Wyrok z 14 marca 2023, sygn. I Cgg 26/22
Sygn. akt: I Cgg 26/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 marca 2023 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:
|
Przewodniczący: |
SSO Tadeusz Trojanowski |
|
Protokolant: |
Monika Atałap |
po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2023 roku w Gliwicach
sprawy z powództwa Ż. G. (1), G. G.
przeciwko Spółce (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w O.
o naprawienie szkody
1. oddala powództwo;
2. odstępuje od obciążania powodów kosztami.
SSO Tadeusz Trojanowski
Sygn. akt I Cgg 31/20
UZASADNIENIE
Powodowie G. i Ż. G. (1) wnieśli ostatecznie o zasądzenie od pozwanej (...) S. A. z siedzibą w E. po 365945,12 zł wraz z odsetkami od kwoty 40 000 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia 23 stycznia 2023 roku oraz od 365945,12 zł od dnia 24 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty oraz obciążenie pozwanej kosztami postępowania. W uzasadnieniu wskazali, iż żądanych kwot dochodzą tytułem naprawienia szkód w budynku mieszkalnym powstałych na skutek ruchu górniczego zakładu pozwanej. Główną szkodą jest wychylenie budynku od pionu, którego maksymalna wartość wynosi 24,3 ‰. Przed wniesieniem pozwu pozwana zaproponowała zapłatę tytułem odszkodowania za trwały przechył budynku kwoty 34618,13 zł. Suma ta w ocenie powodów jest niewystarczająca.
Pozwana w odpowiedzi wniosła o oddalenie powództwa oraz obciążenie pozwanych kosztami postępowania. W uzasadnieniu podniesiono zarzut przedawnienia roszczeń jako ulegających przedawnieniu 5 – letniemu wskazując, iż szkody na nieruchomości nie mogły powstać po 25 sierpnia 2015 roku. Nadto wskazała, iż w rejonie nieruchomości powodów prowadzi eksploatację górniczą jednakże nie powinna być ona odczuwalna dla tej nieruchomości. Z ostrożności procesowej – na wypadek uwzględnienia powództwa w jakimkolwiek zakresie – wniosła o zasądzenie odsetek od zasądzonego świadczenia od dnia wyrokowania.
Sąd ustalił:
Powodowie (rodzeństwo) są współwłaścicielami po ½ nieruchomości położonej w N. przy ulicy (...). Nieruchomość jest zabudowana budynkiem mieszkalnym w zabudowie szeregowej o kubaturze 605,90 m 3. (wydruk z KW k. 6 - 12).
Po zgłoszeniu szkody o której mowa w pozwie pismem z 17 lutego 2020 roku pozwana zaproponowała zawarcie ugody polegającej na zapłacie tytułem odszkodowania za trwały przechył budynku kwoty 34618,13 zł. W dalszej korespondencji wyjaśniła, iż kwota ta została wyliczona jako stosunek wartości technicznej budynku do jego wychylenia. Maksymalna wartość wychylenia wynosić ma 24,3‰. Pozwana wyjaśniła przy tym, iż zawarcie ugody nie zamyka powodom możliwości dochodzenia dalszych roszczeń które powstaną w przyszłości. Kolejnym pismem z 19 czerwca 2020 roku powodowie wezwali pozwaną do zapłaty świadczenia pieniężnego w wysokości 319483,03 zł brutto tj. wartości technicznej obiektu wynikającej ze sporządzonej na zlecenie powodów prywatnej analizy techniczno – ekonomicznej w terminie do dnia 29 czerwca 2020 roku. W zakreślonym terminie pozwana nie dokonała zapłaty. (korespondencja przedprocesowa oraz analiza techniczno – ekonomiczna k. 13 - 25).
Ze sporządzonej na zlecenie Sądu opinii biegłej sądowej E. B. wynika, iż w rejonie nieruchomości powodów od 1975 roku wielokrotnie oddziaływała na powierzchnię eksploatacja górnicza. Powodowała ona wychylenie budynku od pionu w związku z nachyleniem terenu w miejscu jego posadowienia. Do uspokojenia się ruchów górotworu doszło w latach 2008 – 2009. W toku procesu powierzchnia w rejonie nieruchomości poddawana jest wpływom eksploatacji prowadzonej w pokładzie (...) ścina (...) (wpływy znikome, daleki zasięg) oraz w pokładzie (...) ścianą (...) (wpływy rezydualne) oraz ścianą (...). Nie można jednoznacznie ustalić rzeczywistego obniżenia powierzchni w rejonie nieruchomości. W okresie 1988 – 2020 obniżenia punktów obserwacyjnych związane z eksploatacją która oddziaływała na powierzchnię od 2015 roku sięgają od - 0,0044 m do - 0,0055 m. Czas trwania końcowej fazy ruchów górotworu w rejonie nieruchomości powodów wynosi około 11,2 miesiąca. Obliczenia wpływów eksploatacji górniczej prowadzą do wniosku, iż na powierzchnię w rejonie nieruchomości powodów głównie oddziaływała eksploatacja górnicza prowadzona przed 2015 rokiem; jej wpływy sięgają V kategorii terenu z uwagi na nachylenia oraz III kategorii z uwagi na odkształcenia poziome. Wpływy eksploatacji górniczej na powierzchnię związane z eksploatacją oddziałującą od 2015 roku sięgają II kategorii z uwagi na nachylenia i III kategorii ze względu na odkształcenia poziome. obie eksploatacje spowodowały wzrost wychylenia budynku powodów. Wstrząsy górotworu w miejscu lokalizacji nieruchomości wywoływały (...) i (...) głównie z przedziału 0 stopnia. W ocenie biegłej w rejonie nieruchomości powodów nie doszło do aktywacji starych zrobów ani nie doszło do aktywacji uskoku. Uzupełniająco biegła stwierdziła, iż od 2015 roku na powierzchnię oddziałują wpływy eksploatacji górniczej. Wartość deformacji spowodowanych przez nią jest o wiele mniejsza co nie znaczy, że jest ona minimalna. Wpływ ściany (...) w pokładzie (...) – biorąc pod uwagę czas trwania końcowej fazy ruchów górotworu 11,2 miesiąca – ujawni się całkowicie w okolicach sierpnia/września 2021 roku. Nie jest możliwe ustalenie dokładnej daty powstania nieciągłości (deformacji nieciągłej). Nieciągłość stwierdzona w czasie wizji ma charakter wtórny. Deformacja o charakterze pierwotnym mogła powstać około 2004 roku; nie można wykluczyć również daty wcześniejszej; została ona wywołana działalnością górniczą. Przed rokiem 2015 wpływy eksploatacji górniczej są o wiele większe aniżeli po tej dacie i wynoszą one 98,2%/1,8% dla obniżeń oraz 90,5%/9,5% dla nachyleń. Eksploatacja której wpływy oddziaływały na powierzchnię od 2015 roku mogła spowodować wzrost wychylenia budynku powodów. Nadto mogła ona spowodować wzrost dokuczliwości użytkowania obiektu przy czym reakcja ludzka na wychylenie obiektu ma zawsze charakter subiektywny. Istnieje związek przyczynowy pomiędzy szkodą opisaną w pozwie a skutkami eksploatacji ujawnionej od 2015 roku. Wychylenie obiektu 24,3 mm/m obejmuje wpływy do grudnia 2019 roku; mogły one spowodować od 2015 roku przyrost wychylenia o ok. 2,85% przy czym nie obejmuje to ściany (...). Wpływ eksploatacji ścianą (...) spowoduje dalszy wzrost wychylenia o ok. 6,65% (26,3 mm/m) co niewątpliwie może przyczynić się do wzrostu dokuczliwości obiektu. (opinia biegłej E. B. k. 52 – 100; opinia uzupełniająca k. 122 - 153)
Z kolei z opinii sporządzonej przez biegłego Ż. H. wynika, iż od 1975 roku do chwili obecnej na powierzchnię oddziałują ujemne skutki eksploatacji węgla kamiennego prowadzonej w 13 pokładach. W ostatnim okresie (sierpień 2015 – luty 2021) prowadzona ona była głównie w pokładzie (...) ściana (...). Mogła ona spowodować wystąpienie wskaźników deformacji o wartościach zaliczanych do II kategorii terenu górniczego. Mogła ona spowodować zmianę nachylenia powierzchni terenu o wartościach sięgających 2.6 mm/m. bezpośrednie wpływy tej eksploatacji powinny ujawnić się na powierzchni terenu do końca 2021 roku. Przyrost obniżeń terenu trwał do 2008 roku i wyniósł on nieco ponad 4 m. Od 2008 roku obserwuje się znaczące wyhamowanie tego procesu. W okresie od lipca 2015 do października 2020 roku repery obniżyły się o około 2 cm. Zwiększa się pochylenie bryły budynku w kierunku południowym o wartość pojedynczych milimetrów. Drgania gruntu w miejscu posadowienia budynku wskazuje, że zaliczane są one co najwyżej do 1 stopnia intensywności drgań wg skali GSIS. Nie powodują one uszkodzeń elementów konstrukcyjnych i niekonstrukcyjnych budynku. Deformacje nieciągłe typu liniowego widoczne gołym okiem, oddziałujące na budynek powodów (progi, garby, zaburzone linie krawężników, pękanie murków) są spowodowane oddziaływanie skumulowanych krawędzi eksploatacji prowadzonej w kilkunastu pokładach skutkujących wystąpieniem odkształceń o wartościach z przedziału IV kategorii terenu górniczego. Wpływ na obecny stan deformacji ma również oddziaływanie eksploatacji prowadzonej od sierpnia 2015 roku i powodującej odkształcenia poziome zaliczane do II kategorii terenu górniczego. Mogła ona doprowadzić do aktywacji ujawnionych już wcześniej deformacji nieciągłych pierwotnych i być przyczyną ich eskalacji. Nie można wykluczyć dalszej ich intensyfikacji w przyszłości. (opinia biegłego Ż. H. k. 182 – 198; k. 232 - 234).
Z opinii biegłej N. R. wynika z kolei, iż główna szkoda na nieruchomości powodów to trwałe wychylenie budynku od pionu i powstała ona w wyniku prowadzonej przez pozwaną eksploatacji górniczej. Jego maksymalne wychylenie wynosi 24,3 ‰. Budynek był konstrukcyjnie przystosowany do obciążeń wynikających z górniczej deformacji terenu IV kategorii w trakcie użytkowania został poddany oddziaływaniu V kategorii z dużym obniżeniem terenu wynoszącym ponad 4m. Wychylenie powoduje dużą uciążliwość w użytkowaniu. Budynek nie klasyfikuje się do prostowania albowiem jest on posadowiony na wspólnym fundamencie i ma wspólną konstrukcję z budynkami (...). Jedyną metodą naprawienia szkody jest jednorazowe odszkodowanie o wysokości równej wartości technicznej budynku. Na rok 2020 wartość techniczna budynku tj. stopień zużycia technicznego zastosowany tylko do materiałów wynosi netto 744955,61 zł zaś zastosowany do całości nakładów wynosi 687 651,33 zł (brutto odpowiednio 810 282,49 zł oraz 748393,87 zł). Na rok 2022 wartości te wynoszą odpowiednio netto 737 315,04 zł oraz 672370,19 zł (brutto 802030,68 zł oraz 731 890,24 zł). (opinia biegłej N. R. k. 279 - 309).Gdyby nie skuteczny zarzut przedawnienia, powodom należałyby się kwoty przedstawione w piśmie procesowym modyfikującym powództwo (k.331) jako mające oparcie w ostatnim wariancie opinii biegłej przedstawionym na s. 44 opinii (k.300 verte).
Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie dokumentów wyraźnie wymienionych które podlegały zaliczeniu w poczet materiału dowodowego na zasadzie art. 243 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Żaden z dokumentów nie został skutecznie zakwestionowany pod względem swojej prawdziwości oraz autentyczności. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miały opinia biegłych z zakresu górnictwa oraz budownictwa odpowiednio E. B., Ż. H. oraz N. R.. Opinie zostały sporządzone przez osoby dysponujące specjalistyczną wiedzą z jej wykorzystaniem. W ocenie Sądu sposób wyczerpujący odpowiadały one na zadawane przez Sąd pytania, ich treść była spójna, logiczna, płynące z niej wnioski wzajemnie się potwierdzały oraz uzupełniały. W ocenie Sądu mogły one stanowić podstawę rozstrzygnięcia. W chwili zakończenia przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych z zakresu górnictwa i geologii Sąd w zasadzie miał już pełny obraz sytuacji. Już wówczas sprawa dojrzewała do merytorycznego rozstrzygnięcia. Dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa został dopuszczony oraz przeprowadzony z ostrożności proceduralnej , na wypadek wniesienia apelacji od wyroku i nie podzielenia argumentacji o przedawnieniu roszczenia przez Sąd II instancji, aby uniknąć zarzutu nierozpoznania istoty sprawy. Podzielając argumentację pozwanej o przedawnieniu roszczenia Sąd miał na uwadze konieczność skoncentrowania pełnego materiału dowodowego w celu umożliwienia merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd II instancji, zapobiegnięciu uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; wszystko w celu zagwarantowania stronom prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Sąd zważył:
Powództwo podlegało oddaleniu jako dotyczące przedawnionego roszczenia. Zgodnie z art. 149 ustawy z 9 czerwca 2011 roku prawo geologiczne i górnicze roszczenia o naprawę szkód wyrządzonych ruchem zakładu górniczego ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie. W niniejszej sprawie roszczenia powstały przed wejściem w życie wyżej wskazanej ustawy. Aktualnie obowiązująca ustawa z 9 czerwca 2011 roku nie zawiera przepisów intertemporalnych dotyczących roszczeń odszkodowawczych za szkody górnicze. Tym samym do szkód powstałych przed dniem wejścia jej w życie należy zastosować przepisy poprzednio obowiązującej ustawy. Taką tezę postawił Sąd Najwyższy zarówno w uchwale z dnia 22.11.2013 r. (III CZP 75/13, Legalis), jak i w wyroku z dnia 24.1.2014 r. (V CSK 93/13, Legalis). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że „do spraw o naprawienie szkód wywołanych ruchem zakładu górniczego, w których zdarzenie wywołujące szkodę, jak i jej powstanie, miały miejsce przed dniem 1.1.2012 r. stosuje się przepisy ustawy prawo geologiczne i górnicze z 1994 r. (…) Do podstawowych zasad międzyczasowego prawa prywatnego należy wyrażona w art. 3 KC zasada, że ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Jej przeciwieństwem jest zasada bezpośredniego działania nowej ustawy, a zatem stosowania jej do oceny skutków zdarzeń prawnych, które nastąpiły po jej wejściu w życie. Jeżeli w ustawie brak przepisów przejściowych, to stosunki prawne, do których znajduje ona zastosowanie należy określić przy uwzględnieniu przepisów prawa międzyczasowego, zawartych w art. XXVI do LXIII ustawy z 23.4.1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.; dalej: »przep. wprow.«), przypisując podstawowe znaczenie art. XXVI przep. wprow., z którego wynika, że do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie kodeksu cywilnego stosuje się przepisy prawa dotychczasowego, z zastrzeżeniem wyjątków zastrzeżonych w dalszych przepisach przechodnich”. Tożsamy pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 10.3.2016 r. (I ACa 987/15, Legalis) stwierdzając, że „do spraw o naprawienie szkód wywołanych ruchem zakładu górniczego, w których zdarzenie wywołujące szkodę, jak i jej powstanie, miały miejsce przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy ustawy z 1994r. - Prawo geologiczne i górnicze”. Zgłoszone przez powodów roszczenia ulegają zatem przedawnieniu na zasadach ogólnych – według przepisów o przedawnieniu roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych. Zgodnie z obowiązującym w dniu 1stycznia 2012 roku art. 442 ( 1) § 1 k. c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
Główną szkodą w budynku powodów jest wychylenie budynku od pionu. Szkoda tego rodzaju jest szkodą stopniowo postępującą i początkowo niezauważalną. Szkoda polegająca na wychyleniu budynku zachodzi już wówczas, gdy doszło do tego rodzaju wychylenia obiektu, które staje się zauważalne dla korzystających z niego. Wówczas wskutek wychylenia będącego następstwem eksploatacji górniczej budynek znajduje się w stanie innym niż poprzedni z punktu widzenia możliwości nieutrudnionego korzystania zeń. Inaczej mówiąc, dochodzi wtedy do zaistnienia wszystkich koniecznych elementów stanu faktycznego tworzących zdarzenie, z którym ustawa łączy odpowiedzialność odszkodowawczą, na co judykatura konsekwentnie zwraca uwagę nie tylko na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego regulujących przedawnienie roszczenia majątkowego, ale i na gruncie wcześniejszego stanu prawnego. Termin przedawnienia dochodzonego roszczenia odszkodowawczego rozpoczyna więc bieg, kiedy poszkodowany może zdać sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wyrządzającego szkodę w postaci pochylenia budynku, nie zaś dopiero wtedy, gdy ustanie ruch górotworu wywołany wpływami eksploatacji górniczej i w sposób ostateczny ustali się rozmiar szkody. Dalszy ruch górotworu, po powstaniu omawianej szkody, może mieć natomiast takie znaczenie, że wpływając na obiekt pogłębia bądź zmniejsza rozmiar istniejącej szkody, zależnie od następstw ruchu górotworu. To może mieć znaczenie dla podjęcia decyzji wykonawczej, to jest w przedmiocie chwili, w której należy przystąpić do czynności zmierzających do przywrócenia stanu poprzedniego, nie zawsze zresztą polegających na zmianie położenia całego obiektu względem pionu (rektyfikacja, prostowanie), lecz mogących polegać również na poziomowaniu posadzek i wykonaniu innych prac mających na celu funkcjonalne przy wrócenie poprzedniego stanu podłóg, ścian i innych elementów konstrukcyjnych obiektu z punktu widzenia możliwości nieutrudnionego korzystania z niego, zależnie od stopnia wychylenia budynku od pionu. W żadnej mierze jednak uspokojenie górotworu nie wyznacza chwili rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia omawianego roszczenia. Dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia konieczne jest żeby poszkodowany dowiedział się zarówno o szkodzie. Idzie przy tym o dowiedzenie się o samej szkodzie, nie zaś o jej rozmiarach i trwałości. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 lutego 2013 r. V ACa 741/12)
W niniejszej sprawie nie można dokładnie ustalić, kiedy powodowie dowiedzieli się o szkodzie w postaci przechyłu budynku, jednakże nie budzi wątpliwości, że nastąpiło przed 2015 rokiem, co wynika choćby z wykresów graficznych na s. 20 i 21 opinii biegłego (...)(k.191-192).Biegły musiał wyodrębnić graficznie okres lat 2014-2020 ( wykres nr 8) z okresu lat 1998-2000( wykres nr7) i dokonać powiększenia skali gdyż linie obrazujące osiadanie były niemal poziome. Ze zgromadzonego materiału dowodowego; w szczególności z opinii geologicznej wynika, iż musiało to nastąpić – logicznie rzecz biorąc – przed latami 2008 – 2009 tj. przed okresem ustalonym jako uspokojenie się ruchów górotworu. Przyjmując najbardziej dla powodów korzystną datę 31 grudnia 2009 roku oraz uwzględniając czas trwania końcowej fazy ruchów górotworu trwający w zaokrągleniu 12 miesięcy należało przyjąć, iż powodowie dowiedzieli się ostatecznie o szkodzie oraz podmiocie obowiązanym do jej naprawienia najpóźniej w dniu 31 grudnia 2010 roku. Podkreślić należy, iż eksploatacja prowadzona od 2015 roku mogła również spowodować wzrost wychylenia budynku powodów jednakże wzrost ten był minimalny a w tym okresie powodowie winni już odczuwać przechył wynikającego z wychylenia spowodowanego przez wcześniejszą eksploatację.
Biorąc pod uwagę wyżej opisany termin wymagalności roszczenia należało uznać, iż roszczenia powodów ulegały przedawnieniu w dniu 31 grudnia 2013 roku. Pozew został złożony w dniu 26 sierpnia 2020 roku (data nadania w UP N. k. 25) a zatem po upływie okresu przedawnienia.
Powyższe okoliczności uzasadniały oddalenie powództwa. Powodowie przegrali proces a zatem co do zasady winni ponieść koszty procesu na rzecz strony przeciwnej. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodzi wyjątkowy wypadek określony w art. 102 kpc uzasadniający odstąpienie od obciążenia powodów kosztami postępowania. W ocenie Sądu przepis ten winien w niniejszej sprawie znaleźć zastosowanie albowiem powodowie do dnia zamknięcia rozprawy byli w subiektywnym acz usprawiedliwionym przekonaniu, iż przysługują im dochodzone roszczenia. W szczególności przekonanie to mogło być wzmocnione przez niektóre czynności z zakresu postępowania dowodowego podjęte przez Sąd polegające na dopuszczeniu oraz przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa. Czynność tego rodzaju jest w zasadzie ostatnim przeprowadzanym dowodem w tego rodzaju sprawach i służy ostatecznemu wyliczeniu szkody oraz nierzadko formułowaniu ostatecznego żądania. Powodowie zatem do chwili zamknięcia rozprawy mogli być słusznie przekonani o słuszności przynajmniej części roszczeń. Powyższe okoliczności uzasadniały zastosowanie wobec powodów art. 102 kpc.
SSO Tadeusz Trojanowski
.