Wyrok z 16 stycznia 2025, sygn. V GC 187/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 stycznia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Częstochowie Wydział V Gospodarczy w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Paweł Ptak

Protokolant: st.sekr.sądowy Jowita Walczak Haraziak

po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 roku w Częstochowie na rozprawie

sprawy z powództwa B. S.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w L.

o uchylenie uchwały

1)  oddala powództwo ;

2)  zasądza od powoda B. S. na rzecz pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w L. 1.097,00 zł (jeden tysiąc dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt V GC 187/23

UZASADNIENIE

Powód B. S. w pozwie złożonym 29 listopada 2023 r. wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały negatywnej o odrzuceniu Uchwały nr 7 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki (...) S.A. z dnia 25 października 2023 roku w sprawie wyboru członka Rady Nadzorczej o treści: „Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie "L.” spółka akcyjna z siedzibą w L., po przeprowadzeniu głosowania tajnego, powołuje do składu Rady Nadzorczej Spółki (...) (dalej „Uchwała nr 7” lub (...)), jako sprzecznej z art. art. 4 § 1 ust. 9 k.s.h., art. 410 k.s.h., art. 412 k.s.h. oraz art. 414 k.s.h, a w konsekwencji stwierdzenia nieważności uchwały negatywnej - ustalenie, że została podjęta bezwzględną większością głosów akcjonariuszy obecnych na Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Wspólników w dniu 25 października 2023 roku uchwała pozytywna o treści: „Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie (...) spółka akcyjna z siedzibą w L., po przeprowadzeniu głosowania tajnego, powołuje do składu Rady Nadzorczej Spółki (...)", bowiem uchwała zaprotokołowana jako negatywna (tj. niepodjęta) została w istocie rzeczy podjęta wymaganą większością głosów.

Ewentualnie w przypadku uznania przez Sąd, że powód nie ma legitymacji do wytoczenia powództwa - o stwierdzenie nieważności Uchwały nr 7 lub w przypadku uznania, że zachodzą przesłanki do wytoczenia powództwa z art. 189 k.p.c. powód wniósł o ustalenie istnienia Uchwały nr 7 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki (...) S.A. z dnia 25 października 2023 roku w sprawie wyboru członka Rady Nadzorczej o treści: „Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie (...) spółka akcyjna z siedzibą w L., po przeprowadzeniu głosowania tajnego, powołuje do składu Rady Nadzorczej Spółki (...)”.

Kolejnym roszczeniem ewentualnym powoda było żądanie ustalenia istnienia stosunku prawnego łączącego powoda z (...) S.A. z siedzibą w L. na podstawie wyboru jako członka Rady Nadzorczej Spółki od dnia 25 października 2023 roku, który powstał w wyniku podjęcia przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki (...) S.A. z dnia 25 października 2023 roku w sprawie wyboru członka Rady Nadzorczej Uchwały nr 7 o treści: „Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie (...) spółka akcyjna z siedzibą w L., po przeprowadzeniu głosowania tajnego, powołuje do składu Rady Nadzorczej Spółki (...)".

Niezależnie od powyższych żądań powód wniósł również o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód w pierwszej kolejności wykazywał na wadliwość, a nawet brak pełnomocnictw J. M. do uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu jako pełnomocnika akcjonariuszy L. S. i S. Zakład Produkcyjny sp. j., a co za tym idzie brak możliwości oddania głosu w ich imieniu oraz wadliwość podjętych uchwał. Zdaniem powoda w pełnomocnictwach brakowało m.in.: oznaczenia liczy akcji do glosowania z których uprawniony miał być pełnomocnik; wskazania w czyim imieniu głosy mają być wykonywane; przedstawienia dokumentu załączonego do pełnomocnictwa tj. formularza pozwalający na wykonywanie prawa głosu przez pełnomocnika na (...). Skoro zaś głosy oddane przez J. M. „za” Uchwałami są nieważne i nie należy ich wliczać do wyników głosowania, to w rzeczywistości „przeciw” Uchwale oddano jedynie 477 217 głosów (tj. 14 087 835 głosów wpisanych do protokołu odjąć 13 610 618 głosów nieważnych oddanych przez J. M.). Jest to liczba mniejsza, niż liczba głosów oddana „za” Uchwałą co prowadzi do wniosku, że Uchwała została podjęta wymaganą większością głosów. Powód zarzucał także naruszenie art. art. 87 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 69 ust. 1 pkt 1 ustawy o ofercie publicznej poprzez brak zawarcia w pełnomocnictwach wiążących pełnomocnika instrukcji do głosowania, które wyłączyłyby obowiązek złożenia zawiadomienia o przekroczeniu progu 33% ogólnej liczby głosów.

Dalej powód wskazywał, że faktycznie Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę negatywną o odrzuceniu Uchwały nr 7 o powołaniu B. S. na członka Rady Nadzorczej. Jednocześnie uchwała ta podjęta została z istotnymi uchybieniami formalnymi, które zaważyły na fakcie jej podjęcia, co uzasadnia żądanie stwierdzenia jej nieważności. Powód wnioskował, że stwierdzenie nieważności uchwały negatywnej o odrzuceniu Uchwały nr 7 prowadzi do logicznego wniosku, że skoro Walne Zgromadzenie nie odrzuciło Uchwały nr 7, a podjęło głosowanie w jej przedmiocie, to oznacza że Uchwałę nr 7 przyjęło i powołało B. S. na członka Rady Nadzorczej.

Zdaniem powoda podczas Walnego Zgromadzenia doszło do uchybień formalnych mających wpływ na wynik głosowania tj.: dopuszczenie do głosowania osoby nieuprawnionej (naruszenie art. 412 k.s.h.); wadliwość pełnomocnictwa do reprezentowania akcjonariuszy na Walnym Zgromadzeniu (naruszenie art. 412 k.s.h.); wadliwość listy obecności na Walnym Zgromadzeniu (naruszenie art. 410 k.s.h.); oddanie głosów sprzecznych z ustawą (naruszenie art. 4 S 1 ust. 9 k.s.h.); niezachowanie wymaganej większości głosów (naruszenie art. 414 k.s.h.);

Odnośnie żądania alternatywnego – żądania ustalenia istnienia Uchwały nr 7 Walnego Zgromadzenia – powód wskazał, że mając na uwadze art. 414 k.sh. i art. 28.1 Statutu Spółki. (...) Uchwałą nr 7 oddana została na Walnym Zgromadzeniu większość ważnych głosów, a więc została ona podjęta. Fakt stwierdzenia przez Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia, że Uchwała nr 7 nie została przyjęta, nie powinien ubezskutecznić żądania stwierdzenia jej istnienia.

Co do kolejnego żądania alternatywnego – ustalenia istnienia stosunku członkostwa w Radzie Nadzorczej spółki powód wskazał, że członkostwo to niewątpliwie jest stosunkiem prawnym i powód ma interes prawny w jego ustaleniu.

Pozwana spółka wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazała, że powód nie ma legitymacji czynnej do wystąpienia z powództwem w trybie art. 425 k.s.h. Nie jest przy tym dopuszczalne ustalenie w trybie art. 189 k.p.c., że uchwała walnego zgromadzenia została podjęta, jeżeli w protokole walnego zgromadzenia stwierdzono, że uchwała nie została podjęta. Zdaniem pozwanej niezależnie od ww. przeszkód formalnych i tak nie byłoby podstaw do uwzględnienia powództwa bowiem pełnomocnictwo udzielone J. M. było prawidłowe i w konsekwencji brak było wadliwości w podejmowaniu uchwał na Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu w dniu 31 października 2023 r. Pozwana zaprzeczyła przy tym twierdzeniom powoda, że pełnomocnictwo udzielone J. M. miałoby być udzielone w sposób nieprawidłowy i jakoby miał on nie mieć podstaw do występowania na Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu w dniu 31 października 2023 r. Nadto zaprzeczyła by: miały wystąpić jakiekolwiek nieprawidłowości w podczas zgromadzenia; spółka miała nie dołączyć do wniosku do KRS pełnomocnictw z powodu ich rzekomej wadliwości; a także miałyby istnieć jakiekolwiek podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały albo do ustalenia jej istnienia (podjęcia).

Powód ustosunkowując się do odpowiedzi pozwanej na pozew (k. 123-126), podniósł, że kwestia legitymacji powoda jest pochodna od merytorycznego rozstrzygnięcia sporu. Istnienie lub brak legitymacji procesowej po stronie powoda zależy od ustalenia, czy został on wybrany do rady nadzorczej Spółki, co jest żądaniem merytorycznym powództwa – a więc osobne rozstrzygnięcie tych dwóch kwestii nie jest możliwe. W dalszej powód wykazywał, że istnieje możliwość zaskarżania uchwał negatywnych, a kwestia ta powinna być każdorazowo badana z uwzględnieniem okoliczności faktycznych danej sprawy – a więc m.in. rodzaju i istotności naruszeń mających warunkować nieważność uchwały negatywnej.

Na moment zamknięcia rozprawy strony pozostały przy swoich stanowiskach.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W dniu 25 września 2023 roku (...) spółka akcyjna opublikowała raport bieżący nr (...) zawierający ogłoszenie Zarządu L. o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki na dzień 25 października 2023 roku (dalej „Walne Zgromadzenie”). Zgodnie z ogłoszeniem Zarządu przedmiotem obrad Walnego Zgromadzenia miało być m. in odwołanie członków Rady Nadzorczej i powołanie Członków Rady Nadzorczej.

dowód: raport bieżący (...) S.A. nr (...) z dnia 25 września 2023 roku – k. 32-33: Ogłoszenie Zarządu L. o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego – k. 30, wypis KRS – k. 113-119

Walne Zgromadzenie odbyło się dnia 25 października 2023 roku w siedzibie Spółki w L.. Na Walnym Zgromadzeniu obecni byli:

- P. (...), posiadająca 6 917 051 głosów, reprezentowana przez pełnomocników B. S. i G. W.;

N.-N. OFE, posiadający 2 777 000 głosów;

- L. S., posiadający 8 669 047 głosów oraz S. Zakład Produkcyjny sp. j., posiadający 4 941 571 głosów (łącznie 13 610 618 głosów) — obaj akcjonariusze reprezentowani przez J. M.;

- inni akcjonariusze, posiadający razem 477 217 głosów.

dowód: protokół z Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia (...) S.A. z dnia 25 października 2023 roku Rep. A nr (...), wraz z listą obecności. – k. 22-26

Na Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia wybrany został, zgodnie z Uchwałą nr 1 Walnego Zgromadzenia, J. M.. J. M. został również dopuszczony do udziału w Walnym Zgromadzeniu jako pełnomocnik akcjonariuszy L. S. i S. Zakład Produkcyjny sp. j. Przedstawił dwa dokumenty stanowiące pełnomocnictwo udzielone mu przez akcjonariuszy L. S. i S. Zakład Produkcyjny sp.j.

dowód: fotokopia dokumentu pełnomocnictwa – k. 28

G. W. – pełnomocnik akcjonariusza (...) zgłosił kandydaturę B. S. na Członka Rady nadzorczej. Z kolei J. M. zgłosił kandydatury A. K. (1) i B. K. na te stanowiska. Zgłoszono projekty uchwał w tym zakresie.

G. W. i B. S. zgłosili wątpliwości dotyczące pełnomocnictw przedstawionych przez J. M. wskazując, że w ich treści nie wpisano ilości akcji, z których pełnomocnik upoważniony jest głosować i w związku z powyższym pełnomocnictwa są nieważne. Przewodniczący uznał ww. wątpliwość za nieuzasadnione wskazując, że pełnomocnik ww. akcjonariuszy posiada umocowanie do głosowania ze wszystkich akcji zgodnie z listą akcjonariuszy i poddał pod głosowanie uchwałę nr 7. Zgodnie z § 1 tej uchwały: Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie (...) spółka akcyjna z siedzibą w L., po przeprowadzeniu głosowania tajnego, powołuje do składu Rady Nadzorczej Spółki (...)". W § 2 uchwały: Przewodniczący stwierdził, że uchwała nie została powzięta oraz, że z 23 781 886, które to akcje stanowiły 59,45 % kapitału zakładowego i dawały 23 781 886 głosów, oddano ważne głosy, „za” uchwałą oddano 6 917 051 głosów, głosów przeciwnych oddano 14 087 835, głosów wstrzymujących się oddano 2 777 000, sprzeciwów nie zgłoszono.

Z kolei w uchwałach nr 8 i 9 powzięto uchwałę o powołaniu do składu Rady Nadzorczej Spółki (...). Natomiast G. W. i B. S. zgłosili wobec tych uchwał sprzeciw.

dowód: protokół z Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia (...) S.A. z dnia 25 października 2023 roku, Rep. A nr (...) – (...), zapis dźwięku utrwalony przez G. W. podczas Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia (...) S.A. z dnia 25 października 2023 roku – k. 34.

W raporcie bieżącym opublikowanym w dniu 25 października 2023 r. (...) spółka akcyjna poinformowała, że w dniu 25 października 2023 r. powołano na Członków Rady Nadzorczej A. K. (1) oraz B. K..

dowód: raport bieżący nr (...) – k. 32

W dniu 31 października 2023 roku (...) S.A. złożyła do Sądu Rejonowego w Częstochowie wniosek o zmianę danych L. tj. wpisu do rejestru KRS A. K. (2) i B. K. jako członków Rady Nadzorczej.

dowód: wniosek – k. 36-43

Podstawą ustaleń faktycznych w sprawie były dokumenty złożone przez obydwie strony postępowania, których autentyczność nie budziła wątpliwości. W ocenie sądu przywołane dokumenty stanowiły wystarczający substrat dla odtworzenia faktycznej podstawy orzekania. Przedmiotem pozwu była analiza ważności uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki dotyczących wyboru członków Rady Nadzorczej. Obydwie strony dla zasadności swojego stanowiska powoływały się wyłącznie na dokumenty złożone do akt m.in.: w postaci protokołu z (...) spółki, fotokopii pełnomocnictwa, raportu bieżącego, zapisu dźwięku, regulaminu (...). Żadna ze stron nie kwestionowała wiarygodności tych dokumentów. W ocenie sądu dla ustalenia zasadności powództwa, jak i ustalenia legitymacji czynnej powoda, wystarczające były przedstawione dokumenty, bez potrzeby przesłuchiwania stron, który stanowi jedynie dowód subsydiarny.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu jako nieuzasadnione.

W świetle art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. dopuszczalne jest żądanie sformułowane w sposób ewentualny, przy czym sąd orzeka o żądaniu ewentualnym tylko wtedy, gdy oddali żądanie zgłoszone na pierwszym miejscu, jeśli natomiast uwzględni żądanie postawione w pierwszej kolejności, to o żądaniu ewentualnym nie orzeka w ogóle.

W pierwszej kolejności należało rozważyć zasadność żądania zgłoszonego przez powoda na pierwszym miejscu tj. o stwierdzenie nieważności Uchwały nr (...) Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki (...) S.A. z dnia 25 października 2023 r. w sprawie wyboru członka Rady Nadzorczej o treści „Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie (...) spółka akcyjna z siedzibą w L..

Powyższe roszczenie opierało się na art. 425 § 1 k.s.h. zgodnie z którym osobom lub organom spółki wymienionym w art. 422 § 2 przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały walnego zgromadzenia sprzecznej z ustawą. Przepisu art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego nie stosuje się.

W niniejszej sprawie powództwo zostało wniesione w terminie określonym przez art. 425 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. dalej k.s.h. Nadzwyczajne zgromadzenie wspólników odbyło się w dniu 25 października 2023 r., natomiast pozew został złożony w dniu 24 listopada 2024 r., a więc z zachowaniem terminu z art. 425 § 2 k.s.h.

W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie zasługiwało jednak na uwzględnienie, gdyż powód nie wykazał legitymacji procesowej do wystąpienia z żądaniem o którym mowa w art. 425 § 1 k.s.h.

Katalog podmiotów legitymowanych do zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia został enumeratywnie określony w art. 422 § 2 k.s.h. Zgodnie z tym przepisem prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia przysługuje:

1) zarządowi, radzie nadzorczej oraz poszczególnym członkom tych organów;

2) akcjonariuszowi, który głosował przeciwko uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu; wymóg głosowania nie dotyczy akcjonariusza akcji niemej;

3) akcjonariuszowi bezzasadnie niedopuszczonemu do udziału w walnym zgromadzeniu;

4) akcjonariuszom, którzy nie byli obecni na walnym zgromadzeniu, jedynie w przypadku wadliwego zwołania walnego zgromadzenia lub też powzięcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad.

Wykładnia językowa przepisu art. 422 § 2 w zw. z art. 425 § 1 k.s.h. wskazuje, iż katalog podmiotów legitymowanych do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały w spółce akcyjnej jest katalogiem zamkniętym, ustawodawca nie stosuje bowiem żadnych zabiegów językowych, w celu wskazania, iż również inne podmioty poza ujętymi w tym przepisie mają stosowną legitymację. Wskazać również należy, iż przepis przyznający danemu podmiotowi możliwość wytoczenia powództwa danego rodzaju, jest przepisem kompetencyjnym, zaś przepisy te nie mogą być interpretowane rozszerzająco. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 22.04.2014 r., I ACa 900/13 LEX nr 1466956)

Wyłączenie zastosowania art. 189 k.p.c. oznacza niedopuszczalność wytoczenia powództwa o stwierdzenie (ustalenie) nieważności uchwały przez osoby inne niż wymienione w art. 422 KSH (tak też np. K., Komentarz aktualizowany, t. II, 2023, Lex, zob. ponadto wyr. SA w Białymstoku z 2.3.2004 r., I ACa 9/04, OSAB 2004, Nr 2, poz. 7; wyr. SN z 30.11.2006 r., I CSK 252/06, L.; wyr. SA w Katowicach z 21.1.2011 r., V ACa 501/10, OSA 2012, Nr 8, poz. 23).

Niemniej w orzecznictwie dopuszcza się w szczególnych przypadkach posłużenie się innymi rodzajami wykładni celem uzasadnienia legitymacji czynnej dodatkowych podmiotów. Mowa jest jednak wyłącznie m.in. o byłym członku zarządu lub rady nadzorczej, zarządcy przymusowym ustanowionym celem zabezpieczenia majątku dłużnika czy Ministrze Spraw Wewnętrznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 06 listopada 2015 r., II CSK 598/15, LEX nr 1930440:, Postanowienie Sądu Najwyższego z 14 listopada 2014 r., I CSK 713/13, Wyrok Sądu Najwyższego z 13.02.2004 r., II CK 438/02, Glosa 2005/2/7, Lex 2024)

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynikało jedynie, że powód B. S. występował w niniejszej sprawie jako pełnomocnik akcjonariusza (...) w Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu (...) S.A., a następnie kandydat do rady nadzorczej tej spółki, co niewątpliwie nie uprawniało go złożenia niniejszego powództwa w trybie art. 425 § 1 k.s.h. Powód tych okoliczności nie kwestionował. Natomiast swojej legitymacji czynnej do wystąpienia z powództwem o stwierdzenie nieważności uchwały opierał na twierdzeniu, że posiada status członka rady nadzorczej (...) S.A. Z powyższym stanowiskiem nie sposób się jednak zgodzić.

W doktrynie wskazuje się wprost, że legitymację czynną do wniesienia powództwa na podstawie art. 422 k.s.h. posiadają jedynie członkowie organów, którzy w dacie jego wniesienia pełnią swoją funkcję (zob. B. Draniewicz, Legitymacja do wytoczenia powództwa przeciwko spółce, Pr. Sp. 2005, nr 5, s. 51). N. funkcji pozbawia możliwości wystąpienia na drogę sądową (inaczej A. Szajkowski, Prawo spółek..., op. cit., s. 531; tak J. Frąckowiak (w:) Kodeks, 1999, s. 821; J. Szwaja (w:) Kodeks, 1998, t. II, s. 821). Por. jednak wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 4 września 1997 r. (I ACa 405/97, OSA 1998, z. 5, poz. 17), który przyjął, że: „Byłym członkom odwołanych organów spółki służy prawo wytoczenia powództwa, lecz jedynie wtedy, gdy są oni nadal wspólnikami spółki. Wtedy bowiem można przyjąć, że jako akcjonariusz, odwołany członek na przykład zarządu, zaskarża uchwałę w interesie spółki, której jest nadal wspólnikiem, mimo odwołania z funkcji członka zarządu”.

Bezspornym było, że dotychczas powód nie pełnił funkcji członka rady nadzorczej, a ze sporządzonego protokołu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki (...) S.A. z dnia 25 października 2023 r. wynikało wprost, że nie została podjęta uchwała powołująca do składu Rady Nadzorczej (...) S.A. B. S.. Powód nie kwestionował także tych faktów, a podnosił jedynie, że powyższą uchwałę należy uznać za nieważną, co z kolei miało skutkować osiągnieciem efektu przeciwnego tj. wyrażającego się w uznaniu, że B. S. został skutecznie powołany do rady nadzorczej spółki. Zdaniem Sądu Okręgowego powyższe wnioskowanie było całkowicie nietrafne. Ewentualnym skutkiem orzeczenia o uznaniu przedmiotowej uchwały za nieważną jest jej wyeliminowanie z obrotu prawnego na podstawie konstytutywnego wyroku sądu. Skutkami nieważność czynności prawnej jest bowiem jedynie to, że występuje stan niewywołania i niepowstania skutków prawnych. Nie oznacza to natomiast, że powstają skutki prawne przeciwne. Innymi słowy ewentualne stwierdzenie nieważności uchwały negatywnej o odrzuceniu uchwały w sprawie wyboru na członka Rady Nadzorczej B. S. (o ile w ogóle możliwe, o czym w dalszej części uzasadnienia) nie oznaczałoby, że zostałby on niejako automatycznie powołany na to stanowisko. Powołanie na członka rady nadzorczej wymaga bowiem podjęcia odrębnej uchwały nadzwyczajnego walnego zgromadzenia spółki, w odpowiednim trybie.

Reasumując, skoro bezspornym było, że powód dotychczas nie należał do kręgu podmiotów legitymowanych do zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia (nie pełnił funkcji członka rady nadzorczej spółki) wymienionych w art. 422 § 2 pkt 2 k.s.h., a jak wyjaśniono, ewentualne orzeczenie sądu, że uchwała nr 7 w jej aspekcie negatywnym była nieważna, prowadziłoby jedynie do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, a nie do skutku przeciwnego tj. że B. S. został powołany do składu rady nadzorczej spółki, to należało przyjąć, że powód nie posiadał legitymacji czynnej do żądania stwierdzenia nieważności uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia (...) S.A.

Powód w odpowiedzi na zarzuty pozwanego co do braku legitymacji procesowej po jego stronie podnosił, że kwestia jego legitymacji jest pochodna od merytorycznego rozstrzygnięcia sporu. Zdaniem powoda istnienie lub brak legitymacji czynnej zależy od ustalenia, czy został on wybrany do rady nadzorczej spółki, co jest żądaniem merytorycznym powództwa – a więc osobne rozstrzygniecie tych dwóch kwestii nie jest możliwe.

Zdaniem Sądu Okręgowego z powyższymi zarzutami powoda nie sposób się zgodzić. Przytoczyć w tym miejscu należy rozważania Sądu Najwyższego w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. (III CZP 94/06), mającej moc zasady prawnej, w której na gruncie regulacji k.s.h. rozważano czy odwołanym członkom organów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Sąd Najwyższy stwierdził, że osobie odwołanej ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą (art. 252 § 1 w związku z art. 250 pkt 1 k.s.h.).

W orzecznictwie sądów powszechnych również wskazuje się, że w świetle omawianej regulacji art. 422 k.s.h. skuteczne zaskarżenie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki akcyjnej wymaga, w pierwszej kolejności wykazania przez podmiot występujący z żądaniem jej uchylenia, posiadania uprawnień do wytoczenia powództwa w tym przedmiocie, tj. legitymacji czynnej o charakterze materialnoprawnym oraz zachowania terminu do jego wniesienia, określonego w art. 424 k.s.h. Dopiero więc przesądzenie o istnieniu owej legitymacji i zachowania przedmiotowego terminu, upoważnia do dalszego badania istnienia przesłanek określonych w § 1 art. 422 k.s.h. umożliwiających, w konsekwencji stwierdzenia ich łącznego wystąpienia, uchylenie takiej wadliwej uchwały ze skutkiem wstecznym ( art. 427 § 1 k.s.h.). (Wyrok SA we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2007 r., I ACa 1461/06, OSAW 2007, nr 2, poz. 26)

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że sąd, dokonując oceny legitymacji procesowej powoda do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały o jego powołaniu, powinien przyjąć, że w danej chwili w świetle tej uchwały nie ma on czynnej legitymacji procesowej w sprawie nawet wówczas, gdy jest to uchwała będąca przedmiotem żądania objętego zgłoszonym powództwem. Natomiast o skutecznym wszczęciu postępowania sądowego, a w konsekwencji o możliwości dokonywania przez sąd w takim postępowaniu merytorycznej oceny zarzutów powoda o podjęciu uchwały sprzecznej z ustawą, można mówić dopiero po uprzednim pozytywnym ustaleniu jego legitymacji czynnej. Jej istnienia nie może jednak stanowczo przesądzać samo twierdzenie powoda, że istnieje prawnie wiążąca uchwała o powołaniu go do składu rady nadzorczej spółki na skutek nieważności uchwały negatywnej, ponieważ prawnie skutecznej weryfikacji prawdziwości takiego twierdzenia może dopiero dokonać sąd w prawomocnym wyroku uwzględniającym powództwo, po uprzednim przeprowadzeniu postępowania sądowego, wszczętego skutecznie przez podmiot legitymowany w chwili wniesienia powództwa. Nie można zatem aprobować sytuacji, w której wstępna ocena sądu dotycząca legitymacji procesowej powoda byłaby już na tym etapie postępowania zrównana z pełną merytoryczną oceną zasadności powództwa. (podobnie: SA w K. w wyroku z 15 marca 2019 r., V AGa 163/18, LEX nr 2728438)

Reasumując, nieposiadanie przez powoda legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa o uchylenie nieważności wskazanej w pozwie uchwały zwalniało od konieczności oceny zgodności tej uchwały z prawem.

Niezależnie od powyższego należy jeszcze rozstrzygnąć istnienie i dopuszczalność zaskarżenia tzw. uchwał negatywnych. Zgodnie z najnowszym stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. III CZP 17/22 (które Sąd Okręgowy podziela) uchwały negatywnej nie należy utożsamiać z uchwałą, która w głosowaniu nie uzyskała wymaganej większości, czyli taką, przeciw podjęciu której było więcej głosów niż za jej podjęciem. Zdaniem Sądu Najwyższego taka uchwała nie istnieje, a skoro tak, to nie podlega żadnemu reżimowi, który mógłby doprowadzić do jej uchylenia, stwierdzenia nieważności, czy też ustalenia, że została podjęta uchwała o treści przeciwnej, przedstawionej jako projekt pod głosowanie.

Sąd Najwyższy wskazał również, że uchwałą negatywną można określić tylko taką uchwałę, w której akcjonariusze większością głosów „za” wyrazili oświadczenie woli akceptujące projekt zawierający treść negatywną. Jako przykład można teoretycznie wskazać projekt uchwały o treści „walne zgromadzenie akcjonariuszy odmawia udzielenia absolutorium zarządowi spółki”. Uchwała zostanie podjęta, gdy większością głosów „za” akcjonariusze wyrażą taką wolę. Skutkiem takiej uchwały jest nieudzielenie absolutorium. Skoro zaś taka uchwała zostanie podjęta, istnieje możliwość jej zaskarżenia na podstawie art. 422 lub 425 k.s.h., nie jest możliwe zaś ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że została podjęta uchwała o oddzieleniu o treści przeciwnej. Jeżeli jednak większość głosów oddano przeciwko podjęciu uchwały, to oznacza jedynie, że uchwała nie została podjęta, a więc nie istnieje, nie można zatem jej zaskarżyć w sposób wskazany wyżej, nawet w sytuacji, w której w dopuszczono do uchybień w ustaleniu wyniku głosowania.

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że fakt niepodjęcia spornej uchwały nr 7 oznacza, że uchwała ta nie istniała, zatem powód, nawet przy przyjęciu, że jako członek zarządu posiadał legitymację czynną z wystąpieniem z powództwem w trybie art. 425 § 1 k.s.h., nie mógł zaskarżyć uchwały, która nie istniała, wobec braku substratu zaskarżenia.

W przypadku uznania przez sąd braku legitymacji procesowej lub w przypadku uznania, że zachodzą przesłanki do wytoczenia powództwa z art. 189 k.p.c. powód wnosił także o ustalenie istnienia uchwały nr 7 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki (...) S.A. z dnia 25 października 2023 roku w sprawie wyboru członka Rady Nadzorczej o treści: „Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie (...) spółka akcyjna z siedzibą w L., po przeprowadzeniu głosowania tajnego, powołuje do składu Rady Nadzorczej Spółki (...)”. Powyższe żądanie uzasadniał tym, że „za” Uchwałą nr 7 oddana została na Walnym Zgromadzeniu większość ważnych głosów, a więc została ona podjęta. Wskazywał także na swój interes prawny w ustaleniu stosunku prawnego będącego przedmiotem pozwu. (k.14)

W ocenie Sądu Okręgowego żądanie powoda również w tym zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Niedopuszczalność ustalenia, że uchwała została podjęta, bowiem po wyeliminowaniu głosów nieważnych wynik głosowania byłby odmienny, został już wprost stwierdzony w przywołanej uchwale Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 20 stycznia 2022 r. sygn. III CZP 17/22. W uzasadnieniu wskazano: „(…) ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. że została podjęta uchwała walnego zgromadzenia akcjonariuszy, co do której stwierdzono w protokole zgromadzenia, że nie została podjęta wobec przewagi głosów przeciwnych, nie jest dopuszczalne.” Sąd Najwyższy wskazał, że za odrzuceniem takiej możliwości przemawia ocena, że taka uchwała nie istnieje. Nadto przepisy kodeksu spółek handlowych dotyczące zaskarżania uchwał zostały skonstruowane w sposób świadczący o dążeniu do stabilizacji funkcjonowania spółki. Świadczy o tym podmiotowe i czasowe ograniczenie możliwości zaskarżania uchwał, a także przyznanie mocy wiążącej uchwałom sprzecznym z ustawą, dopóki nie zostaną wyeliminowane z obrotu w przewidziany w k.s.h. sposób. Dopuszczenie powództwa o ustalenie w sytuacji niepodjęcia uchwał oznaczałoby zaś zaprzeczenie temu celowi, skoro z żądaniem na podstawie art. 189 k.p.c. mogą wystąpić także inne podmioty i w innym terminie, niż wskazane w art. 422 i 425 k.s.h. Ustalenie podjęcia uchwały mogłoby nastąpić nawet w odległym terminie od dnia, w którym odbyło się walne zgromadzenie, na którym nie doszło do jej podjęcia.

Powód możliwość wniesienia powództwa o ustalenie istnienia Uchwały nr 7 doszukiwał się także na gruncie art. 6 § 3 lub art. 6 § 5 k.s.h. Koncepcję tę odrzucił jednak Sąd Najwyższy w przywołanej już uchwale (III CZP 17/22). Sąd ten zwrócił uwagę na treść art. 6 k.s.h., który przewiduje zawieszenie prawa głosu w związku z uchybieniem obowiązku informacyjnego przez wspólnika i akcjonariusza (przepis dotyczy obu typów spółek kapitałowych) dotyczącym powstania stosunku dominacji. W art. 6 § 3 k.s.h. wskazuje się, że uchwała zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, powzięta z naruszeniem § 1, jest nieważna, chyba że spełnia wymogi kworum oraz większości głosów bez uwzględnienia głosów nieważnych. Właściwym środkiem zaskarżenia jest więc powództwo o stwierdzenie nieważności. Powołując się na wcześniejsze rozważania stwierdził, że również w tym wypadku takie powództwo może dotyczyć tylko uchwał podjętych i nie jest możliwe uwzględnienie powództwa o ustalenie, że w przypadku niepodjęcia uchwały wobec przewagi głosów przeciwnych w tym głosów nieważnych podlegających odliczeniu uchwała o treści przeciwnej istnieje.

W konsekwencji powyższego nie zasługiwało na uwzględnienie alternatywne żądanie powoda o ustalenia istnienia Uchwały nr 7.

Zdaniem Sądu Okręgowy brak było podstaw do uwzględnienia także drugiego z żądań alternatywnych powoda tj. ustalenia istnienia stosunku prawnego łączącego go z (...) S.A. tj. uczestnictwa powoda w składzie rady nadzorczej tej spółki.

Podstawą roszczenia powoda był w tym zakresie art. 189 k.p.c. Przepis ten pozwala na ustalenie przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, o ile powód ma w tym interes prawny.

Niewątpliwie to powód jest obowiązany wykazać fakt istnienia tego stosunku i prawa oraz interesu prawnego w wytoczeniu powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu (Zob. wyrok SN z 19.09.2013 r., I CSK 727/12, LEX nr 1523363). Niewykazanie którejś z powyższych przesłanek przez powoda, zgodnie z regułą ustaloną w art. 6 k.c., uzasadnia oddalenie powództwa.

Zdaniem Sądu Okręgowego powód nie zdołał przede wszystkim wykazać faktu istnienia stosunku członkostwa w Radzie Nadzorczej Spółki (...) S.A. Niewątpliwie w trakcie Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki w dniu 25 października 2023 r. - na które powołuje się powód – nie podjęto uchwały o powołaniu B. S. do składu rady nadzorczej podmiotowej spółki. Jak już wcześniej wskazywano, nawet ewentualne stwierdzenie nieważności uchwały negatywnej o odrzuceniu uchwały w sprawie wyboru na członka Rady Nadzorczej B. S. nie oznaczałoby, że zostałby on niejako automatycznie powołany na to stanowisko. Z kolei, przy uwzględnieniu najnowszej uchwały SN (III CZP 17/22), niedopuszczalne było żądanie alternatywne powoda o ustalenia istnienia uchwały nr 7, a więc takiej uchwały której wynik głosowania byłby odmienny po wyeliminowaniu oddanych na nią głosów nieważnych.

W tak ustalonych okolicznościach faktycznych, w świetle przywołanych przepisów prawa materialnego oraz orzecznictwa, powód nie mógł domagać by sąd uwzględnił jego żądanie i ukształtował sporny stosunek prawny w ten sposób, że ustalił jego członkostwo w Radzie Nadzorczej (...) S.A. Przypomnieć również należy, że wyroki ustalające mają wyłącznie charakter deklaratywny i potwierdzają, a nie kreują, określony stan prawny.

Niezależnie od powyższego powód dochodząc swojego roszczenia na podstawie art. 189 k.p.c. nie zdołał wykazać, że posiada interes prawny w ustaleniu stosunku prawnego . Interes prawny w rozumieniu tego przepisu występuje wówczas, gdy istnieje obiektywna niepewność co do stanu prawnego lub prawa, mająca charakter obiektywny, tj. zachodzi według rozumnej oceny sytuacji, a nie tylko subiektywny, czyli według odczucia jedynie powoda. (zob. np. wyrok SN z 4 lutego 1999 r., II CKN 804/98).

Należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie z protokołów Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia wynikło, że nie podjęto uchwały o powołaniu B. S. do składu rady nadzorczej spółki. Jak już wskazano wskazane uwzględnienie roszczenia zawartego w pozwie (o stwierdzenie nieważności) nie mogło doprowadzić do przeciwnych wniosków. Spółka powołała przy tym do składu rady nadzorczej inne osoby, czego powód nie kwestionował. Obiektywnie należy stwierdzić, że aktualnie nie ma stanu niepewności co do stanu prawnego odnośnie udziału powoda w składzie rady nadzorczej spółki, co uzasadniałoby stwierdzenie, że powód posiada interes prawy w udzielenia mu ochrony sądowej na podstawie art. 189 k.p.c.

Reasumując wszystkie powyższe rozważania, wobec nieziszczenia się przesłanek zarówno do stwierdzenia nieważności Uchwały nr 7 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia, ustalenia istnienia Uchwały nr 7, a także ustalenia istnienia stosunku prawnego łączącego powoda z pozwaną spółką, powództwo podlegało oddaleniu w oparciu o art. 422 § 1 k.s.h . oraz 189 k.p.c. a contrario.

O kosztach procesu w punkcie 2 wyroku Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. zasądzając od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1 097,00 zł, na która składa się kwota 1 080,00 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym, ustalonego zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265) oraz 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.