Uzasadnienie z 12 listopada 2025, sygn. VIII U 2809/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11.09.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. zobowiązał A. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 6 240,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu, tj.:

- w przypadku świadczenia wypłaconego z wniosku (...) w kwocie 2080,00 zł od 1.07.2020 r.;

- w przypadku świadczenia wypłaconego z wniosku (...)/I w kwocie 2080,00 zł od 1.08.2020 r.;

- w przypadku świadczenia wypłaconego z wniosku (...)/II w kwocie 2080,00 zł od 1.09.2020 r.

Wysokość odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji wynosi:

- od pierwszego wypłaconego świadczenia 816,03 zł;

- od drugiego wypłaconego świadczenia 806,14 zł;

- od trzeciego wypłaconego świadczenia 796,25 zł.

Wysokość odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji wynosi 2418,42 zł.

Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie od 5.10.2023 r. wynosi 11,25 % w stosunku rocznym.

(decyzja – k. nieponumerowane strony plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Odwołująca się A. K. wniosła odwołania od w/w decyzji ZUS, zarzucając organowi rentowemu wydanie decyzji w oparciu o fałszywe informacje, niezapoznanie się organu z aktami sprawy i oparcie się na skandalicznej decyzji (dotyczącej niepodlegania do ubezpieczeń) i wyroku SA w Łodzi.

(odwołanie – k. 3-3 verte)

W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, zasądzenie od odwołującej się kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którymi je zasądzono do dnia zapłaty. W uzasadnieniu ZUS powołał się m.in. na art. 15 zq ust.4 pkt 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem , przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...) 19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych podnosząc, że jednym z warunków uzyskania prawa do świadczenia postojowego jest podleganie do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a warunku tego ubezpieczona nie spełniła.

(odpowiedź na odwołanie – k. 6-7)

W dniu 16.06.2025 r. ubezpieczona wniosła do sądu wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz o zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych. Podniosła, że jest osobą schorowaną oraz niepełnosprawną. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 768,79 zł.

(wniosek – k. 36)

Postanowieniem z dnia 18.06.2025 r. sąd ustanowił dla wnioskodawczyni pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.

(postanowienie – k. 39)

W piśmie procesowym z dnia 24.07.2025 r. profesjonalny pełnomocnik odwołującej wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji ZUS poprzez uznanie, że A. K. nie jest zobowiązana do zwrotu pobranych świadczeń postojowych, ani odsetek za opóźnienie pobranych na podstawie złożonych przez nią trzech wniosków do ZUS o wypłatę świadczenia postojowego, zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w podwójnej wysokości ze względu na wymiar czasu pracy konieczny do zapoznania się z niniejsza sprawą oraz reprezentowaniem praw odwołującej się w przedmiotowym postępowaniu, oświadczając że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. Nadto z ostrożności procesowej na podstawie art. 102 k.p.c. wniesiono o nieobciążanie odwołującej kosztami postępowania. Pełnomocnik odwołującej argumentował, że to organ rentowy powinien był zweryfikować spełnianie przez nią przesłanek do przyznania świadczenia postojowego, a nie po upływie 4 lat domagać się jego zwrotu, skoro A. K. nie można przypisać złej wiary w pobraniu świadczenia. Pełnomocnik odwołującej wskazał, że nakazanie ubezpieczonej zwrotu pobranego świadczenia postojowego wiąże się z naruszeniem zasad współżycia społecznego

(pismo – k. 59-61)

Do końca procesu strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie.

(rozprawa z dnia 6.10.2025 r. e-protokół (...):08:36-00:11:06 – płyta CD – k. 71)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Z zapisów Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że odwołująca rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej w dniu 01.12.2017 r.

(wydruk z (...) k. 16)

Decyzją z dnia 15 listopada 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. stwierdził, że A. K. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, chorobowym i wypadkowemu od dnia 1 grudnia 2017 r. W uzasadnieniu organ rentowy powołał się na wydaną w dniu 27 czerwca 2018 r. decyzję, w której ustalono już, że od dnia 1 grudnia 2017 r. wnioskodawczyni nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a ponadto wskazał na brak udokumentowania faktycznego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, z tytułu której wnioskodawczyni ubiegała się o objęcie ubezpieczeniem.

(decyzja – k. nieponumerowane strony plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego, rozprawa z dnia 6.10.2025 r. e-protokół (...):02:02-00:05:37 – płyta CD – k. 71)

Pismem z dnia 14.01.2019 r. ZUS poinformował pełnomocnika ubezpieczonej, że na podstawie w/w decyzji z urzędu sporządził wyrejestrowanie ubezpieczonej z ubezpieczeń społecznych od 1.12.2017 r. oraz korekty dokumentacji rozliczeniowej.

Od decyzji z dnia 15.11.2018 r. ubezpieczona wniosła w dniu 28.01.2019 r. odwołanie.

(okoliczność znana Sądowi z urzędu na podstawie danych ustalonych z systemu Sędzia – 2)

W dniu 30.01.2020 r. Sąd Okręgowy w Łodzi, VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł., sygn. akt VIII U 1765/18, wydał wyrok, w którym w pkt 1 odrzucił odwołanie ubezpieczonej od decyzji z dnia 15.11.2018 r. gdyż wniesione zostało po upływie terminu do jego wniesienia.

(wyrok z uzasadnieniem – k. nieponumerowane strony plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W dniu 5.03.2020 r. ubezpieczona wniosła apelację od wyroku SO w Łodzi z dnia 30.01.2018 r., sygn. akt VIII U 1765/18.

(apelacja – k. nieponumerowane strony plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W dniu 10.02.2021 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, sygn. akt III AUa 882/20 wydał wyrok, w którym oddalił apelację wnioskodawczyni. Tym samym decyzja z dnia 15 listopada 2018 r. stała się prawomocna.

(wyrok – k. nieponumerowane strony plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Wnioskodawczyni w dniu 29.05.2020 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia postojowego w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym (...)19 dla osób prowadzących działalność gospodarczą na druku (...).

(wniosek, pismo – k. nieponumerowane strony plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Na podstawie w/w wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3.06.2020 r. wypłacił odwołującej świadczenie postojowe w wysokości 2080 zł.

(bezsporne)

W dniu 16.06.2020 r. ubezpieczoną wniosła o przyznanie świadczenia postojowego za kolejny okres na drukach (...).

(wnioski – k. nieponumerowane strony plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odpowiednio w dniach 2.07.2020 r., 4.08.2020 r. wypłacił odwołującej świadczenie postojowe w kwocie 2080 zł każde.

(bezsporne)

Pomoc udzielana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach Tarczy antykryzysowej była realizowana bez zbędnej zwłoki - weryfikacja warunków wskazanych we wniosku o wypłatę świadczenia z założenia przyjętego przez ustawodawcę odbywała się po rozpatrzeniu wniosku.

(bezsporne)

Pismem z dnia 8.08.2024 r. (odebranym w dniu 3.09.2024 r.), ZUS poinformował ubezpieczoną o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia postojowego na podstawie wniosku (...) z dnia 29.05.2020 r. oraz dwóch wniosków (...) z czerwca 2020 r. oraz o tym, że w związku z prawomocną decyzją ZUS z dnia 15.11.2018 r. oraz prawomocnym wyrokiem SO świadczenie postojowe jej wypłacone stało się świadczeniem nienależnym.

(zawiadomienie, potwierdzenie odbioru – k. nieponumerowane strony plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W wrześniu 2024 r. do (...) Oddział w E. wpłynęło pismo ubezpieczonej datowane na 10.09.2024 r. z prośbą o przesłanie jej wszelakiej posiadanej dokumentacji w sprawie.

(pismo - k. nieponumerowane strony plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Pismem z dnia 23.09.2024 r. ZUS poinformował ubezpieczoną o wydaniu decyzji z dnia 11.09.2024 r.

(pismo, decyzja - k. nieponumerowane strony plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Wnioskodawczyni w chwili obecnej ma 69 lat. Jest osoba schorowaną. Przeszła na emeryturę w 2019 r. Otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie w wysokości około 700 zł.

(rozprawa z dnia 6.10.2025 r. e-protokół (...):02:02-00:05:37– płyta CD – k. 71)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach ZUS oraz aktach niniejszej sprawy. Treść powyższych dokumentów nie była kwestionowana przez którąkolwiek ze stron, stąd Sąd nie znalazł podstaw aby z urzędu odmówić im wiarygodności i mocy dowodowej. Stan faktyczny był w istocie bezsporny.

Przedmiot sporu sprowadzał się, zaś do prawnej oceny treści wniosków wnioskodawczyni o świadczenie postojowe w kontekście ustawowej przesłanki niepodlegania ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, z wyjątkiem podlegania ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, o której mowa w przepisie art. 15zq ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Organ rentowy pozostawał bowiem na stanowisku, że odwołująca nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 1.12.2017 r., a zatem nie spełniła ustawowego warunku uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia. W związku z tym organ rentowy twierdził, że świadczenie postojowe wypłacone w dniu 3.06.2020 r., 2.07.2020 r., 4.08.2020 r. jest nienależne. Spór stron dotyczył zatem kwestii natury prawnej.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do § 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 433) ustanowiono czasowe ograniczenie prowadzenia przez przedsiębiorców w rozumieniu przepisów ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców oraz przez inne podmioty działalności w tym przepisie wymienionej. Stan epidemii został wprowadzony ww. rozporządzeniem Ministra Zdrowia od 20 marca 2020 r., a zniesiony w dniu 16 maja 2022 roku.

Z uwagi na epidemię (...)19 zaistniała bowiem potrzeba wprowadzenia szczególnych rozwiązań mających na celu przeciwdziałanie negatywnym skutkom gospodarczym tej sytuacji. Konieczne stało się opracowanie pakietu osłonowego dla przedsiębiorców, zapobiegającego zwłaszcza utracie płynności w ramach prowadzonych przez nie działalności. Ustawa z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (poz. 374) – tzw. tarcza antykryzysowa, miała pozwolić na uruchomienie nadzwyczajnych instrumentów wspierających przedsiębiorców w tym okresie. Jeden spośród wyżej wskazanych instrumentów stanowi świadczenie postojowe.

Szczegółowe regulacje w zakresie świadczenia postojowego zawiera art. 15zq ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...) 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2025.0.764 -dalej "tarcza antykryzysowa"). Zgodnie z jego ust. 1 pkt 1, świadczenie postojowe przysługuje osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych.

Na podstawie art. 15zq ust. 4 Tarczy antykryzysowej, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą świadczenie postojowe przysługuje, jeżeli rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i:

1) nie zawiesiła prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz jeżeli przychód z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe był o co najmniej 15% niższy od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc;

2) zawiesiła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej po dniu 31 stycznia 2020 r.;

3) nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, chyba że podlega ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że głównym warunkiem, który należy spełniać, aby móc ubiegać się o świadczenie postojowe, jest fakt niepodlegania ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, ale ustawodawca wprowadził także więcej ww. kryteriów, których spełnienie warunkuje nabycie prawa do otrzymania świadczenia z ZUS.

W świetle cytowanych wyżej przepisów nie ulega jednak wątpliwości, że świadczenie postojowe przysługuje tylko osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, która z tego tytułu podlega ubezpieczeniom społecznym.

Zaś co do samego żądania przyznania ponownego świadczenia postojowego wskazać należy, iż jest to uzależnione od łącznego spełnienia wszystkich warunków przewidzianych w ww. przepisach. W świetle art. 15zua Tarczy antykryzysowej świadczenie postojowe może zostać przyznane ponownie na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej (art. 15 zq ust. 1), której wypłacono świadczenie postojowe (art. 15zu ust. 1). Wypłata tego świadczenia po raz kolejny może nastąpić nie wcześniej niż w miesiącu następującym po miesiącu jego wypłat. Warunkiem przyznania kolejnego świadczenia jest wskazanie w oświadczeniu, że sytuacja materialna wskazana we wniosku pierwszorazowym ( art. 15 zs ust 1), nie uległa poprawie.

Tym samym, brak uzyskania prawa do świadczenia postojowego z pierwszorazowego wniosku jest równoznaczny z brakiem prawa do świadczeń postojowych za kolejne okresy.

Kwestie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postojowych reguluje natomiast art. 15zx tarczy antykryzysowej: 1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

2. Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie:

1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;

2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona;

3) wypłacone w kwocie wyższej niż należna.

3. Odsetki, o których mowa w ust. 1, są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu.

Analiza przepisu art. 15 zx ust. 1 i 2 tarczy antykryzysowej prowadzi do wniosku, że nie każde wprowadzenie w błąd organu rentowego skutkuje obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego. Ustawodawca ten obowiązek wiąże jedynie ze "świadomym" wprowadzeniem w błąd.

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że okolicznością bezsporną w toku niniejszego postępowania było, że w dacie złożenia do ZUS wniosków o świadczenia postojowe, ubezpieczona nie podlegała do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zaskarżoną decyzją - poddaną kontroli sądowej w wyniku wniesienia przez wnioskodawczynię odwołania – organ rentowy zobowiązał A. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie łącznie 6 240,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W tym miejscu zauważyć należy, iż podniesione w odwołaniu zarzuty wskazujące na brak pobrania przez wnioskodawczynię świadczeń nienależnych nie mogą przynieść obecnie spodziewanych przez odwołującą skutków procesowych. Przedmiotem rozpoznania jest bowiem wyłącznie zaskarżona decyzja z dnia 11.09.2024 r., nie zaś już prawomocna decyzja z dnia 15 listopada 2018 r., którą to Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. stwierdził, że A. K. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, chorobowym i wypadkowemu od dnia 1 grudnia 2017 r. Bezwzględnie zatem procedowanie w sprawie było ograniczone tylko do tej materii.

Postępowanie w sprawie ubezpieczeń sprowadza się bowiem do oceny zasadności rozstrzygnięcia dokonanego przez organ rentowy w zakresie wyznaczonym przez treść zaskarżonej decyzji (tak m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 roku, II UZ 51/99 OSNP 2000/15/601; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2011 roku, w sprawie o sygn. akt II UZ 1/11, LEX; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 roku, w sprawie o sygn. akt II UK 275/1111 LEX oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 stycznia 2013 roku, w sprawie o sygn. akt III AUa 940/12, LEX). Ponadto także z uwagi na treść art. 365 k.p.c. i związanie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę prawomocnym rozstrzygnięciem w sprawie VIII U 1765/18, toczącej się z odwołania wnioskodawczyni od decyzji z dnia 15.11.2018 r. ponowna analiza prawidłowości tej decyzji jest niedopuszczalna. W tej sprawie nie mają także znaczenia inne postępowania z udziałem ubezpieczonej przed organem rentowym, w tym układy ratalne (o których to ubezpieczona wspomniała w piśmie z dnia 24.03.2025 r.) oraz sprawy zasiłkowe.

Istotne jest to, że wnioskodawczyni sporządziła w dniu 29.05.2020 r. wniosek o świadczenie postojowe. Natomiast już decyzją z dnia 15.11.2018 r. ZUS stwierdził, że A. K. z tytułu działalności gospodarczej nie podlega do ubezpieczeń społecznych od 1.12.2017 r. Decyzja ta stała się prawomocna wskutek wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10.02.2021 r. (sygn. akt III AUa 882/20). Reasumując zatem, zgodnie z prawomocną decyzją oraz w/w wyrokiem sądu wnioskodawczyni nie podlegała do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych od 1.12.2017 r., a zatem nie spełniła ustawowego warunku uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia.

Analizując treść wniosków wnioskodawczyni o świadczenie postojowe i o świadczenie postojowe za kolejny okres, nie sposób uznać, że odwołująca nie miała świadomości co do tego, że warunkiem przyznania świadczenia postojowego jest między innymi to, aby nie podlegać ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu albo podlegać ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu i z działalności gospodarczej. Podstawą wypłaty świadczeń postojowych na podstawie w/w wniosków były oświadczenia odwołującej się składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, była ona pouczana o możliwości żądania zwrotu świadczeń, w przypadku niespełnienia warunków do ich nabycia, złożenia nieprawdziwego i niezgodnego ze stanem faktycznym oświadczenia o spełnieniu jednego z kryteriów przyznania prawa do świadczenia postojowego i prawa do ponownego świadczenia postojowego. W oświadczeniu jest zawarta klauzula następującej treści: ,,Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.''. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Zobowiązanie ubezpieczonej do zwrotu nienależnie pobranych ponownych świadczeń postojowych, wypłaconych na podstawie wskazanych wniosków, w ocenie sądu, jest uzasadnione i znajduje oparcie w przepisach prawa. Oznaczało to spełnienie przesłanki uznania świadczenia postojowego wypłaconego za wskazane miesiące za nienależne, określonej w art. 15zx ust. 2 pkt 1 Tarcza antykryzysowej, bowiem świadczenia te zostały odwołującej wypłacone na podstawie fałszywego oświadczenia. W ocenie Sądu w tej sytuacji ubezpieczona nie może skutecznie powoływać się na brak świadomości czy dobrą wiarę w sytuacji, gdy przesłanki przyznania świadczenia zostały skrupulatnie wymieniona we wniosku, a ubezpieczona jednoznacznie oświadczyła, że spełnia wskazane przesłanki. Należy nadto mieć na uwadze, że od odwołującej jako od osoby prowadzącej działalność gospodarczą, czyli od profesjonalnego przedsiębiorcy wymaga się szczególnej staranności w prowadzeniu własnych spraw, w tym zaznajomienia się z przepisami prawa materialnego regulującymi jego prawa i obowiązki.

Pełnomocnik ubezpieczonej podnosił, że zachowaniu ubezpieczonej w żaden sposób nie można przypisać znamion chęci wprowadzenia organu rentowego w błąd. Obowiązkiem ZUS jak podnosił pełnomocnik ubezpieczonej była weryfikacja wniosku o świadczenie postojowe i wydanie decyzji co do tego świadczenia niezwłocznie po wyjaśnieniu ostatniej okoliczności niezbędnej do jej wydania. Natomiast brak należytej weryfikacji treści wniosku, nie może usprawiedliwiać żądania zwrotu świadczeń wypłaconych ubezpieczonej, zwłaszcza że już na etapie złożenia wniosku w oparciu całość dokumentów ubezpieczeniowych A. K. istniały mechanizmy do tej weryfikacji.

W ocenie sądu argument ten nie jest jednak przekonujący dla uwzględnienia odwołania, w sytuacji gdy w obliczu znacznej liczby wniosków wpływających od beneficjentów obsługiwanych programów pomocowych w ramach kolejnych tzw. "tarcz antykryzysowych", przedstawiciele ZUS nie mieli praktycznej możliwości weryfikowania zasadności poszczególnych oświadczeń wnioskodawców, w przeciwnym razie spowodowałoby to znaczne opóźnienia w ich wypłacie, których dzięki temu udało się uniknąć. Dlatego konieczne, a zarazem uzasadnione było każdorazowe opieranie się na samych oświadczeniach wnioskodawców co do przysługiwania im statusu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, składanych pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Nie sposób zatem uznać, aby w jakikolwiek sposób decyzja ZUS o wypłaceniu wnioskodawczyni świadczenia postojowego w łącznej kwocie 6 240,00 zł była wynikiem błędu ze strony ZUS.

W oparciu o powyższe sąd uznał, że odwołująca bezpodstawnie pobrała trzykrotnie świadczenia postojowe w kwotach po 2080 zł (3.06.2020 r., 2.07.2020 r., 4.08.2020 r.) W sprawie należało więc należało zastosować przepisy art. 15 zx ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 Tarczy antykryzysowej, albowiem świadczenia zostały wypłacone odwołującej na podstawie fałszywego oświadczenia. W myśl wskazanych przepisów osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego. Odsetki, o których mowa w ust. 1, są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu. W rozpatrywanej sprawie ubezpieczona nie kwestionowała wysokości nienależnie pobranego świadczenia, jak również odsetek wyliczonych w zaskarżonej decyzji przez organ rentowy.

Końcowo jedynie na marginesie odnosząc się do argumentu podniesionego w odwołaniu, jak i w piśmie profesjonalnego pełnomocnika odwołującej (k.59), że jest ona emerytką o niskiej emeryturze, należy wskazać, że okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Na gruncie ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C.-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, nie ma bowiem możliwości wyłączenia dochodzenia zwrotu świadczenia nienależnego ze względu na zasady współżycia społecznego [por. M. B. [w:] Komentarz do niektórych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych [w:] Tarcza antykryzysowa 1.0 - 4.0, ustawa o dodatku solidarnościowym i inne regulacje, jako szczególne rozwiązania w prawie pracy, prawie urzędniczym i prawie ubezpieczeń społecznych związane z (...)19. Komentarz, red. K. W. B., W. 2020, komentarz do art. 15(zx)].

W konsekwencji w ocenie Sądu wydane rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a odwołanie, jako niezasadne na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., podlegało oddaleniu.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. i nie obciążył odwołującej kosztami zastępstwa procesowego.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. - w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W art. 102 k.p.c. ustawodawca odwołuje się do pojęcia "wypadków szczególnie uzasadnionych". Takie sformułowanie wprawdzie nie jest klauzulą generalną, jednak opiera się na zwrocie niedookreślonym, który może odsyłać również do argumentów natury aksjologicznej. Regulacja ta znajdzie zastosowanie w wyjątkowych sytuacjach, gdy z uwagi na okoliczności konkretnej sprawy, zastosowanie reguł ogólnych k.p.c. dotyczących zwrotu kosztu procesu byłoby nieuzasadnione. Rozstrzygnięcie na podstawie art. 102 k.p.c. ma zatem charakter dyskrecjonalny, kontrola instancyjna w tym zakresie jest ograniczona do sytuacji gdy zastosowanie wzmiankowanego przepisu nie zostało w ogóle uzasadnione bądź nastąpiło z rażącym naruszeniem reguł przewidzianych w tym przepisie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2013 r., III CZ 75/12).

Do kręgu "wypadków szczególnie uzasadnionych" zaliczane są zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są m.in. sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja. Drugie wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11).

Sąd Okręgowy przy zastosowaniu art. 102 k.p.c. uwzględnił przede wszystkim okoliczności związane ze skomplikowanym charakterem niniejszej sprawy, w tym to, że przepisy ustawy o tzw. tarczy antykryzysowej powodują wiele problemów interpretacyjnych, zaś celem ustawy było wsparcie realizowane przez ZUS w postaci wypłaty świadczeń postojowych. Nadto Sąd miał na uwadze sytuację materialną odwołującej. Otrzymuje ona emeryturę w wysokości ok. 800 zł netto miesięcznie, co przy wysokości minimalnego wynagrodzenia (od 1 lipca 2024 r.: 4300 zł) jest kwotą bardzo niską.

Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do przyznania podwójnej stawki przy ustaleniu wynagrodzenia pełnomocnika odwołującej. Działanie pełnomocnika mieściło się bowiem w granicach niezbędnego nakładu pracy.

W ocenie Sądu Okręgowego brak było też podstaw do zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu według stawek uzależnionych od wartości przedmiotu sporu.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 1 czerwca 2010 r., II UZ 11/10 (LEX nr 611823), sprawa o zwrot świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest bliższa rodzajowo sprawie o przyznanie takich świadczeń niż w sprawie o zapłatę, wobec czego podstawę zasądzenia opłaty za czynności adwokackie powinny stanowić w niej minimalne stawki przewidziane w rozporządzeniu dla spraw z zakresu ubezpieczenia społecznego.

Wskazania Sądu Najwyższego zostały jednolicie zaakceptowane w orzecznictwie sądów powszechnych (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie III AUa 521/15, LEX nr 1950410 i postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28 sierpnia 2015 r. w sprawie III AUa 1319/14, LEX nr 1798695).

Wobec tego, o zwrocie kosztów pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu orzeczono na podstawie § 15 ust. 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.05.2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2024.764) uwzględniając zwrot stawki podatku VAT.