Uzasadnienie z 4 listopada 2025, sygn. VIII U 938/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 6 marca 2025r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w Z. zobowiązał odwołującego J. D. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w łącznej kwocie 6000 zł : wypłaconego 29 maja 2020r., 3 czerwca 2020 r., 2 lipca 2020 r. za każdym razem w kwocie po 2000 zł, wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 2679,15 zł, naliczonymi na dzień wydania decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż decyzję wydał po przeprowadzeniu postępowania w sprawie zasadności pobrania świadczenia przez odwołującego. Zdaniem organu umowa o dzieło zawarta przez odwołującego 7 stycznia 2020r. z Fundacją (...) nie doszła do skutku w związku z odwołaniem festiwalu, na którym miała się odbyć premiera spektaklu, do której odwołujący miał skomponować muzykę. Organ rentowy powziął wątpliwości co do zawarcia umowy o dzieło w dniu 7 stycznia 2020 r. Zdaniem organu rentowego umowa mogła być podpisana w dowolnym czasie, co miało by skutkować brakiem prawa do świadczenia.

Odwołujący wniósł odwołanie od powyższej decyzji domagając się jej zmiany
i stwierdzenia, że nie jest zobowiązany do zwrotu świadczenia postojowego. Wskazał,
że organ nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie ustaleń, iż umowa została zawarta
w innym terminie, a zarzuty te mają charakter czysto hipotetyczny. Zaznaczył, że umowa
o dzieło została rozwiązana z powodu pandemii (...)19, wprowadzenia lockdownu
i odwołania festiwalu, co uniemożliwiło jej realizację i uzyskanie jakiegokolwiek wynagrodzenia. Podniósł, że brak jest jakichkolwiek podstaw do kwestionowania zasadności przyznania świadczenia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołujący J. D. jest muzykiem, kompozytorem oraz multiinstrumentalistą utrzymującym się wyłącznie z działalności artystycznej, m. in. współpracując z licznymi teatrami i zespołami. Od wielu lat współpracuje z Fundacją (...) przy różnych projektach artystycznych w kraju i za granicą. W dniu 7 stycznia 2020r. odwołujący zawarł z Fundacją (...) umowę o dzieło, której przedmiotem było stworzenie i wykonanie autorskich kompozycji muzycznych do spektaklu teatralnego pt. P. (...) ( (...)), którego premiera miała się odbyć w ramach 14. I. S. tete-a-tete w R. (Niemcy)
w czerwcu 2020r. Termin wykonania dzieła wyznaczono do 24 maja 2020r., a wynagrodzenie ustalono na 10 000 zł. Spektakl miał być wystawiany później w G. i K..

Świadek P. C. – prezes fundacji (...) zeznał na rozprawie w dniu 16 października 2025r., że przygotowania do realizacji projektu rozpoczęły się jeszcze
w styczniu 2020r., strony spotykały się w celu omówienia koncepcji muzyki, charakteru utworów i aranżacji. W marcu 2020r. w związku z wybuchem pandemii (...)19
i wprowadzeniem obostrzeń, festiwal w R. został odwołany, podobnie jak inne wydarzenia artystyczne w Polsce. Odwołujący rozpoczął pracę kompozycyjne, przygotował jednak jedynie szkice, fragmenty, bowiem z uwagi na odwołanie wydarzeń dzieło nie zostało ukończone, a umowa została rozwiązana bez wypłaty wynagrodzenia. W związku z odwołaniem festiwalu prace zostały przerwane, nie doszło do zrealizowania umowy.

27 kwietnia 2020r. płatnik składek Fundacja (...) złożyła w imieniu odwołującego wniosek (...) o świadczenie postojowe dla osoby wykonującej umowę cywilnoprawną. Na tej podstawie ZUS wypłacił 29 maja 2020r. świadczenie postojowe
w kwocie 2000zł. Następnie, po złożeniu kolejnych wniosków przez odwołującego ( (...)) 1 czerwca 2020r. i 24 czerwca 2020r. ZUS przyznał i wypłacił dalsze dwa świadczenia po 2000zł -3 czerwca 2020r. i 2 lipca 2020r. w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym covid-19 dla umów zlecenia.

Łącznie odwołujący otrzymał 6000zł świadczenia postojowego(3x2000zł).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dokumentacji z akt organu rentowego, przesłuchania świadka P. C. (k.22-23) i przesłuchania odwołującego (k.22-23), złożonego przez odwołującego dokumentu określonego jako” J. D.- dorobek artystyczny, zestawienie”.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie kwestia sporna sprowadzała się do ustalenia czy istnieją podstawy do żądania przez organ rentowy zwrotu wypłaconego odwołującemu świadczenia postojowego w roku 2020r. Organ rentowy oparł decyzję o zwrocie na założeniu, że umowa
o dzieło zawarta z Fundacją (...) nie doszła do skutku, a zatem odwołujący nie mógł spełniać przesłanek określonych w art. 15zq ust. 1 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Takie stanowisko nie znajduje jednak oparcia w materiale dowodowym ani obowiązujących przepisach.

W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 15zq ust. 1, pkt 1 i ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą", przysługuje świadczenie postojowe, gdy
w następstwie wystąpienia (...)19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności, odpowiednio przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą albo przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna.

Zgodnie natomiast z ust. 4 tego przepisu osobie prowadzącej działalność gospodarczą, świadczenie postojowe przysługuje, jeżeli rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej przed dniem 1 kwietnia 2020r. i:

1) nie zawiesiła prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz jeżeli przychód z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów
o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe był o co najmniej 15% niższy od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc;

2) zawiesiła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej po dniu
31 stycznia 2020 r;

3) nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, chyba że podlega ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że Fundacja (...) odwołała planowany projekt artystyczny z powodu pandemii (...)19 i wprowadzonych ograniczeń działalności kulturalnej. Odwołujący został pozbawiony możliwości osiągnięcia jakiegokolwiek przychodu w związku z wykonaniem dzieła.

W ocenie Sądu, powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, że doszło
do „przestoju” w rozumieniu ustawy – czyli niemożności realizacji umowy z przyczyn niezależnych od odwołującego, spowodowanych skutkami pandemii. W tym miejscu powołać się należy na brzmienie art. 15 zs ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych, który co prawda wprost określa brzmienie wniosku o przyznanie świadczenia postojowego i załączniki do niego, lecz przy dokonywaniu wykładni przepisów tej ustawy winien być też brany pod uwagę. Zgodnie z art. 15 zs ust.4, do wniosku dołącza się oświadczenie potwierdzające niedojście do skutku lub ograniczenie wykonywania umowy cywilnoprawnej z powodu przestoju w prowadzeniu działalności, w którym mowa w art.15zq ust.3.

Zatem ustalenie zaistnienia przestoju jest też możliwe w przypadku niedojścia umowy do skutku. Taki wniosek wynika z przytoczonego przepisu. Zważyć należy, że w odróżnieniu od innych umów cywilnoprawnych, umowa o dzieło (a taką niewątpliwie jest umowa o skomponowanie muzyki do przedstawienia teatralnego) jest umową rezultatu. Wynagrodzenie za nią należy się, gdy powstanie dzieło. W okolicznościach niniejszej sprawy zwrócić należy też uwagę, że ustawodawca łączy świadczenie postojowe z okresami miesięcznymi, co nie znajduje prostego przełożenia na umowę o dzieło, która przewiduje jedno wynagrodzenie za jej wynik. W okolicznościach sprawy wynagrodzenie umowne wynieść miało 10.000zł, a okres wykonania umowy ustalono na niecałe pięć miesięcy. Zatem przyjęta przez odwołującego kwota 2000zł stanowiła mniej niż wynik podzielenia kwoty 10 000zł na 4,5 miesiąca, w jakim umowa miała być wykonana. Skoro zaś odwołujący nie otrzymał z umowy żadnego wynagrodzenia, gdyż w związku z odwołaniem festiwalu nie wykonał dzieła, to niewątpliwie w jego przypadku - jako wykonawcy w ramach umowy o dzieło doszło do przestoju w związku z (...)19 w rozumieniu art.15 zq ust.3 i 4 ustawy. Gdyby nie zaistnienie owego przestoju, w maju 2020 roku odwołujący po wykonaniu dzieła uzyskałby wynagrodzenie 10 000zł za jego wykonanie. Można to z prawdopodobieństwem graniczącym z pewności przyjąć na podstawie okoliczności, że odwołujący i P. C. od wielu lat współpracują przy różnych projektach artystycznych. W związku z odwołaniem festiwalu odwołujący nie uzyskał z tego tytułu żadnego dochodu(0zł).

Odwołujący wypełnił więc przesłanki uprawniające do otrzymania świadczenia.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że odwołujący rzeczywiście podjął się wykonania dzieła polegającego na skomponowaniu muzyki do spektaklu teatralnego, którego premiera planowana była na czerwiec 2020r. Sąd ustalił, że z uwagi na ogłoszenie stanu epidemii oraz wprowadzone w marcu 2020r. ograniczenia działalności kulturalnej, festiwal w ramach którego miało dojść do prezentacji spektaklu, został odwołany.
W konsekwencji dzieło nie zostało wykonane – nie z powodu zaniechania lub winy odwołującego, lecz z przyczyn całkowicie od niego niezależnych. Prace nad kompozycją zostały rozpoczęte, jednak nie mogły zostać ukończone wobec braku możliwości realizacji przedstawienia. Brak powstania końcowego rezultatu w takich okolicznościach nie może być utożsamiany z niewykonaniem dzieła w znaczeniu zawinionym, a tym samym nie pozbawia wykonawcy prawa do świadczenia postojowego, które miało na celu złagodzenie skutków takich właśnie sytuacji.

Sąd dał wiarę zarówno zeznaniom odwołującego, jak i świadka P. C. -prezesa fundacji (...), którzy spójnie przedstawili okoliczności zawarcia
i wykonywania umowy o dzieło. Ich relacje były logiczne, wzajemnie się uzupełniały
i korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności z treścią umowy oraz faktem, że festiwal został odwołany wiosną 2020r. Zgromadzony materiał nie daje podstaw do kwestionowania wiarygodności stron umowy, a organ rentowy nie wykazał by oświadczenia odwołującego były nieprawdziwe lub złożone w celu uzyskania nienależnego świadczenia.

W ocenie Sądu, brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że umowa o dzieło mogła zostać sporządzona w terminie późniejszym niż wskazany w jej treści, tj. 7 stycznia 2020r. Przeciwnie – z zasad doświadczenia życiowego wynika, że przygotowanie kompozycji muzycznej na potrzeby spektaklu teatralnego, który miał mieć premierę w czerwcu, wymaga odpowiedniego czasu, planowania uzgodnień z reżyserem oraz wykonawcami, a więc rozpoczęcia prac na kilka miesięcy przed planowanym terminem premiery. W realiach działalności artystycznej proces twórczy nie ogranicza się do kilku dni czy tygodni, lecz obejmuje etap koncepcyjny, prób, aranżacji i dopasowania utworów do formy scenicznej. Tym samym zawarcie umowy już w styczniu 2020r. jest w pełni uzasadnione, logiczne
i zgodne z doświadczeniem życiowym.

ZUS, kwestionując datę zawarcia umowy, nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swoich przypuszczeń. Samo twierdzenie, że „umowa mogła być podpisana
w dowolnym czasie”, nie stanowi podstawy faktycznej do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Organ rentowy nie wykazał, aby odwołujący złożył fałszywe oświadczenie lub świadomie wprowadził go w błąd.

Kwestie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postojowych reguluje art. 15zx powołanej ustawy, który w ustępie 1 stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie,
w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się, zgodnie z ust. 2 tegoż uregulowania, świadczenie:

1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;

2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona,;

3) wypłacone w kwocie wyższej niż należna.

Żadna z tych przesłanek nie zachodzi w niniejszej sprawie. ZUS nie wykazał, by odwołujący złożył nieprawdzie oświadczenia lub w jakikolwiek sposób wprowadził organ
w błąd. Przeciwnie – umowa o dzieło została zawarta, prace nad kompozycją rozpoczęte, lecz zostały przerwane z powodu niezależnych od odwołującego okoliczności.

Odnosząc powyższe uregulowania dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu nie sposób uznać, że świadczenie postojowe zostało wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów lub w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie (art. 15zx ust. 2 pkt 1 ww. ustawy).

Reasumując, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do przyjęcia,
że odwołujący pobrał nienależne świadczenie postojowe jak w zaskarżonych decyzjach
i że jest zobowiązany do jego zwrotu.

W konsekwencji Sąd na podstawie (...) § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98§1 i3 kpc, zasądzając na rzecz odwołującego koszty wynagrodzenia jego pełnomocnika.

(-) Sędzia Gabriela Sobczyk