle fryzjer.

Ponadto wskazała, że na dokumencie świadectwa ukończenia (...) Szkoły Zawodowej z 27 listopada 1990 r. znajduje się informacja, że ubezpieczona ukończyła ww. szkołę zawodową jak również złożyła egzamin z nauki zawodu z wynikiem dobrym. Powyższe potwierdza zdanie przez ubezpieczoną egzaminu czeladniczego.

Ubezpieczona podkreśliła, że od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r. była zatrudniona w Spółdzielni Pracy Usług (...), w której wykonywała pracę jako osoba młodociana w celu nauki zawodu fryzjera (I oraz II rok nauki) i nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS zaprezentowanym w wydanej decyzji (odwołanie, k. 3-7 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wskazał, że zaskarżoną decyzją ponownie ustalił kapitał początkowy ubezpieczonej. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj. 1989-1998. Natomiast wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 40,42%. Do ustalenia kapitału początkowego oddział nie przyjął okresu praktycznej nauki zawodu odbywanej od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r.

Zgodnie z art. 6 ust.2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2022r., poz. 504) okresem składkowym jest okres zatrudnienia wykonywanego na obszarze Państwa Polskiego po ukończeniu 15 lat życia w wymiarze nie niższym, niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.

Organ rentowy wskazał, że ubezpieczona przedłożyła świadectwo pracy z 30 czerwca 1990 r. na okoliczność zatrudnienia w zlikwidowanej Spółdzielni Pracy Usług (...) w W. w okresie od 1 września 1989 r. do 8 czerwca 1990 r. oraz umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z 1 września 1987 r. zawartą do 31 sierpnia 1990 r. na okres 3 lat.

Wobec rozbieżności we wskazanych dokumentach oraz z uwagi na brak dodatkowych dokumentów (np. zaświadczenia pracodawcy, wpisu w legitymacji ubezpieczeniowej) organ rentowy uwzględnił jedynie okres odbywania praktycznej nauki zawodu od 1 września 1989 r. do 8 czerwca 1990 r. na podstawie świadectwa pracy z 30 czerwca 1990 r. (odpowiedź na odwołanie k. 13-14 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

B. S., ur. (...), od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1990 r. była zatrudniona w Spółdzielni Pracy Usług (...). (...) na podstawie umowy o pracę w celu praktycznego przygotowania do zawodu fryzjera. Nauka zawodu miała trwać 36 miesięcy i kończyć się egzaminem, co było konieczne, aby otworzyć własny zakład fryzjerski. Odwołująca pracowała w różnych salonach. Jeden z nich był przy Al. (...), gdzie pracowała i uczyła się do zawodu przez rok. Pracowała od 8.00 do 14.00 lub od 14.00 do 20.00 jak inni pracownicy w systemie zmianowym, trzy razy w tygodniu oraz w soboty. Salon świadczył usługi fryzjerskie dla kobiet i mężczyzn. Na dziale pracowało po 5 fryzjerów. Przeniesiono ją do salonu na ul. (...), gdzie pracowała w takich samych godzinach jak wcześniej w systemie zmianowym. W trzecim roku pracy nadal świadczyła ją na ul. (...). Egzamin czeladniczy zdała w 1990 r. Nie mogłaby przystąpić do egzaminu, nie pracując we wcześniejszym okresie. Od 24 lutego 1992 r. ubezpieczona przebywała na urlopach macierzyńskich w związku z urodzeniem dwojga dzieci. Następnie ubezpieczona otworzyła własny salon w miejscu zamieszkania rodziców. Działalność gospodarczą ubezpieczona prowadziła w latach od 1991 r. do 2021 r. ( umowa o pracę z 1 września 1987 r. k. 5 a.r., umowa o pracę z 31 sierpnia 1989 r. k. 6 a.r., wykaz wprowadzonych okresów ubezpieczonego k. 25-26 a.r., zeznania odwołującej k. 30-31 a.s.).

26 kwietnia 2021 r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek w sprawie kapitału początkowego (wniosek z 26 kwietnia 2021 r. k. 1-2 a.r.). Decyzją z 7 marca 2022 r., znak: (...) (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. ustalił wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r., przyjmując do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego okresy składkowe w wymiarze 6 lat i 20 dni i nieskładkowe w wymiarze 1 rok 9 miesięcy, 12 dni. Kapitał początkowy ustalony na dzień 1 stycznia 1999 r. wyniósł 27 243,15 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1990 r. z uwagi na niewystarczające udowodnienie (decyzja z 7 marca 2022 r. k.27-28 a.r.). 11 marca 2022 r. ubezpieczona złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. kolejny wniosek o ponowne obliczenie kapitału początkowego (wniosek z 11 marca 2022 r., k. 30-31 a.r.). Decyzją z 25 maja 2022 r., znak: (...) (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. ponownie ustalił wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r., przyjmując do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego okresy składkowe w wymiarze 6 lat 9 miesięcy 28 dni i nieskładkowe w wymiarze 1 rok, 9 miesięcy, 12 dni. Kapitał początkowy ustalony na dzień 1 stycznia 1999 r. wyniósł 30 135,71 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r. z uwagi na niewystarczające udowodnienie (decyzja z 25 maja 2022 r., k. 41-42 a.r.).

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie wymienionych dokumentów oraz w oparciu o zeznania ubezpieczonej. Zdaniem sądu, dokumenty w zakresie, w jakim sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Nie były one przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem okoliczności wynikające z treści tych dokumentów należało uwzględnić przy dokonywaniu ustaleń faktycznych.

Jako wiarygodne sąd ocenił również zeznania ubezpieczonej. Opisała ona przebieg swojej pracy i przygotowania do zawodu w spornym okresie. Wskazała zgodnie z dokumentami okresy, kiedy świadczyła pracę i odbywała praktyczną naukę zawodową. Wskazała, że było to konieczne do przystąpienia do egzaminu zawodowego, który zdała, co potwierdzają również zgromadzone dokumenty. Sąd oparł się zatem na zeznaniach ubezpieczonej, oceniając je jako w pełni wiarygodne, gdyż były one zgodne z przedstawionymi dokumentami.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie B. S. zasługiwało na uwzględnienie.

Sporną kwestię należy rozpatrywać przy uwzględnieniu treści art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (test jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), zwanej dalej ustawą emerytalną, zgodnie z którym za okresy składkowe uważa się również przypadające przed 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa Polskiego - w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową.

W rozpatrywanej sprawie spór dotyczył możliwości uwzględnienia przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego ubezpieczonej nauki zawodu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r. Ubezpieczona na dowód odbywania praktycznej nauki zawodu w ww. okresie przedstawiła dowody jak: umowa o pracę na okres od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1990r., świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, świadectwo czeladnicze.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. uwzględnił ubezpieczonej okres odbywania praktycznej nauki zawodu od 31 sierpnia 1989 r. do 31 sierpnia 1990 r., a jednocześnie odmówił uwzględnienia okresu przed 31 sierpnia 1989 r., wskazując, że nie został on w wystarczający sposób udowodniony. Organ rentowy podkreślał, że nie zostały przedstawione takie dokumenty jak zaświadczenie pracodawcy, wpis w legitymacji ubezpieczeniowej.

Sąd jednakże nie jest związany ograniczeniami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organami rentowymi, co wynika z treści art. 473 k.p.c. i sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe. Według art. 473 § 1 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 k.p.c., sprawia, że każdy istotny fakt, może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r., I UK 111/07). Pogląd wyrażony w cytowanym wyżej orzecznictwie jest uzasadniony tym, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o ustalenie kapitału początkowego lub przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza zna zresztą wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim termin jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo-płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny jednak obciążać wyłącznie ubezpieczonych, przy czym nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, z tym że zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998 r., II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013 r., III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca 2006 r., III AUa 1096/05). Mając to na uwadze sąd przeprowadził postępowanie dowodowe związane ze spornym okresem pracy i przygotowania do zawodu ubezpieczonej.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy, sąd ocenił, że możliwe jest zakwalifikowanie spornego okresu odbywania przez B. S. praktycznej nauki zawodu jako okresu składkowego. Ubezpieczona przedstawiła umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z 1 września 1987 r. potwierdzającą wykonywanie nauki zawodu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1990 r. oraz przedstawiła inne dowody potwierdzające zarówno fakt kształcenia w szkole zawodowej, jak i zdanie egzaminu czeladniczego. Ponadto jej zeznania potwierdziły, że do przystąpienia do tego egzaminu było konieczne odbycie przygotowania do zawodu w spornym okresie. Odwołująca opisała wykonywaną przez nią pracę w spornym zakresie i konieczność przyuczenia do zawodu.

Ze wskazanych dokumentów oraz zeznań ubezpieczonej wynika, że B. S. rozpoczęła naukę oraz pracę w celu praktycznej nauki zawodu w Spółdzielczej Pracy Usług (...). (...) 1 września 1987 r. i kontynuowała ją do 31 sierpnia 1990 r. Organ rentowy bezzasadnie nie uwzględnił więc ubezpieczonej okresu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r. (okres po 31 sierpnia 1989 r. został już przez Zakład uwzględniony). Zdaniem Sądu, te dokumenty, które przedstawiła ubezpieczona, oraz jej zeznania są wystarczające dla potwierdzenia odbywania praktycznej nauki zawodu w ww. okresie. Tym samym okres ten powinien zostać uwzględniony przy ustalaniu kapitału początkowego zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Z tych względów, sąd na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 27 maja 2022 r., znak: (...) (...), w ten sposób, że do wyliczenia kapitału początkowego uwzględnił okres praktycznej nauki zawodu od 1 września 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r.